Բովանդակություն

Նախաբան

ԳԼՈՒԽ I - ԽԱՆՁՎԱԾ ՊՐԵՐԻԱՆ

ԳԼՈՒԽ II - ԼԱՍՍՈՅԻ ՀԵՏՔԵՐԸ

ԳԼՈՒԽ III - ՊՐԵՐԻԱՅԻ ՓԱՐՈՍԸ

ԳԼՈՒԽ IV - ՍԵՎ ՀՈՂՄԸ

ԳԼՈՒԽ V - ՄՈՒՍՏԱՆԳՆԵՐԻ ՈՐՍՈՐԴԻ ԿԱՑԱՐԱՆԸ

ԳԼՈԻԽ VI - ԽԱՏՈՒՏԻԿ ՄՈՒՍՏԱՆԳԸ

ԳԼՈԻԽ VII - ԱՆՀԱՆԳԻՍՏ ԳԻՇԵՐ

ԳԼՈԻԽ VIII -ՀԱԶԱՐՈՏՆՈՒԿԸ

ԳԼՈԻԽ IX - ՍԱՀՄԱՆԱԳԼԽԻ ԱՄՐՈՑԸ

ԳԼՈՒԽ X - ԿԱՍԱ-ԴԵԼ-ԿՈՐՎԱ

ԳԼՈՒԽ XI - ԱՆՍՊԱՍԵԼԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈՒԽ XII - ՎԱՅՐԻ ՆԺՈՒՅԳԻ ՍԱՆՁԱՀԱՐՈՒՄԸ

ԳԼՈՒԽ XIII - ԽՆՋՈՒՅՔ ՏԱՓԱՍՏԱՆՈՒՄ

ԳԼՈՒԽ XIV - ՄԱՆԱԴԱ

ԳԼՈՒԽ XV - ՓԱԽՍՏԱԿԱՆԸ ԲՌՆՎԱԾ

ԳԼՈԻԽ XVI - ՎԱՅՐԻ ՄՈՒՍՏԱՆԳՆԵՐ

ԳԼՈՒԽ XVII - ՄՈՒՍՏԱՆԳՆԵՐԻ ԾՈՒՂԱԿԸ

ԳԼՈՒԽ XVIII - ԽԱՆԴԸ ՔԱՅԼՈՒՄ Է ՀԵՏՔԵՐՈՎ

ԳԼՈՒԽ XIX - ՋՐԱԽԱՌՆ ՎԻՍԿԻ

ԳԼՈԻԽ XX - ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈԻհ XXI - ՄԵՆԱՄԱՐՏԸ ՊԱՆԴՈԿՈՒՄ

ԳԼՈՒԽ XXII - ՀԱՆԵԼՈՒԿԱՅԻՆ ԸՆԾԱՆ

ԳԼՈԻԽ XXIII - ՎՐԻԺԱՌՈՒԹՅԱՆ ԵՐԴՈՒՄ

ԳԼՈԻԽ XXIV - ԱԶՈՏԵԱՅՈՒՄ

ԳԼՈԻԽ XXV - ՉՀԱՆՁՆՎԱԾ ԸՆԾԱՆ

ԳԼՈԻԽ XXVI - ՆՈՐԻՑ ԱԶՈՏԵԱՅՈՒՄ

ԳԼՈԻհ XXVII - ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈԻԽ XXVIII - ԱՐԳԵԼՎԱԾ ՈՒՐԱԽՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈԻԽ XXIX - ԷԼ-ԿՈՅՈՏԸ ԻՐ ՏԱՆԸ

ԳԼՈԻԽ XXX - ՕԴԱՅԻՆ ՓՈՍՏ

ԳԼՈՒԽ XXXI - ՀԱՋՈՂԱԿ ԱՆՑՈՒՄ

ԳԼՈԻԽ XXXII - ԼՈՒՅՍ ԵՎ ՍՏՎԵՐ

ԳԼՈՒԽ XXXIII - ՏԱՆՋԱԼԻՑ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈՒԽ XXXIV - «ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ» ՄՂՈՒՄՆԵՐ

ԳԼՈԻԽ XXXV - ԱՆՀՅՈՒՐԸՆԿԱԼ ՏԱՆՏԵՐԸ

ԳԼՈԻԽ XXXVI - ԵՐԵՔ ՀՈԳԻ ՄԵԿ ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՎ

ԳԼՈՒԽ XXXVII - ՄԱՐԴԸ ԿՈՐԵԼ Է

ԳԼՈԻԽ XXXVIII - ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐԸ

ԳԼՈՒԽ XXXIX - ԱՐՅԱՆ ԼԻՃԸ

ԳԼՈԻԽ XL - ԴՐՈՇՄՎԱԾ ԳՆԴԱԿ

ԳԼՈԻԽ XLI - ՉՈՐՍ ՁԻԱՎՈՐԸ

ԳԼՈԻԽ XLII - ՈՒՐՈՒՐՆԵՐԸ ՀԱՎԱՔՎՈՒՄ ԵՆ

ԳԼՈՒԽ XLIII - ՄՈՒՍՏԱՆԳԵՐԻ ԽՐՃԻԹՈՒՄ

ԳԼՈԻԽ XLIV - ՉՈՐՍ ԿՈՄԱՆՉՆԵՐ

ԳԼՈՒԽ XLV - ԿՈՒՅՐ ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐ

ԳԼՈՒԽ XLVI - ԳԱՂՏՆԻ ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈՒԽ XLVII - ԲՌՆՎԱԾ ՆԱՄԱԿ

ԳԼՈՒԽ XLVIII - ԻՍԻԴՈՐԱՆ

ԳԼՈՒԽ XLIX - ԼԱՍՍՈՆ ԱՐՁԱԿՎԱԾ

ԳԼՈՒԽ L - ԿՌԻՎ ՇՆԱԳԱՅԼԵՐԻ ՀԵՏ

ԳԼՈԻԽ LI - ԿՐԿՆԱԿԻ ՀԱՐԲԱԾԸ

ԳԼՈՒԽ LII - ԱՐԹՆԱՑՈՒՄ

ԳԼՈԻԽ LIII - ԻՍԿ ԵՎ ԻՍԿ ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ

ԳԼՈՒԽ LIV - ՊՐԵՐԻԱՅԻ ՊԱՏԳԱՐԱԿԸ

ԳԼՈԻԽ LV - ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՕՐԸ

ԳԼՈՒԽ LVI - ԿՐԱԿՈՑ ՍԱՏԱՆԱՅԻ ՎՐԱ

ԳԼՈԻԽ LVII - ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ԱԶԴԱՆՇԱՆ

ԳԼՈՒԽ LVIII - ԹՈՒՆԱՎՈՐՎԱԾ ՀԱՄԲՈՒՅՐ

ԳԼՈԻԽ LIX - ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԽՐՃԻԹՈՒՄ

ԳԼՈԻԽ LX - ՄԱՏՆՈՒԹՅՈՒՆ

ԳԼՈԻԽ LXI - ՀԻՎԱՆԴԻ ԱՆԿՈՂՆՈՒ ՄՈՏ

ԳԼՈՒԽ LXII - ԼԱՐՎԱԾ ՍՊԱՍՈՒՄ

ԳԼՈՒԽ LXIII - ՕՐԻՆԱԿԱՏԱՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆԸ

ԳԼՈՒԽ LXIV - ՒՆՏԵՐՄԵԴԻԱՆԵՐԻ1 ՇԱՐՔ

ԳԼՈԻԽ LXV - ՆՈՐՒՑ ՄԻ ԻՆՏԵՐՄԵԴԻԱ

ԳԼՈԻԽ LXVI - ԿՈՄԱՆՉՆԵՐՑ ՀԱԼԱԾՎԱԾԸ

ԳԼՈԻԽ LXVII - ՀՆԴԻԿՆԵ՜Ր

ԳԼՈԻԽ LXVIII - ԱՆՀԱՋՈՂ ԱՐՇԱՎԱՆՔ

ԳԼՈՒԽ LXIX - ԳԱՂՏՆԻՔ ԵՎ ՍՈՒԳ

ԳԼՈՒԽ LXX - ԶԵԲԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՒՄԸ

ԳԼՈԻԽ LXXI - ԱՇԽԵՏԸ

ԳԼՈԻԽ LXXII - ԶԵԲ ՍՏՈՒՄՊԸ ՀԵՏՔԸ ԳՏՆՈՒՄ Է

ԳԼՈՒԽ LXXIII - ԿՂԶԻ ՊՐԵՐԻԱՅՈՒՄ

ԳԼՈՒԽ LXXIV - ՁԱԽՈՐԴ ՈՐՍԿԱՆԸ

ԳԼՈԻԽ LXXV - ՀԵՏՔԵՐՈՎ

ԳԼՈՒԽ LXXVI - ԿՈՐԵԼ Է ԿԱՎՃԱՅԻՆ ՊՐԵՐԻԱՅՈՒՄ

ԳԼՈՒԽ LXXVII - ՄԻ ՈԻՐԻՇ ՕՂԱԿ

ԳԼՈՒԽ LXXVIII - ՁԻԵՐԻ ՓՈԽԱՆԱԿՈհԹՅՈՒՆ

ԳԼՈՒԽ LXXIX - ԱՆԽՈՆՋ ՀԵՏԱԽՈՒՅԶԸ

ԳԼՈԻԽ LXXX - ԼԱՎ ՊԱՇՏՊԱՆՎՈՂ ՄՈՒՏՔԸ

ԳԼՈՒԽ LXXXI - ԽՈՒՃԱՊԱՅԻՆ ՓԱԽՈՒՍՏ

ԳԼՈԻԽ LXXXII - ԶԱՐՀՈՒՐԵԼԻ ՓԱԹԵԹԸ

ԳԼՈՒԽ LXXXIII - ՕՐԵՆՔԻ ՊԱՀԱՊԱՆՆԵՐԸ

ԳԼՈՒԽ LXXXIV - ՔՆՔՇԱՍԻՐՏ ՀՈՐԱՔՐՈՋ ՈՐԴԻՆ

ԳԼՈՒԽ LXXXV - ԲԱՐԵՍԻՐՏ ՀՈՐԱՔՐՈՋ ՈՐԴԻՆ

ԳԼՈԻԽ LXXXVI - ՏԵԽԱՍՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

ԳԼՈԻԽ LXXXVII - ՍՈՒՏ ՎԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ LXXXVIII - ԱԿԱՄԱ ՎԿԱՆ

ԳԼՈՒԽ LXXXIX - ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՃԱՌԸ

ԳԼՈԻԽ XC - ՆԻՍՏԻ ԱՆԱԿՆԿԱԼ ԸՆԴՀԱՏՈՒՄԸ

ԳԼՈԻԽ XCI - ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄ ԱՆՏԱՌԻ ՄԱՑԱՌՈՒՏՆԵՐՈՒՄ

ԳԼՈՒԽ XCII - ՀԱՐԿԱԴՐՎԱԾ ՎԵՐԱԴԱՐՁ

ԳԼՈՒԽ XCIII - ԳԼԽԱՏՎԱԾ ԴԻԱԿԸ

ԳԼՈԻԽ XCIV - ԳԱՂՏՆԻՔԸ ԲԱՑՎՈՒՄ Է

ԳԼՈԻԽ XCV - ՎԵՐՋԻՆ ՎԿԱՆ

ԳԼՈԻԽ XCVI - ՓԱԽԱ՜Վ

ԳԼՈԻԽ XCVII - ՄԱՐԴԱՍՊԱՆԻ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ

ԳԼՈՒԽ XCVIII - ԴԵՌ ԿԵՆԴԱՆԻ Է

ԳԼՈԻԽ XCVIX - ԵՐԿՈՒ ԿՐԱԿՈՑ

ԳԼՈՒԽ C - ՈՒՐԱԽՈՒԹՅՈՒՆ

Նախաբան

Սավաննայի գիշերային լռության մեջ նիրհող տեխասյան եղջերուն ձիու սմբակի ձայն լսելով ցնցվում է տեղում։ Բայց նա չի լքում իր կանաչ մահիճը, նույնիսկ ոտքի չի կանգնում։ Միայն փոքր-ինչ բարձրացնում է գեղեցիկ գլուխը,— բարձր խոտի վրա երևում են նրա եղջյուրները,— և ականջ է դնում՝ արդյոք մուստանգ չի սլանում հարևան արոտից։

Սմբակների դոփյունը՝ նորից է լսվում։ Այս անգամ կարելի է տարբերել մի նոր ձայն՝ մետաղի զնգոցը, պողպատի զարկը քարին։

Այգ ձայնն անհանգստացնում է եղջերուին։ Նա թափով վեր է թռչում ու սլանում պրերիայով։ Բավական տարածություն փախչելուց հետո միայն կանգ է առնում ու ետ նայո՛ւմ․ այդ ո՞վ էր, որ խանգարեց իր գիշերային հանգիստը։

Հարավային երկնքի լուսնի պայծառ լույսի տակ նա ճանաչում է իր ամենաանողոք թշնամուն՝ մարդուն։ Մարդը մոտենում է ձի հեծած։

Եղջերուն արդեն պատրաստ է նորից փախչելու, բայց ձիավորի տարօրինակ տեսքը նրան մեխում է իր տեղում։ Սեղմվելով գետնին և գլուխը ետ տալով, նա շարունակում է նայել, և նրա խոշոր, շագանակագույն աչքերում վախ ու տարակուսանք են արտացոլում։

Ի՞նչն է, որ եղջերուին ստիպում է այդպես երկար նայել։

Ձի՞ն։ Բայց դա սովորական ձի է՝ թամբը վրան ու սանձը բերանին։ Նրա տեսքը երկյուղալի ոչինչ չունի։ Գուցե ձիավորն է վախեցրել եղջերուին։ Նա ինչ-որ մի տեսակ արտասովոր է աչքի համար, ահասարսուռ։

Ձիավորը գլո՜ւխ չունի։

Մի վերջին մոլար հայացք գցելով նրա վրա, կարծես ջանալով հասկանալ, թե այդ ի՛նչ հրեշ է վախեցնում իրեն, եղջերուն սլացավ դեպի պրերիայի խորքը։ Նա այլևս ետ չի նայում։ Սուզվում է Լեոնայի ալիքների մեջ և միայն մյուս ափը դուրս գալուց հետո, իրեն ապահով է զգում։

Ուշադրություն չդարձնելով եղջերուի վախին, կարծես նույնիսկ չնկատելով նրա ներկայությունը, անգլուխ ձիավորը շարունակում է իր ճանապարհը։

Նա ևս ուղղվում է դեպի գետը, բայց, ինչպես երևում է, ամենևին չի շտապում և առաջ է գնում դանդաղ, հանգիստ, համարյա հանդիսավոր քայլով։

Մտքերի մեջ խորասուզված՝ ձիավորը սանձը բաց է թողել, և նրա ձին երբեմն-երբեմն խոտ է պոկոտում ճանապարհի եզերքից։ Երբ ձին շնագայլերից վախեցած ցնցում է գլուխը և խռխռոցով կանգ առնում մեխվածի պես, ձիավորը ո՛չ ձայնով, ոչ շարժումներով առաջ չի քշում նրան։ Նա ամբողջովին սուզված է իր խորհրդավոր մտքերի մեջ և ամենևին չի նկատում շրջապատի կյանքը։ Ո՛չ մի ծպտունով և ո՛չ իսկ մի շշուկով չի մատնում իր գաղտնիքը։

Ձիավորի ուսերին գցված է սերապե, որը քամու պոռթկումից ծածանվում ու բաց է անում նրա իրանի մի մասը։ Ոտքերին հովազի կաշվից կարված բարձրաճիտք սապոգներ են։ Այսպես պաշտպանված լինելով գիշերային խոնավությունից ու արևադարձային տեղատարափ անձրևներից նա շարունակում է առաջ գնալ լուռ, ինչպես իր գլխավերևն առկայծող աստղերը, անհոգ, ինչպես խոտերի մեջ ծղրտացող ծղրիդները , ինչպես տափաստանի զեփյուռը, որը խաղում է նրա հագուստի ծալքերի հետ։

Բայց հանկարծ ասես ինչ-որ բան ձիավորին դուրս բերեց իր մտքերից, նրա ձին քայլերն արագացրեց։ Ահա ձին գլուխը թափահարեց և ուրախ վրնջաց։ Վիզը մեկնած և ռունդները փքած՝ նա առաջ է նետվում վարգով և ապա աննկատելիորեն անցնում քառատրոփի։

Գետի մոտիկությունը՝ ահա ինչն էր, որ ձիուն ստիպեց արագացնել իր վազքը։

Ձին կանգ չի առնում այնքան ժամանակ, մինչև չի սուզվում գետի բյուրեղանման հոսանքի մեջ։ Նրա հետ միասին ձիավորն էլ սուզվում է մինչև ծնկները։

Ձին ագահաբար հագեցնում է իր ծարավը, լող տալով անցնում գետի մյուս կողմը և արադ վարգով բարձրանում զառիթափ ափով։

Վեր բարձրանալուց հետո անգլուխ ձիավորը կանգ է առնում, ասես սպասելով, որ ձին թափ տա վրայի ջուրը, և ապա նորից շարունակում է իր ուղին։

Իսկ շուրջը փռված է անծայրածիր սավաննան, և լուսնի խորհրդավոր լույսի տակ թվում է, թե նրա հեռուները միաձուլվում են երկնքի հետ։

ԳԼՈԻԽ I

ԽԱՆՁՎԱԾ ՊՐԵՐԻԱՆ

Միջօրեի արեգակն իր պայծառ լույսով ողողել է Տեխասի լայնածավալ հարթությունը, որ իսպանական Սան-Անաոնիո հին քաղաքից մոտ հարյուր մղոն դեպի հարավ է գտնվում։

Ոսկեփայլ ճառագայթների մեջ երևում են մի խումբ առարկաներ, որոնք արտասովոր բան են վայրի պրերիայի համար։ Դրանք ֆուրգոններ են, որոնց կիսակլոր կողերին ձյունի պես սպիտակ քաթան է քաշված։ Ընդամենը տասն են այդ ֆուրգոնները, որ առևտրական քարավանի կամ կառավարական գումակի համար շատ քիչ է։ Ավելի շուտ դա մի որևէ գաղթական է, որ իր գույքը փոխադրում է Լեռնա գետի ափին գտնվող նոր ավաններից մեկը։

Ֆուրգոնները երկար շարք կազմած այնքան դանդաղ են սողում տոթակեզ սավաննայով, որ նրանց շարժումը համարյա չի նկատվում։ Միայն վախից փախչող քարայծը և ճիչով վեր թռչող կտցարն են վկայում, որ գումակը, իսկապես, շարժվում է։

Կեսօրվա հանգստի այդ ժամին ամբողջ պրերիայոււմ

ուրիշ ոչ մի տեղ չի երևում ո՛չ թռչող թռչուն, ո՛չ վազող գազան․ բոլորը ստվերի մեջ են մտել։ Եվ միայն մարդն է, որ երևի շահույթի հետևից ընկած՝ շարունակում է իր ճանապարհը արեգակի կիզիչ ճառագայթների տակ։

Ամեն բանից երևում է, որ գումակը պատկանում է որևէ հարուստ ներգաղթողի և ոչ թե հասարակ գաղթականի։ Յուրաքանչյուր ֆուրգոնի, որ պիտսբուրգյան լավագույն արտադրութուն է, լծված է չորս զույգ ուժեղ ջորի։ Գումակում շատ կան խափշիկ ստրուկներ։ Ստրկուհիներն իրենց երեխաներով նստած են ֆուրգոններում, իսկ տղամարդիկ քայլում են գումակի կողքով, կամ թե հոգնած քարշ են գալիս նրա հետևից։ Բոլորի առջևից գնում է մի ծածկակառք, որին լծված են կենտուկյան լավ խնամված ջորիներ։ Ստրուկ խափշիկը կառապանի նստիքին նստած նվաղում է շոգից իր լիվրեի մեջ։

Այս ամենը ցույց է տալիս, որ Հյուսիսային նահանգների ինչ— որ աղքատ գաղթական չէ սա, որ գնում է նոր օջախ որոնելու, այլ հարուստ հարավցի է, որը երևի արդեն ագարակ է ձեռք բերել և այժմ փոխադրվում է այնտեղ։

Եվ իրոք, գումակը պատկանում է ագարակատեր Վուդլի Պոյնդեքստերին. նա իր ընտանիքի հետ ափ է իջել Ւնդիանոլում, Մատադորդ ծովածոցի ափին և պրերիան կտրելով գնում է դեպի իր նոր տիրապետությունը։

Գումակին ուղեկցող շքախմբի գլուխ անցած՝ իր ձին նստած գնում է ինքը՝ ագարակատերը։ Դա մոտ հիսուն տարեկան բարձրահասակ, նիհար մարդ է՝ գունատ, փոքր-ինչ դեղնավուն դեմքով։ Նա խիստ ու հպարտ տեսք ունի։ Հագնված է հասարակ, բայց ճաշակով։ Հագել է մահուդե լայն բաճկոն, ժիլետը սև աթլասից է, շալվարը՝ ընտիր կտորից։ Ժիլետի բացվածքից երևում է նուրբ բեհեզից կարված շապիկը, վզին կապված է սև ժապավեն։ Ասպանդակներին հենած ոտքերին ունի փափուկ կաշվից կարված կիսակոշիկներ, իսկ ծղոտյա լայնեզր գլխարկը նրա դեմքը պաշտպանում է հարավային արեգակի կիզիչ ճառագայթներից։

Նրա հետ գնում են երկու ձիավոր, մեկը աջ կողմից, մյուսը՝ ձախ։ Դրանցից մեկը հազիվ քսան տարին բոլորած պատանի է, մյուսը՝ նրանից մոտ յոթ տարով մեծ մի երիտասարդ։ Առաջինը Պոյնդեքստերի որդին է։ Պատանու ուրախ, կենսախինդ դեմքը աչք է շոյում, մանավանդ, որ գտնվում է իր խստաբարո հոր և մռայլ արտաքինով երրորդ ձիավորի կողքին։

Պատանին հագել է բամբակյա երկնագույն լայն բլուզ, նույնպիսի կտորից շալվար, իսկ գլխին դրել է փափուկ պանամա։ Այս հագուստը ոչ միայն սազում է նրա մատաղ տեսքին, այլև հիանալի համապատասխանում է հարավային կլիմայի պահանջներին։

Երրորդ ձիավորը ագարակատիրոջ քրոջ որդին է։ Սա կամավոր զորքի պաշտոնաթող սպա է։ Հագին մուգ կապույտ մահուդից կարված զինվորական զգեստ ունի, գլխին՝ մահուդե գլխարկ։

Դրանցից քիչ հեռու կա էլի մի ձիավոր, որն ուղեկցում է գումակին։ Նրա դիմագծերն ավելի կոպիս, են, ինքն էլ մյուսներից ավելի հասարակ շոր է հագել։ Տեսնելով, թե ինչպիսի հմտությամբ է շրխկացնում նա իր մտրակը, կարելի է վստահորեն ասել, որ դա ագարակատիրոջ ստրուկների վերակացուն է։

Ծածկակառքի մեջ նստած են երկու աղջիկ։ Նրանցից մեկի մաշկը կուրացուցիչ սպիտակ է, մյուսինը՝ բոլորովին թուխ։ Առաջինը Պոյնդեքստերի միակ դուստրն է, իսկ մյուսը՝ այդ աղջկա ստրուկ–սպասուհին.

Այս գաղթականները գալիս են Միսիսիպիի ափերից, Լուիզիանա նահանգից։ Ինքը՝ ագարակատերը այդ հարավային նահանգի ծնունդ չէ. նրա արտաքինից դուք իսկույն կնկատեք, որ այդ մարդը կրեոլ՝ չէ։ Այնինչ նրա որդու դեմքին և մանավանդ դստեր դեմքին, չքնաղ, նուրբ դիմագծերի մեջ ցայտուն արտահայտված է իր ֆրանսիացի նախնիների գեղեցիկ տիպը։

Վուդլի Պոյնդեքստերը հարավում շաքարեղեգնի խոշոր ագարակատերերից մեկն էր։ Նա շռայլ կյանք էր վարում և շատ հյուրասեր մարդու հռչակ էր վայելում։ Վերջ ի վերջո նրա տնտեսությունը քայքայվեց, և նա ստիպված եղավ Լուիզիանայի իր ագարակները թողնել և ամբողջ ընտանիքով փոխադրվել հարավ-արևմտյան Տեխասի վայրի պրերիաները։

*************

Արեգակը համարյա զենիթին էր հասել։ ճանապարհորդներն առաջ էին շարժվում դանդաղ, իրենց իսկ ստվերները կոխոտելով։ Սպիտակամորթ ձիավորները շոգից տանջված լուռ նստած էին թամբերին։ Նույնիսկ շոգին սովոր խափշիկները դադարեցրել էին իրենց միալար ու տաղտկալի զրույցը և խումբ-խոււքբ լուռ ու հոգնած քարշ էին գալիս ֆուրգոնների հետևից։

Հոգեմաշ լռությանն ընդհատվում էր միայն ֆուրգոնները քշող խափշիկների ճիչ-աղաղակներով և մտրակների շառաչյունով։

Դանդաղ էր շարժվում քարավանը, ասես առաջ էր գնում խարխափելով։ Ասենք՚ իսկական ճանապարհ էլ չկար։ ճանապարհը նկատվում էր առաջուց այստեղով անցած անիվների հետքերով, որոնք նշմարվում էին միայն խոտի տրորված լինելուց։

Ագարակատերը ենթադրում էր, որ իրենք իրենց նպատակակետից քսան մղոն հեռավորության վրա են գտնվում։ Նա հույս ուներ, որ մինչև գիշերն իջնելը տեղ կհասնեն։ Դրա համար էլ հրամայել էր առաջ շարժվել առանց հաշվի առնելու միջօրեի շոգը։

Հանկարծ վերակացուն նշաններով կանգնեցրեց գումակը և սլացավ իՐ տիրոջ մոտ։ Նա անհանգիստ շարժումներ էր անում։

Չլինի՞ թե հնդիկներ են երևացել։ Նրանց մասին այնքա՜ն ահաբեկող լուրեր են շրջում։

— Ի՞նչ է պատահել, Սանսոմ,— հարցրեց ագարակատերը, երր ձիավորը մոտեցավ։

— Խոտն այրված է։ Պրերիայում հրդեհ է եղել։

— Հրդեհ է եղել, բայց հիմա հո պրերիան չի վառվում։ Ես ոչ մի տեղ ծուխ չեմ տեսնում։

— Ոչ, սըր, հիմա չկա,— շտապեց պատասխանել վերակացուն։ — Ես միայն ասացի, որ պրերիան վառվել է և ամբողջովին սևացել...

— Դե ի՛նչ կա որ։ Կարծում եմ մենք սև պրերիայով էլ նույնքան հանգիստ կարող ենք անցնել, որքան կանաչով։

— Ի՞նչ հիմարություն, Ջոն Սանսոմ, ամբողջ մի պատմություն ստեղծել դատարկ բանի համար,— միջամտեց

Պոյնդեքստերի քրոջ որդին։— Ինչո՞ւ ես իզուր տեղը մարդկանց վախեցնում... է՜յ, խափշիկներ, շարժվեցեք, Առա՜ջ, առա՜ջ քշեցեք։

— Բայց, կապիտան Կռլհաուն,— առարկեց վերակացուն,— հիմա մենք ինշպե՞ս կգտնենք ճանապարհը։

— Ինչո՞ւ պետք է գտնենք ճանապարհը։ Բա՞ն հնարեցիր։ Մենք հո ճանապարհը չե՛նք կորցրել, որ գտնենք, այդպես չէ։

— Վախենում եմ, որ կորցրել ենք։ Անիվների հետքերն այլևս չեն երևում, չքացել են խոտի վառվելու հետ։

— Է, ի՞նչ կա որ։ Ես կարծում եմ վառված մասը մենք առանց հետքերի էլ կարող ենք անցնել, իսկ երբ դուրս գանք մյուս կողմը, այնտեղ հետքերը նորից կգտնենք։

— Այո,— պարզամտորեն պատասխանեց վերակացուն, որը լավ գիտեր պրերիայի արևմտյան ծայրամասը,— եթե միայն մնացել է մյուս կողմ։ Ես իմ թամբի վրայից չեմ տեսնում այն. որքան ուզում ես նայիր, այդպիսի բան չկա։

— Քշեցե՛ք, խափշիկնե՛ր, քշեցե՛ք,— գոռաց Կոլհաունը այլևս պատասխան չտալով վերակացուին և ձին ասպանդակելով առաջ շարժվեց։

Գումակը նորից ճամփա ընկավ, բայց, հասնելով վառված պրերիայի սահմանին, կրկին կանգ առավ առանց որևէ կարգադրության սպասելու։

Ձիավորները մի կողմ քաշվեցին, որպեսզի քննարկեն, թև այժմ ինչ անեն։ Առջևում, որքան աչքդ կտրի, փռված էր խանձված պրերիայի բոլորովին սևացած անծայրածիր տարածությունը։ Այնտեղ չէր մնացել ոչ մի կենդանի բույս, ո՛չ մի կանաչ շյուղ, ո՛չ մի կանաչ տերև։ Դեպի առաջ, դեպի աջ ու ձախ փռված էր անսահման տխուր մի պատկեր։ Նույնիսկ հարավային լազուր երկնակամարն, այստեղ բոլորովին մութ էր թվում։ Արեգակը սքողված չէր ամպերով, բայց կարծես չէր էլ ուզում լուսավորել և ասես մռայլ գետնին նայելով ինքն էլ նոթերը կիտել էր։

Հրդեհը , ըստ երևույթին, տեղի էր ունեցել ամառային արևադարձի ժամանակ, խոտի հասունացման շրջանում։

Սանսոմը ճիշտ էր ասել, որ պրերիայում ճանապարհի ոչ մի հետք չէր մնացել, այն վառվել էր խոտի հետ միասին։

— Այժմ ի՞նչ անենք,— հարցրեց ագարակատերը, նրա ձայնի մեջ շփոթություն էր հնչում։

— Ինչ անե՞նք, քեռի Վուդլի։ Ւհարկե, մենք մեր ճանապարհը կշարունակենք։ Գետը պետք է որ հրդեհված տարածության մյուս կողմը լինի։ Եթե մեզ չհաջողվի մի կես մղոն տարածության վրա գետանցը գտնել, ապա կշարժվենք գետի հոսանքն ի վեր, կամ հոսանքն ի վար, նայած հանգամանքներին։

— Բայց լսիր, Կասսի, ախր այդպես մենք կարող ենք ուղղությունը կորցնել։

— Չենք կորցնի։ Ւնձ թվում է՝ խանձված տարածությունը մեծ չէ։ Եվ շատ մեծ ցավ չի լինի, եթե մի քիչ էլ ճանապարհից շեղվենք, միևնույն է, վաղ թե ուշ մենք դուրս ենք գալու գետի ափը։

— Լավ, սիրելիս, դու ավելի լավ կիմանաս։ Ես կհետևեմ քեզ։

— Մի վախենա, քեռի։ Պատահել է, որ ես շատ ավելի վատ պայմաններում ուղեցույց եմ եղել.․․ Քշեցե՛ք, խափշիկնե՛ր։ Իմ հետևի՜ց։

Եվ պաշտոնաթող սպան մի ինքնագոհ հայացք գցեց ծածկակառքի կողմր։ Վարագույրի հետևից դուրս նայեց մի չքնաղ դեմք, որ անհանգստությունից փոքր-ինչ մռայլվել էր։ Կոլհաունը ձին ասպանդակեց և ինքնավստահ առաջ սլացավ։

Եվ ահա նորից շրխկացող մտրակների աղմուկին խառնվեցին ութսուն ջորիների սմբակների դոփյունը և անիվների ճռճռոցը։ Ֆուրգոնները կրկին ճանապարհ ընկան։

Ջորիներն արագ էին վազում։ Գետնի սև մակերեսը, որ անսովոր բան էր անասունների աչքի համար, վախեցնում էր նրանց, և հազիվ սմբակները մոխրին դրած՝ նորից իսկույն վեր էին բարձրացնում։ Բայց հետո նրանք քիչ-քիչ հանգստացան և սկսեցին առաջ գնալ ավելի համաչափ քայլով.

Այդպես քարավանը մոտ մի մղոն առաջ գնաց։ Ապա նորից կանգ առավ։

Բնապատկերը, եթե միայն կարելի է այդպես անվանել այն, այստեղ փոխվեց, բայց ո՛չ դեպի լավը։ Մինչև հեռու հորիզոն ամեն ինչ առաջվա պես սև էր։ Բայց այստեղ հարթությանը փոխարինել էր մի անհարթ տարածություն. բարձր լեռներն ու մանր բլուրներր հաջորդում էին հովիտներին ։ Չի կարելի ասել, թե այստեղ բոլորովին ծառեր չկային, թեև այն, ինչ երևում էր, հազիվ թե կարելի էր ծառ անվանել։ Հատ-հատ կամ խումբ–խումբ այստեղ աճել էին մեքսիկական ցածրիկ ակացիաներ։ Նրանց նոսր տերևներն անհետ չքացել էին, իսկ ածխացած բները և սևացած ճյուղերը կանգնած էին ինչպես մռայլ կմախքներ։

— Դու շեղվե՞լ ես ճանապարհից, սիրելիս,–հարցրեց ագարակատերը, շտապ մոտենալով իր քրոջ որդուն։

— Ոչ, քեռի, առայժմ ոչ։ Ես կանգ եմ առել, որպեսզի շուրջս նայեմ, ճանապարհը պետք է ներքևում լինի, ահա այն հովտում։ Մենք ճիշտ ենք գնում։ Թող քարավանը ճանապարհը շարունակի։ Պատասխանատվություն ինձ վրա եմ վերցնում,

Նորից առաջ շարժվեցին։ Բլրի լանջով ցած իջան, ապա շարժվեցին հովտի երկարությամբ, հետո նորից բարձրացան մի ուրիշ բլրի լանջով և վերևում կրկին կանգ առան։

— Դու, այնուամենայնիվ, շեղվե՞լ ես ճանապարհից, Կասսի,— նորից քրոջ որդուն մոտենալով իր հարցը կրկնեց ագարակատերը։

— Գրո՛ղը տանի։ Վախենում եմ, որ այդպես լինի։ Եվ ի՞նչ սատանա կարող է ճանապարհ գտնել այս դժոխքում... Ո՛չ, ո՛չ, — շարունակեց Կոլհաունը, տեսնելով, որ ծածկակառքը մոտեցավ և չցանկանալով մատնել իր շփոթությունը։ — Հիմա ինձ համար ամեն ինչ պարզ է։ Գետը պետք է, ահա, այն կողմը լինի։ Առա՜ջ։

Եվ կապիտանը խթանեց ձիուն, րսա երևույթին ինքն էլ չիմանալով, թե որ կողմը գնա։ Ֆուրգոնները հետևեցին նրան։

Կոլհաունի շփոթությունը չվրիպեց նեգրերի աչքից* Նրանք տեսնում էին, որ գումակն ուղիղ ճամփով շի գնայք, այլ պտույտ է գալիս խանձված թփուտներում, բլուրներում ոլ հովիտներում։

Բայց ահա առաջնորդի ուրախ բացականչությունը նորից հույս ներշնչեց նրանց։ Որպես պատասխան լսվեց մտրակների միահամուռ շրխկոցը, որին խառնվեցին ուրախության աղաղակներ։

ճանապարհորդները նորից տրորված ճանապարհի վրա էին, որտեղ երևում էին անիվների ու սմբակների բոլորովին թարմ հետքեր։ Ըստ երևույթին իրենց գումակի նման ինչ-որ գումակ հենց նոր անցել էր խանձված պրերիայով։

Տարակույս չկար, որ այդ գումակը շարժվել էր Լեոնա գետի ուղղությամբ։ Շատ հավանական է, որ դա Ւնջ ամրոցը գնացող կառավարական գումակ է եղել։ Եվ այդ դեպքում պետք է գնալ նրա հետքերով։ Ամրոցը հենց իրենց ճանապարհի վրա է, իսկ այնտեղից արդեն հեռու չէ իրենց գնալու տեղը։

Կարծես թե դրանից ավելի լավ բան չէր էլ կարելի սպասել։ Կապիտանը նորից ոգեշնչվեց և անսքող ինքնագոհության զգացմունքով կարգադրեց առաջ շարժվել։

Մի մղոնի չափ, գուցե և ավելի, քարավանը գնում էր գտած հետքերով։ Բայց այդ հետքերն ուղիղ գծով չէին տանում, այլ պտույտ էին տալիս խանձված թփուտների շուրջը։ Կասսի Կոլհաունի ինքնավստահ տեսքն աստիճանաբար փոխվում էր մռայլ վհատության արտահայտության։ Նա հասկացել էր, որ քառասունչորս անիվների հետքերը, որով իրենք գնում էին, հենց իրենց սեփական գումակի հետքերն էին։

ԳԼՈԻԽ II

ԼԱՍՍՈՅԻ ՀԵՏՔԵՐԸ

Կասկած չկար, որ Վուդլի Պոյնդեքստերի ֆուրգոնները գնում էին հենց իրենց անիվների հետքերով։

— Մեր հետքնրն են,— մրմնջաը Կոլհաունը նզովք թափելով։

— Մեր հետքե՞րը։ Ի՞նչ ես ուզում ասել, Կասսի։ Չի կարող պատահել, որ մենք այստեղով անցած լինենք։

— Մեր սեփական հետքերով։ Այո, հենց այդպես է։ Մենք մի ամբողջ շրջան ենք կատարել։ Նայեցեք. ահա իմ ձիու հետևի սմբակը՝ կոտրված պայտի հետքը։ Ահա և մեր նեգրերի հետքերը։ Բացի դրանից ես տեղն էլ եմ ճանաչում։ Սա հենց նույն բլուրն է, որից մենք ցած իջանք վերջին անգամ կանգ առնելուց հետո։ Ա՜յ քեզ ձախորդություն, իզուր տեղը մոտ երկու մղոն ճանապարհ ենք կտրել։

Այժմ արդեն Կոլհաունի դեմքը միայն շփոթության զգացմունք չէր արտահայտում, այնտեղ նաև դառն սրտնեղություն ու ամոթ էր երևում, նա ինքն էր մեղավոր, որ քարավանը մնացել էր առանց իսկական ուղեցույցի։ Ուղեցույցը, որին Ինդիանոլայում հրավիրել էին, գժտվելով գոռոզամիտ կապիտանի հետ, թողել հեռացել էր։

Կապիտանի դեմքը էլ ավելի մռայլվեց, երբ ծածկակառքը մոտեցավ, և չքնաղ աչքերը նայեցին նրան տարակուսանքով ու հանիդմանությամբ։

Պոյնդեքստերն այլևս հարցեր չէր տալիս։ Այժմ արդեն բոլորի համար պարզ էր, որ ճանապարհը կորցրել են։

Քարավանը նորից կանգ առավ։ Սպիտակամորթ ձիավորները տաք-տաք խորհրդակցում էին։

Դրությունը լուրջ էր։ Ագարակատերը հույսը կտրել էր, թե մինչև մութն ընկնելը ճանապարհորդությունը կվերջանա, ինչպես ենթադրում էր առաջ։ Գուցե և ստիպված լինեն գիշերն անցկացնել այդ խանձված տափաստանում, և այն ժամանակ ջուր էլ չի գտնվի ջորիների համար։ Կամ գուցե և մի քանի գիշեր կմնան, ո՞վ գիտե։

Բայց և այնպես ինչպե՞ս գտնել ճանապարհը։

Արեգակն սկսում էր թեքվել դեպի արևմուտք, թեպետ դեռ բավականին բարձր էր։ Կողմնացույցի օգնությամբ կարելի էր որոշել, թե որտեղ է հյուսիսը, որտեղ հարավը, արևելքն ու արևմուտքը։ Բայց դրանից ի՞նչ օգուտ, երբ չգիտեն, թե ո՛ր կողմը պիտի գնալ։

Կոլհաունն սկսեց զգուշանալ։ Նա այլևս իրեն ուղեցույց չէր համարում։ Անհաջողությունից հետո նա այդքան համարձակություն շուներ,

Տասը րոպեի չափ դրությունը քննարկում էին, բայց ոչ ոք մի խելքը գլխին բան չէր ասում, թե ինչ անել։ Ոչ ոք չգիտեր, թե ինչպես կարելի է դուրս պրծնել այդ սև պրերիայից, որը բոլորին հուսահատության էր մատնել։

Հեռվում սև անգղների մի երամ երևաց։ Նրանք ավելի ու ավելի մոտ էին թռչում։ Նրանցից մի քանիսն իջնում էին գետնին, մյուսները ճախրում էին մոլորված ճամփորդների գլխավերևը։ Ինչո՞վ բացատրել թռչողների այդ արարքը։

Անցավ էլի հոգեմաշ տասը րոպե։ Եվ հանկարծ՝ ուրախության մի նոր ալիք։ Հեռվում մի ձիավոր լույս ընկավ։ Նա գալիս էր ուղիղ դեպի գումակը։

Ի՜նչ անսպասելի ուրախություն։ Ո՞վ կարող էր մտածել, որ այսպիսի տեղ կարելի է մարդու հանդիպել։ Նորից բոլորի աչքում հույս ճառագեց։ Ի դեմս մոտեցող ձիավորի, ճանապարհորդներն իրենց փրկությունն էին տեսնում։

— Տեսեք, նա մեր կողմն է գալիս, չէ՞,— հարցրեց ագարակատերը, չհավատալով իր աչքերին։

— Այո, հայրիկ, նա ուղիղ մեր կողմն է գալիս։— Գլխարկը գլխից վերցնելով և օդում թափահարելով՝ Հենքին սկսեց կանչել անծանոթին։

Բայց ձիավորն առանց այդ էլ նկատել էր կանգ առած գումակը։ Նա սրարշավ առաջ էր սլանում։ Անցնելով գումակի մոտից, ձիավորը մոտեցավ ագարակատիրոջը և նրա ուղեկիցներին։

— Մեքսիկացի է,— շշնջաց Հենրին նայելով անծանոթի հագուստին։

— Ավելի լավ,— նույնպես ցածրաձայն պատասխանեց հայրը։— Ուրեմն ավելի շատ հույս կա, որ նա կարող է օգնել մեզ։

— Մեքսիկական ոչինչ չկա սրա մեջ, բացի հագուստից,— մրթմրթաց Կոլհաունը։— Ես հիմա կիմանամ... Buenos dias, caballero! Esta Vuestra mexicano,— ողջունեց նա անծանոթին իսպաներեն։

— 0՜, ո՛չ,— պատասխանեց անծանոթը բողոքող ժպիտով։— Ես ամենևին էլ մեքսիկացի չեմ։ Կարող եմ ձեզ հետ իսպաներեն խոսել, եթե ցանկանում եք, բայց, ինձ թվում է, դուք ինձ ավելի լավ կհասկանաք անգլերեն. դա հավանորեն ձեր մայրենի լեզուն է, չէ՞։

Կոլհաունը մտածեց, թե երևի իր արտահայտության մեջ որևէ սխալ է արել, դրա համար էլ պատասխան չտվեց։

— Մենք ամերիկացիներ ենք,— հպարտ պատասխանեց Պոյնդեքստերը։ Ապա, կարծես վախենալով, թե կարող է վիրավորել այն մարդուն, որից օգնություն էր սպասում, ավելացրեց.— Այո, սըր, մենք բոլորս ամերիկացիներ ենք, Հարավային նահանգներից։

— Այդ հեշտ է որոշել ձեր քարավանի կազմից,— ասաց ձիավորը հազիվ նկատելի ժպիտով, մի հայացք գցելով նեգր ստրուկների կողմը։— Երևում է նաև, որ դուք աոաջին անգամն եք ճանապարհորդում պրերիայով։ Ճանապարհը կորցրե՞լ եք։

— Այո , սըր, և հույս էլ չունենք, թե կգտնենք, եթե միայն դուք այնքան բարի չլինեք, որ օգնություն ցույց տաք մեզ։

— Բարության մասին խոսելն էլ ավելորդ է։ Պրերիայով անցնելիս բոլորովին պատահաբար ես նկատեցի ձեր հետքերը։ Տեսա, որ մոլորվել եք, և սլացա այստեղ՝ ձեզ օգնելու։

— Դա մեծահոգություն է ձեր կողմից։ Մենք շատ երախտապարտ ենք ձեզ։ Թույլ տվեք ծանոթանալ ձեզ հետ։ Ինձ կոչում են Պոյնդեքստեր, Վուդլի Պոյնդեքստեր, Լուիզիանայից։ Ես մի ագարակ եմ գնել Լեոնա գետի ափին։ Ւնջ ամրոցի մոտ։ Հույս ունենք մինչև մութն ընկնելը հասնել այնտեղ։ Դուք ինչպե՞ս եք կարծում, կհասնե՞նք

— Կհասնեք, եթե միայն հետևեք իմ խորհուրդներին։

Այս ասելով անծանոթը ձին քշեց մի կողմի վրա և սլացավ դեպի բլրի գագաթը։

Այնտեղից նա սկսեց ուշի-ուշով դիտել շրջակայքը, ջանալով որոշել, թե որ ուղղությամբ պիտի գնան ուղևորները։

Ձիավորի սիլուետը գեղեցիկ գծագրվել էր երկնքի ֆոնի վրա։

Սքանչելի՜ ցեղական աշխետ նժույգ։ Ինքը՝ արաբական շեյխն անգամ չէր քաշվի այդպիսի նժույգ նստել։ Լայն կրծքով, եղեգի պես բարակ, բարեկազմ ոտքերով, լայն գավակով ու հիանալի թավ ագիով նժույգն ինքնին մի գեղեցիկ պատկեր էր ներկայացնում։ Իսկ նրա մեջքին նստած ձիավորը քսանհինգ տարեկանին մոտ մի երիտասարդ էր՝ սքանչելի կազմվածքով և կանոնավոր դիմագծերով։ Նա հագել էր մեքսիկական գեղեցիկ զգեստ՝ թավշե բաճկոն, երկու կողմերում քուղով ամրացված շալվար, գոմեշի կաշվից երկարաճիտ կոշիկներ։ Չինական կրեպից կարված վառ կարմիր շարֆը գեղատեսորեն գրկել էր նրա իրանը, իսկ գլխի լայնեզր սև գլխարկը զարդարված էր ոսկյա ժապավենով։

Բոլոր ճանապարհորդների ուշադրությանը ակամայից դարձել էր այդ գեղեցիկ պատկերի վրա։

Ծածկակառքի վարագույրի հետևից էլ մի հայացք հառած էր ձիավորի վրա։ Եվ այդ հայացքը բոլորովին ուրիշ զգացմունք էր արտահայտում։ Լուիզա Պոյնդեքստերն իր կյանքում առաջին անգամն էր տ՛եսնում մի մարդ, որը կարծես իր կուսական երազանքի մարմնացումը լիներ։

Արդյոք գիտե՞ր անծանոթը, թե ինչ հույզ է հարուցել ինքը դեռատի կրեոլուհու կրծքում։ Որտեղի՞ց պիտի իմանար։ Նրա հայացքը հազիվ միայն սահել էր փոշոտված ծածկակառքի վրայով։ Այդպես է լինում․ նայում ես աննշան խեցուն և չես էլ կասկածում, որ նրա մեջ մարգարիտ է թաքնված։

— Երդվում եմ պատվովս, ես չեմ կարողանում մի որևէ նշան գտնել, որին նայելով դուք կարողանայիք ինքնուրույն կերպով գնալ ձեր ցանկացած տեղը,— ասաց ձիավորը գումակի տիրոջը դառնալով։— Դուք ստիպված եք լինելու Լեոնան անցնել ամրոցից մի հինգ մղոն դեպի ցած, և քանի որ ես էլ գետն անցնելու եմ նույն տեղով, ուրեմն կարող եք շարժվել իմ ձիու հետքերով։ Դե՛, ցտեսություն, պարոններ։

Այսպես անակնկալ հրաժեշտ տալով՝ անծանոթն ասպանդակեց իր նժույգը և քառատրոփ առաջ սլացավ։

Ագարակատերն ու նրա ուղեկիցները խիստ զարմացած մնացին անծանոթի այդ վարմունքից։ Բայց մի քանի վայրկյան էլ չանցած՝ ձիավորը վերադարձավ։

— Ես վախենում եմ, որ իմ ձիու հետքերը քիչ կօգնեն ձեզ։ Այստեղ մուստանգներ են եղել և հազարավոր սմբակների հետքեր են թողել։ Ճիշտ է, իմ ձին պայտած է, բայց չէ՞ որ դուք սովոր չեք հետքերը տարբերել, և ձեզ համար դժվար կլինի որոշել իմ ձիու հետքը, մանավանդ, որ չոր մոխրի վրա բոլոր ձիերի հետքերը համարյա միանման են լինում։

— Ուրեմն ի՞նչ անենք մենք,— հարցրեց ագարակատերը հուսահատության շեշտով։

— Շատ եմ ափսոսում, միստր Պունդեքստեր, բայց ես չեմ կարող մնալ, որպեսզի ձեզ ուղեկցեմ։ Պետք է շտապ մի կարևոր թուղթ տանեմ ամրոց։ Եթե դուք իմ հետքը կորցնեք, այնպես գնացեք, որ արեգակը միշտ ձեր աջ կողմը լինի, այնպես որ ձեր ստվերները դեպի ձախ ընկնեն, մոտ տասնհինգ աստիճանի անկյուն կազմելով ձեր շարժման գծի հետ, Մի հինգ մղոն կգնաք ուղիղ։ Այնտեղից դուք կտեսնեք մի նոճու գագաթ և հենց այդ ուղղությամբ էլ կգնաք։ Նոճին հենց գետի ափին է, գետանցից ոչ հեռու։

Երիտասարդ ձիավորն արդեն պատրաստ էր նորից ճանապարհ ընկնելու, բայց ինչ-որ բան նրան ստիպեց ետ պահել իր ձին։ Նա տեսավ ծածկակառքի վարագույրի հետևից նայող մութ, շողշողուս աչքերը։ Այդ աչքերի տերն ստվերի մեջ էր, բայց և այնպես երևում էր, որ այդ աչքերը լուսավորում են արտակարգ գեղեցիկ մի աղջկա դեմք։ Ձիավորը նկատեց, որ աղջկա աչքերն իրեն են հառած, և նրանց արտահայտության մեջ զգացվում է հետաքրքրություն... համարյա քնքշանք։

Ակամայից ձիավորն ինքն էլ հիացմունքի հայացքով պատասխանեց, բայց վախենալով, թե այդ հանդգնություն կհամարեն, շտապ շուռ տվեց իր ձին և նորից դարձավ ագարակատիրոջը, որը ջերմագին շնորհակալություն էր հայտնում անծանոթին։

— Ես արժանի չեմ շնորհակալության,— ասաց երիտասարդը,— որովհետև ստիպված եմ ձեզ թողնել բախտի կամքին, քանի որ, դժբախտաբար, ժամանակ չունեմ։

Նա նայեց ժամացույցին, ափսոսալով, որ ստիպված է մենակ գնալ։

— Դուք շատ բարի եք, սըր,— ասաց Պոյնդեքստերը։— Հուսով եմ, որ ձեր խորհուրդներին հետևելով մենք ճանապարհից չենք շեղվի։ Արևը մեզ չի խաբի։

— Վախենում եմ, որ եղանակը փոխվի։ Հյուսիսում ամպեր են կուտակվում։ Մի ժամվա ընթացքում նրանք կարող են արեգակի երեսը ծածկել։ Համենայն դեպս, այդ ավելի շուտ կլինի, քան դուք կհասնեք այնտեղ, որտեղից երևում է նոճին... Ասենք, սպասեք,— ասաց նա մի րոպե խորհելուց հետո, — ես մի առաջարկություն էլ ունեմ. հետևևցեք իմ լասսոյի հետքին։

Անծանոթը թամբի աղեղից արձակեց մի պարան, որի մի ծայրը գցեց գետնին, մյուս ծայրը թողնելով թամբի աղեղին կապված։ Ապա մի գեղեցիկ շարժումով գլխարկը վերցնելով գլուխ տվեց ծածկակառքի կողմը և, ձին ասպանդակելով, նորից սլացավ պրերիայով։

Լասսոն ձիու հետևից քարշ գալով պրերիայի մոխրացած երեսին թողնում էր մի հետք, որ նման էր օձի հետքի։

— Շատ հետաքրքիր երիտասարդ էր— ասաց ագարակատերը նայելով ձիավորի հետևից, որն արագ անհայտացավ սև փոշու ամպի մեջ։— Հարկավոր էր անունը հարցնել։

— Ես կասեի՝ ամբարտավանի մեկն է, — մրթմրթաց Կոլհաունը, որից չէր վրիպել, թե անծանոթն ինչպիսի հայացք գցեց ծածկակառքի վրա։— Ինչ վերաբերում է նրա անվանը, ապա միևնույն է, նա մի հնարովի անուն կտար։ Տեխասը լեփ-լեցուն է այդպիսի պճնամոլներով։ Դրանք ոճրագործներ են, որոնց այստեղ են ուղարկել որպես պատիժ, կամ թե արկածախնդիրներ են։ Նրանք այստեղ արկածներ են որոնում և իրենց իսկական անունը թաքցնում են։

— Լսի՛ր, Կասսի,— առարկեց երիտասարդ Պոյնդեքստերը,— դու իրավացի չես։ Նա կրթված և միանգամայն կարգին մարդու տպավորություն էր թողնում, որը, ես կասեի, արժանի է ազնիվ անվան։

— Ուրեմն, քո կարծիքով նա ջենտլմե՞ն է։ Թո՛ղ խընդրեմ։ Ես դեռ երբեք չեմ տեսել մեքսիկական լաթեր հագած մի մարդ, որը սրիկա չլիներ։ Գրազ եմ գալիս, որ սա էլ այդպիսին էր։

Այս խոսակցության ժամանակ չքնաղ կրեոլուհին գլուխը դուրս էր հանել ծածկակառքից և հայացքով ճանապարհում էր հեռացող ձիավորին։

Կոլհաունն այդ նկատեց։

Ւ՞նչ կա, Լո՛ւ, — հարցրեց նա համարյա շշուկով։ — Դու, երևում է, շա՞տ ես շտապում։ Գուցե ուզում ես այն անամոթի հետևից հասնե՞լ։ Դեռ ուշ չէ. ես իմ ձին քեզ կտամ։

Դեռատի աղջիկը ետ ընկավ նստիքի բարձին, խոցված այդ խոսքերից ու այն շեշտից, որով ասվեցին նրանք, բայց վիրավորանքը թաքցնելով՝ զրնգուն ծիծաղեց,

— Այո՛, այո՛... նայելով քեզ՝ ես մտածեցի, որ այստեղ ինչ-որ բան կա։ Ինձ թվաց, որ քեզ դյութել է այդ շողշողուն փոստատարը։ Նա, հավանորեն, իր ընտիր հագուստո՞վ գերեց քեզ։ Բայց հիշիր, որ նա միայն ագռավ էր սիրամարգի փետուրներով, և ես, երևի, դեռ առիթ կունենամ պլոկելու այդ դիմակը և, թերևս, իր սեփական մաշկի մի կտորի հետ։

— Ինչպե՜ս չես ամաչում, Կասսի։

— Այդ դո՛ւ պետք է ամաչես, Լո՛ւ։ Քո ուշադրությանն ես արժանացնում խեղկատակի հագուստով ինչ-որ սրիկայի։ Ես չեմ կասկածում, որ նա եղած-չեղած մի փոստատար է ամրոցում ։

— Կարծում ես, որ փոստատա ր է։ Օ՜, որքա՜ն կուզենայի սիրային նամակներ ստանալ այդպիսի փոստատարի ձեռքից։

— Այդ դեպքում շտապիր և ասա նրան այդ. Իմ ձին քո տրամադրության տակ է։

— Հա՛-հա՛-հա՛։ Ինչպե ս գլխի չես ընկնում դու։ Եթե նույնիսկ ես կատակի համար ուզենայի հասնել պրերիայի այդ փոստատարի հետևից, ապա, միևնույն է, քո այդ քոսոտ ձիով ինձ չէր հաջողվի անել այդ։ Նա ավելի շուտ կանհայտանա, քան դու թամբից ցած կիջնես։ Օ՜, ո՛չ։ Ես նրա հետեվից հասնել չեմ կարող, որքան էլ ուզենայի այդ։

— Տես, որ հայրդ քեզ չլսի։

— Տես, որ քեզ չլսի նա,— պատասխանեց աղջիկը, այժմ արդեն խոսելով լուրջ տոնով։— Թեպետև դու իմ հորաքրոջ տղան ես և հայրս քեզ կատարելություն է համարում, բայց ես ուրիշ կարծիքի եմ։ Ես այդ քեզանից չեմ թաքցնում և երբեք չեմ թաքցրել։

Կոլհաունը միայն մռայլվեց իր համար դառն այդ խոստովանությունից։

— Դու իմ հորաքրոջ տղան ես,— շարունակեց կրեոլուհին այնպիսի մի տոնով, որ խիստ տարբերվում է այն կատակի տոնից, որով սկսել էր խոսակցությունը,— միմիայն հորաքրոջ որդի, կապիտան Կասսի Կոլհաուն, ուրիշ ոչինչ։ Եվ խնդրեմ մի՛ փորձիր իմ խորհրդատուն լինել։ Ես իմ պարտքն եմ համարում խորհրդակցել միմիայն մի մարդու հետ և լսել նրա կշտամբանքը։ Ուստի և, մաստր Կաշ, խնդրում եմ հանգիստ թող ինձ։ Ես ոչ ոքի չեմ ուզում հաշիվ տալ իմ մտքերի ու արարքների մասին, մինչև որ գտնեմ մի մարդ, որն արժանի կլինի դրան։ Բայց դու իմ ընտրյալը լինել չե՛ս կարող։

Իր այս նախատինքը վերջացնելով՝ աղջիկը նորից ետ ընկավ ծածկակառքի բարձի վրա, կապիտանին չափելով այնպիսի մի հայացքով, որը լի էր ցասումով ու արհամարհանքով։ Հետո կառքի վարագույրը քաշեց, հասկացնելով, որ այլևս խոսել չի ուզում։

Ֆուրգոնները քշողների աղաղակը կապիտանին դուրս բերեց շշմած վիճակից։ Նա ուրախ էր, որ ֆուրգոնները նորից ճանապարհ ընկան սևացած պրերիայով, որը հազիվ թե ավելի սև լիներ, քան նրա մտքերը։

ԳԼՈԻԽ III

ՊՐԵՐԻԱՅԻ ՓԱՐՈՍԸ

Ճանապարհորդներն այլևս չէին անհանգստանում։

Լասսոյի հետքը գալարվում էր օձի նման և այնքան պարզ էր երևում, որ նույնիսկ երեխան չէր մոլորվի նրան հետևելով։

Հետքը ոչ թե ուղիղ գծով էր ձգվում, այլ գալարվում էր թփուտների միջով։ Երբեմն, երբ ճանապարհը ծառազուրկ տեղերով էր անցնում, հետքը հեռանում էր մի կողմի վրա։

Այդ պատահաբար չէր արվում։ Այդպիսի տեղերում լինում էին, խոր-խոր ձորեր և այլ արգելքներ։ Լասսոյի հետքը շրջանցում էր դրանք, որպեսզի ֆուրգոնները հնարավորություն, ունենան անցնելու։

— Որքա՜ն ուշադիր է այդ երիտասարդը,— ասաց Պոյնդեքստերը,— ճշմարիտ, ես շատ եմ ցավում, որ անունը չիմացանք։ Եթե նա ամրոցի հետ կապված է, կարող ենք նրան հանդիպել։

— Ես հույս ունեմ, որ մենք էլի կտեսնենք նրան,— ասաց Հենքին։

Լուիզան այդ խոսակցությունը լսեց։ Նա ոչինչ չասաց, բայց ամբողջ սրտով բաժանում էր Հենրու հույսը։

Ագարակատերը շատ ուրախ էր, որ դժվարին ճանապարհորդությունը շուտով վերջանալու է և ինքը հնարավորություն է ունենալու մինչև արևի մայր մտնելը տեսնել իր նոր տիրապետությունները։ Նրա տրամադրությունը բարձր էր։ Ազատ զրուցում էր իր վերակացուի հետ, կանգ էր առնում կատակելու քեռի Սցիպիոյի հետ, որը քարշ էր տալիս բշտիկներով ծածկված իր ոտքերը, մոտեցավ սիրտ տալու մորքուր Քլոյին, որը հոգնել էր ծանր բեռան տակ։ Մյուս ստրկատերերի համեմատությամբ Վուդլի Պոյնդեքստերին չէր կարելի դաժան տեր համարել, և խափշիկները նույնիսկ յուրովի սիրում էին նրան, թեև ավելի շատ վախենում էին։ Նա իր ստրուկներին խոշտանգելուց մի առանձին բավականություն չէր զգում, թեև գտնում էր, որ նրանց մտրակով պատժելն անհրաժեշտ է։ Բայց և այնպես նա պարծենում էր, որ իր ստրուկների մարմնի վրա ծանր խոշտանգումների ոչ մի սպի չկա։

Զարմանալի չէ, որ ագարակատիրոջ լավ տրամադրությունը բաժանում էին նաև նրա ուղեկիցները, բոլորը հույս ունեին, որ այդ դժվարին ճանապարհորդությունից հետո շուտով կհանգստանան, և նույնիսկ հոգնած ու տանջված նեգրերն սկսեցին ուրախ զրուցել։

Միմիայն կապիտանն էր, որ ամպից էլ մռայլ էր։

Շուտով բոլորովին անսպասելի հանգամանքներ նորից անհանգստացրին ճանապարհորդներին։

Անծանոթը ճիշտ էր ասել․ արեգակն ավելի շուտ ծածկվեց, քան երևաց նոճին։

Բայց դա դեռ չպետք է անհանգստություն պատճառեր։ Լասսոյի հետքը առաջվա պես լավ երևում էր, և արևով ճամփան գտնելու անհրաժեշտություն չէր զգացվում։ Սակայն հենց միայն այն փաստը, որ արեգակը ծածկվեց ամպերի հետևը, ճանապարհորդների տրամադրության վրա ճնշող ազդեցություն ունեցավ։

— Կարելի է կարծել, թե արեգակն արդեն մայր է մտնում,— ասաց ագարակատերը իր ոսկե ժամացույցը հանելով,— այնինչ, այժմ ընդամենը ժամը երեքն է։ Մեր բախտից անծանոթ երիտասարդն այսպիսի հետք է թողել մեզ։ Եթե նա չլիներ, մենք մինչև մայրամուտ պիտի թափառեինք այս խանձված տափաստանում։ Գուցե և ստիպված լինեինք այստեղ գիշերել։

— Ա՛յ թե սև կլիներ մեր անկողինը,— կատակով միջամտեց Հենրին, որպեսզի խոսակցությանն ավելի ուրախ բնույթ տա։ — Օ՜, ինչ սարսափելի երազներ կտեսնեի ես, եթե ստիպված լինեի այսպիսի սև գետնի վրա քնել։

— Ես նույնպես,— ավելացրեց քույրը դուրս նայելով ծածկակառքի վարագույրի հետևից և շրջապատը դիտելով։ — Ես հավատացած եմ, որ երազումս Պլուտոյին էլ, Պրոզերպինային էլ կտեսնեի դժոխքում։

— Հի՛–հի՛ –հի՛— ծիծաղեց նստիքին նստած խափշիկ Օեհուն, որը ագարակի մատյաններում Պոյնդեքստերի Պլուտո անունն էր կրում։— Երիտասարդ միսսը երազում ինձ կտեսնի այս սև պրերիայում։ Ա՛յ թե ծիծաղելի երազ կլինի։ Հի՛-հի՛-հի՛։

— Ծիծաղելու բան չկա,— ասաց Կոլհաունը մոտենալով։— Գուցե և իրոք մենք ստիպված լինենք գիշերել այս սև պրերիայում։ Դեռ լավ է, եթե որևէ ավելի վատ բան չպատահի։

— Ի՞նչ ես ուզոււք ասել դրանով, Կա՛շ,— հարցրեց Պոյնդեքստերը։

— Ինձ թվում է, քեռի, որ այդ տղան մեզ խաբեց։ Ես այս բանը վերջնականապես պնդել չեմ կարող, բայց դրությունը շատ վատ է երևում։ Մենք արդեն հինգ մղոնից ավելի ենք անցել, բայց ո՞ւր է նոճին։ Ես լավ տեսողություն ունեմ, բայց որքան էլ հեռուներն եմ դիտում, նոճի ծառի ոչ մի հետք չեմ նշմարում։

— Բայց ինչո՞ւ, պիտի նա խաբեր մեզ։

— Բա՜ն ասաց՝ «ինչո՛ւ»։ Ի՛նչ իմանամ։ Գուցե թե շատ պատճառներ ունի դրա համար։

— Ասա մեզ այդ պատճառներից գոնե մեկը,— արծաթահնչուն մի ձայն լսվեց ծածկակառքից,— մենք հետաքրքրությամբ կլսենք քեղ։

— Ես գիտեմ. ամեն ինչ, որ վերաբերում է այդ անձին, դուք մեծ հետաքրքրությամբ կլսեք,— քմծիծաղով պատասխանեց Կոլհաունը։— Բայց եթե ես իմ ենթադրությունն ասեմ, դուք սուտ կհամարեք այն։

— Դա կախված կլինի նրանից, թե ինչ կասես դու, մաստր Կասսի։ Դժվար թե մենք կարողանանք մտածել, որ դու զինվորականի ու ճանապարհորդի քո փորձն ունենալով՝ կսկսես կեղծ տագնապ առաջացնել։

Կոլհաունը հասկացավ կծու ծաղրը և երևի ձեռք կքաշեր հետագա բացատրություններից, եթե ագարակատերը չպնդեր այղ։

— Լսի՛ր, Կասսի,— համառորեն խնդրեց ագարակատերը,— բացատրիր, ինչո՞ւմն է բանը։ Այն, ինչ ասացիր, լուրջ կասկած է հարուցում։ Ի նչ նպատակ է հետապնդել այն երիտասարդը, սխալ ուղղություն տալով մեզ։

— Դե ի՞նչ ասեմ, քեռի,— խոսեց Կոլհաունը, և նրա ձայնում արդեն առաջվա ինքնավստահությունը չկար,— ես հո չեմ պնդում, թե իրոք այդպես է, այլ միայն իմ ենթադրությունն եմ հայտնում։

— Այսինքն, ի՞նչ ենթադրություն։

— Է՛հ, քի՞չ բան կարող է պատահեր։ Այս պրերիաներում քիչ չէ պատահում, որ հարձակվում են ու քարավաններ կողոպտռւմ․․․

— Ինչ սոսկալի բան,— շինծու տագնապով գոչեց Լուիզան։

— Հնդիկների հարձակում,— հարցրեց Պոյնդեքստերը։

— Ինչո՞ւ անպայման հնդիկների։ Երբեմն սպիտակներն էլ հնդիկների շորեր են հագնում, իսկ երբեմն էլ մեքսիկացիները։ Ախր հնդիկի նմանվելու համար հարկավոր է միայն մաշկի գույնը թխացնել, ձիու ագիից կեղծամ սարքել և մի կես դյուժին փետուո խրել գլխարկի մեջ։ Ահա քեզ ամբողջ դիմակահանդեսը։ Եթե մեզ «սպիտակ հնդիկների» հրոսակախումբը կողոպտի, ապա մենք պետք է միայն ինքներս մեզ մեղադրենք, որ այդպես միամտաբար վստահել ենք բոլորովին անծանոթ մի մարդու։

— Թո՛ղ, Կասսի։ Ինչի՞ համար են այդ մեղադրանքները։ Մի՞ թե դու ուզում ես ասել, թե անծանոթը մտածել է մեզ ծուղակի մեջ գցել։

— Ո՞չ, քեռի, ես այդ չեմ ասում, բայց գիտեմ, որ այդպիսի բաներ լինում են։ Հնարավոր է, որ նա էլ ընդունակ լինի դրան։

— Հնարավոր է, բայց քիչ հավանական,— ծածկակառքից հնչեց մի ձայն, որ լի էր խայթող ծաղրով։

— Ո՛չ,— պատասխանեց պատանի Հենրին խոսակցությանը խաոնվելով,— քո կասկածները հիմք չունեն, Կասսի՛։ Դա ուղղակի զրպարտություն է քո կողմից։ Եվ ես կարող եմ ապացուցել այդ։ Նայիր այստեղ։

Պատանին կանգնեցրեց իր ձին և ցույց տվեց մի ինչ-որ բան, որ պարզ երևում էր լասսոյի հետքից քիչ-հեռու։ Դա մի բարձր կակտուս էր, որի կանաչ, հյութալի բունը փրկվել էր կրակից։

Բայց Հենրի Պոյնդեքստերն իր ուղեկիցների ուշադրությունը հրավիրում էր ոչ թե այդ բույսի վրա, այլ նրա փշերից մեկին հագցրած փոքրիկ, սպիտակ թղթի վրա։

— Տեսնենք ի՛նչ է գրված այստեղ, — ասաց պատանին։— «Նոճին երևում է»։

— Ո“ւր է, — հարցրեց Պոյնդեքստերը։

— Այստեղ նկարված է մատը մեկնած մի ձեռք,— պատասխանեց Հենրին։— Տարակույս չկա, որ այղ մատը նոճին է ցույց տալիս։

Բոլորն սկսեցին նայել թղթում ցույց տրված կողմը։

Եթե արեգակը լուսավորելիս լիներ, նոճին աոաջին իսկ հայացրիր կերևար; Բայց կապույտ երկինքը կապարի գորշ գույն էր ստացել, և այդպիսի լույսով անհնարին էր նոճին տեսնել։

— Այնտեղ ոչինչ չկա,— վստահ տոնով ասաց Կոլհաուտնը։— Ես համոզված եմ, որ դա միայն մի նոր ծաղր է, որ այդ սրիկան հնարել է մեզ համար։

— Դու սխալվում ես, Կասսի,— միջամտեց Լուիզա Պոյնդեքստերը։— Հեռադիտակով նայիր։ Եթե քո հիանալի տեսողությունը քեզ չի դավաճանել, ապա հորիզոնում կտեսնես մի բան, որ շատ նման է ծառի։ Երևի հենց այդ է նոճին։

Կոլհաունը չուզեց հեռադիտակը վերցնել աղջկա ձեոքից։ Նա գիտեր, որ Լուիզան ճիշտ է ասում։

Այն ժամանակ Պոյնդեքստերը հեռադիտակը վերցրեց և պարզ տեսավ պրերիայի վրա բարձրացող նոճին։

— Ճշմարիտ է,— ասաց նա,— նոճին երևում է։ Պարզ է, որ երիտասարդն ազնիվ մարդ է, և դու, Կա՛շ, իզուր ես բամբասում նրան։ Ես չէի էլ հավատում, թե նա կարող է մեզ հետ այդպիսի չար կատակ անել... Դե՛հ, առաջ։ Միստր Սանսո՛մ, հրաման տվեք գումակին։

Կոլհաունը ձիուն խթանեց և սլացավ պրերիայով, նրան ուրիշ բան չէր մնում անելու։

— Հապա մի ինձ տուր այդ թուղթը, Հենրի՛ ,— կամացուկ ասաց Լուիզան։ — Ես ուզում եմ տեսնել այն սլաքը, որ օգնեց մեզ։ Թուղթը վերցնենք մեզ հետ. քանի որ ուղղությունն արդեն գիտենք, կակտուսի վրա թողնելը միտք չունի։

Չմտածելով անգամ, թե ի՛նչը ստիպեց քրոջը այդպիսի խնդիրքով իրեն դիմել, Հենրին թուղթը կակտուսից պոկեց և նետեց Լուիզայի ծնկներին։

— Մորիս Ջերա՜լդ,— շշնջաց կրեոլուհին թղթի հակառակ երեսին տեսնելով անունը։— Մորիս Ջերա՜լդ,— կրկնեց նա հուզված՝ թուղթը պահերով ծոցում։— Ով էլ որ լինես, որտեղից էլ եկած լինես, ուր էլ գնաս և ինչ էլ որ դաոնաս, այսօրվանից մեր բախտը ընդհանուր է։ Ես այդ գիտեմ, զգում եմ այնպես պարզ, ինչպես երկինքն եմ տեսնում իմ գլխավերևը։

ԳԼՈՒԽ IV

ՍԵՎ ՀՈՂՄԸ

Լուիզան նստել էր կախարդվածի պես և անձնատուր եղել իր անուրջներին։ Նա իր նուրբ ձեռքերով սեղմել էր քունքերը, և թվում էր, թե նրա հոգու բոլոր ուժերը լարվել են, որպեսզի ապագան գուշակեն։

Բայց շուտով նրա երազանքներն ընդհատվեցին շրջապատի մեջ ընկած մի նոր տագնապից։ Նա Լսեց եղբոր անհանգիստ ձայնը.

— Նայի՛ր, հայրի՛կ, նայի՛ր։ Մի՞թե չես տեսնում։

— Որտե՞ղ, Հենրի, որտե՞ղ։

— Այնտեղ, ֆուրգոնների հետևը... Հիմա տեսնո՞ւմ ես։

— Այո, ինչ-որ բան տեսնում եմ, միայն չեմ հասկանում, թե ինչ է։ Կարծես նման է․․․— Պոյնդեքստերը մի րոպե վարանմունքի մեջ կանգ առավ։— Ճշմարիտ՝ չեմ հասկանում, թե ինչ բան է դա․․․

Հյուսիսի կողմից պրերիայի վրա անակնկալ բարձրացել էր պտուտահողմի մի քանի բոլորովին սև սյուն։ Դրանք որոշակի ձև չունեին և անընդհ ատ փոխում էին իրենց չափը, գծագրությունն ու տեղը։ Մերթ մի րոպեով կանգ էին առնում, մերթ սահում էին խանձված գետնի վրայով ինչպես սահուկավոր հսկաներ, երբեմն էլ ամենաֆանտաստիկ ձևերով թեքվում ու կռանում էին իրար վրա։

Զարմանալի չէ, որ առաջին անգամ այդպիսի բան տեսնող մարդիկ խիստ տագնապի մեջ էին ընկել։ Նրանցից ամեն մեկը հասկանում էր, որ ինչ-որ տարերային աղետ է մոտենում։

Գումակը կանգ առավ։ Սոսկումի բացականչություններ էին լսվում։ Ձիերը խրխնջում էին, ջորիները՝ սուր ծղրտում։

Իսկ սև աշտարակների կողմից գալիս էր ինչ-որ խուլ դժժոց, նման ջրվեժի աղմուկի, որին երբեմն միանում էր մի ձայն, որը կարծես հրացանային համազարկ լիներ կամ հեռավոր որոտի թնդյուն

Աղմուկը գնալով ավելի ու ավելի պարզ էր լսվում։ Անհայտ վտանգը մոտենում էր։

Մարդիկ քար կտրած կանգնել և նայում էին ցած կախված ամպերին ու սև սյուներին, որոնք կարծես մոտենում էին, որպեսզի տրորեն նրանց։

Այդ ծանր րոպեին լսվեց մի ճիչ, և թեպետ դրա մեջ տագնապ էր զգացվում, բայց և այնպես սիրտ տվեց սարսափից քարացած մարդկանց։ Շուռ գալով ճանապարհորդները տեսան մի ձիավոր, որն ամբողջ թափով իրենց կողմն էր սլանում։

Չնայած ձիավորը ծածկված էր սև մոխրով, այնուամենայնիվ նրան ճանաչեցին։ Դա նույն ձիավորն էր, որը նրանց համար թողել էր իր լասսոյի հետքը։

Ծածկակառքում նստած դեռատի աղջիկը առաջինը ճանաչեց նրան։

— Առա՜ջ,— գոչեց անծանոթը հենց որ մոտեցավ քարավանին։— Որքան կարելի է՝ արագ։

— Ի՞նչ է եղել,— հուզված հարցրեց ագարակատերը։ — Մեզ վտա՞նգ է սպառնում։

— Այո, ես այս բանը չէի սպասում, երբ հեռացա ձեզնից։ Միայն գետը հասնելուց հետո տեսա ահավոր նշանները․․․․

— Բայց ինչի՞ նշանները, սըր։

— Նորդի։

— Դուք փոթորի՞կն եք այդպես կոչում,

— Այո։

— Ես երբեք չեմ լսել, թե ցամաքի վրա նորդը կարող է վտանգավոր լինել,— խոսեց Կոլհաունը։— Ւհարկե, գիտեմ, որ նա իր հետ սրաթափանց ցուրտ է բերում, բայց...

— Միայն ցուրտը չէ, սը՛ր... Հապաղել չի կարելի։ Միստր Պոչնդեքստեր,— անհամբեր ու համառ դարձավ նա ագարակատիրոջը,— դուք և ձեր բոլոր մարդիկ վտանգի մեջ եք։ Նորդը միշտ սոսկալի չի լինում, բայց սա... Նայեցեք այն կողմը։ Տեսնու՞մ եք այն սև սյուները։

— Մենք նայում ենք և չենք կարողանում հասկանալ, թե ինչ բաներ են դրանք։

— Դրանք պտուտահողմեր են, փոթորկի կրապետը։ Բայց դրանք չեն, որ վտանգավոր են։ Նայեցեք վերև։ Մի՞թե չեք տեսնում ինչպիսի սև ամպ է պատել երկինքը։ Ա՛յ թե ինչից պետք է վախենաք դուք։ Ես չեմ ուզում իզուր վախեցնել ձեզ, բայց պետք է ասեմ, որ այդ ամպերը մահ են բերում։ Նրանք այստեղ են գալիս։ Այժմ փրկությունը միայն արագությունից է կախված։ Մի տասը րոպեում նրանք կհասնեն ձեզ, և այն ժամանակ... Շո՛ւտ արեք, սը՛ր, աղաչում եմ։ Հրամայեցեք ձեր ծառաներին՝ որքան կարելի է արագ քշել։ Երկինքն ինքն է ձեզ ստիպում շտապել։

Այս համառ պահանջներին ենթարկվելով ագարակատերը իսկույն հրաման տվեց քարավանը քշել ամբողջ ուժով։

Անասուններին ու մարդկանց համակած սարսափը մտրակների միջամտության չէր պահանջում։

Ծածկակառքը և ձիավորներն առաջվա պես գնում էին առջևից։ Անծանոթը վերջում մնալով՝ ասես քարավանը պաշտպանում էր վերահաս վտանգից։

Մերթ ընդ մերթ նա կանգնեցնում էր իր ձին, ետ էր նայում և ամեն անգամ ավելի ու ավելի մեծ տագնապ էր արտահայտում։ Ագարակատերն այդ նկատելով մոտեցավ նրան և հարցրեց.

— Վտանգը դեռ չի՞ անցել։

— Դժբախտաբար մխիթարական բան ասել չեմ կարող։ Ես հույս ունեի, թե քամին իր ուղղությունը կփոխի։

— Քամի՞ն։ Ես ոչ մի քամի չեմ նկատում։

— Այստեղ։ Բայց, ահա, այնտեղ զարհուրելի մրրիկ է։ Աստվա՜ծ իմ, նա մոտենում է աներևակայելի արագությամբ։ Կասկածում եմ, թե մենք կհասցնենք կտրել անցնել այս խանձված պրերիան։

— Ւ՞նչ անենք ուրեմն,— խուճապային սարսափով գոչեց ագարակատերը։

— Չի՞ կարելի արդյոք ձեր ջորիներին ստիպել, որ ավելի արագ վազեն։

— Ո՛չ, անհնարին է։

— Այդ դեպքում վախենում եմ, որ մենք կուշանանք։

Ձիավորը մի անգամ էլ շուո եկավ և նայեց առաջ շարժվող սև սյուներին, ասես հաշվելով նրանց արագությունը։ Նրա դեմքի արտահայտությունը բացահայտ տագնապ էր ցույց տալիս։

— Այո՛, արդեն ուշ է,— գոչեց նա։— Նրանք մեզանից արագ են շարժվում, շա՜տ ավելի արագ... Նրանցից խույս տալու հույս չկա։

— Տե՜ր իմ աստված, սը՛ր։ Մի՞թե որևէ ելք չկա,— հարցրեց ագարակատերը,

Անծանոթը միանգամից չպատասխանեց։ Մի քանի վայրկյան լուռ մնաց և լարված ինչ-որ բան էր մտածում։

Նա այլևս երկնքին չէր նայում, նրա հայացքը կանգ առավ ֆուրգոնների վրա։

— Մի՞թե չի կարելի վտանգից խուսափել,— հուսահատ գոչեց ագարակատերը։

— Կարելի է,— ուրախ պատասխանեց ձիավորը. կարծես ինչ-որ լուսավոր միտք էր ծագել նրա գլխում։— Ելք կա։ Ես այդ առաջ չէի մտածել։ Փոթորկից խուսափել չենք կարող, բայց վտանգից փրկվել կարող ենք։ Արա՛գ, միստր Պոյնդեքստեր։ Կարգադրեցեք ձեր մարդկանց ձիերի ու ջորիների գլուխները փաթաթել, հակառակ դեպքում անասունները կկուրանան ու կկատաղեն։ Վերմակներ, գլխաշորեր՝ ամեն ինչ պետք կգա։ Երբ այդ ամենը կարվի, թող մարդիկ. ֆուրգոնները մտնեն։ Միայն հարկավոր է, որ վարագույրները բոլոր կողմերից պինդ ծածկված լինեն։ Մնացածի մասին ես ինքս կհոգամ։

Այս ցուցումները տալով ձիավորն ուղղվեց դեպի ծածկակառքը, մինչդեռ Պոյնդեքստերը և վերակացուն համապատասխան կարգադրություններ էին անում։

— Օրիո՛րդ,— քաղաքավարությամբ ասաց ձիավորը ծածկակառքին մոտենալով,— դուք պետք է իջեցնեք բոլոր վարագույրները։ Ձեր կառապանը պետք է կառքի մեջ մտնի։ Դուք նույնպես,— ասաց նա, դառնալով Հենրիին ու Կոլհաունին և հենց նոր մոտեցած Պոյնդեքստերին։ Բոլորիդ տեղ կլինի։ Միայն թե շո՛ւտ, աղաչում եմ ձեզ։ Ժամանակ մի՛ կորցնեք։ Մի քանի րոպեից հետո փոթորիկը կճայթի մեր գլխին։

Ագարակատերն ու իր որդին արագ ցած թռան ձիերից և մտան կառքի մեջ։

Կոլհաունը հրաժարվեց ձիուց իջնել և համառորեն շարունակում էր թամբին նստած մնալ։ Ինչո՞ւ նա պետք է վախենար ինչ-որ կարծեցյալ վտանգից, որից չի թաքնվում մեքսիկական հագուստով այդ մարդը։

Անծանոթը շուռ եկավ։ Նա դարձավ վերակացուին և կարգադրեց, որ նա էլ ֆուրգոն մտնի։ Վերակացուն անտրտունջ ենթարկվեց։

Այժմ կարելի էր մտածել նաև իր մասին։ Անծանոթն արագ շարժումով փռեց իր սերապեն և ձիու գլխին գցելով ծայրերը կապեց վզի շուրջը։ Նույնպիսի ճարպկությամբ նա իր շարֆն արձակեց և գցեց իր գլխարկի վրա, մի ծայրը խրելով ժապավենի տակ, մյուսը ցած կախելով։ Այսպիսով նա իր դեմքի համար երեսակալի նման մի բան շինեց։

Նախքան երեսը ծածկելը, նա նորից դարձավ դեպի կառքը և զարմանքով տեսավ, որ Կոլհաունը դեռ նստած է ձիու վրա։ Հաղթահարելով իր հակակրանքն այդ մարդու նկատմամբ նա մի անգամ ևս համառաբար կրկնեց․

— Եթե դուք անհապաղ կառքի մեջ չմտնեք, կորած եք։

Այս անգամ Կոլհաունը հնազանդվեց․ վերահաս փոթորկի նշանները շատ ակներև էին։ Այնպես ձևացնելով, թե չի շտապում, նա դանդաղորեն թամբից իջավ և մտավ կառքի մեջ, պինդ ձգված վարագույրների պաշտպանության տակ։

**********

Թե ինչ կատարվեց հետո՝ դժվար է նկարագրել։ Ոչ ոք չէր տեսնում մոլեգնած տարերքի տեսարանը, որովհետև ոչ մեկը չէր համարձակվում դուրս նայել։ Բայց եթե որևէ մեկը սիրտ էլ աներ, միևնույն է, ոչինչ չէր տեսնի։

Ջորիների գլուխները փաթաթելուց հինգ րոպե հետո քարավանն արդեն անթափանց խավարի մեջ էր։

Ճանապարհորդները տեսել էին միայն փոթորկի սկիզբը։ Վրա հասնող պտուտահողմերից մեկը ֆուրգոններին զարկվելով ասես փշուր-փշուր եղավ և օդը լցրեց սև փոշով։ Հետո, ասես դոմնայի հնոցից, տաք օդ փչեց։ Դրանից հետո սուլոցով ու ոռնոցով փչեց մի ուժեղ քամի, սառցային ցրտություն բերելով իր հետ։ Այլևս ոչ մի բան չէր երևում, ոչ մի բան չէր լսվում, բացի քամու սուլոցից, նրա ոռնոցից և ֆուրգոնների ծածկերին զարնվելու շառաչից։ Ջորիները կանգնել էին բոլորովին սսկված։ Մարդկանց թույլ ձայները կորչում էին մրրկի ոռնոցի մեջ։ Օդն ամբողջովին հագեցած էր սև փոշով, որ մոլեգին քամին բարձրացրել էր խանձված պրերիայից։

Մոտ մեկ ժամ օդում սև մոխրի ամպեր էին կանգնած։ Մոտ մեկ ժամ մեր ճանապարհորդները նստել էին ճգնավորի պես և չէին համարձակվում նույնիսկ դուրս նայել։

Վերջապես նրանք ազատվեցին, ծածկակառքի վարագույրների մոտ հնչեց անծանոթի ձայնը.

— Կարող եք դուրս գալ,— ասաց նա իր շարֆը ետ գցելով երեսից։— Փոթորիկը դեռ չի դադարել, էլի մի երկու-երեք օր կշարունակվի, բայց այլևս վախենալու բան չկա։ Քամին ամբողջ մոխիրը քշել, առաջ է տարել, և դուք հազիվ թե Ռիո-Գրանդեի այս կողմը հասնեք նրան։

— Սը՛ր,— խոսեց ագարակատերը, շտապ դուրս գալով ծածկակառքից,— մենք ձեզ ենք պարտական...

— ․․․ մեր կյանքը,— վրա բերեց Հենրին՝ շարունակելով հոր խոսքը։— Մի՛ մերժեք, խնդրում եմ, ասել մեզ ձեր անունը։

— Մորիս Ջերալդ,— պատասխանեց անծանոթը։— Թեև ամրոցում ինձ ավելի շատ ճանաչում են Մորիս-մուստանգեր անունով։

— Մուստանգե՞ր,— արհամարհանքով մրթմրթաց Կոլհաունը, բայց այնպես ցածր, որ նրան լսել կարող էր միայն Լուիզան։

«Եղած-չեղածը՝ մուստանգեր»,— մտածեց արիստոկրատ Պոյնդեքստերը, փոքր-ինչ հիասթափված նրա խոստովանությունից։

— Այժմ այլևս ես ձեզ հարկավոր չեմ։ Դուք առանց ինձ էլ ճանապարհը կգտնեք,— ասաց վայրի ձիերի որսորդը։— Նոճին երևում է, գնացեք ուղիղ այն կողմը։ Գետն անցնելով, դուք կտեսնեք ամրոցի վրա ծածանվող դրոշակը։ Դեռ մութը չընկած դուք ձեր ճամփորդությունը կվերջացնեք։ Իսկ ես ստիպված եմ հրաժեշտ տալ և թողնել ձեզ։

Սակայն ոչ սև մոխրով ծածկված դեմքի տարօրինակ տեսքը, ոչ խոստովանությունը համեստ զբաղմունքի մասին Լուիզա Պոյնդեքստերի աչքում չէին կարող նսեմացնել անծանոթի հմայքը։

ԳԼՈՒԽ V

ՄՈՒՍՏԱՆԳՆԵՐԻ ՈՐՍՈՐԴԻ ԿԱՑԱՐԱՆԸ

Բլրաշատ պրերիայում, այնտեղ, ուր Ռիո-դը-Նուեսեոը իր ջրերն է հավաքում հարյուրավոր վտակներից ու առվակներից, կղզյակների նման ցրված են կաղնու և ընկուզենու անտառակներ։

Ափերի երկարությամբ կանաչ, թավ անտառ է ձգված, բայց հաճախ երևում են փշփշուտ թփուտներ, որտեղ ակացիաների հետ միասին աճում են կակտուսներ , վայրի ալոե, կոպայան բալասան, փայտանման արմավաշուշան և մոմանման սպիտակ ծաղիկներով բուրումնավետ գարդենիա։ Սլացիկ ֆուկիերան թփուտից վեր բարձրանալով՝ փռված դրոշակի նման վեր է նետում իր ալ կարմիր ծաղիկը։

Այստեղ հետաքրքիր բան շատ կա բուսաբանի և վայրի բնությունը սիրողի համար։ Բայց հողագործին չեն հրապուրում այս վայրերը. նա լավ գիտե, որ այդ բոլոր հրաշալի բույսերն աճում են աղքատիկ հողի վրա։

Բայց այնտեղ կան նաև արգավանդ վայրեր, որտեղ աճում են ընկուզենիներ, ուռենիներ, տեսակ-տեսակ կաղնիներ, տեղ-տեղ հանդիպում են նոճիներ ու կաղամախիներ։

Քաղաքակիրթ մարդը դեռ չի թափանցել այդ հեռավոր վայրերը և առաջվա պես միայն կոմանշներ են թափառում անտառի խճճված շավիղներով։

Ամբողջ Տեխասում ոչ մի տեղ դուք չեք հանդիպի այնքան շատ եղջերուների ու վախկոտ քարայծների, որքան այստեղ․ ամեն րոպե նրանք քո առաջն են դուրս թռչում։

Իրենց տեսքով ու գույներով սքանչելի թռչուններն աշխուժություն են տալիս բնությանը։ Քվելին թևերը խշշացնելով դեպի վեր է սլանում, արքայացինը ճախրում է երկնքում, հսկայական վայրի հնդկահավն ընկուզենու անտառի եզրին իր փայլուն կուրծքն է տաքացնում արևի տակ, իսկ փետրատերև ակացիաների մեջ երևում է դրախտահավի կամ, ինչպես տեղացիք են կոչում, դերձակ-թռչնի մկրատանման պոչը։

Չքնաղագեղ թիթեռները մերթ թևերը լայն փռած ճախրում են օդում, մերթ հանգստանում են ծաղկի վրա՚ նրան միաձուլվելով և՛ իրենց գծագրությամբ, և՛ գույներով։ Թավշանման վիթխարի մեղուները բզզում են ծաղկած թփերի մեջ, նեկտարին տիրելու իրենց իրավունքը պաշտպանելով կոլիբրիներից, որոնց համարյա չեն զիջում իրենց մեծությամբ։

Բայց հիշենք, որ այդ չքնաղ բնության մեջ թաքնված են նաև մարդու կատաղի թշնամիները: Ամբողջ Հյուսիսային Ամերիկայում ոչ մի տեղ բոժոժավոր օձն այնպիսի մեծության չի հասնում, ինչպես այստեղ։ Նա հանդիպում է հենց այնտեղ, որտեղ և թունավոր օձերը, որոնք հայտնի են հնդկական «մոկասին» անունով։ Մորմերը, կարիճները և հազարոտնուկները ամեն քայլափոխի մահ են սպառնում մարդուն։

Գետերի անտառապատ ափերին թափառում են բծավոր օցելոտ, պումա և տեղական վագրեր, այստեղով անցնում է նրանց տարածման հյուսիսային սահմանը։

Թավ անտառների եզրերին երևում է տեխասյան նիհար գայլը՝ միայնակ ու լուռ, իսկ նրա ազգակից վախկոտ շնագայլերը ամբողջ ոհմակներով թափառում են բաց հարթավայրում։

Այդ նույն պրերիայում խոտավետ արոտներում արածում է թոլոր կենդանիների մեջ ամենաազնիվն ու սքանչելին, մարդու բարեկամ չորքոտանիներից ամենաիմաստունը՝ ձին։ Այստեղ նա ապրում է վայրի վիճակում, ազատ ու անաղարտ, մարդու քմահաճույքներից չփչացած։ Նա չգիտե ինչ բան է սանձը, և թամբը չի աղճատել նրա մեջքը։

Բայց պատահում է, որ այս հեռավոր վայրերում էլ նա զրկվում է իր ազատությունից։ Այստեղ էր բռնվել ու հնազանդեցվել մի սքանչելի վայրի նժույգ՝ բծավոր մուստանգը։ Նա ընկել էր ձիերի հայտնի որսորդ Մորիս-մուստանգերի ձեռքը։

Ռիո-դը-Նուեսեսի վտակներից մեկի՝ Ալամո գետի ափին կանգնած էր մի համեստ, բայց գեղատես խրճիթ, մեկը նրանցից, որպիսիք շատ կան Տեխասում։

Այդ խրճիթը կառուցված էր փայտանման արմավաշուշանի երկու տապակ արված բներից, որոնք ցից դիրքով խրված էին գետնի մեջ։ Նրա կտուրը ծածկված էր նույն բույսի սվինանման տերևներով։ Տեխասում ընդունված սովորության հակառակ՝ ուղղահայաց ցցված սյուների արանքներին կավացեխ չէր քսված, Խրճիթի ներսի կողմից պատերին ձիու մորթիներ էին քաշված։ Մեքսիկական դարահալվեի փշերը փոխարինելով մեխերի՝ իրենց վրա պահում էին այդ մորթիների ծանրությունը։

Գետի դարափուլ ափերին առատորեն աճել էին այն բույսերը, որոնցից կառուցված էր խրճիթը։ Այստեղ կային արմավաշուշանի, դարահալվեի և այլ անպտուղ բույսերի վայրի թփուտներ, բայց ցածում արգավանդ հովիտը ծածկված էր հիանալի անտառով, որտեղ աճում էին թթենիներ, ընկուզենիներ և կաղնիներ։

Անտառի թավուտներում, գետի ափին մոտիկ կային հյութալի արոտով ծածկված հովիտներ։ Ահա հենց այդ հովիտներից մեկի խորքում զմրուխտ կանաչով շրջապատված՝ կանգնած էր մեր նկարագրած պարզ կացարանը։

Ծառերի ստվերները ծածկում էին խրճիթը, որը կարելի էր տեսնել միայն գետի կողմից, այն էլ միայն այն դեպքում, եթե կանգնեիր ուղիղ նրա դիմացը։ Շենքի պրիմիտիվ պարզությունը և խունացած գույները ավելի էին աննկատելի դարձնում այն։

Տնակը մարկիտանտի վրանից մեծ չէր։ Դուռը նրա միակ անցքն էր, եթե չհաշվենք պատերից մեկի տակ կառուցված բուխարու ծխնելույզը։ Դռան կառուցվածքն էլ յուրահատուկ էր ու պարզ, մի փայտե շրջանակ վրան ձիու մորթի քաշած և կախված նույնպիսի մորթուց պատրաստված ծխնիներից։

Խրճիթի հետևը կար մի չարդախ, որ ծածկված էր արմավաշուշանի տերևներով ու շրջապատված մի ցանկապատով, որի ձողերը կապված էին հարևան ծառերի բներից։

Նույնպիսի ցանկապատով շրջապատված էր մոտ մեկ ակր մեծությամբ մի հողամաս, որ գտնվում էր խրճիթի ու դարափուլի միջև։ Դա արգելափակոց էր վայրի ձիերի համար։

Իսկապես, այդ ցանկապատի ներսում կար մոտ տասը ձի, գուցե և ավելի։ Նրանց վախեցած աչքերը և ընդոստ շարժումներր կասկած չէին թողնում, որ դրանք նոր են բռնվել և հեշտությամբ չեն տանում գերությունը։

Խրճիթի ներքին սարք ու կարգը զուրկ չէր որոշ հարմարավետությունից։ Սենյակը զարդարում էին սև, աշխետ, խայտաբղետ ու ձյունի պես սպիտակ մորթիներ։

Կահ-կարասին շատ հասարակ էր. մահճակալի տեղ ծառայում էին երկու իշոտնուկ, որոնց երեսին ձիու մորթի էր քաշված, կային երկու ինքնաշեն աթոռ և մի հասարակ սեղան, որ շինված էր արմավաշուշանի երեսաթափից. ահա ամբողջ կահույքը։ Իսկ անկյունում երևում էր երկրորդ անկողնի նման մի բան։

Գրքերով ծանրաբեռնված դարակը, գրիչն ու թանաքը, նամակի թուղթը և սեղանին ընկած լրագիրը այդ համեստ խրճիթում մի տեսակ անսպասելի ու զարմանալի էին դիտորդի համար։

Այստեղ կային էլի մի քանի իրեր, որոնք հիշեցնում էին քաղաքակրթության մասին․ դրանք էին՝ մի հիանալի կաշվե սնդուկ, երկփողանի մի հրացան, քանդակազարդ արծաթե մի բաժակ, որսորդական եղջրափող և մի որսամտրակ։ Հատակին դրված էին մի քանի խոհանոցային աման, մեծ մասամբ շինված թիթեղից։ Անկյունում դրված էր ուռենու մատղաշ ճյուղերի հյուսքի մեջ զետեղված մի մեծ շիշ, որը, ըստ երևույթին, Ալամոյի ջրից ավելի թունդ խմիչք էր պարունակում։

Մնացած իրերը չէին հակասում ընդհանուր պատկերին։ Բարձր աղեղով մեքսիկական թամբ, ձիու մազից հյուսած սանձ, նույնպիսի երասանակ, երկու-երեք սերապե, մի քանի փաթեթ պարան՝ այս բոլորը շատ սազական էին այստեղ։ Ահա այսպիսին էր մուստանգերի կացարանը։

Սենյակի մեջտեղը աթոռներից մեկի վրա նստած էր մի մարդ, ըստ երևույթի սպասավորը։ Դա մի հաստլիկ

մարդ էր՝ շեկ ու խռիվ մազերով և վառ կարմիր դեմքով։ Նա հագին ուներ թավշե բաճկոն և նույնպիսի զանկապաններ։ Թավշե բաճկոնը, որ մի ժամանակ մուգ կանաչ էր եղել, բայց հետո, խունանալով, դարձել դարչնագույն, տարբեր մեծությամբ բազմաթիվ գրպաններ ուներ։ Եզրերը դեպի վեր դարձրած և գլխին թեք դրած գլխարկը լրացնում էր նրա հագուստը։ Կարելի է նաև ավելացնել, որ կոշտ կտավից կարված վերնաշապկի օձիքի շուրջը կապված էր մի կարմիր չթե թաշկինակ, իսկ ոտքերին հագած ուներ իռլանդական մաշիկներ։

Սակայն ոչ միայն հագուստը, այլև ամբողջ արտաքինը, և շարժուձևերը ցույց էին տալիս, որ մարդը իռլանդացի է։

Եվ ամեն կասկած իսկույն չքանում էր, հենց որ այդ հաստլիկն սկսում էր խոսել։ Այդպիսի բարբառով խոսում են միայն Իռլանդիայում, Գալվեյ կոմսությունում։ Գալվեյացին շարունակ խոսում էր, չնայած կարծես մեն-մենակ էր խրճիթում։ Բայց ո՛չ, այդպես չէ։ Մարմանդ վառվող օջախի առաջ փռած էր մի ձիու մորթի, որի վրա ձգված և քիթը համարյա մոխրի մեջ խրած պառկած էր մի եղջերակալ շուն։ Թվում էր, թե այդ շունը հասկանում էր իր զրուցակցի լեզուն։

— Հը՛, Թարա՛, իմ թանկագին,— գոչեց թավշե բաճկոնավոր մարդը,— կուզեի՞ր հիմա վերադառնալ Բալլիբալ։ Վատ չէր լինի քեզ համար այնտեղ մի քիչ չաղանալ։ Թե չէ, տես, ախր հիմա քո բոլոր կողերը կարելի է հաշվել։ Է՛հ, բարեկամս, ես ինքս էլ կուզեի այնտեղ գնար։ Բայց ո՛վ գիտի, մեր տերը երբ կվերադառնա ու մեզ կտանի իր հետ։ Լավ, ոչինչ, Թարա։ Նա շուտով գնալու է սետլմենտ, իմ խելոք շուն։ Նա խոստացել է ինձ ու քեզ էլ տանել, ուրեմն, գոնե սրանով մխիթարվենք։ Գրողը տանի, արդեն երեք ամսից ավելի է, ինչ ես ամրոցում չեմ եղել։ Գուցե թե այնտեղ վերջերս եկած զինվորների մեջ ես իմ որևէ հին ծանոթին կհանդիպեմ։ Օ՜, այն ժամանակ արդեն առանց կոնծելու գործը գլուխ չի գա։ Ճիշտ չե՞մ ասում, Թարսա՛։

Շունը գլուխը բարձրացրեց և պատասխանի փոխարեն բարձր փնչացրեց։

— Ասենք՝ ես հիմա էլ կուզենայի կոկորդս թրջել,— շարունակեց գալվեյացին, մի ագահ հայացք գցելով շշի կողմը։— Միայն թե շիշը համարյա դատարկ է, և մեր երիտասարդ տերը կարող է գլխի ընկնել։ Մեկ էլ, ախր ազնիվ բան չէ առանց հարցնելու խմելը։ Ճիշտ չե՞մ ասում, Թարա։

Շունը նորից դունչը բարձրացրեց և նորից փնչացրեց։

Գալվեյացին վեր կացավ և ուղղվեց դեպի այն անկյունը, որտեղ շիշն էր դրված։ Մի քանի վայրկյան նա կանգնած մնաց, ականջ դնելով դռան կողմը, հետո գայթակղեցնող ամանը վերցրեց, խցանը հանեց, շշի վիզը մոտեցրեց քթին և սկսեց հիացմունքով վայելել սպիրտի հոտը։

Բայց գալվեյացում այս բանը քիչ ժամանակ բավականություն պատճառեց։

— Է՛հ, գրողը տանի,— գոչեց նա, մի անգամ էլ աչքի տակով դռանը նայելով։— Ո՞վ կարող է դիմանալ այս սքանչելի վիսկիի հոտին։ Ինչ ուզում է թող լինի։ Ես միայն լեզվիս ծերը կթրջեմ։

Շշի բերանը դիպավ նրա շուրթերին, լսվեց հեղուկի կլկլոցը։

Մի քանի անգամ բավականությամբ կում անելուց հետո գալվեյացին խցանը խցկեց շշի բերանը, հետո շիշը իր տեղը դրեց և նորից նստեց աթոռին։

— Ախ դո՛ւ, Թարա՛, պառավ խորամանկ։ Ախր այգ դու գայթակղեցրիր ինձ։ Դե լավ, ոչինչ, մեր տերը չի իմանա։ Բացի դրանից, նա շուտով գնալու է ամրոց և այնտեղ կարող է նոր պաշար ճարել։

Մի քանի րոպե գալվեյացին լուռ նստեց։ Արդյոք իր զանցառության մասի՞ն էր մտածում, թե՞ պարզապես ալկոհոլի ներգործությունն էր վայելում, ի՛նչ իմանաս։

Շուտով նորից սկսեց խոսել.

— Ես ուղղակի չեմ հասկանում, թե ինչու մեր տերն այդքան ձգտում է սետլմենտ գնալէ։ Ասում էր, որ այնտեղ կգնա, հենց որ խատուտիկ մուստանգր բռնի։ Բայց ինչո՞ւ է հանկարծ այդպես հարկավոր եղել նրան այդ ձին։ Կար- ծում եմ, որ սա հասարակ բան չի։ Մեր տերն ասում էր, որ որսը շարունակելու է, մինչև իր ուզածին հասնի։ Հանկարծ այնպես չստացվի,, որ ամբողջ տարին մենք այստեղ նստած մնանք... Այն ո՞վ է այնտեղ։

Թարան հաչոցով նետվեց դեպի դուռը։

— Ֆելի՜մ,— մի ձայն հնչեց դրսից։— Ֆելի՜մ։

— Եկա՜վ մեր տերը,— մրմնջաց Ֆելիմը տեղից վեր թռչելով և շան հետևից վազելով դեպի դուռը։

ԳԼՈԻԽ VI

ԽԱՏՈՒՏԻԿ ՄՈՒՍՏԱՆԳԸ

Ֆելիմը չէր սխալվել, դա նրա տիրոջ՝ Մորիս Ջերալդի ձայնն էր։

Դուռը դուրս գալով՝ գալվեյացին մուստանգերին տե սավ ձիու վրա նստած։ Աշխետ նժույգը ամբողջովին քրտնած լինելով համարյա սև էր թվում․ նրա կողերն ու պարանոցը քրտնքի փրփուրով էին ծածկված։

Բայց աշխետը մենակ չէր։ Պիրկ ձգված լասսոյով կապած, որի մի ծայրն ամրացրած էր թամբի աղեղին, նա իր հետևից քարշ էր տալիս գերի բռնված իր ընկերոջը։

Սա բոլորովին արտասովոր գույնի մի մուստանգ էր։ Պրերիաներում արածող վայրի ձիերի վիթխարի երամակների մեջ անգամ այդպիսի գույնը հազվադեպ բան էր։

Դա մուգ շոկոլադի գույնի ձի էր՝ սպիտակ բծերով, ճիշտ հովազի նման։

Գեղեցիկ գույնը համապատասխանում էր կենդանու անբասիր կազմվածքին։ Դա լայն կրծքով, կլորավուն գծագրությամբ և բարեկազմ, բարակ ոտքերով մի գեղեցիկ նժույգ էր։

Երեք անգամ մուստանգերի համառ փորձերն անհաջող էին անցել, և սա չէր կարողացել բռնել այդ գեղեցկուհուն։ Չորրորդ անգամ հասել էր իր ուզածին։ Սողացող օղակով երկար լասսոյի օգնությամբ Մորիսը, վերջապես, բռնել էր խատուտիկ մուստանգը։

Բայց թե ի՛նչն էր պատճառը, որ մուստանգերն այդպես անզուսպ կերպով ցանկանում էր տիրել հատկապես այդ ձիուն, այդ արդեն միայն նրա գախտնիքն էր։

Ֆելիմը դեռ երբեք իր տիրոջն այդպիսի բարձր տրամադրության մեջ չէր տեսել, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մուստանգերը, ինչպես այդ հաճախ էր պատահում, որսից վերադառնում էր հինգ-վեց ձի բռնած։

Բայց դեռ երբեք մուստանգերն այդպիսի գեղեցկուհի չէր բերել։ Ով ասես, որ չէր հիանա խատուտիկ մուստանգին նայելով։

— Հի՛պ հի՛պ, ուռա՜,— գոչեց Ֆելիմը վեր նետելով իր գլխարկը։— Փա՜ռք սուրբ Պատրիկին, մեր երիտասարդ տերը վերջապես բռնել է խատուտիկ զամբիկը։ Ա՛յ թե գեղեցկուհի է հա՜։ Զարմանալի չէ ուրեմն, որ մեր տերն այնպես եռանդով էր սրա հետևից ընկնում։ Գրո՛ղը տանի։ Եթե սա մեր Բալլինասլոյի շուկայում լիներ, ի՛նչ գին ասես որ չէին տա... Ա՜խ, դո՛ւ, գեղեցկուհի՛։ Հիմա ուր տանենք սրան։ Արգելափակո՞ց։

— Չէ, դա վտանգավոր է. այնտեղ սրան կարող են քացի տալ։ Ծածկի տակ կկապենք։ Կաստրոն որպես հյուրասեր տանտեր պետք է իր տեղը զիջի սրան, իսկ ինքը գիշերը բաց երկնքի տակ կմնա։ Դու երբևիցե տեսած կա՞ս այսպիսի ձի, Ֆելիմ։

— Իմ օրում երբեք այսպիսի բան չեմ տեսել, մաստր Մորիս։ Սա այնքան լավն է, որ մարդ ուղղակի ուզում է ուտել, բայց տես որ ինքը չուտի որևէ մեկի գլուխը։ Դուք դեռ սրան բոլորովին չե՞ք հեծել։

— Ոչ, Ֆելիմ, ես սրանով կզբաղվեմ, երբ ավելի շատ ժամանակ կունենամ։ Դա պետք է անել ինչպես հարկն է։ Ախր ափսոս է փչացնել այսպիսի գեղեցկությունը։ Ես սրան վարժեցնել կսկսեմ այն ժամանակ, երբ կտանեմ սետլմենտ։

— Իսկ ե՞րբ եք մտադիր այնտեղ գնալ։

— Վաղը։ Մենք պետք է դուրս գանք արշալույսին։

— Ա՛յ, դա լավ է։ Ես ոչ միայն ինձ համար, այլև ձեզ համար եմ ուրախանում, մաստր Մորիս։ Չգիտեմ, ձեզ

հայտնի՞ է, թե ոչ, բայց մեր վիսկին արդեն վերջանում է։ Այդ ամերիկացի խարդախ յանկիները, գրողը տանի դրանց, շատ լավ խաբել գիտեն, նրանք համ ջուր են խառնում վիսկիին, համ էլ պակաս են չափում։ Զարմանալի չէ, ուրեմն, որ նրանցից ստացած վիսկիի շշերը երկար չեն դիմանում։

— Վիսկիի մասին մի անհանգստանա, Ֆելիմ։ Կարծում եմ այնքան կլինի, որ և՛ այս երեկո կբավականացնի, և վաղվա ճամփորդության համար կարող ենք մեր ջրամանները լցնել։ Մի վհատվիր, սիրելիս։ Հիմա գնանք մեր այս հյուրին տեղավորենք, իսկ հետո կխոսենք խմիչք գնելու մասին, որը, ես գիտեմ, դու քո անձից հետո աշխարհում ամեն բանից ավելի ես սիրում։

— Իսկ դո՞ւք, մաստր Մորիս,— խորամանկորեն աչքով անելով հարցրեց Ֆելիմը։

Մուստանգերը միայն ժպտաց և ցած թռավ թամբից։

Խատուտիկ զամբիկը տեղավորեցին ծածկի տակ, իսկ Կաստրոյին կապեցին ծառից։

Օրվա չարչարանքից հոգնած մուստանգերը նետվեց իր մահճակալին։ Դեռ երբեք իր օրում նա այնքան երկար չէր մնացել որսատեղում, որքան տափաստանի այդ գեղեցկուհուն հետապնդելիս։

Չնայած մի քանի օր շարունակ նա թամբի վրա էր եղել, որից վերջին երեք օրն անընդհատ հետապնդել էր խատուտիկ զամբիկին, չնայած անասելի հոգնածությանը մուստանգերը քնել չէր կարողանում։ Մերթ ընդ մերթ նա վեր էր կենում և խրճիթում ետ ու առաջ քայլում։

Թվում էր, թե ձեռք բերած հաջողությունը նրան հանգստացնելու փոխարեն հակառակ ազդեցությունն էր ունեցել։

Վերջապես Ֆելիմը, օգտվելով կաթնեղբոր իրավունքից, որոշեց պարզել նրա անհանգստության պատճառը։

— Ի՞նչ է պատահել ձեզ, մաստր Մորիս։ Ասացեք ինձ, ինչո՞ւ եք անհանգիստ։

— Ոչինչ, Ֆելիմ, ոչինչ չի պատահել։ Դու ինչո՞ւ ես այդպիսի հարց տալիս։

— Ինչպե՞ս հարց չտամ։ Չէ՞ որ ես էլ, ինչ դուք վերջին անգամ վերադարձել եք սետլմենտից, ոչ մի րոպե քնել չեմ կարողանում։ Ինչ-որ մի բան ձեր քունը կտրել է։ Գուցե որևէ մեքսիկացի աղջի՞կ է։ Բայց ո՛չ։ Ես երբեք չեմ հավատա դրան, նրանք ձեր ճաշակին չեն գա։

— Անմիտ բաներ ես ասում, Ֆելիմ։ Ինձ ոչինչ չի պատահել։ Ավելի լավ է մի բան տուր ուտելու։ Մի մոռացիր, որ ես առավոտվանից ոչինչ չեմ կերել։ Ի՞նչ ունես ուտելու։

— Ճիշտը որ ասեմ՝ այնքան էլ շատ բան չկա։ Չէ՞ որ այս օրերին, երբ դուք որսի էիք գնացել, ոչինչ չի ավելացել։ Ունենք մի քիչ եղջերուի միս ու մեկ էլ եգիպտացորենի հաց։ Եթե ուզում եք, ես իսկույն միսը կտաքացնեմ։

— Լավ, ես կարող եմ սպասել։

— Լավ չէ՞ր լինի նախ մի բաժակ գինի խմեիք։

— Համաձայն եմ, տուր։

— Մաքուր գինի՞, թե՞ ջրախառն։

— Մի բաժակ գրոգ։ Միայն թե ջուրը թարմ լինի, գետակից բեր։

Ֆելիմը դարակից վերցրեց արծաթե բաժակը և արդեն ուզում էր գնալ, երբ հանկարծ Թարան բարձր հաչոցով

նետվեց դեպի դուռը։ Ֆելիմը մի փոքր վախվխելով մոտեցավ դռանը։

Շան հաչոցը փոխվեց ուրախ ծմրոցի, որից երևում էր, որ նա որևէ բարեկամի է դիմավորում։

— Ծերունի Զեբ Ստումպն է,— ասաց Ֆելիմը դուրս նայելով և գնաց տիրոջ հանձնարարությունը կատարելու։

Նորեկը բոլորովին նման չէր այս խրճիթի բնակիչներին։

Դա վեց ոտնաչափ բարձրությամբ մի հաղթանդամ մարդ էր։ Հագին ուներ կոկորդիլոսի կաշվից կարված երկարաճիտ կոշիկներ, որոնց լայն ճտքերի մեջ էին խրված տանու գործվածքից կարված բրդյա շալվարի փողքերը։ Մի ժամանակ այդ շալվարը կարմիր էր ներկված եղել, բայց այժմ ցեխից արդեն կորցրել էր ամեն գույն։ Եղջերուի մորթուց կարված վերնաշապիկը հագել էր ուղղակի մարմնի վրայից, իսկ վերնաշապկի վրայից էլ հագած ուներ արդեն բոլորովին խունացած մի կանաչ բաճկոն, որ կարված էր տեղական հնդիկների կոշտ կտորից։ Մոխրագույն թաղիքե խիստ մաշված գլխարկը լրացնում էր նրա աղքատիկ հագուստը։

Զեբ Ստումպի որսորդական հանդերձանքը ևս, որ բնորոշ էր Հյուսիսային Ամերիկայի անտառային որսորդների համար, նույնպես համեստ էր, ինչպես և նրա հագուստը։ Փամփուշտների տոպրակը և մանգաղանման մի մեծ եղջյուր, որ վառոդամանի դեր էր կատարում, կախված էին աջ ուսի վրայով գցած կաշվե փոկից։ Բաճկոնի վրայից կապած ուներ մի կաշվե գոտի, որից կախված էին նույնպես կաշվե պատյան, և այդ պատյանից դուրս էր ցցվել որսորդական դանակի կոշտ ու կոպիտ կոթը, որ շինված էր եղջերուի պոզից։

Հակառակ տեխասյան որսորդների սովորության՝ այս մարդու հագուստի վրա ոչ մի զարդարանք չկար։ Ամեն ինչ պարզ էր, համարյա կոպիտ, կարծես Զեբը դատապարտում էր ամեն տեսակ պճնամոլություն։

Նույնիսկ հրացանը, նրա արհեստի գլխավոր գործիքը, շատ հասարակ էր։ Այդ հրացանն այնպիսի չափի էր, որ երբ տերը հենում էր գետնին, փողը հասնում էր նրա ուսին։

Զեբ Ստումպը տեսքով կլիներ մոտ հիսուն տարեկան։ Դեմքը թխագույն էր, իսկ արտահայտությունն առաջին հայացքից մռայլ տպավորություն էր թողնում։ Բայց երբ մի քիչ ավելի խորն էիր նայում, սկսում էիր զգալ, որ այդ մարդը զուրկ չէ մեղմ հումորից։

Զեբ Ստումպը ծնվել ու մեծացել էր Կենտուկի նահանգում, երիտասարդությունն անց էր կացրել Միսիսիպիի ստորին հոսանքի կուսական անտառներում, բացառապես զբաղվելով որսորդությամբ։ Այժմ, երբ արդեն տարեց մարդ էր, նա շարունակում էր զբաղվել նույն գործով, միայն թե հարավ-արևմտյան Տեխասի խորքերում։

— Ողջո՛ւյն,— լակոնական ոճով բարևեց Զեբր մուստանգերին, իր հաղթ մարմնով ծածկելով խրճիթի դուռը։

— Բարի երեկո, միստր Ստումպ,— պատասխանեց տանտերը վեր կենալով և ընդառաջելով հյուրին։— Ներս մտեք և նստեցեք։

Որսորդը չսպասեց, որ շատ խնդրեն իրեն և խրճիթի շեմքն անցնելով անճոռնաբար նստեց խախուտ աթոռին։ Բայց աթոռն այնքան ցածր էր, որ Ստումպի ծնկները համարյա հավասարվեցին կզակին, իսկ հրացանի երկար փողը նիզակի նման մի քանի ոտնաչափ էլ վեր ցցվեց նրա գլխից։

— Ա՛յ անիծվեն այս աթոռները,— մրթմրթաց նա՝ կարծես դժգոհ լինելով իր անհարմար դիրքից։— Ափսոս չէ՞ ծառի կոճղը, գոնե նստելիս զգում ես, որ տակիցդ չի փախչի։

— Փորձեցեք ահա այնտեղ նստել,— ասաց տանտերը՝ մատնացույց անելով խրճիթի անկյունում դրված կաշվե սնդուկը։— Կարծեմ նա ավելի դիմացկուն կլինի։

Ծերունի Ջեբը չառարկեց և փոխադրվեց սնդուկի վրա։

— Էլի ոտքո՞վ եք եկել, միստր Ստումպ, ինչպես միշտ։

— Ոչ, իմ պառավ ձին հետս է, կապել եմ ծառից։ Ես որսի չեմ եղել։

— Կարծեմ դուք երբեք ձիով որսի չեք գնում, չէ՞։

— Ես հիմար չեմ, որ ձիով որսի գնամ։

— Բայց չէ՞ որ Տեխասում բոլորը ձիով են որսի գնում։

— Բոլորն են գնում թե չէ, միևնույն է, դա հիմար սովորություն է, ծույլ հիմարների սովորություն։ Ոտքով որ գնամ, ես մի օրում ավելի շատ որս կխփեմ, քան մի շաբաթում ձիով շրջելիս։ Իհարկե, մուստանգի որսորդին ձին անհրաժեշտ է, բայց եթե դուք որսում եք արջ կամ եղջերու և կամ վայրի հնդկահավ, քո ձին միայն կխրտնեցնի որսը։ Իմ պառավ զամբիկը ես պահում եմ միայն որսը փոխադրելու համար։

— Ճիշտ որ, դուք ձեր ձին թողել եք բաց երկնքի տակ։ Ասացեք Ֆելիմին, որ տանի ծածկի տակ։ Դուք հո գիշերն այստեղ եք մնալու։

— Շնորհակալ եմ։ Ճիշտ որ ասենք՝ ես հենց ձեր հյուրասիրության վրա էլ հույս եմ դրել։ Բայց ձիուս մասին մի՛ անհանգստացեք, նա լավ է կապված։

— Գուցե կուզենայիք մի բան ուտել։ Ֆելիմը հենց հիմա ընթրիք է պատրաստում։ Բայց ափսոս, որ բացի եղջերուի մսից ուրիշ լավ բանով ձեզ հյուրասիրել շեմ կարող։

— Եղջերուի մսից լավ ի՞նչ կարող է լինել։ Գուցե թե միայն արջի միսը։ Եկեք մենք այդ միսը կրակի վրա խորովենք, ես ինքս էլ կօգնեմ։ Միստր Ֆելիմ, եթե ձեզ համար նեղություն չէ, գնացեք խնդրում եմ և բերեք իմ ձիու թամբից կախված հնդկահավը։ Ես այն ճանապարհին եմ սպանել։

— Այ հիանալի բա՜ն,— գոչեց մուստանգերը։— Թե չէ մեր պաշարները վերջանալու վրա են։ Վերջին երեք օրվա ընթացքում ես մի սքանչելի մուստանգի որսով էի զբաղված և հետս հրացան չէի վերցրել։ Ֆելիմն ու ես, մեզ հետ էլ Թարան, այդ օրերին քաղցած ենք մնացել։

— Իսկ ի՞նչ մուստանգ է դա,— հետաքրքրվեց որսորդը ասես ուշադրություն չդարձնելով մուստանգերի վերջին խոսքերի վրա։

— Մուգ շոկոլադի գույնի զամբիկ է՝ սպիտակ բծերով։ Սքանչելի ձի է։

— Գրո՛ղը տանի։ Այդ հո հենց այն է, ինչի համար ես այստեղ եմ եկել։

— Ինչպե՞ս թե։

— Ես տեսել եմ այդ մուստանգը պրերիայում, մի քանի անգամ եմ տեսել։ Ասում եք զամբի՞կ է։ Ես այդ չդիտեի, որովհետև կես մղոնից ավելի նրան մոտենալ չեմ կարողացել։ Ես կուզենալի, որ դուք փորձեիք բռնել ալդ ձին։ Եվ ասեմ, թե ինչու։ Ես սետլմենտում էի։ Այնտեղ եկավ մի մարդ, որին ես ճանաչում եմ դեռ Միսիսիպիից։ Դա մի հարուստ ագարակատեր է։ Նա շատ փարթամ կլանք էր վարում և առանձնապես հռչակված էր իր շքեղ խնջույքներով։ Շատ անգամ եմ եղջերու և հնդկահավ տարել նրա խոհանոցի համար։ Նրան կոչում են Պոյնդեքստեր։

— Պոյնդեքստե՞ր։

— Այո, նրան բոլորն են ճանաչում Միսիսիպիի ափերին, սկսած Օռլեանից մինչև Սան Լուի։ Նա հարուստ մարդ էր, և կարծում եմ հիմա էլ աղքատ չէ, որովհետև հետը հարյուրի չափ նեգր է բերել։ Բացի դրանից, նրա հետ ապրում է իՐ ՔՐՈՋ որդին, անունը Կոլհաուն, որը շատ դոլլարներ ունի և ի՞նչ պիտի անի նա այդ փողը, եթե ոչ՝ պարտք տա իր քեռուն։ Իսկ հիմա, բարեկամս, ասեմ, թե ես ինչու էի ուզում ձեզ տեսնել։ Ալդ ագարակատիրոջ միակ դուստրը, որի համար նա հոգին էլ չի խնալի, ձիու սիրահար է։ Լուիզիանայում նա ամենակատաղի ձիերն էլ սանձահարում էր։ Մի անգամ այդ աղջիկը լսեց, թե ես ինչեր եմ պատմում։ խատուտիկ մուստանգի մասին։ Եվ այդ օրվանից հորը հանգիստ չէր տալիս, մինչև որ ծերունին խոստացավ փող չխնալյել նրան, ով կբռնի այդ ձին։ Նա ասաց, որ երկու հարյուր դոլլար կվճարի։ Գիտեմ, որ սետլմենտիր մուստանգերնևրը, հենց որ այս լուրն առնեն, իսկույն այդ մուստանգի հետևից կընկնեն։ Դրա համար էլ առանց որևէ մեկին մի խոսք ասելու իմ պառավ զամբիկը նստեցի ու շտապեցի ձեզ մոտ։

— Եկեք ինձ հետ, միստր Ստումպ,— ասաց երիտասարդ իռլանդացին տեղից վեր կենալով և դեպի դուռն ուղղվելով։

Որսորդն այս անսպասելի հրավերից մի փոքր զարմացած՝ հետևեց նրան։

Մորիսն իր հյուրին տարավ դեպի այն ծածկը, որի տակ խատուտիկ մուստանգն էր կապված։

— Նմա՞ն է այս ձին այն մուստանգին, որի մասին դուք խոսում էիք, միստր Ստումպ։

— Գրողի փայ դաոնամ, եթե սա հենց նույն մուստանգը չէ։ Պատրա՜ստ է։ Արդեն բռնվա՜ծ է։ Երկու հարյուր դոլլարը ձերն է։ Եվ նզովված լինեմ ես, եթե այդ գումարից թեկուզ մեկ պեննի պակաս արժի այս ձին։ Ի՜նչ գեղեցկություն։ Ա՛յ թե կուրախանա՜ միսս Պոյնդեքստերը։ Խելքը կթռցնի ուրախությունից։

ԳԼՈԻԽ VII

ԱՆՀԱՆԳԻՍՏ ԳԻՇԵՐ

Խատուտիկ մուստանգն արդեն բռնված լինելու անակնկալ փաստը շատ բարձրացրեց ծերունի որսորդի տրամադրությունը։ Ասենք՝ դրան քիչ չնպաստեց նաև այն անհատակ շշի պարունակությունը, որի մեջ, հակառակ Ֆելիմի երկյուղի, այնուամենայնիվ բավականաչափ վիսկի գտնվեց։

Սեղանակիցների աշխույժ զրույցը վերաբերում էր գլխավորապես որսորդական արկածներին և հնդիկների հետ տեղի ունեցած ընդհարումներին։

Քանի որ Զեբ Ստումպը շատ քաջածանոթ էր որսորդական գործերին, զարմանալի չէ, որ նա բոլորից շատ էր խոսում։ Իսկ Ֆելիմը միայն մերթ ընդ մերթ իր զարմանքն էր արտահայտում պատմած դեպքերի առիթով։

Սակայն զրույցն ավարտվեց կեսգիշերից դեռ շատ առաջ։ Հավանորեն մյուս բոլոր պատճառներից ավելի դատարկված շիշն էր, որ զրուցակիցներին ստիպեր մտածել հանգստի մասին։

Ծերունի որսորդն իր զամբիկը երկար պարանով օրուկեց, որպեսզի նա կարողանա արածել, և, թամբի վրայից վերցնելով, իր հետ ներս տարավ մի հին, դեղնած վերմակ, որ նրա սովորական անկողինն էր։

— Պառկեցեք իմ մահճակալին,— քաղաքավարությամբ առաջարկեց նրան տանտերը։— Ես ձիու մորթին կփռեմ գետնին ու կպառկեմ։

— Չէ,— պատասխանեց հյուրը,— ձեր այս դարակներից ոչ մեկի վրա Զեր Ստումպը քնել չի կարող։ Ես գերադասում եմ գետինը։ Ինձ համար ավելի լավ է գետնին քնել, այնտեղից ցած ընկնելու վտանգ չկա։

— Եթե ձեզ այդպես է դուր դալիս, պառկեցեք հատակին։ Ահա պյստեղ ամենից լավ կլինի, ես ձեզ համար մոր- թի կփռեմ։

— Խնդրում եմ մի՛ անհանգստացեք, երիտասարդ, չարժի իզուր ժամանակ կորցնել։ Ինձ պես տղան ոչ մի հատակի վրա քնել չի կարող։ Իմ անկողինը պրերիայի կանաչ խոտն է։

— Մի թե դուք ուզում եք բաց երկնքիր տակ քնել,— զարմանքով գոչեց մուստանգերը, տեսնելով, որ հյուրը իր վերմակն ուսը գցելով ուղղվեց դեպի դուռը։

— Այո, և ուրիշ ոչ մի մտադրություն չունեմ։

— Բայց, լսեցեք, ախր ցուրտ գիշեր է, դուք կմրսեք։

— Դատարկ բան է։ Թող մի քիչ էլ մրսեմ։ Այդ ավելի չավ է, քան տանիքի տակ առանց օդի խեղդվելը։

— Կատա՞կ եք անում, միստր Ստումպ։

— Երիտասարդ,— տաք-տաք վրա բերեց որսորդը,— Զեր Ստումպը վերջին վեց տարվա ընթացքում դեռ ոչ մի անգամ իր պառավ ոսկորները տանիքի տակ չի մեկնել։ Կար ժամանակ, որ ես էլ տան նման մի բան ունեի, դա մի մեծ ծառի փչակ էր։ Այդ Միսիսիպիի ափին էր, երբ իմ պառավը դեռ ողջ էր, և ես այդ կացարանը նրա համար էի պահում։ Պառավիս մահից հետո ես տեղափոխվեցի Լուիզիանա, հետո էլ՝ այստեղ։ Այդ ժամանակից, գիշեր թե ցերեկ, իմ միակ տանիքը եղել է Տեխասի կապուտակ երկինքը,

— Եթե դուք գերադասում եք դուրսը քնել...

— Այո, գերադասում եմ,— կարճ պատասխանեց որսորդը և, դուրս գնալով, ուղղվեց դեպի մարգագետինը, որ գտնվում էր խրճիթի ու գետակի միջև։

Նա ոչ միայն հին վերմակն էր վերցրել, այլև թևին էր գցել ձիու մազից հյուսած վեց-յոթ յարդ երկարությամբ մի պարան, որով սովորաբար ձի են օրուկում արոտավայրում, բայց այս դեպքում պարանն ուրիշ նպատակի համար էր։

Լուսնի լույսով մարգագետինն ուշի-ուշով դիտելուց հետո որսորդը պարանը շրջանաձև փռեց գետնին։ Ապա մտնելով այդ յուրահատուկ ցանկապատի ներսը և վերմակի մեջ փաթաթվելով՝ Զեր Ստումպը հանգիստ պառկեց և մի րոպե անց արդեն քնած էր։

Բայց նա երկար հանգստանալ չկարողացավ։ Մի զույգ զարմացած աչքեր հետևում էին որսորդի ամեն մի շարժումին։ Դրանք Ֆելիմ Օ՛Նիլի աչքերն էին։

— Սո՞ւրբ Պատրիկ,— շշնջաց Ֆելիմը,— այս ի՞նչ է նշանակում։ Ծերունին ինչո՞ւ իրեն շրջապատեց պարանով։

Սկզբում գալվեյացու հետաքրքրասիրությունը պայքարում էր քաղաքավարության զգացմունքի հետ, բայց հետո առաջինը, հաղթեց։ Հենց որ լսվեց որսորդի խռմփոցը, գալվեյացին մոտեցավ նրան ու սկսեց ցնցել, որպեսզի նրանից պատասխան ստանա իրեն անհասկանալի հարցին։

— Այ անիծվե՛ս դու, իռլանդական է՛շ,— - գոչեց Ստումպը ակներև դժդոհությամբ։— Ես էլ կարծեցի, թե արդեն լուսացել է։ Ասում ես ինչու եմ պարանը փռել իմ շո՞ւրջը։ Էլ ինչի՞ պիտի փռեմ, եթե ոչ՝ ամեն տեսակ զեռունից ինձ պաշտպանելու համար։

— Ի՞նչ զեռուն, միստր Ստումպ։ Ուզում եք ասել օձերի՞ց։

— Դե իհարկե, օձերից, գրողը տանի քեզ։ Գնա քնի՛ր։

Չնայած հյուրի խիստ պատասխանին՝ Ֆելիմը գոհ վերադարձավ խրճիթ։

— Տեխասում օձերը հնդիկներից ավելի շատ են նեղում— ինքն իրեն փնթփնթում էր նա։— Ինչ այստեղ եմ ընկել, ոչ մի գիշեր հանգիստ քնել չեմ կարողանում։ Հենց մի գլուխ մարդ օձերի մասին է մտածում, կամ երազումդ ես տեսնում նրանց։ Ափսոս, որ սուրբ Պատրիկը այն աշխարհը գնալուց առաջ չի այցելել այս երկիրը։

Ապրելով այդ մենավոր խրճիթում՝ Ֆելիմը քիչ մարդու էր հանդիպում, ուստի չէր իմանում պարանի մոգական հատկությունները։

Նա շտապեց օգտագործել իր ձեռք բերած այդ նոր գիտելիքը։ Կամացուկ մտնելով խրճիթ, որպեսզի հենց նոր քնած տիրոջը զարթնացնի, Ֆելիմը ցած առավ պատից կախված պարանը, ապա նորից դարս եկավ և այն օղակաձև գետնին փռեց խրճիթի շուրջը։

Իր այս գործողությունն ավարտելուց հետո իռլանդացին նորից ներս մտավ՝ ինքն իրեն շշնջալով.

— Վերջապես Ֆելիմ 0'Նիլը կարող է հանգիստ քնել, որքան էշ շատ լինեն օձերն այս Տեխասում։

Սրանից հետո խրճիթում կատարյալ լռություն տիրեց։ Սուրբ Պատրիկի հայրենակիցը այլևս օձերից վախ չուներ և ձիու մորթու վրա մեկնվելով իսկույն քուն մտավ։

Միառժամանակ թվում էր, թե բոլորը, նույնիսկ Թարան ու նոր բռնված մուստանգը, վայելում են գիշերվա հանգիստը։ Ընդհանուր լռությունը խախտում էր միայն Ստումպի պառավ զամբիկը, որը գիշերային արոտում հյութալի խոտ էր արածում։

Բայց շուտով պարզվեց, որ ծերունի որսորդը քնած չէ։ Փոխանակ հանգիստ պառկելու՝ նա կողքից կողք էր շուռ գալիս, կարծես ինչ-որ միտք կտրել էր նրա քունը։ Եվ դա վերջացավ նրանով, որ Ստումպն այլևս չդիմացավ, վերմակը ետ. գցեց իր վրայից, նստեց ու դժգոհ հայացքով շուրջը նայեց։

— Գրողը տանի այդ իռլանդական հիմարին,— նետեց նա ատամների արանքից։— Քունս փախցրեց անիծյալը։

Պետք էր գետի մեջ շպրտել նրան, և միայն իր տիրոջը հարգելուց ես այդ բանը չարի։ Երևի էլ մինչև առավոտ քնել չեմ կարող։

Այս ասելով որսորդը կրկին վերմակի մեջ փաթաթվեց ու պառկեց։ Բայց դարձյալ քնել չկարողացավ։ Նա նորից սկսեց շուռումուռ գալ։ Վերջապես տեղում նստեց ու փնչացրեց։

Հանկարծ իր նստած տեղից մի քսան ոտնաչափ հեռավորության վրա նա մի օձ տեսավ։

— 0՜ձ, — շշնջաց նա, երբ հայացքը կանգ առավ սողունի վրա։— Հետաքրքիր է՝ ինչ ցեղի է։ Թե ասեմ բոժոժավոր օձ է՝ շատ մեծ է։ Ասենք՝ այս կողմերում այդպիսի մեծության բոժոժավոր օձեր հանդիպում են։ Բայց ո՛չ, բոժոժավոր չէ... Ա՜, հասկացա, դա ջրային օձ է, որ ձվեր է փնտրում։ Ա՜խ, դո՛ւ, սատանա՛։ Հենց ուղիղ իմ կողմն է գալիս։

Բայց Զեբի խոսքի մեջ վախ չէր զգացվում։ Նա գիտեր, որ օձը պարանից ներս շի անցնի, այլ դիպչելով նրան ետ կսողա ինչպես կրակի գծից։

Այդ մոգական շրջանի պաշտպանության տակ որսորդը կարող էր հանգիստ դիտել իր թշնամուն, եթե նույնիսկ դա թունավոր օձ լիներ։ Բայց այդ օձը թունավոր էլ չէր, այլ ընդամենը մի անվնաս լորտու էր։

Զեբի դեմքին հետաքրքրություն էր արտացոլում։ Հենց որ սողունը մոտեցավ պարանին և գլուխը փոքր-ինչ բարձրացնելով դիպավ նրան, իսկույն շուռ եկավ ու ետ սողաց։

Որսորդը հետաքրքրությամբ հետևում էր նրա շարժումներին։

— Խեղճ արարած։ Թող գնա ուր ուզում է, ճիշտ է, նա հնդկահավերի ձվեր է ուտում և այդպիսով պակասեցնում է հնդկահավերի թիվը, բայց ի՛նչ արած, դա նրա միակ ուտելիքն է, և ես չեմ կարող դրա համար բարկանալ նրա վրա։ Բայց, ա՛յ, այն անիծյալ հիմարի վրա բարկացած եմ։ Ի՞նչ պատիժ հնարեմ նրա համար։ Հա՛։ Լավ մտածեցի։

Այս ասելով ծերունի որսորդը ոտքի թռավ ու վազեց հեռացող լորտուի հետևից։

Մի րոպե հետո լորտուն գալարվում էր նրա ձեռքերի մեջ։

— Դե՛հ, միստր Ֆելիմ,— գոչեց Զեբը,— հիմա արդեն

պինդ կաց։ Ես քեզ այնպես վախեցնեմ, որ էլ մինչև առավոտ աչքդ խփել չկարողանաս... Եվ այդ բանը դո՛ւ կանես ինձ համար, ա՛յ լորտու։

Որսորդն ուղղվեց դեպի խրճիթը։ Գաղտագողի մոտենալով, նա լորտուն բաց թողեց այն պարանից ներս, որով Ֆևլիմր խնամքով շրջապատել էր խրճիթը։

Ապա վերադառնալով իր կանաչ մահիճը որսորդը նորից վերմակը վրան քաշեց ու մրմնջաց,

— Եթե օձը մի կես ժամում չսողա այդ իպանդացի հիմարի վրա, ուրեմն այդ դեպքում Զեբ Ստումպն է հիմար․․․ Սպասի՛ր։ Սա ի՞նչ բան է։ Գրողը տանի, մի՞ թե արդեն նա է։

Այդ րոպեին այնպիսի մի կատաղի աղմուկ բարձրացավ, որը կարող էր արթնացնել շրջապատը մի քանի մղոն հեռավորությամբ։

Սկզբում լսվեց մարդկային ճիչ, կամ, ավելի ճիշտ՝ մարդկային ողբ, այնպիսին, որ կարող էր դուրս թոչել միայն Ֆելիմ 0'Նիլի կոկորդից։ Կենդանիներն իսկույն ձայնակցեցին նրան, և շուտով Ֆելիմի ողբը խեղդվեց ձայների վայրի խմբերգի մեջ, որտեղ շան հաչոցը միաձուլվում էր ձիերի վրնջյունին ու խռխռոցին։

— Ի՞նչ պատահեց,— հարցրեց մուստանգերը մահճակալից վեր թռչելով և նետվելով սարսափահար ծառայի մոտ։— Ի՞նչ սատանա է մտել գլուխդ։ Թե՞ երազումդ ուրվական տեսար։

— 0 , միստր Մորիս, ուրվականից էլ վատ բան։ Ինձ օձ է կծել։ Նա սողալով անցավ իմ ամբողջ մարմնի վրայով․․․ 0՜, սուրբ Պատրիկ, ես թշվառ մեղապարտ եմ։ Երևի հենց հիմա կմեռնեմ։

— Օ՞ձ է կծել։ Ասա՛, որտե՞ղդ,— հարցրեց Մորիս շտապ լույսը վառելով։

Որսորդի հետ միասին, որն արդեն ներս էր մտել, նա սկսեց զննել Ֆելիմի մարմինը։

— Խայթի ՝ ոչ մի հետք չեմ նկատոսք,— շարունակեց մուստանգերը, երբ արդեն ծառային շուռումուռ տալով ուշիուշով զննել էր նրա մարմինը։

— Նույնիսկ մի քերծվածք չկա,— հակիրճ հայտարարեց Ստումպը։

— Չի կծել, ասում եք։ Դե այդ լավ է։ Բայց նա սողալով անցավ իմ ամբողջ մարմնի վրայով։ Ես հիմա էլ զգում եմ նրա պաղությունը։

— Բայց արդյոք ճի՞շտ է, որ այստեղ օձ է եղել,— հարցրեց Մորիսը կասկածանքով։— Գուցե դու այդ ամենը երազո՞ւմ ես տեսել, Ֆելիմ։

— Ի՞նչ երազ, մաստր Մորիս։ Իսկական օձ էր։ Հավատացնում եմ, որ ճիշտ եմ ասում։

— Գուցե և իսկապես օձ է եղել,— միջամտեց որսորդը— Եկեք փնտրենք, գուցե գտնենք։ Զեր տան շուրջը ձիու մազից հյուսած պարան է քաշած։ Ինչպե՞ս կարող էր օձն անցնել նրա վրայով... Սպասիր, ահա նա։

Այս ասելով որսորդը մատը մեկնեց դեպի անկյունը, որտեղ կծկված, պառկած էր օձը։

— Բայց սա եղած-չեղած՝ լորտու է,— շարունակեց Ստումպը։— Սա աղավնուց էլ անվնաս է։ Սա քեզ խայթել չէր կարող, բայց միևնույն է, մենք սրա հաշիվը կմաքրենք։

Այս ասելով որսորդը լորտուն ձեռքն առավ, վեր բարձրացրեց և խփեց գետնին։ Լորտուն շարժվելու ընդունակությունը կորցրեց։

— Դե՛, պրծանք, միստր Ֆելիմ,— ասաց Զեբր իր ծանր կրունկը դնելով օձի գլխին։— Հիմա հանգիստ պառկիր ու քնիր մինչև առավոտ, այլևս օձերը քեզ չեն անհանգստացնի։

Սպանված լորտուին ոտքով հրելով՝ Զեբ Ստումպն ուրախ ծիծաղելով դուրս եկավ խրճիթից։ Նա երրորդ անգամ իր ամբողջ վիթխարի հասակով մեկնվեց մարգագետնի խոտի վրա և այս անգամ արդեն, վերջապես, քուն մտավ։

ԳԼՈԻԽ VIII

ՀԱԶԱՐՈՏՆՈՒԿԸ

Օձի հետ հաշիվը մաքրելուց հետո բոլորը հանգստւացան։ Շան ոռնոցը դադարեց Ֆելիմի ողբի հետ միասին։ Մուստանգերը նորից հանգիստ կանգնած էին ծառերի ստվերի տակ։

Խրճիթում նույնպես ամեն ինչ խաղաղ էր, մերթ ընդ մերթ լսվում էր միայն, թե ինչպես գալվեյացին շուռումուռ է գալիս մուստանգի մորթու վրա, այլևս չհավատալով, թե պարանը իրեն կպաշտպանի օձերից։

Խրճիթի պատերից դուրս էլ խաղաղ էր։ Միմիայն մի ձայն էր խախտում լռությունը։ Դա կոկորդիլոսի ֆշշոցի գորտի կռկռոցի միջին մի ձայն էր։ Բայց քանի որ այդ ձայնը դուրս էր թռչում Զեբ Ստումպի քթածակերից, հազիվ թե որևէ այլ բան լիներ, քան քնած որսորդի խռմփոցը։

Համարյա մի ամբողջ ժամ շարունակվեց այդ համերգը։

— Փրկեցե՜ք,— հանկարծ գոռաց գալվեյացին, արթնացնելով ոչ միայն խրճիթում քնած իր տիրոջը, այլև դուրսը քնած հյուրին։— Ո՜վ սուրբ կույս, անօգնական արդարի պաշտպա՜ն, փրկի՜ր ինձ, փրկի՜ր ինձ։

— Փրկե՞լ, ինչի՞ց փրկել,— հարցրեց Մորիս Ջերալդը նորից վեր թռչելով իր մահճակալից և շտապ վառելով լույսը։— Ի՞նչ է պատահել։

— Մի ուրիշ օ՜ձ, ձերդ ողորմածություն։ Օ՜խ, ազնիվ խոսք, սա իժ էր, միստր Ստումպի սպանածից վատը։ Նա խայթել է իմ կուրծքը։ Ես զգում եմ, թե ինչպես է ամբողջ մարմինս վառվում, ասես ինձ դաղել են շիկացած երկաթով։

— Ա՛յ գրողը տանի քեզ,— գոռաց Զեբ Ստումպը, որ երևաց շենքում վերմակն ուսերին գցած։— Այս էլ երկրորդ անգամն ես արթնացնում ինձ, հիմա՛ր։ Ներեցեք ինձ, միստր Ջերալդ։ Ես կարծում եմ հիմարներ բոլոր երկրներում բավական կան, Ամերիկայում նույնպես, ինչպես և Իռլանդիայում, բայց այսպիսի ապուշի, ինչպիսին ձերն է, ես դեռ ոչ մի տեղ չեմ հանդիպել։ Սա ուղղակի դժբախտություն է։ Չգիտեմ, այսօր մեզ հաջողվելո՞ւ է քնել, թե ոչ։ Գուցե միայն այն ժամանակ կհաջողվի, երբ մենք սրան լողացնենք գետում։

— Օ՜խ, միստր Ստումպ, թանկագի՜նս, այդպես մի՛ խոսեք։ Երդվում եմ, որ այստեղ էլի օձ կա։ Ես հավատացած եմ, որ նա դեռ խրճիթի մեջ է։ Հենց մի րոպե առաջ ես զգացի, թե նա ինչպես էր սողում իմ վրայով։

— Դու այդ երևի երազումդ ես տեսել,— պատասխանեց որսորդը մի քիչ ավելի զիջողաբար և ավելի դյուրահավատ տոնով։— Ես քեզ ասում եմ, որ տեխասյան ոչ մի օձ պարանի վրայով շի անցնի։ Առաջին օձը երևի արդեն խրճիթումն էր եղել, նախքան դու պարանը կփաթաթեիր նրա շուրջը։ Չի՛ կարող պատահել, որ երկուսը միանգամից լինեին եկած։ Ասենք, այդ դժվար չէ իմանալ։

— Օ՜խ, փրկեցե՜ք ինձ,— գոռում էր իռլանդացին շապիկը պոկելով իր Վրայից։— Ահա՛, տեսե՛ք, օձի հետքը, ուղիղ կողիս վրա։ Մի՞թե ճիշտ չեմ ասում։ Օ՜, ողորմա՜ծ սուրբ կույս, ի՞նչ օրն եմ ընկել։ Ես վառվում եմ, ոնց որ կրակի մեջ լինեմ։

— Օ՜ձ,— գոչեց Ստումպը, մոտենալով սարսափահար գալվեյացուն և մոմը բռնելով նրա գլխավերևը։— Իսկապես որ օձ։ Բայց, երդվում եմ դժոխքով, սա օձ չի։ Սա. օձից էլ վատ է։

— Օձից էլ վատ,— գոչեց Ֆելիմը հուսակտուր։— Դուք ասում եք օձից էլ վա՞տ, միստր Ստումպ։ Կարծում եք, որ վտանգավո՞ր է։

— Ի՛նչ ասեմ քեզ․․․ Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ես մոտերքում կգտնե՞մ դրա դեղը։ Իսկ եթե չգտա, ապա ես պատասխանատու չեմ...

— Օ՜, միստր Ստումպ, մի՛ վախեցրեք ինձ։

— Ի՞նչ է եղել,— հարցրեց Մորիսը առաջին իսկ հայացքով Ֆելիմի կրծքին նկատելով վառ կարմիր բիծ։— Սա ի՞նչ է վերջ ի վերջո,— կրկնեց նա աճող անհանգստությամբ, երբ նկատեց, թե որսորդն ինչպիսի ուշադրությամբ է զննում տարօրինակ հետքը։— Ես այսպիսի բան չեմ տեսել։ Սա ձեզ անհանգստացնո՞ւմ է։

— Շատ է անհանգստացնում, միստր Ջերալդ,— պատասխանեց Ստումպը խրճիթի դռան հետևը քաշելով մուստանգերին և նրա հետ խոսելով շշուկով, որպեսզի Ֆելիմը չլսի։

— Բայց ի՞նչ բան է դա,— հուզված հարցրեց Մորիսը։

— Հազարոտնուկ է սողացել նրա վրայով։

— Թունավոր հազարոտնո՞ւկ։ Մի՞թե կծել է նրան։

— Ոչ, չեմ կարծում, թե կծած լինի։ Բայց դրա կարիքն էլ չկա։ Այն էլ բավական է, որ հազարոտնուկը սողացել է նրա վրայով, այդքանն էլ մահացու է։

— Երկնային ուժեր։ Մի՞թե այդքան վտանգավոր է։

— Այո, միստր Ջերալդ։ Շատ անգամ եմ տեսել, թե ինչպես վրան այդպիսի բիծ ունեցող մարդիկ այն աշխարհն են գնացել։ Եթե շտապ միջոցներ ձեռք չառնենք, հիմի անասելի ջերմ կսկսվի, իսկ հետո նա խելքը կթռցնի, ոնց որ կատաղած շան կծած։ Բայց չարժե նրան վախեցնել, մինչև ես պարզեմ, թե ինչ կարելի է անել։ Այս կողմերում մի՛, բույս է հ՛անդիպում։ Եթե ինձ հաջողվի նրանից շուտ գտնել, այն ժամանակ Ֆելիմին բուժելը դժվար չի լինի։ Դժբախտաբար, լուսինն էլ ծածկվել է ամպերի տակ, և ես ստիպված եմ լինելու շոշափելով գտնել այդ բույսը։ Ես գիտեմ, որ դարափուլի, գլխին նրանից շատ կա։ Դուք ներս գնացեք և մարդուն հանգստացրեք, իսկ ես գնամ, տեսնեմ ինչ կհաջողվի ինձ։ Քիչ հետո կվերադառնամ։

Հենց միայն այն, որ սրանք շշուկով էին խոսում և այն էլ դռան հետևը, Ֆելիմիք, խուճապի մեջ գցեց։

Դեռ նոր էր ծերունի որսորդը գնացել բուժիչ բույսը որոնելու, երբ գալվեյացին վայրի ոռնոցով դուրս վազեց խրճիթից։ Մորիսը շատ չարչարվեց, մինչև որ հաջողվեց հանգստացնել իր ծառային։

Մի քանի րոպեից հետո Զեբ Ստումպը նորից երևաց դռան մեջ։ Նրա դեմքի արտահայտությունն իսկույն հանգստացրեց ներկաներին, պարզ էր, որ բուժիչ բույսը գտնվել էր։ Որսորդն իր աջ ձեռքում բռնած ուներ մուգ կանաչ գույնի մի քանի ձվաձև տերև, որոնց վրա խիտ ու համաչափ սուր-սուր փշեր էին ցցված։

Մորիսը ճանաչեց, դրանք իրեն լավ ծանոթ բույսի, այսպես կոչված cactus oregano-ի տերևներ էին։

- Մի վախեցիր, միստր Ֆելիմ,— ասաց ծերունի որսորդը շեմքից ներս անցնելով,— այլևս սարսափելի բան չկա. ես գտել եմ այն բալասանը, որ իսկույն քո արյան միջից դուրս կհանի ամբողջ տաքությունը։ Դադարիր ոռնալ, ասում են քեզ։ Դու գետի երկարությամբ քսան մղոնի վրա արթնացրիր բոլոր թռչուններին, գազաններին ու սողուններին։ Եթե այդպես շարունակելու լինես, երևի այստեղ կհավաքվեն բոլոր կոմանչները, իսկ դա հազարոտնուկից վատ կլինի։ Միստր Ջերալդ, դուք փաթաթանը պատրաստեցեք, մինչև որ ես այս բույսը երկու տապակ կանեմ.

Որսորդը նախ փշերը քերեց դանակով։ Հետո տերևի կեղևը քերթելով, կակտուսը երկու հաստ տապակ արեց և նրանցով ծածկեց Ֆելիմի մարմնի բորբոքված տեղը, որից հետո փաթաթեց մուստանգերի պատրաստած մաքուր շորով։ Բորբոքումն առաջացել էր ոչ թե նրանից, որ հազարոտնուկը սողացել էր քնած գալվեյացու մարմնի վրայով, ինչպես կարծում էր Զեբը, այլ նրանից, որ կծել էր նրան իր թունավոր ծնոտներով։

Կակտուսն արագորեն իր ներգործությունն ունեցավ, նրա հյութը լավ հակաթույն էր։ Ֆելիմը հանգստացավ և շուտով քուն մտավ։ Հազարոտնուկը գտնելու անհաջող փորձից հետո ինքնուս բժիշկն էլ վերադարձավ իր մար գա գետինը և այս անգամ արդեն հանգիստ քնեց մինչև առավոա։

**********

Լուսածեգին բոլոր երեքն էլ ոտքի վրա էին։ Խորոված հնդկահավի մնացորդներով նախաճաշելուց հետո նրան սկսեցին ճանապարհ ընկնելու պա արա ստություն տեսնել։ Ֆելիմն արդեն իրեն բոլորովին լավ էր զգում և որսորդի հետ միասին վայրի ձիերն էր նախապատրաստում պրերիայով քշելու։ Մինչ այդ Մորիսը իր ձին և խատուտիկ զամբիկն էր պատրաստում ճամփորդության։ Նա առանձնապես մեծ ուշադրություն էր դարձնում չքնաղ գերու վրա. խնամքով սանրում էր նրա բաշն ու ագին և փայլփլուն մաշկի վրայից մաքրում էր ցեխի բծերը, որոնք համառ հետապնդումի հետքերն էին։

— Վերջ տվեք այդ բոլորին,— ասաց Զեբը, զարմանքով նայելով մուստանգերին։— Իզուր եք այդքան չարչարվում։ Վուդլի Պոյնդեքստերն այն մարդկանցից չէ, որոնք իրենց խոսքից ետ են կանգնում։ Որ դուք երկու հարյուր դոլլարը կստանաք, այդ նույնքան հաստատ է, որքան այն, որ իմ անունն է Զեբ Ստումպ։ Գրողը տանի, ախր այդ ձին այդքան արժե։

Մորիսը ոչինչ չպատասխանեց, բայց դատելով այն ժպիտից, որ երևաց նրա բերանի անկյուններում, կարելի էր կարծել, որ Զեբ Ստումպն ամենևին չի հասկացել, թե ինչ պատճառով նա հատուկ ուշադրություն է դարձնում խատուտիկ մուստանգի վրա։

Մի ժամ էլ չանցած՝ մուստանգերը ճամփա ընկավ իր աշխետը հեծած, հետևից լասսոյով կապած տանելով գեղեցիկ գերուն։ Մյուս մուստանգները վարգով վազում էին Ֆելիմի հետևից։ Զեբ Ստումպը իր պառավ զամբիկը հեծած հազիվ էր հասնում նրանց։

Բոլորից վերջը փշոտ խոտերի վրայով զգուշությամբ քայլելով անշտապ վազում էր Թարան։

Ոչ ոք չմնաց խրճիթը պահելու։ Միայն ձիու մորթի քաշած դուռը ծածկեցին, որպեսզի պրերիայի չորքոտանի բնակիչները ներս չմտնեն։ Միառժամանակ նրա շուրջը տիրող լռությունը խախտում էին միայն բուի ճիչը, կատվառյուծի սուր մռնչոցը և քաղցած գայլի վհատ ոռնոցը։

ԳԼՈԻԽ IX

ՍԱՀՄԱՆԱԳԼԽԻ ԱՄՐՈՑԸ

Ինջ ամրոցի բարձր դրոշաձողի վրա ծածանվում է աստղազարդ դրոշակը։ Նա երերուն ստվերներ է գցում յուրահատուկ ու արտասովոր մի տեսարանի վրա։

Դա իսկական սահմանային կյանքի մի պատկեր է՝ կիսազինվորական, կիսաքաղաքացիական, կիսով չափ վայրի, կիսով չափ քաղաքակիրթ։

Այստեղ կարելի է տեսնել բազմապիսի հագուստներ, սպիտակ ու գունավոր մորթ ունեցող մարդիկ, տարբեր զբաղմունքի տեր և հասարակության մեջ տարբեր դիրք գրավող մարդիկ։

Ամրոցն ինքն էլ մի տեսակ արտասովոր տեսք ունի։ Այստեղ չկան ոչ կազեմատներ, ոչ գաղտնի անցքեր, ոչ խրամատներ, ոչ էլ հողապատնեշներ, համարյա չկա մի բան, որ կարող էր ամրոց հիշեցնել։ Երկու հարյուր ձիու համար ախոռի տեղ ծառայող ծածկը շրջապատված է ցցապատնեշով։ Դրա սահմաններից դուրս հասարակ ճարտարապետությամբ կառուցված են մի քանի շենք՝ դալար ճյուղերից հյուսված և կավացեխով սվաղած պատերով։ Մի քիչ այն կողմ գտնվում են հիվանդանոցն ու պահեստները, մի կողմում պահականոցն է, մյուսում՝ սեղանատունը և սպաների բնակարանները։

Ամեն ինչ շատ համեստ է, բայց մաքուր ու դուրեկան։ Հասարակ սվաղած պատերը սպիտակեցված են կրով։ Այսպիսին է Ինջ ամրոցը։

Քիչ հեռու գտնվում է տների մի ուրիշ խումբ, որն ավելի մեծ չէ, քան ամրոց կոչվածը։ Այս տներն էլ գտնվում են ամերիկյան դրոշակի հովանու ներքո։ Թեև սրանց գլխին անմիջականորեն դրոշակ չի ծածանվում, բայց իրենց երեվան գալով ու գոյությամբ նրան են պարտական։

Սա սաղմն է այն ավաններից մեկի, որոնք սովորաբար երևան են գալիս ամերիկյան զինվորական կետերի մոտ և հետո արագ զարգանալով դառնում են մեծ-մեծ քաղածներ։

Ներկայումս ավանի բնակչություն են կազմում՝ մարկիտանտը, որի պահեստում կան ոգելից խմիչքներ, որպիսիք զինվորական մթերափայերի մեջ չեն մտնում, հյուրանոցի տերը, որն ունի պանդոկ–գինետուն՝ հողե մաքուր հատակով ու հրապուրիչ դարակներով, որոնց վրա շշեր են շարված ներս մտնող գինեմոլներին գայթակղեցնելու համար, մի խումբ պրոֆեսիոնալ խաղամոլներ, որոնք մաքրազարդում են տեղական կայազորի գրպանները. մի երկու տասնյակ որսորդներ, կառապաններ, մուստանգներներ և ընդհանրապես որոշակի զբաղմունք չունեցող մարդիկ, որպիսիք բոլոր երկրներում յուրաքանչյուր զինվորական ավանի անհրաժեշտ մասն են կազմում։

Այդ փոքրիկ սետլմենտի տները կառուցված են որոշ կարգով։ Ըստ երևույթին դրանք բոլորն էլ մի մարդու սեփականություն են։ Նրանք կանգնած են մի պուրակի շուրջը, որտեղ լապտերների ու արձանի փոխարեն տրորված խոտի վրա ցցված են մի չորացող նոճու բուն և մի քանի թուփ։

Լեոնա գետն այստեղ նեղանում է փոքրիկ գետակի չափ և հոսում ամրոցի ու ավանի հետևով։ Նրա առաջ փռված է մի հարթություն, որը ծածկված է զմրուխտ կանաչով և հեռվում եզերված է անտառի ավելի մուգ շերտով։ Այստեղ հզոր կաղնիները, ընկուզենիները, կնձենիները իրենց գոյության համար պայքարում են փշփշոտ կակտուսի և բազմաթիվ ու բազմապիսի պարազիտ բույսերի դեմ, որոնք համարյա անհայտ են բուսաբանին։ Դեպի հարավ ու արևելք գետի ափին ցրված են ագարակատերերի տները։ Դրանցից մի քանիսը հասարակ են ու նոր կառուցված, ուրիշներն ավելի նուրբ ոճով են կառուցված և արդեն պատկառելի հասակ ունեն։

Այդ տներից մեկը առանձնապես ուշադրություն է գրավում: Դա մի մեծ շենք է տափակ կտուրով, ատամնավոր ցանկապատով։ Սպիտակ պատերը խիստ աչքի են ընկնում անտառի կանաչ ֆոնի վրա, որը տունը շրջապատում է երեք կողմից։ Դա Կասա-դել-Կորվո դաստակերտն է։

Բայց ահա դուք շուռ եք գալիս դեպի հյուսիս և անսպասելիորեն ձեր առաջ տեսնում եք միայնակ կանգնած կոնաձև մի սար։ Նա վեր է խոյանում մի քանի հարյուր ոտնաչափ բարձրությամբ։ Նրա հետևը մշուշապատ հեռվում երևում է Գվադալուպյան լեռների կոտրտված գծագրությունը։

Նայեցեք ավելի վեր, և դուք կտեսնեք կիսաշափյուղյա— կիստփիրուզյա երկինքը։ Ցերեկը այդ երկինքը բոլորովին ջինջ է ու անամպ, և այնտեղ երևում է միայն արեգակի ոսկե փայլը։ Գիշերն այնտեղ ցրված են անհամար աստղեր, որոնք ասես մաքուր պողպատից լինեն կոփված, իսկ լուսնի պարզ գծագրված սկավառակն այստեղ կարծես արծաթից լինի։

Ներքև նայեցեք այն պահին, երր արդեն լուսինն ու աստղերը չքացել են, երբ ծաղիկների բուրմունքով հագեցած զեփյուռը փչում է Մատահորդի ծոցից, ներքև նայեցեք, և դուք կտեսնեք մի պատկեր, որն այնքան վառ է ու պայծառ, այնքան հարուստ է բազմապիսի ուրվագծերով, գույներով ու հագուստներով, որ համարյա անկարելի է նկարագրել։

Դուք կտեսնեք Միացյալ Նահանգների հետևազորի կանաչ համազգեստը, դրագոնների կապույտ բաճկոնները, հրաձիգների բաց-կանաչավուն համազգեստը։ Լրիվ զգեստավորված դուք կտեսնեք միայն մի քանի հերթապահ սպա։ Նրանց ընկերները, օգտվելով ազատ ժամանակից, բարաքների մոտ կամ թե ախոռ-ծածկերի տակ թափառում են ֆլանելե կարմիր վերնաշապիկներով, փափուկ գլխարկներով ու չմաքրված սապոգներով։

Սպաները շատախոսում են այնպիսի մարդկանց հետ, որոնք ամենևին զինվորականի պես չեն հագնված։ Դրանք որսորդներ են եղջերուի մորթուց կարված լայն հագուստով ու նույնպիսի սռնապաններով, նախրապաններ, մուստանգերներ են մեքսիկական հագուստներով, լայն շալվարներով, սերապեն ուսներին գցածէ սև, փայլուն լայնեզր գլխարկը անփութորեն թեք դրած գլխներին։ Սպաները խոսում են հնդիկների հետ, որոնք ամրոց են եկել կամ առևտրականի գործերով, կամ խաղաղ բանակցությունների համար։ Ոչ հեռու երևում են նրանց վրանները։ Հնդիկների կերպարանքները՝ զուգված իրենց կարմիր, կանաչ ու կապույտ տանու շալերով՝ արտասովոր գունագեղ են ու համարյա կլասիկ գեղեցկություն ունեն։ Նույնիսկ այն անհեթեթ նախշերը որոնցով նրանք այլանդակում են իրենց մաշկը և կեղտից իրար կպած երկար սև մազերը, որոնք էլ ավելի են. երկարացված ձիու մազի հյուսերով, չեն կարող փչացնել այդ շեշտված գեղեցկությունը։

Երևակայեցեք ձեզ մարդկանց այդ խայտաբղետ ամբոխը՝ պես-պես ազգային հագուստներով, զինվորական համազգեստով, դրան ավելացրեք նաև սևամորթներին, որոնք սպաների սպասավորներն են կամ հարևան սետլմենտից ագարակատիրոջ ուղարկած մարդիկ, պատկերացրեք, թե ինչպես նրանք խումբ-խումբ կանգնած շատախոսում են իրար հետ կամ դաշտում շրջում ֆուրգոնների արանքներում, մի զույգ ծանր հրանոթ՝ սայլակների վրա դրված մի քանի հրացան, իրենց սվիններով, մեկ-երկու սպիտակ վրան, որ զբաղեցնում են սպաները, որոնք օրիգինալության համար գերադասում են պարուսինե ծածկի տակ քնել... Պատկերացրեք այս ամենը, և ձեր աչքին կերևա այն զինվորական ամրոցի ճշմարիտ պատկերը, որը գտնվում է Տեխասի սահմանագլխին, քաղաքակրթության ծայրամասում։

****

Մոտ մեկ շաբաթ անց այն օրից, ինչ ագարակատեր Պոյնդեքստերը Լուիզիանայից տեղափոխվել էր իր նոր տունը, Ինջ ամրոցի առջևը գտնվող հրապարակում երեք սպա կանգնած նայում էին Կասա-դել-Կորվո դաստակերտի կողմը։

Նրանք բոլորն էլ երիտասարդ մարդիկ էին։ Ամենաավագը երեսուն տարեկանից ավելի չէր լինի։ Երկու ուղղանկյունիներով ուսադիրները ցույց էին տալիս մեկի կապիտանի աստիճանը, երկրորդը, որ ուսադիրներին մեկ ուղղանկյունի ուներ, ավագ լեյտենանտ էր, իսկ երրորդը, դատելով նրա դատարկ ուսադիրներից, ըստ երևույթին կրտսեր լեյտենանտ էր։

Այդ պահին նրանք ծառայությունից ազատ էին և իրար հետ խոսում էին Կասա-դել-Կոբվոյի նոր տերերի մասին։

— Երևում է, խնջույքի նման բան են սարքելու նոր բնակարան փոխադրվելու առթիվ,— ասաց հետևազորի կապիտանը՝ նկատի ոմւենալով այն հրավերը, որ ստացել էին կայազորի բոլոր սպաները։— Սկզբում ճաշ, հետո՝ պարեր։ Փառավոր իրադարձություն է։ Եվ մենք երևի այնտեղ կհանդիպենք մեր ամբողջ արիստոկրատիային և սետլմենտի գեղեցկուհիներին։

— Արիստոկրատիա՞ ,— ծիծաղելով արձագանքեց դրա գոնական գնդի լեյտենանտը։ Չի կարելի ասել, թե մենք շատ արիստոկրատներ ունենք, իսկ գեղեցկուհիներն ավելի քիշ են։

— Դուք սխալվում եք, Հենկոկ։ Լեոնայի ափերին կարելի է գտնել և՛ մեկը, և՛ մյուսը։ Միացյալ Նահանգների անվանի ընտանիքներից ոմանք փոխադրվել են այստեղ։ Պոյնդեքստերի մոտ մենք կհանդիպենք նրանց, ես չեմ կասկածում։ Ւսկ ինչ վերաբերում է արիստոկրատիզմին, ապա տանտերն ինքը այնքան շատ է օժտված դրանով, որ հենց միայն նրա ներկայությանը կազդի որպես շիճուկ, որը կբավականացնի բոլոր հյուրերին։ Իսկ գեղեցկության կողմից գրազ եմ գալիս, որ նրա դուստրը Սաբինի այս կողմը եղած բոլոր օրիորդներից լավն է։ Կոմիսարի ազգականուհին ստիպված է լինելու առաջին գեղեցկուհու տեղը նրան զիջել։

— Էհե՜, - արտահայտիչ ձևով ծոր տվեց հրաձիգ զորքի լեյտենանտը։ — Նշանակում է, օրիորդ Պոյնդեքստերն անասելի լավը պիտի լինի։

— Նա անչափ լավիկն է, ասում եմ ձեզ, եթե միայն չի վատացել այն օրից, ինչ ես վերջին անգամ տեսել եմ նրան Լոֆուրշի պարահանդեսին։ Այնտեղ կային մի քանի երիտասարդ կրեոլներ, որոնք ջանում էին նրա ուշադրությանն արժանանալ, և քիչ էր մնում գործը մենամարտի հասներ։

— Պճնամոլի մեկն է երևի,— ասաց հրաձիգը։

— Ամենևին, Կրոսման։ Հավատացնում եմ ձեզ՝ ընդհակառակը։ Նա խելացի աղջիկ է և անպարկեշտ վերաբերմունք չի սիրում։ Ժառանգել է իր հոր հպարտությունը։ Դա Պոյնդեքստևրների տոհմական հատկությունն է։

— Դա հո իսկ և իսկ իմ ճաշակի ադջիկ է,— կատակով վրա բերեց երիտասարդ դրագոնը,— և եթե այնքան գեղեցիկ է, ինչպես դուք ասում եք, կապիտան Սլոման, ապա ուրեմն ես երևի կսիրահարվեմ նրան։ Իմ սիրտն աղատ է, ես այն չեմ, ինչ Կրոսմանը։

— Լսեցեք, Հենկոկ,— զուսպ պատասխանեց կապիտանը,— ես գրաԶ գալ չեմ սիրում, բայց հավատացնում եմ ձեզ, որ Լուիզա Պոյնդեքստերին տեսնելուց հետո դուք այլևս այդ տոնով չեք խոսի։

— Դուք իմ մասին մի՛ անհանգստացեք, Սլոման։ Ես շատ հաճախ եմ եղել գեղեցիկ աչքերի կրակի տակ, ուստի այնքան էլ շատ չեմ վախենում դրանից։

— Բայց ո՛չ այնպիսի չքնաղ աչքերի։

— Գրողը տանի, դուք մարդուն կստիպեք սիրահարվել մի աղջկա՝ նույնիսկ առանց նրա երեսը տեսնելու։ Ձեր ասելուց դուրս է գալիս, որ նա հմայիչ աղջիկ է։

— Այո, չեք սխալվում։ Բայց նախքան դուք վերջնականապես կսիրահարվեք, պետք է ձեզ զգուշացնեմ, որ այդ ընտանիքում կա մի մարդ, որը կարող է ձեզ անախորժություններ պատճառել։

— Եղբա՞յրն է երևի։ Եղբայրները սովորաբար խանգարում են։

— Նա եղբայր ունի, բայց խոսքս նրա մասին չէ։ Եղբայրը

մի հիանալի պատանի է, միակը Պոյնդեքստերների մեջ, որի սիրտը չի կրծում գոռոզության որդը։

— Ուրեմն, նրա արիստոկրատ հա՞յրն է։

— Ոչ, ոչ էլ ծերունի Պոյնդեքստերն է։

— Հապա էլ ո՞վ։

— Նրա հորաքրոջ որդին՝ Կասսի Կոլհաունը, շատ տարօրինակ մի անձնավորություն։

— Ես պետք է որ լսած լինեմ այդ անունը։

— Ես նույնպես,— ասաց կրտսեր լեյտենանտը։

— Նրա անունը լսել է ամեն ոք, ով այսպես թե այնպես խառն է եղել մեքսիկական պատերազմին, այսինքն,

մասնակցել է Սկոտտի արշավանքին։ Պետք է ասել, որ Կոլհաունն իր մասին լավ հիշողություն չի թողել։ Որպես Միսիսիպիի նահանգի ծնունդ նա կապիտան էր միսիսիպյան կամավոիների գնդում։ Միայն թե ավելի շատ նրան տեսնում էին թիկունքում, թղթախաղի սեղանի մոտ նստած, քան թե գնդի շտաբում։ Նրա հետ կապված են մեկ-երկու գործ, որոնք նրան կռվարարի համբավ են տվել։ Բայց այդ համբավը նա վաստակել է դեռ մեքսիկական պատերազմից էլ առաջ։ Նոր Օռլեանում ևս նա վտանգավոր մարդու համբավ ուներ։

— Է՛հ, ի՞նչ կա որ,— հարցրեց երիտասարդ դրագոնը, որի ձայնի մեջ մի որոշ թերահավատություն էր հնչում։— Ում ինչ գործն է, թե միստր Կոլհաունը վտանգավոր մարդ է, թե անվնաս։ Ինձ, ճիշտն ասած, այդ ամենևին չի հետաքրքրում։ Չէ՞ դուք ասում եք, որ նա ընդամենը այդ աղջկա հորաքրոջ որդին է։

— Այնքան էլ այդպես չէ։ Ինձ թվում է, որ նա անտարբեր չէ դեպի այդ աղջիկը։

— Եվ փոխադարձ համակրա՞նք է վայելում։

— Այդ արդեն չգիտեմ։ Ըստ երևույթին աղջկա հայրը սիրում է Կոլհաունին։ Եվ նույնիսկ, ճիշտ է՝ խիստ գաղտնի, բացատրեցին այդ համակրանքի պատճառը։ Դա մի սովորական պատմություն է, այսինքն, ամեն ինչ բխում է դրամական կախումից։ Պոյնդեքստերն արդեն այլևս այն

հարուստը չէ, ինչ որ առաջ էր, հակառակ դեպքում մենք երբեք նրան այստեղ չէինք տեսնի...

Հենց այդ պահին եղջրափողը առավոտյան զորատես ազդարարեց, մի արարողություն, որ այդ փոքրիկ ամրոցում կատարվում էր նույնքան խստությամբ, ինչպես եթե ներկա լիներ մի ամբողջ զորաբանակ։

Եվ երեք սպաները ցրվեցին յուրաքանչյուրն իր զորամասը՝ պատրաստվելու զորատեսին, որ կատարում էր ամրոցի հրամանատար մայորը։

ԳԼՈՒԽ X

ԿԱՍԱ-ԴԵԼ-ԿՈՐՎԱ

Կասա-դել-Կորվո կալվածքը Լեոնա գետի անտառապատ ափով ձգված էր ավելի քան երեք մղոն երկարությամբ, իսկ դեպի հարավ, պրերիայի կողմը, նա երկու անգամ ավելի շատ տարածություն էր բոնում։

Մեքսիկական Ամերիկայում կալվածատունը սովորաբար, թեպետև սխալ, կոչվում է նաև գասիենդա։ Կասա-դել-Կորվոյում այն կառուցված էր Ինջ ամրոցից թնդանոթի կրակոցի հեռավորությամբ և ամրոցից երևում էր նրա սպիտակ պատերի մի մասը միայն։ Գասիենդայի մեծ մասը թաքնված էր գետի ափը եզերող բարձր ծառերի ստվերում։ Գետն այստեղ պայտանման ոլորան էր գործում, որից և ծագել էր «Casa del Corvo» անունը, որ նշանակում է «Տուն ոլորանի վրա»։

Շենքի կառուցման վայրը, ամենայն հավանականությամբ, ընտրված էր հնդիկներից ավելի լավ պաշտպանվելու նկատառումով, քանի որ հնդիկները Ամերիկայի գաղութացման սկզբնական շրջանում իրենց հարձակումներով ահաբեկում էին եվրոպացի գաղութականներին։

Կալվածատան ճակատը դարձած էր պրերիայի կողմր, որը զմրուխտանման անծայր գորգի պես փռված էր նրա առաջ մինչև հեռու հորիզոն։

Կասա-դել-Կորվոյի, ինչպես և մյուս կալվածատների ճարտարապետությունը մավրիտանա-մեքսիկական ոճի բնույթ է կրում։ Տունը միահարկ է՝ տափակ տանիքով, որը եզերված է ճաղերով։ Շենքի ներսում գտնվում է սալահատակած բակը, որտեղ կա մի շատրվան և դեպի կտուրը տանող սանդուղք։ Փայտյա ամուր, բևեռակապ դարբասը գտնվում է գլխավոր մուտքի կողմը։ Դարբասի երկու կողմում կան երկու-երեք լուսամուտ՝ պաշտպանված երկաթյա վանդակով։

Ցանկապատի ներսում կան մի քանի աղքատիկ խրճիթներ, որոնց մեջ խափշիկ ստրուկներն են ապրում։ Նրանց թշվառ տնակները ագարակատիրոջ կալվածատան հակադրությունն են կազմում։

Ահա այսպիսին էր այն գասիենդան, որ ձեռք էր բերել Լուիզիանայից եկած ագարակատերը։

**********

Լուիզա Պոյնդեքստերը մտախոհ ընկղմվեց բազկաթոռի մեջ, հայելու առաջ, և սպասուհուն հրամայեց հագցնել իր զգեստը, մազերը սանրել հյուրերին ընդունելու համար։

Մոտավորապես մեկ ժամ էր մնացել մինչև ճաշկերույթը, որ կազմակերպել էր Պոյնդեքստերը նոր բնակարան փոխադրվելու առթիվ։ Արդյոք ղրանով չպե՞տք է բացատրվեր դեռատի կրեոլուհու մի որոշ անհանգիստ վիճակը։ Բայց խափշիկ ստրկուհին դրա համար ուներ իր բացատրությունը, որ ցույց է տալիս նրանց միջև տեղի ունեցած խոսակցությունը։

Ասենք՝ հազիվ թե կ արելի է խոսակցություն անվանել այդ։ Պարզապես Լուիզան մտածում էր բարձրաձայն, իսկ սպասուհին արձագանքում էր նրան։ Իր ամբողջ կյանքի ընթացքում դեռատի կրեոլուհին վարժվել էր ստրկուհուն համարել ոչ թե մարդ, այլ առարկա, որից կարելի է չթաքցնել իր մտքերը, ինչպես աթոռից, սեղանից, բազմոցից և իր սենյակի մյուս կարասիներից։ Տարբերությունը միայն այն էր, ոը Ֆլորինդան, այնուամենայնիվ կենդանի էակ էր և կարող էր հարցերին պատասխան տալ։

Սենյակ մտնելուց հետո մի տասը րոպե Ֆլորինդան անդադրում շատախոսում էր զանազան դատարկ բաների մասին , և Լուիզայի մասնակցությունն այդ խոսակցությանը սահմանափակվում էր միայն հատ ու կենտ նկատողություններով։

— Օ՜, միսս Լուի,— ասում էր նեգրուհին քնքշորեն սանրելով իր ջահել տիրուհու փարթամ մազերը,— ի՜նչ հիանալի մազեր ունեք դուք։ Ասես իսպանական փափուկ մամուռ լինի, որ կախվում է նոճիներից։ Միայն թե ձեր մազերն ուրիշ գույնի են և փայլում են շաքարահյութի պես։

Լուիզա Պոյնդեքստերը կրեոլուհի էր, ուստի և հազիվ թե հարկ կա ասելու, որ նրա մազերը թուխ էին։ Այդ մազերը փարթամ էին իսպանական մամուռի պես, ինչպես միամտաբար, բայց արտահայտիչ ձևով ասաց նեգրուհին։ Բայց դրանք սև չէին։ Դա այն գեղեցիկ շագանակագույնն էր, որ երբեմն ունենում են կրիաներր կամ ձմեռը բռնված սամույրները։

— Ա՜խ,— շարունակեց Ֆլորինդան,— եթե ես ձեր այս հիանալի մազերն ունենայի իմ նեգրական խռիվի փոխարեն, նրանք բոլորն էլ իմ ոտքերը կընկնեին։

— Ինչի՞ մասին ես խոսում,— հարցրեց դեռատի կրեոլուհին, ասես ուշքի գալով իր երազանքներից։— Ինչ ասացի՞ր։ Ոտքերդ կընկնեի՞ն։ Ովքե՞ր։

— Դե մի՞թե դուք ինձ չեք հասկանում։

— Ճշմարիտ՝ չեմ հասկանում։

— Ես նրանց կստիպեի սիրել ինձ։ Ահա թե ինչ էի ուզում ասել։

— Բայց ո՞ւմ։

— Բոլոր սպիտակամորթ ջենտլմեններին։ Երիտասարդ ագարակատիրոջը, ամրոցի սպաներին, բոլորի՛ն, բոլորի՛ն։ Ձեր մազերն ունենայի՝ ես բոլորին կնվաճեի։

— Հա՛-հա՛-հա՛, — ծիծաղեց Լուիզան, երևակայելով, թե ինչ տեսք կունենար Ֆլորինդան իր մազերով։— Դու կարծում ես, որ ոչ մի տղամարդ քո հրապուրանքին չէ՞ր դիմանա, եթե իմ մազերը քոնը լինեին։

— Ոչ, միսս, ես կուզենայի, որ իմը լինեին ոչ միայն ձեր մազերը, այլև ձեր չքնաղ դեմքը, ձեր մորթը, որ սպիտակ է ալաբաստրի պես, ձեր վայելչատես կազմվածքը... Ի՞նչ հիանալի բան կլիներ։ Օ՜, միսս Լուի, դուք այնքան գեղեցիկ եք։ Ես լսել եմ, թե սպիտակ ջենտլմեններն ինչպես էին խոսում ձեր գեղեցկության մասին։ Բայց ես կարիք էլ չունեմ լսելու, թե ինչ են ասում նրանք։ Ես ինքս եմ տեսնում։

— Դու շողոքորթել ես սովորել, Ֆլորինդա։

— Ամենևին, միսս, հավատացնում եմ ձեզ։ Այստեղ շողոքորթության ոչ մի խոսք չկա, ոչ մի խոսք։ Երդվում եմ։ Երդվում եմ առաքյալների անունով։

Ով որ թեկուզ մեկ անգամ նայեր Լուիզային , նրան նեգրուհու երդումները ավելորդ կթվային։

Ասել, որ Լուիզա Պոյնդեքստերը չքնաղ աղջիկ էր, այդ կնշանակեր միայն կրկնել շրջապատի հասարակության ընդհանուր կարծիքը։ Մատիտը նրա դեմքի սոսկ թույլ պատկերացումը կտար, ոչ մի նկարիչ չէր կարող մեռյալ քաթանի վրա տալ այն լույսը, որ ճառագայթում էին նրա աչքերը։

Ֆլորինդայի լուրջ հավաստիացումներին աղջիկը պատասխանեց ներողամիտ ծիծաղով, որի մեջ, սակայն, կասկածի ոչ մի նշույլ չէր զգացվում։ Դեռահաս կրեոլուհին կարիք չուներ, որ իրեն հիշեցնեն իր գեղեցկությունը։ Նեգրուհու շողոքորթությունը քիչ տպավորություն գործեց, և նա նորից մտքերի մեջ ընկավ։

Ֆլորինդան դրանից չշփոթվեց։

— Ա՜խ,— շարունակեց նա, ասես ինքն իրեն խոսելով,— եթե Ֆլորինդան գոնե կիսով չափ ունենար ջահել միսսի գեղեցկությունը, ոչ ոքի վրա ուշադրություն չէր դարձնի ու ոչ ոքի համար չէր հառաչի։

— Հառաչի՞,— կրկնեց Լուիզան նրա խոսքից զարմացած։— Դրանով ի՞նչ ես ուզում ասել։

— Միսս Լուի, Ֆլորինդան այնքան կույր չի, ինչպես դուք կարծում եք, և խուլ էլ չի։ Նա վաղուց է նկատել, թե ինչպես դուք լուռ նստում եք մի տեղ և միայն խոր հառաչում։ Առաջ, երբ մենք ապրում էինք Լուիզիանայում, դուք երբեք այդպես չէիք անում։

— Ֆլորինդա, ես վախենում եմ, որ դու խելքդ կորցնում ես, կամ արդեն կորցրել ես Լուիզիանայում։ Երևի այստեղի կլիման վա՞տ է ազդել քեզ վրա։

— Ազնիվ խոսք, միսս Լուի, դուք այդ հարցը ձե՛զ պետք է տաք։ Չբարկանաք ինձ վրա, որ այսպես պարզ եմ խոսում ձեզ հետ։

— Իհարկե, ոչ։ Ինչո՞ւ պետք է բարկանամ քեզ վրա։ Չեմ բարկանում։ Միայն թե դու իրավացի չես։ Այն, ինչ դու տեսել ու լսել ես, միմիայն քո երևակայությունն է։ Ինչ վերաբերում է հառաչանքներին, ապա ես հառաչելու ժամանակ էլ չունեմ. չէ՞ որ հիմա հարյուրավոր հյուրեր պիտի ընդունեմ, և դրանք համարյա բոլորն անծանոթ մարդիկ են։ Նրանց մեջ կլինեն երիտասարդ ագարակատերեր ու սպաներ, որոնց դու կուզենայիր նվաճել։ Հա՛-հա՛-հա՛ ։ Ւսկ ես ցանկություն չունեմ նրանցից որևէ մեկին հրապուրելու և կարող եմ բոլորին զիջել քեզ։

— Օ՜, միսս Լուի, ճշմարի՞տ եք ասում,— հարցրեց նեգրուհին անսքող հետաքրքրությամբ։— Դուք ասում եք, որ այդ ջենտլմեններից ոչ մեկը ձեզ դուր չի՞ գալիս։ Բայց չէ՞ որ կգան շա՜տ, շա՜տ գեղեցիկ տղամարդիկ։ Լինելու են այն երիտասարդ ագարակատերը և այն երկու գեղեցիկ սպաները... Ո՛չ, երեք գեղեցիկ սպաները։ Դուք ճանաչում եք նրանց։ Նրանք բոլորն էլ շատ ուշադիր էին դեպի ձեզ։ Դուք հավատացա՞ծ եք, միսս, որ նրանցից ոչ մեկի համար չեք հառաչում։

— Էլի՞ հառաչելու մասին,— շինծու ծիծաղեց Լուիզան։— Բավական է, Ֆլորինդա, մենք ժամանակ ենք կորցնում։ Մի՛ մոռանա, որ այսօր մենք շատ հյուրեր ենք ունենալու, և ինձ գոնե մի կես ժամ է հարկավոր, որպեսզի մի քիչ կենտրոնանամ և տանտիրուհու դեր կատարողի բարձրության վրա լինեմ։

— Մի՛ անհանգստացեք, միսս Լուի, մի՛ անհանգստացեք։ Զեզ հագցնելը դժվար չէ։ Ինչ շոր էլ հագնեք՝ գեղեցիկ, եք, Եթե նույնիսկ ագարակում աշխատող հասարակ աղջկա շոր հագնեք, էլի առաջին գեղեցկուհին կլինեք։

— Բայց և այնպես ո՜նց ես դու շողոքորթել սովորել, Ֆլորինդա։ Ես կասկածում եմ, որ դու այդ ամենը իզուր տեղը չես ասում։ Գուցե ուզում ես, որ ես քեզ Պլուտոյի հետ հաշտեցնեմ։

— Օ՜, ո՛չ, միսս, Պլուտոն այլևս երբեք իմ մտերիմը չի լինի։ Նա այնպես վախկոտ դուրս եկավ, երբ փոթորիկը վրա տվեց մեզ այն պրերիայում։ Օ՜, միսս Լուի, ի՞նչ պիտի անեինք մենք, եթե մեզ օգնության չհասներ այն աշխետ ձիավոր երիտասարդ ջենտլմենը։

— Եթե նա չլիներ, Ֆլորինդա, երևի մեզանից ոչ մեկն այստեղ չէր լինի։

— Օ՜ , միսս, բայց ի՞նչ գեղեցիկ տղա էր նա։ Հիշո՞ւմ եք նրա դեմքը։ Նրա թավ մազերը հենց նույն գույնն ունեին, ինչ որ ձերը, միայն մի քիչ գանգուր էին իմինի պես։ Եվ ի՞նչ են նրա մոտ այն երիտասարդ կալվածատերն ու սպաները։ Բանի պետք չեն։ Մենք, նեգրերս, նրանց այդպես էլ անվանում ենք՝ սպիտակ աղբ։ Բայց ա՛յ, հասկանում եմ, այնպիսի մարդու համար, ինչպիսին այն գեղեցիկ երիտասարդն էր, հառաչել կարելի է։ Նա արժանի է դրան։

Մինչև այդ րոպեն դեռատի կրեոլուհին պահպանել էր իր հանգստությունը։ Նա կուզենար դրանից հետո էլ հանգիստ լինել, բայց չկարողացավ։ Պատահաբա՞ր էր արդյոք, թե դիտմամբ, բայց Ֆլորինդան դիպել էր իՐ մատաղահաս տիրուհու ամենանվիրական զգացմունքին։ Եվ կրեոլուհին ուրախ էր, որ այդ պահին բակից բարձր ձայներ լսվեցին։ Դա բավական լավ առիթ էր, որպեսզի արագ վերջացնեն պճրանքը, դրա հետ էլ խոսակցությունը, որ Լուիզան շարունակել չէր ուզում։

ԳԼՈՒԽ XI

ԱՆՍՊԱՍԵԼԻ ԱՅՑԵԼՈՒԹՅՈՒՆ

— Է՛յ, դո՛ւ, խափշի՛կ, որտե՞ղ է քո տերը։

— Միստր Պոյնդեքստե՞րը, սըր։ Ծերունի՞ն, թե՞ երիտասարդը։

— Իմ ինչի՞ն է պետք երիտասարդը։ Ես հարցնում եմ միստր Պոյնդեքստերի մասին։ Որտե՞ղ է նա։

— Այո՛, այո՛, սըր, նրանք երկուսն էլ տանն են, այսինքն՝ երկուսն էլ տանը չեն, ո՛չ ծերունի տերը, ո՛չ երիտասարդ մաստր Հենրին։ Նրանք ցածումն են, գետակի մոտ, նայում են, թե ինչպես են այնտեղ ցանկապատ շինում։ Այո՛, այո երկուսին էլ դուք այնտեղ կգտնեք։

— Ցածո՞ւմ, գետակի մո՞տ։ Հեռո՞ւ է այստեղից, ինչ ես կարծում։

— Օ՜, սըր, նեգրը կարծում է, որ դա մոտ երեք կամ չորս մղոն կլինի, եթե ո՛չ ավելի հեռու։

— Երեք կամ չորս մղո՞ն։ Դու հո բոլորովին հիմարի մեկն ես։ Միստր Պոյնդեքստերի ագարակն այդքան երկարություն ունի՞ որ։ Իսկ նա դժվար թե ուրիշի հողի վրա ցանկապատ շինի։ Ինձ լսիր. ավելի լավ է ասա, ե՞րբ եք սպասում նրան։ Հուսով եմ, որ դու այդ պետք է իմանաս։

— Նրանք երկուսն էլ շատ շուտ պիտի վերադառնան, միստր Կոլհաունը նույնպես։ Օ՜, այսօր մեզ մոտ մեծ տոնախմբություն է. դուք այդ կարող եք հասկանալ հենց խոհանոցի հոտից։ Ի՜նչ ասես, որ այնտեղ չեն պատրաստում այսօր։ Մեր տերը ճիշտ այնպիսի խնջույք է սարքում, ինչպես Լուիզիանայում։

— Օ՜, միստր Զեբուլոն Ստումպ, այդ դո՞ւք եք,— լսվեց մի արծաթահնչուն ձայն, և հովնոցում երևաց Լուիզա Պոյենղեքստերը։— Ես այդպես էլ կարծում էի, որ կլինեք, թեպետև այսքան շուտ ձեզ տեսնել չէի սպասումւ։ Ինձ թվում էր, թե դուք հեռավոր ճամփորդության եք գնացել։ Բայց շատ ուրախ եմ, որ ձեզ այստեղ եմ տեսնում։ Հայրիկս ու Հենրին էլ շատ կուրախանան ձեզ տեսնելով... Պլուտո՛, իսկույն գնա Քլոյի մոտ և հարցրու, ինչ կարող է տալ միստր Ստումպին կերակրելու համար... Դուք դեռ ճաշած չեք լինի չէ՞։ Ամբողջովին փոշու մեջ եք. հեռո՞ւ էիք գնացել... Ֆլորի՛նդա, շուտ վազիր սեղանատուն և որևէ բան բեր խմելու։ Չեմ տարակուսում, որ միստր Ստումպը խիստ ծարավ պիտի լինի այսպիսի մի շոգ օր... Դուք ի՞նչը կգերադասեք, միստր Ստումպ, պորտվե՞յն, շերրի՞, թե՞ կլարետ։ Ա՜խ, հիշեցի, դուք վիսկիի կողմնակից եք։ Կարծեմ պետք է ունենանք։ Վազիր, Ֆլորինդա, և շուտ բեր... Վերև բարձրացեք, միստր Ստումպ, և նստեցեք խնդրում եմ։ Դուք ցանկանում էիք հայրիկի՞ս տեսնել։ Նա որտեղ որ է կվերադառնա։ Իսկ ես կաշխատեմ զբաղեցնել ձեզ մինչև նրա գալը։

Եթե աղջիկը շուտ էլ վերջացներ, միևնույն է, իսկույն պատասխան չէր ստանաւ։ Նույնիսկ այժմ էլ մի քանի վայրկյան անցավ, մինչև որ Ստումպը բերանը բաց արեց խոսելու։ Նա կանգնել էր աչքերը հառած աղջկա վրա և ասես լեզուն կապվել էր։

— Երկնայի՜ն ուժեր,— վերջապես խոսեց ծերունին,— միսս Լուիզա, երբ ձեզ Միսիսիպիում տեսնում էի, կարծում էի, որ դուք ամենագեղեցիկ արարածն եք աշխարհի երեսին։ Բայց հիմա հավատացած եմ, որ ոչ միայն աշխարհի երեսին, այլև երկնքոսք ձեզանից գեղեցիկը չկա։

Դեռատի կրեոլուհու հենց նոր սանրած մազերը փայլփլում էին գեղեցիկ։ Պաղ ջրով լվացվելուց հետո նրա այտերը վառ կարմիր էին շողում։ Հնդկական սպիտակ շղարշից կարված հագուստի մեջ բարեկազմ Լուիզա Պոյնդեքստերը իսկապես որ արտասովոր գեղեցկություն ուներ։

— Օ՜յ-օ՜յ, միստր Ստումպ, այդ արդեն ձեզանից չէի սպասում։ Տեխասը ձեզ սովորեցրել է սիրալիր խոսքեր ասել։ Եթե այդպես շարունակելու լինեք, վախենում եմ, որ կմոռանաք այնպես անկեղծ խոսել, ինչպես առաջ էիք խոսում։ Ես կարծոսէ եմ, որ այդպիսի սիրալիրություններից հետո ձեզ անհրաժեշտ է մի լավ խմել... Դե՛, ի՞նչ ես կանգնել, Ֆլորինդա, շտապի՛ ր..․ Դուք, միստր Ստումպ, կարծեմ ասացիք, որ գերադասում եք վիսկին։

— Եթե ես այդպիսի բան չեմ էլ ասել, համենայն դեպս, այդպես եմ մտածել։ Իսկ դա համարյա միևնույն բանն է։ Այո՛, միսս, ես մեր ամերիկյան խմիչքը գերադասում եմ օտարերկրյա գինիներից։ Այդ կողմից Տեխասը ինձ չի փոխել։

— Միստր Ստումպ, դուք վիսկիին։ ջուր ավելացնում եք,— հարցրեց Ֆլորինդան, ցույց տալով գինու բաժակը, որ կիսով չափ լցված էր վիսկիով։

— Չէ՛, հոգյակս, աչքս ջուր չտեսնի։ Այս ամբողջ օրը ես ձանձրացել եմ ջրից։ Առավոտից մի կաթիլ գինի չի մտել բերանս։

— Թանկագին միստր Ստումպ, բայց չէ՞ որ վիսկին այդպես խմել չի կարելի, ձեր կոկորդը կվառի։ Գոնե մի քիչա մեղր կամ շաքար վերցրեք։

— Իսկ ինչո՞ւ փչացնել աստծո պարգևը։ Վիսկին առանց այդ համեմունքների էլ հիանալի խմիչք է, մանավանդ երբ արդեն աչքիդ առաջ է։ Հիմա դուք կտեսնեք ես կարող եմ խմել այն առանց ջուր ավելացնելու, թե չէ։ Եկեք փորձենք։

Ծերունի որսորդը բաժակը մոտեցրեց շուրթերին և երեք չորս կում անելով՝ դատարկ բաժակը մեկնեց Ֆլորինդային։ Նրա շրթունքների բարձր չմփոցը համարյա խլացրեց զարմանքի ակամա բացականչությունը, որ դուրս թռավ մանկահասակ կրեոլուհու և նրա սպասուհու բերանից։

— Ասում էիք կվառի՞ կոկորդս։ Ամենևի՛ն։ Սա միայն փափկացրեց իմ կոկորդը, և հիմա ես պատրաստ եմ խոսելու ձեր հայրիկի հետ խատուտիկ մուստանգի մասին։

— Ա՜խ, իսկապես, ես բոլորովին մոռացել էի... Այսինքն՝ այդ չէի ուզում ասել։ Ես պարզապես մտածում էի,

թե ձեզ դեռ հաջողված չի լինի մի բան իմանալ։ Մի՞թե արդեն որևէ նորություն կա այդ գեղեցկուհու մասին։

— Գեղեցկուհի՛, Ա՛յ, այդ ճիշտ է ասված։

— Վերջին անգամ մեզ մոտ լինելուց հետո որևէ նոր բան լսե՞լ եք այդ մուստանգի մասին։

— Ոչ միայն լսել, այլև տեսել եմ նրան և նույնիսկ ձեռքով շոշափել։

— Մի՞թե։

— Մուստանգը բռնված է։

— Իսկապե՞ս։ Ի՜նչ հիանալի նորություն։ Որքա՜ն ուրախ կլինեմ տեսնել այդ գեղեցկուհուն, և ի՞նչ հաճելի կլինի նրանով զբոսնել։ Այն օրից, ինչ ես Տեխասումն եմ, դեռ ոչ մի կարգին ձի չեմ ունեցել։ Հայրս խոստացել է այդ մուստանգը գնել ինձ համար, ինչ գին էլ ասելու լինեն։ Բայց ո՞վ է այն բախտավորը, որին հաջողվել է բռնել այդ ձին։

— Դե իհարկե՝ մի մուստանգեր։

— Մուստանգե՞ր։

— Այո, և այնպիսի մի մուստանգեր, որի նմանը պրերիայում չկա։ Ոչ ձի հեծնելու մեջ, ոչ լասսոն մուստանգի պարանոցը նետելու մեջ ոչ ոք նրա հետ մրցել չի կարող։ Գուցե դուք ձեր մեքսիկացիներին մեջ կբերեք։ Բայց ես դեռ չեմ տեսել մի մեքսիկացի, որն այնպես հմտորեն վարեր նժույգը, ինչպես այդ երիտասարդը։

— Իսկ ինչպե՞ս են կոչում նրան։

— Ինչպես են կոչո՞ւմ։ Պետք է ձեզ խոստովանեմ, որ նրա ազգանունը ես երբեք չեմ լսել, բայց անունը Մորիս է։ Ամրոցի շրջակայքում նա հայտնի է Մորիս-մուստանգեր անունով։

Ծերունի որսորդը չուներ այնպիսի զննողական հատկություն, որ նկատեր, թե ինչպիսի սուր հետաքրքրությամբ տրվեց իրեն վերջին հարցը։ Նա չնկատեց նաև, թե ինչպես աղջկա այտերը շիկնեցին, երբ նա լսեց իր պատասխանը։

Բայց այդ բանը չվրիպեց Ֆլորինդայի հայացքից։

— Ա՜, միսս Լուի՜,— գոչեց նա,— ախր հենց այդպես էր կոչվում այն քաջ երիտասարդը, որը մեզ փրկեց սև պրերիայում։

— Այո՛, այո՛,— վրա բերեց որսորդը։— Հենց այսօր առավոտյան նա ինձ պատմում էր դրա մասին։ Հենց մեր դուրս գալուց առաջ էր։ Նա ինքն է որ կա։ Հենց այդ երիտասարդն է բռնել խատուտիկ մուստանգր։ Հիմա նա ճանապարհին է, ձեզ մոտ է գալիս, և այստեղ կլինի մինչև մութն ընկնելը։ Իսկ ես իմ պառավ ձին առաջ քշեցի, որպեսզի ձեր հայրիկին նախազգուշացնեմ խատուտիկ մուստանգի մասին։ Ես այս ձեզ համար եմ արել, միսս Լուիզա։

— Օ՜, որքա՜ն բարի եք դուք, միստր Ստումպ։ Ես շա՜տ, շա՜տ շնորհակալ եմ ձեզանից։ Հիմա դուք ինձ ներեցեք, ես պետք է մի րոպե ձեզ մենակ թողնեմ։ Հայրիկս շուտով կգա։ Այսօր մեզ մոտ հրավերք կա։ ԵՍ պետք է որոշ տնտեսական կարգադրություններ անեմ..․ Ֆլորինդա՛, ասա, որ միստր Ստումպին ուտելու բան տան։ Գնա և շուտ կարգադրություն արա... Հա՛, էլի ինչ էի ասելու, միստր Ստումպ,— շարունակեց աղջիկը, մոտենալով որսորդին, և ձայնը ցածրացնելով.— Եթե երիտասարդ... այն երիտասարդը եթե կգա, երբ այստեղ հյուրեր կլինեն,— նա երևի ծանոթ չի լինի նրանց հետ,— հետևեցեք, խնդրում եմ, որ նրա մասին հոգ տանեն։ Այստեղ, այս հովնոցում, գինի կլինի և ուտելիք։ Դուք իհարկե, հասկանում եք, թե ինչի մասին եմ ասում ես, միստր Ստումպ։

— Սատանի բաժին լինեմ, եթե որևէ բան եմ հասկանում, միսս Լուիզա։ Ասենք՝ այն, ինչ ասում եք ուտել-խմեու մասին, ես հասկանում եմ, բայց թե ինչ երիտասարդի մասին եք խոսում գլուխս չի մտնում։

— Դե ինչպե՞ս չեք հասկանում։ Այն երիտասարդը, որ մուստանգը պիտի բերի։

— Ա՜, Մորիս-մուստանգերը։ Ուրեմն նրա՞ մասին եք ասում։ Ոայց ես ձեզ բարեկամաբար պետք է նախազգուշացնեմ, որ այդ տղան իրեն վիրավորված կզգա, եթե երկրորդ ձեռքից հյարասիրություն ստանա։ Ախր նա, ինչպես ընդունված էր ասել Միսիսիպիում, «հպարտ է, ինչպես

Պոյնդեքստեր»։ Ներեցեք, որ ես այսպես եմ խոսում։ Մոռացա, որ խոսում եմ միսս Պոյնդեքստերի հետ, որը այդ ընտանիքի եթե ոչ ամենահպարտ, ապա ամենագեղեցիկ անդամն է։

— Օ՜, միստր Ստումպ, դուք ինձ կարող եք ասել ամեն բան, ինչ ցանկանում եք։ Դուք գիտեք, որ ձեզանից, մեր սիրելի հսկայից, ես չեմ նեղանա։ Բայց ի՞նչ էիք ուզում ասել, խոսելով երկրորդ ձեռքից հյուրասիրվելու մասին։

— Ուզում էի ասել միտք չունի, որ ձեր տան մեջ Մորիս- մուստանգերին ե՛ս առաջարկեմ մի բան ուտել ու խմել։ Եթե ձեր հայրն ինքը չառաջարկի նրան, նա առանց մի բանի ձեռք տալու կթողնի կգնա։ Հասկանո՞ւմ եք, միսս Լուիզա, ախր նա այնպիսի մարդ չի, որին կարելի է խոհանոց ուղարկել։

Դեռատի կրեոլուհին ղրան միանգամից չպատասխանեց. նա մի տեսակ մտահոգված էր և սկսեց լարված ինչ որ բան մտածել։

— Դե, լավ, միստր Ստումպ,— վերջապես խոսեց նա,— այդ դեպքում դուք մի անհանգստացեք և մի հյուրասիրեք նրան։ Միայն թե, երբ նա գա, ինձ իմաց տվեք։ Բայց եթե այդ հենց ճաշկերույթի պահին լինի, ապա բարի եղեք միառժամանակ պահել նրան։ Խոստանո՞ւմ եք անել այդ։

— Լավ, այդքանը կանեմ։

— Այն ժամանակ ես ինքս նրան կառաջարկեմ մի բան ուտել։

— Եթե դուք այդ բանն անեք, միսս Լուիզա, վախենում եմ, որ նրա ախորժակը կփակեք։ Նույնիսկ քաղցած գայլը ուտելը կմոռանա, հենց որ ձեզ տեսնի։ Երբ ես այստեղ եկա, այնպես քաղցած էի, որ պատրաստ էի մի ամբողջ հնդկահավ հում-հում կուլ տալու։ Ւսկ հիմա կարող եմ մի ամբողջ ամիս միս չուտել։

Լուիզան զրնգուն ծիծաղեցյ

— Ախ դո՛ւք, իմ սիրելի հսկա,— ուրախ կշտամբանքով ասաց կրեոլուհին։— Չեմ հավատում, թե ձեր ախորժակն այդպես հեշտությամբ կփակվի... Ահա գալիս են Պլուտոն ու Ֆլորինդան։ Նրանք ինչ-որ բան են բերում, որը ձեզ համար ավելի լավ ընկեր կլինի, քան ես։ Դե՛ ցտեսություն, Զե՛բ, ցտեսություն։

Այդ րոպեին խոհանոցի դռան մեջ երևաց Ֆլորինդան՝ մատուցարանը ձեռքին։ Նրան հետևում էր Պլուտոն, նույնպես մի մատուցարան ձեռքին, միայն թե այս մատուցարանն ավելի մեծ էր և ավելի շատ էր ծանրաբեռնված։

Թեթև քայլերով, ուրախ տրամադրությամբ Լուիզան հեռացավ հովնոցից, բայց իր սենյակում մենակ մնալով՝ նա նորից սուզվեց խոր մտքերի մեջ. «Սա իմ ճակատագիրն է։ Ես զգում եմ այդ։ Ինձ համար սարսափելի է ընդառաջել այդ ճակատագրին, բայց և ուժ չունեմ նրանից խուսափելու։ Չեմ կարող և չեմ ուզում »։

ԳԼՈՒԽ XII

ՎԱՅՐԻ ՆԺՈՒՅԳԻ ՍԱՆՁԱՀԱՐՈՒՄԸ

Ազոտեան մեքսիկական տան ամենահաճելի մասն է։ Նրա հատակը գասիենդայի տափարակ կտուրն է, առաստաղը՝ երկնքի կապուտակ կամարը։

Լավ եղանակին,— իսկ այդ օրհնյալ կլիմայում միշտ էլ լավ եղանակ է լինում,— ազոտեան գերադասում են հյուրասենյակից։

Հետճաշյա ժամերին, երբ մայր մտնող արեգակը վարդագույն լույս է թափում Օրիզաբա, Պոպոքաթեփլ և Թալուկա սարերի ձյունապատ գագաթներին, մեքսիկացի կաբալերոն իր ասեղնագործած հագուստը հագին՝ կոտրատվում է չքնաղ սինյորիտայի առաջ, սիգարետի ծուխը փչելով ուղիղ նրա աչքերին։ Իսկ սևաչյա դոնսելլան լուռ լսում է սիրային խոստովանությունը։ Լսո՞ւմ է։ Բայց գուցե և լի լսում, այլ կարոտը սրտում նայում է մի հեռավոր գասիենդայի, որտեղ ապրում է իր սիրած կաբալերոն։

Իրիկնային ժամերը կտուրին անցկացնելը մի սովորություն է, որին հետևում են բոլորը, ովքեր բնակություն են հաստատել մեքսիկական տան մեջ։ Միանգամայն բնական է, որ լուիզիանացի ագարակատիրոջ ընտանիքն էլ չէր հրաժարվել այդ հաճելի սովորությունից։

Եվ ահա այն երեկոյին ճաշից հետո, երբ սեղանատունը դատարկվեց, բոլոր հյուրերը փոխանակ հյուրասենյակի՝ հավաքվեցին տան կտուրին։ Մայր մտնող արեգակը իր շեղ ճառագայթներով լուսավորում էր այնպիսի մի աշխույժ ու փայլուն հասարակություն, որպիսին հազիվ թե երբևիցե հավաքված լիներ Կասա-դել-Կորվոյի ազոտեայում։ Նույնիսկ հին ժամանակներում երբ այդ տան նախկին տերը իր մոտ հավաքում էր տեղական հիդալգոներին, նույնիսկ այն ժամանակ այստեղ չեն եղել այնպիսի գեղեցիկ կանայք և այնպիսի խիզախ տղամարդիկ, ինչպես այդ երեկո։

Հյուրերը, որոնք այդ օրը հավաքվել էին Կասա-դել-Կորվոյում Վուդլի Պոյնդեքստերի նոր բնակարանը շնորհավորելու, ոչ միայն Լեոնայի սետլմենտների, այլև ավելի հեռավոր վայրերի ընտիր հասարակությանն էին պատկանում։ Այնտեղ հյուրեր կային Գոնզելսից, Կաստրովիլից և նույնիսկ Սան-Անտոնիոյից։ Դրանք ագարակատիրոջ հին բարեկամներն էին, որոնք նույնպես գաղթել էին հարավարևմտյան Տեխաս, և այժմ նրանցից շատերը հարյուր մղոնից ավելի ճանապարհ էին կտրել, այդ տոնախմբությանը ներկա լինելու համար։

Ագարակատերը ոչ փող էր խնայել, ոչ աշխատանք, որպեսզի անհրաժեշտ շուք տա տոնախմբությանը։ Ամրոցից հրավիրված սպաների փայլփլուն բաճկոնները, զինվորական երաժշտությունը, Կասա-դել-Կորվոյի նկուղների հիանալի հին գինիները՝ այս ամենը խնջույքին այնպիսի փայլ էր տայիս, որպիսին Լեոնայի ափերին դեռ երբեք տեսնված չէր։

Բայց հասարակության գլխավոր զարդը ագարակատիրոջ չքնաղ դուստրն էր։ Հարյուրավոր աչքեր նրան էին հառած. ոմանք նայում էին հիացմունքով, ոմանք՝ նախանձով։

Հյուրերի շողշողուն բազմության մեջ կար մի մարդ, որը մյուսներից ավելի էր հետևում աղջկան և որսում նրա յուրաքանչյուր շարժումը։ Այդ մարդը Կասսի Կոլհաունն էր։

Ուր էլ որ գնար Լուիզան, Կոլհաունը ստվերի պես հետևում էր նրան, մերթ վերև էր բարձրանում, մերթ ցած էր իջնում, մերթ շինծու անտարբերությամբ մի անկյունում հենվում էր պատին, բայց ոչ մի րոպե հայացքը չէր հեռացնում չքնաղ կրեոլուհուց։

Զարմանալի է, որ նա ուշադրություն չէր դարձնում, թե ինչ է պատասխանում աղջիկը այն հաճոյախոսություններին, որ տղամարդիկ տեղում էին նրա վրա՝ ցանկանալովն արժանանալ նրա գեթ մեկ ժպիտին։ Նույնիսկ դրագոն Հենկոկի ակներև ուշադրությունը, ըստ երևույթին, չէր անհանգստացնում Կոլհաունին։

Եվ միայն երր բոլորը բարձրացան ազոտեա, Կասսի Կոլհաունի հսկող հայացքը նկատելի դարձավ։ Շրջապատի մարդիկ չէին կարող չտեսնել, թե նա ինչպիսի խուզարկու հայացքով է հետևում Լուիզային, երբ վերջինս մերթ ընդ մերթ մոտենում էր ճաղերին և ուշի-ուշով դիտում հեռուն։

Ինչո՞ւ էր աղջիկն այդպես անում՝ այդ ոչ ոք չգիտեր և ոչ ոքի չէր վերաբերում։ Ոչ ոքի, բացի Կասսի Կոլհաունից։ Իսկ նա դրա համար ուներ իր կասկածները, որոնք բզկտում էին իր սիրտը։

Իսկ երբ պրերիույում, մայր մտնող արեգակի ոսկե շողերի մեջ երևաց ինչ-որ խումբ, և ազոտեայից դիտողները շուտով նկատեցին, որ դա ձիերի երամակ է, Կոլհաունի մեջ այլևս կասկած չմնաց, նա գիտեր, թե ով է այդ հեծելախմբի գլուխ կանգնած։

Բայց մինչև ձիերի այդ երամակը հյուրերի ուշադրությունը կգրավեր, ղրանից էլ շատ առաջ Լուիզան նկատել էր այն հորիզոնում բարձրացած փոշու ամպից։ Թեև, ճիշտ է, այն ժամանակ դա դեռ այնքան անորոշ էր, որ տեսնել կարող էր միայն նա, ով լարված սպասում էր, թե ահա, որտեղ որ է կերևա ձիերի երամակը։

— Վայրի ձիե՜ր,— հայտարարեց Ինջ ամրոցի հրամանատար մայորը, հեռադիտակը աչքերին դնելով։— Այս կողմն են քշում, բայց ո՞վ է քշողը։ Ա՜, հիմա տեսնում եմ,— ասաց նա նորից հեռադիտակը աչքերին դնելով։— Մորիս մուստանգերն է։ Նա երբեմն ձիեր է բերում մեզ։ Բայց կարծես ուղիղ այս կողմն է գալիս, միստր Պոյնդեքստեր։

— Շատ հնարավոր է, որ հենց նա լինի,— պատասխանեց Կասա-դել-Կորվոյի տերը։— Այդ մուստանգերը ինձ խոստացել է մի երկու-երեք տասնյակ ձի բերել և երևի արդեն բերում է.․. Այո, կարծում եմ՝ չենք սխալվում,— ասաց նա հեռադիտակով նայելով։

— Ես համոզված եմ, որ հենց նա է,— ասաց ագարակատիրոջ որդին։— Պարզ տեսնում եմ, որ ձիավորը Մորիս

Ջերալդն է։

Ագարակատիրոջ դուստրը ցույց չտվեց, որ իրեն հետաքրքրում է այդ ամենը։ Նա նկատել էր, ոչ Կոլհաունի չար աչքերը ասես դաղելով հետևում են իրեն։

Վերջապես հեծելախումբը մոտեցավ։ Իսկապես, նրա գլուխ էր կանգնած Մորիս-մուստանգերը, որը լասսոյով

կապած իր հետևից բերում էր խատուտիկ մուստանգը։

— Այս ի՜նչ հրաշալի ձի է,— լսվեց մի քանի բացականչություն, երբ գերի մուստանգին մոտեցրին տանը։

— Բայց արժե ցած իջնել՝ մոտիկից նայելու այդ մուստանգին, ասաց մայորի կինը։— Ես առաջարկում եմ բոլորս ցած իջնենք։ Ի՞նչ կասեք դուք, միսս Պոյնդեքստեր։

— Օ՜, իհարկե,— լսվեց դեռատի տանտիրուհու պատասխանը մյուսների խուռն ձայների մեջ։— Իջնենք, ցած իջնենք։

Մայորի կնոջ հետևից տիկինները ցած վազեցին քարե սանդուղքով։ Տղամարդիկ էլ հետևեցին նրանց։

Մի քանի րոպեից հետո մուստանգերը, որ դեռևս նստած էր իր ձիուն, արդեն խատուտիկ մուստանգի հետ շրջապատված էր ընտիր հասարակությամբ։

Հենրի Պոյնդեքստերը բոլորից առաջ ընկավ և բարեկամաբար ողջունեց մուստանգերին։

Լուիզան Մորիսի ողջույնին պատասխանեց միայն գլխի թեթևակի շարժումով։ Ավելի ջերմ ողջույնը կարող էր ընտանեվարություն համարվել և հազիվ թե դուր գար հասարակությանը։

Բոլոր տիկիններից միայն մայորի կինն էր, որ սիրալիր ողջունեց մուստանգերին, բայց նրա ձայնի մեջ էլ զիջողամտության տոն էր հնչում։ Սակայն դրա փոխարեն մուստանգերը գոհացած էր ջահել կրեոլուհու հաճախակի ու արտահայտիչ հայացքներից։

Ասենք՝ բարեհաճ վերաբերմունքը միայն Լուիզայի հայացքի մեջ չէր արտահայտվում։ Չնայած ճանապարհին փոշոտված հագուստին՝ մուստանգերը շատ գեղեցիկ տեսք ուներ։ Քսան մղոնից ավելի անցած ճանապարհը կարծես ամենևին չէր հոգնեցրել նրան։ Տափաստանի քամուց երիտասարդ իռլանդացու դեմքը շիկնել էր։ Վերնաշապկի արձակված օձիքի միջից երևում էր նրա արևախանձ ուժեղ պարանոցը, որն ընդգծում էր երիտասարդի առնական գեղեցկությունը։ Նրա ամբողջ արտաքինի մեջ ուժ ու տոկունություն էր զգացվում։ Կոմիսարի սիրունիկ ազղականուհին հիացմունքով ժպտում էր նրան։ Ասում էին, թե կոմիսարի կինն էլ աչքի տակով նրան էր նայում, բայց դա, ըստ երևույթին, սոսկ բամբասանք էր, որ հորինել էր բժշկի կինը, որն ամրոցում հայտնի էր որպես բամբասասեր։

— Տարակույս չկա,— ասաց Պոյնդեքստերը գերի մուստանգին զննելով,— որ սա հենց այն ձին է, որի մասին ինձ ասել է Զեբ Ստումպը։

— Այո, հենց այն է որ կա,— պատասխանեց ծերունի որսորդը, մոտենալով Մորիսին, որպեսզի օգնի նրան։ — Միանգամայն ճշմարիտ է, միստր Պոյնդեքստեր, հենց այն նույն զամբիկն է, ինչպես ինքներդ էլ կարող եք համոզվել։ Այս երիտասարդը սրան բռնել է դեռ նախքան ես իր հետ կխոսեի։ Լավ է, որ ես ժամանակին հասա, թե չէ այս գեղեցկուհին կարող էր ուրիշի ձեռք ընկնել, իսկ դա շատ կվշտացներ միսս Լուիզային։

— Այդ ճշմարիտ է, միստր Ստումպ։ Դուք շատ ուշադիր եք դեպի ինձ։ Ես ուղղակի չգիտեմ, թե ինչպես երախտահատույց լինեմ ձեր բարության համար,— ասաց Լուիզան։

— Երախտահատույց լինե՞լ։ Ուղում եք ասել, որ կցանկանայիք որևէ բա՞ն անել ինձ համար։ Այդ ձեզ համար դժվար չի լինի։ Ախր ես, ճիշտն ասած, մի առանձին բան էլ չեմ արել, ձիս քշել եմ պրերիայով ու գնացել սրա մոտ, ուրիշ ոչինչ։ Ւսկ տեսնել, թե ինչպես ձեզ նման մի գեղեցկուհի նստել է այս ձին, այն էլ ձեր փետրազարդ գլխարկը գլխին և երկարափեշ շրջազգեստը հագին մի թե դա քիչ հաճույք կլինի երախտահատույց լինելու համար Զեբ Ստումպին, թեկուզ նա ամբողջ ժայռոտ լեռն երկարությամբ իր ձին քշած գնացած ու ետ եկած լիներ։

— Օ՜, միստր Ստումպ, դուք անուղղելի շողոքորթն եք։ Նայեցեք ձեր շուրջը և կտեսնեք կանայք, որոնք ինձանից ավելի են արժանի ձեր հաճոյախոսություններին։

— Դե լավ, լավ,— պատասխանեց Զեբը մի թռուցիկ հայացք գցելով ներկա գտնվող տիկինների վրա։— Ես չեմ Ժխտում, որ այստեղ գեղեցիկ կանայք շատ կան։ Այո, գրողը տանի, գեղեցիկ կանայք շատ են։ Բայց, ինչպես Լուիզիանայումն էին ասում, Լուիզա Պոյնդեքստերը մի հատ է։

Զեբի այս քաղաքավարի խոսքի պատասխանը եղավ քրքիջի մի պոռթկում, որի մեջ կանացի ձայն քիչ կարելի էր նկատել։

— Ես ձեզ պետք է տամ երկու հարյուր դոլլար,— ասաց ագարակատերը, դաոնալով Մորիսին և մատնացույց անելով խատուտիկ մուստանգր։— Կարծեմ այդ գումարի մասին ձեղ հետ պայմանավորված պիտի լինի միստր Ստումպր։

— Ես այդպիսի սակարկության չեմ մասնակցել,— բազմանշանակ ժպիտով պատասխանեց մուստանգերը։ Ես ձեզանից փող վերցնել չեմ կարող։ Այս ձին ծախու չէ։

— Իսկապե՞ս,— հարցրեց ագարակատերը, ետ քաշվելով վիրավորված հպարտությամբ։

Ագարակատիրոջ բարեկամները և ամրոցի սպաները չէին կարող թաքցնել իրենց ծայրահեղ զարմանքը։

Երկու հարյուր դոլլար մի խամ ձիու համա՞ր, երբ սովորական գինը եղել է տասից քսան դոլլար։ Մուստանգերը երևի խելքը թռցրել է։

— Միստր Պոյնդեքստեր,— շարունակեց մուստանգերը,— դուք ինձ մյուս մուստանգների համար այնքան լավ եք վճարել, այն էլ ավելի շուտ, քան ես բռնել եմ նրանց, որ հիմա թույլ տվեք ինձ երախտահատույց լինել։ Այդպես է մեր իռլանդական սովորությունը։ Բացի դրանից, մեզ մոտ ընդունված է ընծա տալ ոչ թե նրան, ում հետ գործարք ես կնքում, այլ նրա ընտանիքի անդամներից մեկին։ Չի՞ կարելի արդյոք, որ իռլանդական այդ սովորությոմւը ես Տեխաս փոխադրեմ։

— Իհարկե, անկասկած կարելի է,— պատասխանեցին մի քանի ձայներ։

— Ես չեմ առարկում, միստր Ջերալդ,— պատասխանեց ագարակատերը՝ հասարակության կամքի առաջ նահանջելով իր պահպանողական բնավորությունից։— Ինչպես կամենում եք։

— Շնորհակալ եմ, պարոննե՛ր, շնորհակալ եմ,— խոսեց մուստանգերը արժանապատվությամբ, թեթևակի գլուխ տալով հավաքվածներին։— Այս ձին իմ ձեռքն է ընկել մի երջանիկ պատահականությամբ։ Եվ եթե միսս Պոյնդեքստերը համաձայնի ընդունել այն, ես ինձ ավելի քան վարձատրված կզգամ այն երեք օրվա ջանքերի համար, որ գործադրել եմ անընդհատ հետապնդելով այս վայրենուն։

— Ես ընդունում եմ ձեր ընծան, սըր, և ընդունում եմ շնորհակալությամբ,— պատասխանեց դեռատի կրեոլուհին փոքր-ինչ առաջ գալով։— Միայն թե ինձ թվում է,— շարունակեց նա մատը մեկնելով դեպի մուստանգը և միաժամանակ հարցական հայացքով նայելով մուստանգերի աչքերին,— ինձ թվում է, թե ձեր գերին ղեո ընտելացրած չէ։ Նա ամբողջ մարմնով դողում է անորոշ ապագայի առաջ և երևի կաշխատի ցած նետել սանձը, եթե չհավանի։ Եվ այք, ժամանակ ի՞նչ պիտի անեմ ես, խղճուկս։

— Ճշմարիտ է, Մորիս,— ասաց մայորը, ամենևին չհասկանալով այդ խոսքերի գաղտնի իմաստը և դառնալով նրան, ով միայն ինքն էր հասկացել դրանց նշանակությունը։— Միսս Պոյնդեքստերն իրավացի է։ Այս ձին դեռ բոլորովին խամ է։ Դա պարզ է բոլորին։ Հապա՛, սիրելի բարեկամս․ մի քիչ վարժեցրեք դրան։— Ապա մայորը դարձավ շրջապատին.— Այդ, ես ձեզ կասեի, տեսնելու արժանի բան է, մանավանդ նրանց համար, ովքեր այդպիսի տեսարան դիտելու առիթ չեն ունեցել... Լսեցեք, Մորիս, նստեցեք և ցույց տվեք մեզ պրերիայի այդ վայրենուն։ Կարծես նա ինքն էլ է ուզում փորձել ձեր արվեստը։

— Այո, դուք իրավացի եք, մայոր, նա իսկապես որ ուզում է այդ,— պատասխանեց մուստանգերը մի արագ հայացք գցելով ոչ թե գերի չորքոտանու, այլ դեռատի կրեոլուհու վրա, որը ետ քաշվեց և թաքնվեց հյուրերի բազմության մեջ։

— Ոչինչ, Մորիս, ոչինչ,— կրկնեց մայորը հանգստացնող տոնով։— Չնայած նրա աչքերը վառվում են դիվային կրակով, բայց գրազ եմ գալիս, որ դուք գժությունը դուրս կքշեք նրա միջից։ Փորձեցեք։

Մուստանգերը չէր կարող չընդունել մայորի առաջարկությունը։ Դա մարտահրավերի նման մի բան էր։ Տեխասում ձիավարի արվեստը բարձր էր գնահատվում։

Մորիսն իր համաձայնությունն արտահայտեց նրանով, որ արագ ցած թռավ իր ձիուց և, սանձը Զեբ Ստումպին տալով, սկսեց զբաղվել խատուտիկով։ Ապա նա խնդրեց տեղ բաց անել։

Եվ այդ կատարվեց անմիջապես. հյուրերի մեծ մասը վերադարձավ ազոտեա։

Լասսոն գցելով մուստանգի ստորին ծնոտը և այն

սանձի նման քաշելով գլխի կողմը՝ Մորիս Ջերալդը ցատկեց ձիու մեջքին։

Վայրի ձին առաջին անգամն էր այդպիսի վիրավորանք զգում։ Մի սուր ու չար վրնջոց արտահայտեց նրա բացահայտ բողոքը իր ազատությունը ոտնահարելու դեմ։

Ձին ծառս եղավ և մի քանի րոպե հավասարակշռությունը պահպանեց այդ դիրքում։ Մուստանգերը չշփոթվեց, նա երկու ձեռքով գրկեց ձիու պարանոցը, ամուր սեղմելով նրա կոկորդը՝ պինդ կպավ նրա իրանին։ Եթե այդպես չաներ, ձին կարող էր մեջքի վրա ընկնել և իր տակ ճզմել ձիավորին։ Այժմ էլ ձին սկսեց վեր շպրտել հետևի ոտքերը, մի բան, որ նման դեպքերում միշտ անում են վայրի ձիերը։ Եվ դա մուստանգերին առանձնապես դժվարին դրության մեջ դրեց. քիչ էր մնում ցած ընկնի ձիու վրայից։ Իր ուժերին վստահ լինելով՝ մուստանգերը հրաժարվել էր թամբից ու ասպանդակներից, այնինչ դրանք հիմա նրան շատ կօգնեին։ Բայց նա գիտակցաբար էր արել այդ, որպեսզի չնսեմացնի վայրի մուստանգներ սանձահարողի իր համբավը, և իհարկե, կարողացավ հաղթահարել։ Երբ ձին իր հետևի ոտքերը վեր շպրտեց, մուստանգերն արագ շուռ եկավ նրա մեջքին, ձեռքերով գրկեց նրա կողերը, իսկ ոտքի մատներով կառչեց պարանոցին։

Երկու-երևք անգամ մուստանգը փորձ արեց ցած գցել հեծվորին, բայց ամեն անգամ ստիպված էր զիջել նրա ճարպկությանը։ Վերջապես հասկանալով, որ իր ջանքերն իզուր են, կատաղած անասունը դադարեց ոտքերը գետնին խփել և, տեղից պոկվելով, սլացավ պրերիայով, իր վրա կրելով մուստանգերին։

Հյուրերը իրենց տեղը հանդարտ նստած սպասում էին Մորիսի վերադարձին։ Ազոտեայում նստածներից շատերն էին ենթադրություն անում, թե մուստանգերը կարող է սպանվել կամ, համենայն դեպս, խեղանդամ լինել։ Ներկա եղողների մեջ կար մեկը, որ սրտի խորքում այդ էր ցանկանում, իսկ մի ուրիշի համար դա համազոր կլիներ իր մահվան։

Թե ինչու Լուիզա Պոյնդեքստերը, հպարտ ագարակատիրոջ դուստրը, հռչակավոր գեղեցկուհին հրապուրվել էր Տեխասի այդ աղքատ որսորդով, միանգամայն անհասկանալի էր նույնիսկ իր՝ այդ աղջկա համար։ Նա զգում էր, որ իր մեջ ինչ-որ տարօրինակ հետաքրքրություն է բռնկել այդ արտասովոր մարդու նկատմամբ։ Որքա՜ն շատ էր տարբերվում այդ երիտասարդը մյուս բոլոր մարդկանցից, որոնց նա հանդիպել էր ընտիր հասարակության մեջ։ Աղջիկը գիտակցում էր նաև այն, որ իր մեջ բռնկած զգացմունքը մարելու փոխարեն ավելի ու ավելի է ուժեղանում։

Եվ Լուիզայի սիրտն սկսեց ուժեղ բաբախել, երբ Մորիս-մուստանգերը նորից երևաց ձհու վրա, որն այժմ արդեն այլևս վայրի մուստանգ չէր, այլ՝ վարժեցրած նժույգ, նա այլևս չէր փորձում ցած գցել իր հեծվորին, այլ հանդարտվել էր և հնազանդորեն ընդունել նրան իրեն տեր։

— Միսս Պոյնդեքստեր,— ասաց մուստանգերը, ցած թռչելով ձիուց և ուշադրություն չդարձնելով իրեն դիմավորող ծափահարությունների որոտին,— կարող եմ արդյոք խնդրել ձեզ, որ մոտենաք ձիուն, լասսոն նրա պարանոցը գցեք և տանեք ախոռ։ Եթե դուք այդպես անեք, նա ձեզ կհամարի իրեն զսպողը և դրանից հետո միշտ հնազանդ կլինի ձեր կամքին։

Իրեն երևակայող աղջիկ կփախչեր այդպիսի առաջարկությունից, քրքրվողի մեկը կմերժեր այն, իսկ եթե երկչոտի մեկը լիներ, պարզապես կվախենար մոտենալ։

Բայց Լուիզա Պոյնգեքստերն առանց մի րոպե տատանվելու, առանց գոռոզության կամ վախի մի նշույլ ցույց տալու վեր կացավ տեղից և հեռացավ իր զրուցակիցներից։ Հետևելով մուստանգերի խորհրդին՝ նա վերցրեց ձիու մազից հյուսած պարանը, գցեց մուստանգի վիզը և նրան տարավ Կասա-դել-Կորվոյի ախոռը։

Նրա ականջներում շարունակ հնչում և սրտի մեջ արձագանքում էին մուստանգերի խոսքերը։

«Նա ձեզ կհամարի իրեն զսպողը և դրանից հետո միշտ հնազանդ կլինի ձեր կամքին»։

ԳԼՈՒԽ XIII

ԽՆՋՈՒՅՔ ՏԱՓԱՍՏԱՆՈՒՄ

Ծագող արևի աոաջին վարդագույն ճառագայթները լուսավորել էին մի խումբ առարկաներ Ինջ ամրոցի սպայական տների առջևի հրապարակում։

Դրանց կենտրոնումն էր գտնվում մի փոքրիկ ֆուրգոն, որին մի զույգ մեքսիկական ջորի էր լծված։ Տեսնելով, թե ջորիներն ինչպիսի անհամբերությամբ են սմբակներով ծեծում գետինը, պոչները խաղացնում ու ականջները սրում, կարելի էր եզրակացնել, որ նրանք արդեն վաղուց են լծված ու կանգնած միևնույն տեղում և անհամբեր սպասում են ճանապարհ ընկնելու։ Միաժամանակ ջորիների այդ շարժումները դանդալոշ մարդկանց, զգուշացնում էին, որ չմոտենան և նրանց սմբակների տակ չընկնեն։

Բայց այնտեղ դանդալոշներ չկային։

Վաղորդյան աղջամուղջի մեջ կարելի էր նկատել միայն մեկ մարդ վիթխարահասակ, թաղիքե գլխարկը գլխին։ Դժվար չէր ճանաչել, որ դա ծերունի որսորդ Զեբ Ստումպն է։ Նա հեծել էր իր պառավ զամբիկը, որը կանգնել էր մեխվածի պես։

Իսկ շուրջը ամեն ինչ տենդագին շարժման մեջ էր։ Արագ-արագ դեսուդեն էին ընկնում մարդիկ, որոնք ֆուրգոնի մոտից շտապում էին դեպի սպայական տնակները, ապա նորից վերադառնում ֆուրգոնի մոտ։

Այնտեղ մոտ տասը մարդ կար, որոնք իրարից տարբերվում էին հագուստով և մաշկի գույնով։ Դրանցից շատերը ոչ-շարային ծառայության զինվորներ էին։ Երկուսը հավանորեն խոհարարներ էին, իսկ մյուսները՝ տեղական սպաների սպասյակներ։

Վերջիններիս մեջ առանձնապես աչքի էր ընկնում մի նեգր, որը հպարտ-հպարտ ետ ու առաջ էր քայլում։ Սա ամրոցի հրամանատար մայորի սպասավորն էր։ Այս մարդկանց ղեկավարի դեր էր կատարում մի սերժանտ, որը

համապատասխան համազգեստ ուներ հագին։ Նա լիազորված էր ֆուրգոնին բարձելու ամեն տեսակ ուտելիք ու խմելիք։

Չնայած մթերքի ու գինիների առատությանը, խնջույքը նախապատրաստողներից շատերը գոհ չէին կատարված գործի արդյունքից։ Դժգոհ էր հատկապես Զեբ Ստումպը,

— Լսիր ինձ, ավագ,— դարձավ նա սերժանտին,— ես եգիպտացորենի հոտ չեմ առնում և չտեսա, որ դու եգիպտացորեն բարձեիր ֆուրգոն։ Այնինչ ինձ թվում է, որ այնտեղ, պրերիայում, կգտնվի մարդ, որը եգիպտացորենը կգերադասի ամեն տեսակ արտասահմանյան բաներից, ինչպես օրինակ «շամպենից», կարծեմ դուք այսպես եք անվանում ֆրանսիական գինին։

— Եգիպտացորենը շամպայնից գերադասո՞ղ։ Դուք ձիերի մասի՞ն եք ասում, միստր Ստումպ։

— Գրողը տանի քո ձիերին։ Ոչ ոք էլ ձիերի եգիպտացորենի մասին չի խոսում։ Ես խոսում եմ մոնոնգահելյան վիսկիի մասին։

— Ա-ա՜, հիմա հասկանալի է։ Դուք միանգամայն իրավացի եք, միստր Ստումպ. վիսկին չի կարելի մոռանալ։ Կարծեմ ես այնտեղ տեսա մի համապատասխան շիշ, որ նախատեսված է խնջույքի համար։

— Ճիշտ այդպես, պարոն սերժանտ,— հնչեց մայորի սպասյակի ձայնը, և նա մի մեծ շիշ ձեռքին մոտեցավ ֆուրգոնին։

Համարելով, որ արդեն ամեն ինչ պատրաստ է, ծերունի որսորդն շտապում էր ճամփա ընկնելու։

— Է՛, ի՞նչ կասես, ավագ, ամեն ինչ պատրա՞ստ է։ Ժամանակն է ճանապարհ ընկնելու։

— Դեռ ոչ, միստր Ստումպ։ Խոհարարն ասում է, որ դեռ պետք է ճուտեր տապակի։ Նա հենց նոր է ճուտերը շուռ տվել թավայի վրա։

— Ա՛յ գետնի տակն անցնեն այդ ճուտերը խոհարարի հետ միասին։ Մեր պրերիայի վայրի հնդկահավերի հետ համեմատած՝ ինչի՞ են պետք նրանք։ Մայորը հնդկահավերի համը հասկանում է և իզուր չէ, որ ինձ մի լավ հնդկահավի պատվեր է տվել։ Իսկ ինչպե՞ս կհրամայես հնդկահավ սպանել այն ժամանակ, երբ արդեն արեգակը երկնքում տասը մղոն ճանապարհ է անցել։ Մյուս կողմից էլ այս սայլն է կրնկակոխ հետևելու մեզ։ Դե գնա և ուզածդ արա։ Մի՛ կարծիր, պարոն ավագ, թե թռչուններն էլ ամրոցի զինվորների պես հիմար են։ Պրերիայի բոլոր բնակիչների մեջ վայրի հնդկահավն ամենախելոքն է, և հավատա, նրան խաբելու համար հարկավոր է ոտքի ելնել արևի հետ միասին, գուցե և ավելի շուտ։

— Ճշմարիտ է, միստր Ստումպ, ես գիտեմ, որ մայորը հույս է դրել ձեր որսորդական հմտության վրա և հավատացած է, որ հնդկահավի միս կվայելի։

— Քեզ պարզ ասեմ, բարեկամս, նա ոչ միայն հույս ունի, թե ես իր համար հնդկահավ կխփեմ, այլև երևի սպասում է, թե բիզոնի լեզու և բուրդ կբերեմ իրեն, թեև այդ կենդանուց ամբողջ Տեխասում ոչ մի տեղ չկա և արդեն քսան տարի է չի եղել։ Ճիշտ է, ես լսել եմ, թե եվրոպական գրողներն իրենց գրքերում բոլորովին ուրիշ բան են գրում, և այդ կողմից մեղանչում են մանավանդ ֆրանսիացիները, բայց այդ իրենց գործն է։ Այժմ այս կողմերում բիզոն չկա, բոլորովին վերացել է․․․ Այստեղ կան արջեր, եղջերուներ, քարայծեր, շատ կան վայրի հնդկահավեր, այդ այդպես է, բայց որպեսզի կարելի լինի ճաշի համար որս խփել, հարկավոր է շուտ նախաճաշել։ Եվ ուրեմն, պարոն ավագ, եթե ուզում ես, որ այսօր ճաշին քո անվանի հյուրերը հնդկահավ խժռեն, կարգադրիր շուտ շարժվել։

Ծերունի որսորդի այս համոզիչ ճառն ազդեց սերմանտի վրա, և շուտով ֆուրգոնը ճանապարհ ընկավ։ Նրա հետևից էլ քայլում էին սպիտակամորթ ու սևամորթ զինվորները։

Այս ամբողջ շարքի գլուխ անցած, իր պառավ զամբիկը նստած գնում էր Զեբ Ստումպը։ Նա ճանապարհ էր բացում լայն հարթավայրում, որը փռված էր Լեոնա և Ռիո-դը-Նուեսես գետերի միջև։

Ֆուրգոնը ճանապարհ ընկնելուց դեռ մի քսան րոպե չանցած՝ միևնույն տեղում սկսեց հավաքվել մարդկանց մի ուրիշ խումբ։

Եկան ձի հեծած տիկիններ՝ իրենց ազգական կամ մտերիմ տղամարդկանց ուղեկցությամբ։ Այստեղ հավաքվեցին համարյա բոլոր նրանք, ովքեր ներկա էին եղել Պոյնդեքստերի խնջույքին։

Եկան նաև ինքը՝ ագարակատերը, նրա որդի Հենրին, նրա ազգական Կասսի Կոլհաունը և դուստր Լուիզան։ Դեռատի աղջիկը հեծել էր խատուտիկ մուստանգը։

Խնջույքը կազմակերպվել էր ի պատիվ Պոյնդեքստերի։ Մայորը և մյուս սպաները տանտերերն էին, ագարակատերն ու իր բարեկամները՝ հրավիրված հյուրեր։ Հյուրերի զվարճության համար նախատեսվում էր վայրի ձիերի որս կազմակերպել։

Այդպիսի սպորտի վայր կարող էր լինել միայն պրերիան՝ Ինջ ամորցից քսան մղոն հեռավորության վրա։ Դրա համար էլ հարկավոր էր վաղ ճանապարհ ընկնել և հետները բավականաչափ ուտելեղեն վերցնել։

Հենց որ արևի շողերն սկսեցին խաղալ Լեոնայի հայելանման երեսին, խումբը քսան դրագոնների պաշտպանությամբ արդեն պատրաստ էր ճանապարհ ընկնելու։ Ինչպես արդեն ֆուրգոնի հետ գնացածները, այնպես էլ այս խումբն ուներ իր ուղեցույցը, սակայն դա խունացած բաճկոնով ու թաղիքե մաշված գլխարկով ծերունի որսորդը չէր, այլ երիտասարդ մուստանգերը՝ մեքսիկական գեղեցիկ հագուստով։

— Ճամփա ընկնենք, Մորիս,— ձայն տվեց մայորը, տեսնելով, որ բոլորն արդեն հավաքվել են։ Ապա դաոնալով ներկա գտնվողներին՝ ասաց.— Լեդիներ և ջենտլմեննե՛ր, այս երիտասարդը հիանալի որսորդ է և շատ լավ է իմանում մուստանգ որսալու եղանակները։ Եթե Տեխասում կա մի մարդ, որը կարող է մեզ ցույց տալ մուստանգ որսալու միջոցները, ապա դա հենց սա է, Մորիս-մուստանգերը։

— Ես արժանի չեմ այդպիսի գովասանքի, մայոր,—

խոսեց երիտասարդ իռլանդացին քաղաքավարությամբ գլուխ խոնարհելով հասարակությանը։— Ես միայն խոստանում եմ ցույց տալ, թե որտեղ են մուստանգներ լինում։

«Որքա՜ն համեստ է նա»,— մտածեց Լուիզան։

Եվ ուրախ հեծելախումբը մուստանգերի գլխավորությամբ ճանապարհ ընկավ։

Տեխասի բնակիչների համար պրերիայով քսան մղոն ճանապարհ կտրելը դատարկ բան է։ Այդ տարածությունը նրանք անցան մի երեք ժամում։ Ճանապարհորդությունը միանգամայն հաջող անցավ, եթե չհաշվենք այն, որ ճանապարհի վերջում էքսկուրսիայի մասնակիցներն արդեն խիստ քաղց էին զգում։

Բարեբախտաբար մթերքի ֆուրգոնը երկար սպասել չտվեց, և դեռ կեսօր չեղած՝ այս ուրախ խումբն արդեն տեղավորվել էր Ռիո-դը-Նուեսես գետի ափին, մի վիթխարի ընկուզենու տակ։

ԳԼՈՒԽ XIV

ՄԱՆԱԴԱ

Վայրի ձիեր որսալու և միաժամանակ ուրախ խնջույքի համար չէր կարելի ավելի լավ տեղ ընտրել, քան այն, ուր ճանապարհորդներին բերել էր Մորիս Ջերալդը։

Փրփրեցին Սան-Անտոնիոյի նկուղներից բերված գերմանական թանկագին գինիները։ Ուրախ զրույցի դժժոցը տարածվում էր պրերիայում։ Կապուտակ երկինքն սկսեց ավելի խոր թվալ, զմրուխտ կանաչը՝ ավելի կանաչ։

— Mustenos!— հանկարծ լսվեց մեքսիկական վակերոյի աղաղակը։

Մորիսն արագ ցամաքեցրեց իր բաժակը և ձիու վրա թռչելով գոչեց.

— Cavallada?

— Ոչ,- պատասխանեց մեքսիկացին,— Manada:

— Այդ ինչե՞ր են խոսում նրանք այնտեղ,— հարցրեց կապիտան Կոլհաունը։

— Mustenos մեքսիկական լեզվով նշանակում է մուստանգներ,— պատասխանեց մայորը,— իսկ մանադա նրանք կոչում են վայրի զամբիկների երամակը։ Տարվա այս պահին զամբիկները միասին խմբված են լինում և հովատակներից առանձնացած, եթե միայն...

— Եթե միայն ի՞նչ,— անհամբեր հարցրեց կապիտանը՝ ընդհատելով բացատրությունը։

— Եթե միայն էշերը չեն հարձակվում նրանց վրա,— միամիտ տեսքով պատասխանեց մայորը։

Բոլորը ծիծաղեցին։

Ւսկ մինչ այդ մանադան մոտենում էր։

— Հեծնե՜լ ձիերը,— ձայներ լսվեցին այս ու այն կողմից։

Վայրի երամակը, ըստ երևույթին, սլանում էր լեռնակատարի վրայով, որտեղ հսկիչն էր կանգնած։

Հսկիչը թռավ թամբի վրա, մի րոպե ևս, և նա արդեն երամակի մեջ էր՝ լասսոն ձեռքին։

Վայրի խռխռոցով, կատաղի քառատրոփով սլանամ էին ձիերը՝ ասես փրկվելու համար ատելի հալածողից։ Շարունակ ետ նայելու պատճառով նրանք չէին տեսնում ո՛չ ֆուրգոնը, ո՛չ ձիավորներին։

— Նրանց հետապնդող կա,— ասաց Մորիսը, տեսնելով սարսափահար կենդանիներին։— Այդ ի՞նչ է այնտեղ, Կրեսպինո,— ձայն տվեց նա մեքսիկացուն, որն իր տեղից պետք է տեսներ, թե ով է հալածում երամակը։

Բոլորը լուռ սպասում էին պատասխանի։ Նրանց դեմքերին վախ ու տագնապ էր արտացոլում։ Արդյոք հնդիկներ չե՞ն մուստանգներին հալածողները։

— Վայրի էշ է,— լսվեց պատասխանն իսպաներեն։

— Արու էշ,— ավելացրեց Կրեսպինոն։

— Դե ես այդպես էլ ենթադրում էի, Հարկավոր է կանգնեցնել այդ անպիտանին, թե չէ դա կփչացնի մեր որսը։ Քանի դեռ վայրի էշը հետապնդում է երամակին, ոչ մի ուժ ձիերին կանդնեցնել չի կարող... Հեռո՞ւ է արդյոք։

— Բոլորովին մոտիկ է, դոն Մորիսիո։ Ուղիղ իմ կողմն է վազում։

— Լասսոդ նետիր նրա վրա։ Փորձի՛ր։ Եթե չհաջողվի, կրակիր։ Հարկավոր է մի կերպ վերջ տալ դրան։

Թե ինչն էր երամակը հալածողի ուժը՝ ներկա եղողներից համարյա ոչ մեկին հայտնի չէր։ Միայն մուստանգերը կարող էր հասկանալ «վայրի արու էշ» բառերի իսկական իմաստը։

— Բացատրեցեք մեզ, Մորիս, ի՞նչ է նշանակում այս ամենը,— հարցրեց մայորը։

— Նայեցեք այն կողմը,— ասաց մուստանգերը, ձեռքը մեկնելով դեպի լեռան գագաթը։

Լեռնաշղթայի վրայով թևավոր թռչունի արագությամբ սլանում էր այն կենդանին, որին մարդիկ սովոր են համարել դանդաղկոտության ու հիմարության տիպար։

Վայրի էշը համարյա նույն մեծության էր, ինչ մուստանգները, որոնց հետևից սլանում էր նա։ Եթե նա ամենաարագավազ մուստանգից արագ չէր վազում, ապա, համենայն դեպս, ետ էլ չէր մնում նրանցից։

Դիտողները դեռ մի քանի խոսք էլ չէին փոխանակել, երբ վայրի զամբիկներն արդեն բոլորովին մոտիկ էին։ Եվ ահա, ասես աոաջին անգամ նկատելով ձիավորներին, մուստանգները մոռացան իրենց ատելի հետապնդողին և կտրուկ շուռ եկան մի կողմի վրա։

— Մնացեք ձեր տեղերը,— պարոններ։ Պինդ պահեցեք ձիերը,— հնչեց Մորիս Ջերալդի ձայնը։— Ես գիտեմ, թե նրանք որտեղ են սիրում արածել։ Հիմա նրանք հենց այնտեղ էլ վազում են։ Մենք կգնանք նրանց հետևից և այնտեղ լավ որս կսարքենք։ Իսկ այստեղ նրանք կցրվեն անտառում, և այլևս մենք ոչ մեկին չենք տեսնի... Օլա՜, սենյոր Կրեսպինո, կրակեցէք այդ անպիտանի վրա։ Հիմա հո նա շատ հեռու չէ՛։

Մեքսիկացին արագ վերցրեց թամբից կապած կարճ հրացանը, նշան բռնեց ու կրակեց վայրի էշի վրա։

Էշը կրակոցի վրա բարձր խռանչեց, բայց դա միայն վախի հետևանք էր։ Ըստ երևույթին նա անվնաս էր մնացել. Կրեսպինոն վրիպել էր։

— Ես պետք է կանգնեցնեմ նրան, — գոչեց մուստանգերը,— թե չէ հետապնդումը կշարունակի մինչև գիշեր։

Եվ մուստանգերը կտրուկ շարժումով ասպանդակեց իր ձիուն։ Կաստրոն նետի պես սլացավ էշի հետևից։

Մի քանի ոստյուն, և նժույգն արդեն իր տիրոջն այնքան մոտեցրեց էշին, որ կարելի էր լասսո նետել։ Եվ ահա լասսոյի օղակը կայծակի արագությամբ իջավ էշի երկար ականջների վրա։

Լասսոն նետելուն պես Մորիսը կիսաշրջան գործեց։ Կաստրոն կտրուկ շուռ եկավ, ապա նույնպիսի հնազանդությամբ կանգ առավ տեղում, սպասելով, թե երբ կձգվի պարանը։

Էշը առաջ նետվելով ձիգ տվեց պարանը, ապա ծառս եղավ տեղում և ծանրորեն ընկավ մեջքի վրա, ասես գնդակը ուղիղ նրա սիրտն էր խոցել։

Բայց նա միայն շշմած էր և ոչ թե խեղդված։

Մեքսիկացին սուր դանակի հարվածով անշնչացրեց նրան։

**********

Բոլորն սպասում էին, թե հիմա ինչ է անելու Մորիս մուստանգերը։ Իսկ Մորիսը լասսոն արձակեց կենդանու վզից և սկսեց հավաքել։ Բայց մեկ էլ իռլանդացու շարժումների մեջ ինչ-որ շտապողականություն զգացվեց։

Հանկարծ նա նետվեց իր ձիու վրա։ Կարծես էլի ինչ-որ տագնապ էր համակել նրան։

Լուիզա Պոյնդեքստերն այդ պահին իր խատուտիկ մուստանգը հեծած արշավեց քառատրոփ, կարծես որոշելով բոլորից առաջ անցնել երամակին հետապնդելու գործում։

Բայց միայն վայրի ձիերի որսորդն էր, որ ճիշտ հասկացավ խատուտիկ մուստանգի արարմունքը։ Մորիսը նկատեց, որ փախչող երամակը հենց այն նույն երամակն է, որի մեջ վերջերս գտնվում էր խատուտիկ մուստանգը։ Տարակույս չկար, որ իր ընկերներին նկատելով, մուստանգը հեծյալի հետ միասին սլանում էր նրանց միանալու։

Շուտով մյուսներն էլ հասկացան մուստանգի մտադրությունը։

Նրբակիրթ սիրալիրության պոռթկումով աղջկա հետևից սլացան Կոլհաունը, Հենկոկը և Կրոսմանը, իսկ նրանց հետևից էլ՝ մոտ տասը երիտասարդ՝ ագարակատերեր, փաստաբաններ, դատական աշխատողներ։ Նրանցից ամեն մեկը երազում էր հաջող հետապնդումով օրվա հերոսը դառնալ։

Բայց ոչ մեկը լրջորեն անհանգստացած չէր. բոլորը գիտեին, որ Լուիզա Պոյնդեքստերը հիանալի ձիավար է։

Նրա առաջ փռված էր կրկեսի հրապարակի պես հարթ մի ընդարձակ դաշտ։ Մուստանգն այնքան կարշավի, մինչև որ կհոգնի։ Հազիվ թե Լուիզային լուրջ վտանգ է սպառնում։

Կար միայն մեկ մարդ, որ այդ կարծիքին չէր։ Դա մուստանգերն էր։ Մորիսը վերջինը շարժվեց տեղից․ նա հապաղել էր իր լասսոն հավաքելով։ Բայց ահա նա էլ թռավ թամբի վրա ու սլացավ խատուտիկի հետևից։

Նրա մրցակիցներն արդեն բավական առաջ էին գնացել։ Առջևում արշավում էր Կոլհաունը, դրագոնն ու հրաձիգը փոքր-ինչ ետ էին մնացել, իսկ վերջում արշավում էին մյուսները։

Մորիս-մուստանգերն իր աշխետ նժույգով շուտով բոլորից առաջ անցավ։ Անցավ նաև կապիտանից։ Կոլհաունն անզոր կատաղությամբ նզովք շպրտեց նրա հետևից։

Միջօրեի արեգակը լուսավորում էր բոլորովին արտասովոր մի տեսարան։ Վայրի ձիերի երամակը լայնարձակ պրերիայով սլանում էր աներևակայելի արագությամբ։ Այդ նույն երամակից մի ձի՝ մի աղջիկ մեջքին նստած՝ մոտ հինգ հարյուր քայլ հեռավորությամբ հետևում էր նրան։ Դրանից էլ նույնքան հեռավորությամբ աշխետ ձին նստած արշավում էր մի ձիավոր՝ մեքսիկական զարդարուն հագուստով, իսկ դրա հետևից էլ ձիավորների մի ամբողջ շարան։

Բոլորի վերջում լրիվ քառատրոփով արշավում էր դրագոնների հեծելավաշտը, որ հենց նոր էր անջատվել դաշտում կանգնած մի խումբ տիկիններից ու տղամարդկանցից, որոնք ձեռքերով անհանգիստ շարժումներ էին անում։

Մի քանի րոպե անց պատկերը փոխվեց։ Գործող անձինք էլի նույնն էին, բայց փոփոխվել էր նրանց խմբավորումը. մանադան ավելի էր հեռացել խատուտիկ մուստանգից, մուստանգը՝ աշխետից, իսկ մյուս մրցակիցներն արդեն բոլորովվւն չէին երևում, և միայն բարձր շափյուղյա երկնքում ճախրող արծիվը կարող էր իր սուր աչքերով տեսնել նրանց։

Վայրի ձիերը, խատուտիկ մուստանգն իր հեծյալով և աշխետ նժույգն իր հեծվորով մենակ մնացին լայնարձակ սավաննայում։

ԳԼՈՒԽ XV

ՓԱԽՍՏԱԿԱՆԸ ԲՌՆՎԱԾ

էլի մի մղոնաչափ արշավը շարունակվեց առանց որևէ փոփոխության։

Վայրի զամբիկներն առաջվա պես սլանում էին արագ, բայց արդեն առանց սարսափից ալեկոծվելու, առանց խռխռալու և վրնջալու։ Բոլորի վերջում լսվում էր խատուտիկ մուստանգի կցկտուր խրխինջը, բայց հին ընկերներն ասես չէին նկատում նրան։ Լուիզան ձիուն նստած էր հանգիստ, առանց նկատելի տագնապի։

Այնինչ աշխետ ձիու հեծվորը մեծ հուզում էր ապրում․ նրա շարժումների մեջ հուսահատություն էր զգացվում։

— Դե շո՛ւտ, Կաստրո՛,— գոչեց Մորիսը անհամբերությամբ,— այսօր ի՞նչ է պատահել քեզ։ Հիշո՞ւմ ես անցյալ անգամ ինչպես հասար նրա հետևից, թեև, իհարկե, դժվարությամբ։ Բայց չէ՞ որ հիմա նրա վրա հեծվոր կա։ Մի հեծվոր, որն աշխարհում ամեն բանից թանկ է ինձ համար, որի փրկության համար ես իմ կյանքն էլ կտամ, քոնն էլ։ Դե՛ , արա՛գ, ավելի՛ արագ...

«Ւսկ եթե հանկարծ իմ տեսողությունից չքանա՞։ Այդ դեպքում հո անպայման կկործանվի»։

Եվ Մորիսը սլանում էր՝ աչքը չկտրելով ավելի ու ավելի հեռացող ձիավորից։ ժամանակ առ ժամանակ նա անհանգիստ հայացքով չափում էր իրենց բաժանող տարածությունը։

«Չկանչե՞մ նրա հետևից,— հանկարծ անցավ նրա մտքով։— Զայնս գուցե և հասնի նրան, բայց արդյոք կլսի՞ իմ խոսքերը և կհասկանա իմ զգուշացումն ու խորհուրդները։ Հազիվ թե կարելի է հուսալ»։

Եվ Մորիսը հրաժարվեց այդ մտքից մասամբ նրա համար, որ այդ պահին նրա մեջ կենդանացավ փախստականին հասնելու հույսը, մասամբ էլ ուրիշ պատճառով. նա գիտեր, որ մուստանգին կանգնեցնել կարելի է ոչ թե խոսքերով, այլ գործողությամբ։

Ամբողջ արշավի ընթացքում նա փայփայում էր այն հույսը, թե ահա որտեղ որ է այնքան կմոտենա, որ կկարողանա լասսոն գցել մուստանգի պարանոցը և նրան ստիպել հնազանդվել։ Սակայն այդ հույսը քիչ-քիչ մարում էր։

Մանադան այժմ երևում էր խիտ թփուտների արանքում, որոնք այստեղ ծածկում էին պրերիան։ Տեղ-տեղ այդ թփուտները փոխվում էին խիտ մացառուտի։

Սա նոր անհանգստություն պատճառեր մուստանգերին։ Խատուտիկ նժույգը կարող էր ընկնել մացառուտի մեջ, ամեն րոպե կարող էր անհայտանալ ծառերի հետևը գալարվող կածաններում։

Նրա բորբոքված երևակայության առաջ բարձրանում էին, զարհուրելի պատկերներ մեկը մյուսից մռայլ, կործանման ու խորտակման պատկերներ։

— Երկնայի՜ն ուժեր,— վերջապես դուրս թռավ նրա կրծքից։— Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե հանկարծ այստեղ լույս ընկնեն հովատակները։ Չէ՞ որ սա նրանց սիրած տեղն է։ Եվ հիմա հենց իսկ և իսկ այն ժամանակն է, երբ նրանք կատաղած են լինում։

Նորից մուստանգերի խթանները խրվեցին աշխետի կողերը։ Կաստրոն, որ սլանում էր ամբողջ թափով, գլուխը ետ դարձրեց և կշտամբանքով նայեց տիրոջը։

Հենց այդ լարված րոպեին հույրի զամբիկները կորան թփերի մեջ։

Երամակի անհայտացումը խատուտիկ մուստանգի վրա մոգական ներգործություն ունեցավ. հանկարծ նա քայլերը դանդաղեցրեց և մի րոպե անց բոլորովին կանգ առավ։

Եվ երբ Մորիսը իր քրտնամխած նժույգով սլացավ դեպի անտառ, տեսավ, որ բացատի մեջտեղը մարմարի արձանի պես հանգիստ՝ թամբի վրա նստած է Լուիզան։

— Մի՜սս Պոյնդեքստեր,— գոչեց նա մոտենալով։— Որքա՜ն ուրախ եմ, որ ձին նորից հնազանղվել է ձեզ։ Ես շատ անհանգստացած էի...

— Ւնչի՞ց, սըր,— տարակուսանքով հարցրեց աղջիկը։

— Այն վտանգից, որ սպառնում էր ձեզ,— պատասխանեց երիտասարդը փոքր-ինչ շփոթված։

— Օ՜, շնորհակալ եմ ձեզնից, միստր Ջերալդ։ Միայն թե ես այստեղ ոչ մի սարսափելի բան չէի տեսնում։ Մի՞թե ինձ վտանգ էր սպառնում։

— Վտանգ էր սպառնո՜ւմ,— կրկնեց իռլանդացին աճող զարմանքով։— Լինել մի վայրի ձիու վրա, որը ձեզ փախցնում է ամայի պրերիայի միջո՜վ...

— Բայց ի՛նչ մի առանձին բան կա այդտեղ։ Կարծում եք նա կարող էր ինձ ցա՞ծ գցել։ Չէ՞ որ ես լավ ձիավար եմ և չէի թույլ տա, որ նա ինձ վայր գցի։

— Այդ, իհարկե, այդպես է, բայց երևակայեցեք, որ դուք մոլորվեիք մացառուտների մեջ, որտեղ բուն տեխասցին անգամ դժվարությամբ է ճանապարհ գտնում։ Այդ դեպքում հազիվ թե ձեր հմուտ ձիավարությունն օգներ ձեզ։

— Օ՜, ուրեմն դուք մտածում էիք, թե ես կմոլորվե՞մ։ Ա՜յ, թե ինչ վտանգ էր սպառնում ինձ։

— Եվ էլի քի՞չ բան կարող էր պատահել։ Ասենք՝ դուք կարող էիք հանդիպել...

— ․․․հնդիկների՞, հարցրեց Լուիզան չսպասելով, որ մուստանգերն իր խոսքն ավարտի։— Ի՞նչ կա որ, եթե նույնիսկ այդպես պատահեր։ Չէ՞ որ կոմանչները հիմա մեզ հետ հաշտ հարաբերությունների մեջ են։ Ւսկ նրանց դաժանությանը ես չեմ հավատում, ինչ էլ որ ասելու լինեն նրանց մասին և որքան էլ նախազգուշացնեն ինձ նույնիսկ այնպիսի հեղինակավոր մարդիկ, ինչպիսին է մայորը։ Ճշմարիտ եմ ասում, որ ես ուրախ կլինեի այդպիսի հանդիպման և, համենալն դեպս, չէի խուսափի դրանից։ Որքան կուզենայի տեսնել այդ ազնիվ վայրենիներին, որոնք ձի նստած սլանում են հայրենի պրերիայով։

— Այդ ամենը շատ գեղեցիկ է հնչում, և ես հիացած եմ ձեր խիզախությամբ, միսս Պոյնդեքստեր, բայց ես էլ իմ պարտքն եմ համարում նախազգուշացնել ձեզ և հուսով եմ չեք անտեսի իմ բարեկամական խորհուրդը. զգույշ եղեք կարմրամորթներից։ Եվ եթե հանդիպեիք նրանց...

— ...և նրանք փորձեին, հարձակվել ինձ վրա, ես նետի պես կսլանայի ու կվերադառնայի իմ բարեկամների մոտ։ Այսպիսի արագավազ արարածի վրա, ինչպիսին իմ մուստանգն է, հազիվ թե որևէ մեկին հաջողվի հասնել իմ հետևից։ Երևի ձեզ, միստր Ջերալդ, անկեղծ ասացեք, հեշտությամբ չի՛ հաջողվել բռնել սրան, չէ՞։

Մուստանգերը կրեոլուհուն նայում էր աչքերը լայն բացած, հիացմունքով ու զմայլված։

— Բայց,— վերջապես խոսեց նա երկար լռռւթյունից հետո,— մի՞թե դուք դրանով ուզում եք ասել, որ կարող էիք ձին կանգնեցնել ձեր ցանկությամբ։ Իսկ ես համոզված էի, թե նա փախցնում է ձեզ, և դուք բոլորովին անօգնական եք...

— Ո՛չ, Ո՛չ,— արագ պատասխանեց աղջիկը փոքր ինչ շփոթվելով։— Սկզբում այդպես էր, մուստանգն իսկապես փախցնում էր ինձ, բայց հետո տեսա, որ սանձը ձգելով կարող եմ կանգնեցնել նրան։ Եվ այդպես էլ արի ձեր աչքի առաջ, դուք հո տեսաք, չէ՞։

— Իսկ կարո՞ղ էիք ավելի շուտ կանգնեցնել նրան։

Այս հարցը մուստանգերի բերանից դուրս թռավ ակամա, և նա անհամբեր սպասում էր պատասխանին։

— Գուցե թե, գուցե թե կարող էի․․․ Հարկավոր էր միայն ավելի ամուր քաշել սանձը... Բայց պետք է ձեզ խոստովանեմ, միստր Ջերալդ, որ ես շատ եմ սիրում արագ սուրալը, մանավանդ պրերիայով. այստեղ այնքա՜ն լավ է ու լայնարձակ և որևէ մեկի հավը կամ խոճկորը տրորելու վտանգ չկա... Ճիշտ որ ասենք,— շարունակեց աղջիկը անկեղծ պարզությամբ,— ես չէի էլ ափսոսում, որ ձին փախցրել է ինձ։ Դատարկ շատախոսությունը ձանձրացնում է մարդուն։ Ես ուզում էի թարմ օդ շնչել և մենակ լինել։ Այնպես որ, վերջ ի վերջո, միստր Ջերալդ, ամեն ինչ շատ հաջող ստացվեց։

— Դուք ուզում էիք մենա՞կ լինել,— հարցրեց մուստանգերը հիասթափված տեսքով։— Ես շատ եմ ափսոսում, որ խանգարել եմ ձեր միայնությունը։ Հավատացնում եմ ձեզ, միսս Պոյնդեքստեր, ես ձեզ հետևում էի միայն նրա համար, որ ձեզ վտանգ էր սպառնում։

— Այդ շատ սիրալիր վերաբերմունք է ձեր կողմից, սըր։ Ես շատ շնորհապարտ եմ ձեզ։ Երևի դուք վախենում էիք հնդիկների հարձակումի՞ց։

— Ո՛չ, հնդիկների մասին չէի մտածում ես։

— Էլ ուրիշ ի՞նչ վտանգ։ Ասացեք խնդրում եմ. հետագայում ես ավելի զգույշ կլինեմ։

Մորիսը միանգամից չպատասխանեց։ Նրա ականջին հասավ մի ձայն, որը նրան ստիպեց ետ նայել։

Կրեոլուհին հասկացավ, որ ինչ-որ բան գրավեց իր խոսակցի ուշադրությունը։ Նա ինքն էլ սկսեց ականջ դնել։ Լսվեց մի սուր ծղրտոց, ապա՝ էլի և էլի։ Հետո լսվեց սմբակների դոփյուն։

Մուստանգերի համար դա հանելուկ չէր, և այն խոսքերը, որ դուրս թռան նրա շուրթերից, կրեոլուհու հարցի ճիշտ պատասխանն էին։

— Վայրի հովատակնե՜րը,— գոչեց նա տագնապով։— Ես գիտեի, որ նրանք լինում են այս կողմերում։

— Եվ ա՞յդ է այն վտանգը, որի մասին դուք խոսում էիք։

— Այո, ես հենց դրա մասին էի մտածում։

— Բայց դրանք եղած-չեղած՝ մուստանգներ են*։ Ի՞նչ մի սարսափելի բան են որ։

— Սովորաբար նրանցից վախենալու բան չկա։ Բայց հատկապես այժմ, տարվա այս ժամանակ նրանք այնպես կատաղի են դառնում, ինչպես վագրերը, նրանց պես էլ վտանգավոր։ Դուք չեք էլ կարող մտածել, որ կատաղած վայրի հովատակից պետք է ավելի շատ վախենալ, քան գայլից, հովազից կամ արջից։

— Ուրեմն ի՞նչ անենք այժմ,— հարցրեց Լուիզան տագնապահար նայելով այն մարդուն, որն արդեն մի անգամ նրան փրկել էր փորձանքից։

— Եթե նրանք հարձակվեն,— պատասխանեց Մորիսը,— մենք միայն երկու ելք կունենանք։ Առաջին ելքն է՝ բարձրանալ ծառը, մեզ փրկել, թողնելով, որ նրանք բզկտեն մեր ձիերին։

— Իսկ երկրորդը՞,— հարցրեց կրեոլուհին ձայնի այնպիսի հանգստությամբ, որը ցույց էր տալիս նրա հոգու արիությունը, ամեն փորձանքի դիմանալու պատրաստակամությունը։— Ես ամեն բանի համաձայն եմ, բայց մեր ձիերը թողնել չեմ ուզում։ Դա դրությունից դուրս գալու ամենավատ ելքը կլինի։

— Մենք այդպես անել չենք էլ կարող, այստեղ, ինչպես տեսնում եք, ոչ մի մեծ ծառ չի գտնէ էի։ Եթե նրանք հարձակվելու լինեն, մնում է միայն մեկ ելք. հույս դնել մեր ձիերի արագավազության վրա։ Դժբախտաբար,— շարունակեց նա ուշի-ուշով դիտելով խատուտիկ մուստանգին, ապա իր աշխետին,— այսօր սրանք խիստ շատ են վազել և հոգնած են։ Սա է մեր գլխավոր դժբախտությունը։ Որքան ավելի շատ թողնենք հանգստանալ, այնքան ավելի լավ։ Գուցե և հովատակներն այս կողմը չգան։ Իսկ եթե գալու էլ լինեն, այդ դեռ չի նշանակում, թե մեզ վրա կհարձակվեն։ Ամեն ինչ կախված է նրանից, թե ինչ վիճակի մեջ են նրանք։ Եթե գզվրտվում են իրար հետ, ապա ուրեմն մենք էլ վտանգի տակ կլինենք։ Այդպիսի րոպեներին նրանք կատաղած են լինում և հարձակվում են իրենց եղբայրակիցների վրա, եթե նույնիսկ նրանց վրա մարդիկ են լինում նստած... Ա՜, հենց այդպես էլ կա. նրանք պայքարում են իրար դեմ։ Ես այդ հասկանում եմ նրանց վրնջոցից։ Ավա՜ղ, նրանք այս կողմն են ուղղվում։

— Միստր Ջերա՛լդ, ուրեմն էլ ինչի՞ ենք սպասում այստեղ։

— Այժմ շարժվելն իմաստ չունի։ Առջևում բաց հարթություն է, և մենք թաքնվելու տեղ չենք գտնի։ Նրանք ավելի շուտ կլինեն այնտեղ, քան մենք կկարողանանք բավականչափ հեռանալ, և շուտով կհասնեն մեր հետևից։ Այն տեղը, ուր մենք կարող ենք փախչել, միակ ապահով տեղը, որ ես կարող եմ հիշել, գտնվում է մյուս ուղղության վրա։ Որքան կարող եմ դատել նրանց ձայներից, նրանք հենց այն կողմն էլ նետվեցին։ Եթե մենք խիստ վաղ շարժվենք, դեմ կառնենք նրանց և կկործանվենք։ Պետք է սպասենք և աշխատենք գնալ նրանց հետևից։ Եթե մեզ այդ հաջողվեց և կարողացանք մի երկու մղոն տարածություն քառատրոփ քշել, ապա ուրեմն փրկված ենք... Դուք վստա՞հ եք, որ կարող եք տիրապետել ձեր մուստանգին։

— Լիովի՛ն,— արագ պատասխանեց կրեոլուհին։

ԳԼՈԻԽ XVI

ՎԱՅՐԻ ՄՈՒՍՏԱՆԳՆԵՐ

Ձիավորները մնացին թամբերին նստած։ Լուիզան ավելի քիչ էր հուզվում, քան մուստանգերը, որովհետև նա իր հույսը դրել էր երիտասարդի վրա։ Բայց և այնպես աղջիկն էլ հասկանում էր, որ իրենց ինչ-որ մեծ վտանգ է սպառնում, թեև դեռևս այն լրիվ գիտակցել չէր կարող։ Եթե Մորիս Զերալդի պես մի մարդ անհանգստանում է, նշանակում է վտանգը լուրջ է։ Բայց և այն գիտակցությունը, որ երիտասարդի անհանգստությունը մասամբ կապված է իր անվտանգության հետ, հրճվանքով էր լցնում նրա սիրտը։

— Կարծում եմ, որ հիմա մենք կարող ենք ռիսկ անել,— ասաց Մորիսը դեռևս ականջ դնելով։— Կարծես նրանք արդեն անցան այն բացատը, որով մենք պետք է նահանջենք։ Աղաչում եմ, ժողովեցեք ձեր բոլոր ուժերը և ուշադրությունը, որպեսզի ձիուն տիրապետեք։ Պինդ նստեցեք թամբի վրա և ամուր բռնեք սանձը։ Որտեղ ճանապարհը թույլ կտա քշեցեք իմ կողքով և ոչ մի դեպքում մի քայլից ավելի ետ չմնաք։ Ես ստիպված եմ առջևից գնալ, որպեսզի ճանապարհը ցույց տամ... Ահա նրանք թեքվեցին ուղիղ դեպի բացատը։ Ահա արդեն համարյա ացան։ Դե՛, ժամանակն է։

Պրերիայի հանդիսավոր լռության մեջ հանկարծ պոռթկաց մի կատաղի աղմուկ, որ ասես խելագարների տնից էր գալիս։ Վայրի հովատակների սուր վրնջոցը հիշեցնում էր կատաղի խելացնորների աղմուկ, միայն թե այս ձայները մի տասն անգամ ավելի ուժեղ էին։ Այդ ձայներին զուգորդում էին սմբակների դոփյունը, կոտրտվող ճյուղերի ճարճատյունն ու սուլոցը, վայրի խռխռոց, աքացիների թրխկոց ու ատամների կրճտոց։

Այդ զարհուր ազդող ձայները ցույց էին տալիս, թե ինչպիսի կատաղի կռիվ է ընկել վայրի հովատակների մեջ։ Նրանք դեռ չէին երևում, բայց զգացվում էր, որ մոտենում են։

Երբ Մորիսը շարժվելու նշան տվեց, վայրի ձիերի երամակը երևաց երկու թփուտների միջև ընկած նեղ բացատում։ Եվս մի վայրկյան՝ և նրանք լեռնային հեղեղի անզուսպ թափով դուրս թռան ընդարձակ բացատը։

— Այս կո՜ղմը,— զոչեց Մսրիսը և ձիուն խթանեց՝ ուղղվելով դեպի երամակի թիկունքը։— Օ՜, սարսա՜փ։ Նրանք արդեն մեզ նկատեցին։ Շո՛ւտ, շո՛ւտ։ Հիշեցեք, որ դուք ձեր կյանքն եք փրկում։

Բայց խոսքերն ավելորդ էին։

Բաց տարածություն դուրս գալով և տեսնելով ձիավորներին, վայրի հովատակները հանկարծ դադարեցրին կռիվը։ Նրանք, ասես առաջնորդի հրամանով, մի երկար շարք կազմեցին՝ պատրաստվելով գրոհի։

Գուցե և դա հանկարծակի զարմանքի արտահայտություն էր, բայց այսպես թե այնպես, փախստականների համար բարեպատեհ պահ ստեղծվեց։ Մի քսան վայրկյան լռության ընթացքում ձիավորներին հաջողվեց շրջանցել թշնամուն և ընկնել նրա թիկունքը, փրկության ճանապարհը։

Բայց և այնպես դեռ նրանց վտանգ էր սպառնում։ Վայրի հովատակները ձիավորների փախուստը նկատելով՝ խռխռոցով ու վրնջոցով նետվեցին նրանց հետևից։

Այդ վայրկյանից արագության կատաղի մրցություն սկսվեց հեծյալ ունեցող ձիերի և անհեծյալ ձիերի միջև։

Ժամանակ առ ժամանակ Մորիսը ետ էր նայում, ու թեև այն տարածությունը, որ սկզբում շահել էին նրանք, չէր նվազում, այնուամենայնիվ նրա դեմքն առաջվա պես տագնապ էր արտահայտում։

Եթե նա մենակ լիներ, ոչ մի րոպե չէր անհանգստանա։ Նա գիտեր, որ իր աշխետը ոչ ոքի թույլ չի տա իրենից առաջ անցնել։ Դժբախտությունն այն էր, որ խատուտիկ մուստանգը իր վազքը դանդաղեցնում էր։

«Ինչ կարող է նշանակել սա», — տարակուսանքով մտածում էր մուստանգերը զսպելով իր ձին, որպեսզի հավասարվի ուղեկցին։

— Եթե մեզ որևէ խոչընդոտ պատահի,— դարձավ նա աղջկան,— մենք կորած ենք։ Ամեն մի վայրկյանը թանկ է մեզ համար։

— Բայց հո նրանք չեն հասնում մեր հետևից, չէ՞։

— Առայժմ՝ ոչ։ Դժբախտաբար մեր առջևում մի մեծ խոչընդոտ կա։ Ես գիտեմ, որ դուք հիանալի ձիավար եք, բայց ձեր ձին... Զեր ձիուն ես վստահ չեմ։ Դուք ավելի լավ եք ճանաչում դրան։ Կարո՞ղ է ցատկել...

— Ւնչի՞ վրայով, սը՛ր։

— Հիմա կտեսնեք։

Նրանք շարունակում էին քառատրոփ սլանալ, մի րոպեում կտրելով համարյա մեկ մղոն տարածություն։

Շուտով հասան մի անդնդախոր ճեղքվածքի, որը սևին էՐ տալիս ընդարձակ պրերիայում։ Այդ ճեղքվածքը մոտ տասնհինգ ոտնաչափ լայնություն ուներ, դրանից ավելի խորություն և երկու կողմերի վրա ձգվում էր որքան աչքդ կտրի։

Միայն տասնհինգ ոտնաչափ ոստյուն գործելով կարելի էր հաղթահարել այդ արգելքը։ Մորիսը գիտեր, որ աշխետը չի վարանի, նա շատ անգամ էր այդպիսի ոստյուն գործել։ Բայց խատուտիկ զամբի՞կը։

— Կարո՞ղ է արդյոք ձեր ձին հաղթահարել այս արգելքը,— անհանգստացած հարցրեց մուստանգերը, մոտենալով անդունդի եզրին։

— Չեմ կասկածում,— վստահ պատասխանեց Լուիզան։

— Բայց, միսս Պոյնդեքստեր,— թերահավատությամբ շարունակեց մուստանգերը,— եթե հանկարծ չկարողանա ոստնե՞լ։ Եթե դուք գեթ մի կաթիլ կասկած ունեք, ավելի լավ է թողնենք դրան։ Ես գիտեմ, որ իմ ձին երկուսիս էլ ողջ ու առողջ կանցկացնի մյուս կողմը։ Եթե մենք մուստանգը զոհաբերենք, երևի հետագա հետապնդումից էլ կա զատվենք։ Վայրի հովատակները... Հասկանո՞ւմ եք...

— Խատուտիկը թողնե՞լ։ Թողնել, որ կատաղած հովատակները պատառ-պատա՞ռ անեն նրան։ Ոչ, ոչ, միստր Ջերալդ։ Իմ մուստանգը շատ թանկ է ինձ համար։ Մենք միասին կոստնենք անդունդի վրայով, եթե միայն կարողանանք։ Եթե ոչ, միասին էլ մեր վիզները կկոտրենք նրա հատակում․.. Դե՛, իմ հրեղեն, թռչե՞նք։

Եվ խիզախ կրեոլուհին հանգիստ ուղղվեց դեպի անդունդի եզրը, արտակարգ հեշտությամբ ցատկեց արգելքի վրայով։

Երբ մուստանգերը հայացքով հետևում էր Լուիզային, նա երեք զգացմունք ուներ։ Առաջինը զարմանքն էր, երկրորդը՝ հիացմունքը, երրորդը՝ հազիվ թե կարելի լիներ որոշել...

Բայց որքան էլ հաջողությամբ հաղթահարվեց խոչընդոտը, այնուամենայնիվ փախստականների անվտանգությունն ապահովված չէր։

Վայրի հովատակների համար էլ այդ ճեղքվածքը խոչընդոտ լինել չէր կարող։

Վտանգը նույնիսկ ավելի ահավոր դարձավ։ Վիհն անցնելու ժամանակ, այսպես թե այնպես, ժամանակ էին կորցրել, և այդ թշնամուն հնարավորություն էր տվել ավելի մոտենալու։ Հետապնդման ամբողջ ժամանակամիջոցում դեռ երբեք հովատակներն այդքան մոտիկ չէին եղել։ Նրանք առանց հապաղելու կոստնեն անդունդի վրայով։

Եվ ի՞նչ կլինի այն ժամանակ։

Ձիավորները դարձյալ նույն քառատրոփով արշավում էին կողք-կողքի։

Հանկարծ Մորիսը ձին կանգնեցրեց։

— Միսս Պոյնդեքստեր,— դարձավ նա դեռատի աղջկան, որն արդեն հավասարվել էր նրան,— դուք մենակ առաջ գնացեք։

— Ւնչո՞ւ,— հարցրեց աղջիկը, թափով կանգնեցնելով իր մուստանգը։

— Եթե այսպես շարունակվի, հովատակները մեզ կհասնեն։ Հարկավոր է որևէ բան ձեռնարկել այդ վայրի կենդանիներին կանգնեցնելու համար։ Հիմա դեռ հնարավորություն կա, բայց հետո ուշ կլինի։ Միայն թե հարցեր չտաք։ Էլի մի տասը վայրկյան՝ և ամեն ինչ կորած է։ Նայեցեք առաջ, ահա, այնտեղ։ Տեսնո՞ւմ եք ջրի մակերեսը։ Դա լճակ է։ Շտապեցեք ուղիղ այնտեղ։ Դուք այնտեղ կընկնեք երկու բարձր ցանկապատերի միջև։ Լճակի մոտ այդ ցանկապատերը միանում են։ Եթե ես ձեր հետևից չհասա, արշավեցեք ուղիղ այդ ցանկապատի մեջ, ձիուց իջեք և մուտքը փակեցեք հաստ ձողերով, որ կգտնեք այնտեղ գետնին թափած։

— Իսկ դո՞ւք, սըր։

— Իմ մասին մի անհանգստացեք։ Ւնձ համար սա մեծ վտանգ չէ։ Բայց շո՛ւտ, շտապեցե՛ք։ Լճակը միշտ ձեր աչքի առաջ ունեցեք։ Նա ձեզ համար որպես փարոս կծառայի։ Չմոռանաք ցանկապատի մուտքը ձողերով փափկել։ Դե շո՛ւտ, մի՛ ուշացեք։

Աղջիկը տատանվում էր․ նա չէր ուզում բաժանվել մի մարդուց, որն իրեն փրկելով գուցե և վտանգի է ենթարկում իր սեփական կյանքը։

Բարեբախտաբար նա այն վախկոտ ու անխելք աղջիկներից չէր, որոնք դժվարին րոպեին խեղդում են իրենց փրկչփն։ Նա հավատում էր իր խորհրդատուի ուժին, հավատում էր, որ նա գիտե, թե ինչ է անում, և հնազանդորեն արշավեց դեպի լճակը։

Իր ուղեկցուհուց բաժանվելուց հետո Մորիսը թամբի տոպրակից հանեց ամենակատարելագործված զենքը, որ երբևիցե բարձրացվել է պրերիայի բնակիչների դեմ, այսինքն՝ Կոլտի վեց կրականի ատրճանակը։

Չիուն ասպանդակելով նա սլացավ դեպի ճեղքվածքը, որի վրայով հենց նոր ոստնել էին Լուիզայի հետ։

«Հովատակներն էլ կցատկեն մեր անցած տեղով,— մտածեց նա, հետևելով վայրի երամակին, որը դեռևս ճեղքվածքի մյուս կողմումն էր։— Եթե հաջողվի նրանցից գեթ մեկին ցած գլորել, դա մյուսներին էլ կարող է կանգնեցնել

և ժամանակ կտա, որ խատուտիկ մուստանգը հեռու սլանա։ Դե՛, ժամանակն է»։

Կրակոցը որոտաց։ Հովատակներից ամենամեծը՝ շեկ գույնի մի ձի գետին տապալվեց և իր մարմնով փակեց ճանապարհը։

Նրա հետևից արշավող մուստանգներից մի քանիսը կանգ առան, ապա կանգ առան նաև մյուսները։

Օգտվելով ձիերի շփոթությունից և առանց մի րոպե կորցնելու, մուստանգերը ձիու գլուխը շուռ տվեց դեպի արևմուտք և սլացավ լճակի կողմը։ Խատուտիկ մուստանգն իր հեծվորով արդեն հեռու էր։

**********

Վայրի հովատակները հալածանքը չշարունակեցին։ Հնարավոր է, որ իրենց առաջնորդի կործանումը շփոթեցրեց նրանց, կամ գուցե նրա լեշը խոչընդոտի դեր կատարեց, ճանապարհը փակելով այն միակ տեղում, որտեղ կարելի էր անդունդի վրայով ոստնել։

Երբ Մորիսը հասավ լճակին, Լուիզան արդեն այնտեղ էր։ ՆԱ, ճշտորեն կատարել էր երիտասարդի բոլոր ասածները, բացառությամբ մեկ բանի, մուտքը չէր փակել, Մուտքը բաց էր, իսկ ձողերը թափված էին գետնին։ Աղջիկը լուռ նստած էր թամբին։ Նա այնքան զգացված էր, որ խոսք չէր գտնում իր խոր երախտագիտությունն արտահայտելու համար։

Վտանգն անցած էր։

ԳԼՈՒԽ XVII

ՄՈՒՍՏԱՆԳՆԵՐԻ ԾՈՒՂԱԿԸ

Այժմ, երբ արդեն վտանգն անցել էր, դեռատի կրեոլուհին հետաքրքրությամբ շուրջը նայեց։

Նա տեսավ մի մեծ լիճ, որի ափերը փորփրված էին ձիերի սմբակների հետքերով։ Երևում էր, որ դա ձիերի ամենասիրած տեղն է ջուր խմելու համար։ Մի բարձր ցանկապատ, այդ լճակն ընդգրկելով, երկու թևերով խրվում էր տափաստանի մեջ։

— Սա ի՞նչ բան է,— հարցրեց աղջիկը, ցույց տալով ցանկապատը։

— Դա մուստանգների ծուղակէն է,— ասաց Մորիսը։

— Մուստանգների ծուղա՞կ։

— Ծուղակ՝ մուստանգներ որսալու համար։ Նրանք թափառում են ցանկապատի թևերի միջև, որոնք, ինչպես տեսնում եք, լայն, բացվածքով ձգվում են հեռու, դեպի պրերիան։ Նրանց ջուրն է այստեղ հրապուրում, կամ թե ուղղակի մուստանդեքներնեն քշում բերում դեպի այս նեղ տեղը։ Եվ երբ մուստանգները հավաքվում են այստեղ, ցանկապատի մուտքը փակում են, որից հետո դժվար չէ նրանց բռնել լասսոյի օգնությամբ։

— Խեղճ կենդանիներ... Այս ծուղակը ձեզ է պատկանում։ Չէ՞ մեզ ասացիք, որ դուք էլ մուստանգեր եք։

— Այո, ես մուստանգեր եմ, բայց վայրի ձիեր որսում եմ մեն-մենակ։ Շատ քիշ է պատահում, որ հանդիպեմ իմ զբաղմունքի տեր մարդկանց։ Դրա համար էլ չեմ կարող օգտվել այս հարմարանքից, որի համար մուստանգներին քշող առնվազն քսան մարդ է հարկավոր։ Իմ զենքը, եթե միայն կարելի է այդպես անվանել, լասսոն է։

— Դուք շատ հմտորեն եք տիրապետում լասսոյին։ Ես արդեն լսել եմ այդ և ինքս էլ տեսել։

— Դուք շատ սիրալիր եք։ Բայց ես արժանի չեմ այդ գովասանքին։ Պրերիայում կան մեքսիկացիներ, որոնք բնածին լաոսոյավարներ են։ Եվ այն, ինչ դուք հմտություն եք համարում, նրանք պարզապես անշնորհքություն կհամարեին։

— Ինձ թվում է, միստր Ջերալդ, որ համեստությունն է ձեզ ստիպում գերագնահատել ձեր մրցակիցներին։ Ես ճիշտ հակառակն եմ լսել։

— Ումի՞ց։

— Զեր բարեկամ միստր Զեբուլոն Ստումպից։

— Հա՛հա՛–հա՛, Ծերունի Զեբը վատ հեղինակություն է այդ հարցերում։

— Ես էլ կցանկանայի սովորել լասսո գործածել,— ասաց դեռատի կրեոլուհին,— բայց ասում են, որ դա կանանց գործ չէ։

— Կանանց գործ չէ՞։ Դա նուքնպիսի անմեղ սպորտ է, ինչպես սահուկավաղքը կամ նետաձգությունը։ Ես ճանաչում եմ մի աղջիկ, որը հիանալի տիրապետում է այդ գործին։

— Ամերիկուհի՞ է նա։

— Ոչ, մեքսիկուհի, և ապրում է Ռիո-Գրանդեի մոտերքում։ Երբեմն նա գալիս է այստեղ, Լեոնայի ափերը․ նրա ազգականներն այստեղ են ապրում։

— Ւսկ նա ջահե՞լ է։

— Կարծում եմ՝ ձեր տարիքին կլինի, միսս Պոյնդեքստեր։

— Բարձրահասա՞կ է։

— Ձեղանից մի քիշ ցածր։

— Բայց, իհարկե, ինձանից ավելի գեղեցիկ։ Ես լսել եմ, որ մեքսիկուհիները շատ ավելի գեղեցիկ են ամերիկուհիներից։

— Ինձ թվում է, որ կրեոլուհիներն այդ ամերիկուհիների կարգը չեն դասվում,— նրբանկատորեն պատասխանեց Մորիսը։

— Հետաքրքիր է, կարո՞ղ եմ ես սովորել այդ արվեստը,— շարունակեց դեռատի կրեոլուհին, ձևացնելով, թե չի նկատել իրեն արված հաճոյախոսությունը։— Ինձ համար ուշ չէ՞ սկսել։ Ես լսել եմ, որ մեքսիկուհիներն այդ գործին վարժվում են մանկությունից, դրա համար էլ այդպիսի հմտության են հասնում։

— Ոչ, ձեզ համար ամենևին ուշ չէ,— շտապեց պատասխանել Մորիսը։— Մեկ-երկու տարվա վարժությունից հետո հմուտ լասսոյավար կդառնաք։ Ես, օրինակ, ընդամենը երեք տարի է, ինչ զբաղվում եմ այդ գործով...

Նա լռեց, որովհետև չէր ուզում պարծենկոտ երևալ։

— Իսկ հիմա դուք ամբողջ Տեխասում ամենահմուտ լասսոյավա՞րն եք,— ավարտեց խոսակիցը, գուշակելով երիտասարդի կիսատ թողած միտքը։

— Ո՛չ, ո՛չ— ծիծաղելով առարկեց Մորիսը, դա սոսկ մոլորություն է ծերունի Զեբի կողմից, որը, երևի, իմ հմտության մասին դատում է իր հմտության հետ համեմատելով։

«Սա համեստությո՞ւն է արդյոք,— մտածեց կրեոլուհին,— թե այս մարդն ուղղակի ծիծաղում է ինձ վրա։ Ոչ, այդ չի կարող լինել, թե չէ՝ ես կխելագարվեմ»։

— Գուցե դուք կուզենայիք վերադառնալ ձեր բարեկամների շրջա՞նը,— ասաց Մորիսը, նկատելով նրա մտահոգությունը։— Ձեր հայրը երևի արդեն անհանգստանում է, որ այսքան երկար ժամանակ չեք երևամ։ Ձեր եղբայրը, ձեր հորաքրոջ որդին..․

— Այո, դուք իրավացի եք,— շտապեց պատասխանել աղջիկը այնպիսի մի եղանակով, որը չգիտես վիրավորա՞նք էր արտահայտում, թե՝ ափսոսանք։— Ես դրա մասին չէի մտածել։ Շնորհակալ եմ, սըր, որ ինձ հիշեցրիք իմ պարտականությունը։ Պետք է վերադառնալ։

Նրանք նորից ձիերը հեծան։ Լուիզան մի տեսակ մտամոլոր՝ ձեռքն առավ սանձափոկը, ասպանդակները դանդաղորեն ոտքերին անցկացրեց։ Թվում էր, թէ նա ամենևին չի ուզում հեռանալ այդ հետաքրքիր վայրից։

*****

Նորից դուրս եկան պրերիա։ Մորիսը իր ուղեկցուհու հետ դեպի խնջույքի վայրն ուղղվեց ամենակարճ ճանապարհով։

Նրանց վերադարձի ճանապարհն անցնում էր «մոլախոտերի պրերիայով»։ Այդպես են կոչել այն Ամերիկայի առաջին գաղութարարները, որոնք, երևում է, առանձնապես չեն էլ մտածել մի կարգին անուն ընտրելու մասին։

Լուիզիանացի աղջիկը իր շուրջը տեսնում էր մի հսկայական ծաղկանոց՝ ծածկված գույնզգույն վառ ծաղիկներով, բնության ստեղծած ու աճեցրած ծաղկանոց, որի սահմանները փռվում հասնում էին մինչև կապուտակ երկնակամարը։

— Ի՜նչ սքանչելի գեղեցկություն,— հիացմունքով բացականչեց կրեոլուհին՝ ակամա շարժումով կանգնեցնելով իր ձին։

— Ձեզ դո՞ւր է գալիս այս տեսարանը, միսս Պոյնդեքստեր։

— Դուր գա՞լ։ Շա՜տ ավելին, սըր։ Ես իմ առաջ տեսնում եմ այն, ինչ ամենագեղեցիկն է բնության մեջ. կանաչ խոտ, ծառեր, ծաղիկներ, այն ամենը, ինչ այնքան դժվարությամբ է աճեցնում մարդը։ Եվ այնուամենայնիվ նա երբեք չի կարողանում հասնել այսպիսի գեղեցկության։ Այստեղ ոչ մի բան ավելացնել չի կարելի. բնության այս պատառը անբասիր է իր կատարելությամբ։

— Այստեղ պակասում են տները։

— Բայց տանիքներն ու ծխնելույզները կաղճատեին տեսարանի գեղեցկությունը։ Ծառերի անաղարտ տեսարանն այնքա՞ն դուրեկան է։ Ես կուզենայի նրանց հովանու տակ ապրել և նրանց հովանու տակ էլ...

«Սիրել» բառը պատրաստ էր դուրս թռչելու նրա շուրթերից, բայց հանկարծ նա լռեց և իր համար էլ անսպասելի այդ բառը փոխարինեց «մեռնել» բառով։

Նույն զգացմունքներն ուներ և իռլանդացին, նրա խոսքերն ասես երիտասարդի հոգու արձագանքն էին։

Բայց նրա պատասխանը հնչեց չոր ու պրոզաիկ.

— Ես վախենում եմ, միսս, որ ձեզ շուտով կձանձրացներ այդպիսի կյանքը՝ առանց տան, առանց հասարակության, առանց...

— Հապա դուք, սը՛ր. ինչպե՞ս է, որ ձեզ չի, ձանձրացնում։ Զեր բարեկամ միստր Ստումպը, որին ես լիովին հավատում եմ, ասում էր, թե արդեն մի քանի տարի է, ինչ դուք այդպիսի կյանք եք վարում։ Ճշմարիտ չէ՞։

— Միանգամայն ճշմարիտ։

— Օ՜, որքա՜ն եմ նախանձում ձեզ։ Համոզված եմ, որ ես անսահման երջանիկ կլինեի այսպիսի գեղեցիկ բնության ծոցում։ Եվ այդպիսի կյանքը ինձ երբեք չէր ձանձրացնի։

— Մեն-մենա՞կ։ Առանց բարեկամների՞։ Նույնիսկ մի տուն չունենալո՞վ։

— Ես այդ չէի ասում.․. Բայց դուք էլ ինձ չեք ասել, թե ինչպես եք ապրում։ Տուն ունե՞ք դուք։

— Իմ կացարանն արժանի չէ այդպիսի անվան,— ժպիտով պատասխանեց մուստանգերը։— Իմ խրճիթը, ավելի ճիշտ՝ իմ հյուղը ամենահամեստ կացարաններից մեկն է մեր կողմերում։

— Իսկ որտե՞ղ է գտնվում այն։ Մեր այսօրվա եղած տեղերից շա՞տ է հեռու։

— Այստեղից շատ էլ հեռու չէ. ամենաշատը մեկ մղոն... Ահա այն կողմը, տեսնո՞ւմ եք ծառերի կատարները։ Նրանք իմ խրճիթը պաշտպանում են արևից և փոթորիկներից։

— Իսկապե՞ս։ Ինչպե՜ս կուզենայի տեսնել։ Իսկական խրճի՞թ է, ասում եք։

— Այո, իսկական։

— Եվ մենավո՞ր, առանձնացա՞ծ։

— Նրա շրջակայքում մինչև տասը մղոն հեռավորությամբ չկա և ոչ մի տուն։

— Ծառերի մե՞ջ է, գեղատեսիլ տե՞ղ։

— Այդ արդեն նայած ով ինչպես է հավանում։

— Ես կուզենայի տեսնել այն և իմ կարծիքը կազմել... ընդամենը մի մղո՞ն է հեռոլ այստեղից։

— Մի մղոն գնալը, մի մղոն գալը, ընդամենը՝ երկու մղոն։

— Դե դա մեծ բան չէ։ Քսան րոպեն մեզ բավական կլինի։

— Ես վախենում եմ, որ մենք չարաշահած կլինենք ձեր հարազատների համբերությունը...

— Գուցե ուզում եք ասել՝ ձեր հյուրասիրությո՞ւնը։ Ներեցեք, միստր Ջերալդ,— շարունակեց դեռատի աղջիկը և տխրության մի ամպ սահեց նրա դեմքով,— ես դրա մասին չէի մտածել։ Երևի դուք մենակ չե՞ք։ Ձեր խրճիթում ձեզ հետ միասին մի ուրի՞շն էլ կա։

— Օ՜, այո։ Ես մենակ չեմ ապրում։ Ինձ հետ ապրում է իմ բարեկամը այն օրից, ինչ...

Նախքան մուստանգերն իր խոսքը կավարտեր, Լուիզայի երևակայությանը պատկերացավ նրա բարեկամը՝ իր տարիքի մի աղջիկ՝ բրոնզագույն դեմքով, նշի պես երկարավուն աչքերով։ Երևի նրա ատամները մարգարտից էլ ճերմակ են, այտերը՝ վառ կարմիր, մազերը Կաստրոյի ագիից էլ երկար, ուլունքաշարը վզին, ապարանջանները ձեռքերին ու ոտքերին, հագին գեղեցիկ ասեղնագործված կարճ շրջազգեստ, փոքրիկ ոտքերին մոկասիններ։ Այսպես էր պատկերացնում Լուիզան մուստանգերի բարեկամին։

— Ձեր բարեկամին երևի դուր չի՞ գա, որ հյուր եկավ, մանավանդ օտար մարդ։

— Ո՛չ, ընդհակառակը։ Նա միշտ ուրախ է լինում, երր հյուր է գալիս, ծանոթ մարդ լինի նա, թե բոլորովին օտար։ Իմ կաթնեղբայրը շատ սրտաբաց մարդ է, բայց հիմա ՔԻՉ է պատահում, որ մարդու երես տեսնի խեղճը։

— Ձեր կաթնեղբա՞յրը, ասացիք։

— Այո՛։ Նրան կոչում են Ֆելիմ Օ՛Նիլ։ Նա ևս իռլանդացի է, միայն թե նրա իռլանդական առոգանությունն իմիցն էլ վատ է։ Նա Հալվեյան կոմսության ծնունդ է։

— Օ՜, ինչպե՜ս կ ուզենայի լսել նրան։ Այնտեղ, ասում են, շատ հետաքրքիր ձևով են խոսում։ Ճշմարի՞տ է։

— Քանի որ ես ինքս էլ հալվեյացի եմ, ինձ համար դժվար է դրա մասին մի բան ասել։ Բայց եթե համաձայն եք մի կես ժամով օգտվել Ֆելիմի հյուրընկալությունից, ապա դուք լավ հնարավորություն կունենաք ձեր սեփական կարծիքը կազմելու դրա մասին։

— Ես ուղղակի հիացած եմ։ Այդ շատ հետաքրքիր կլինի և այնպիսի՜ նորություն ինձ համար։ Թող հայրիկն ու մյուսները մի քիչ էլ սպասեն։ Այնտեղ առանց ինձ էլ շատ տիկիններ կան, իսկ երիտասարդները թող շարունակեն մեր հետքերը որոնել։ Չէ՞ որ դեո մուստանգների որս էլ էր լինելու... Իսկ ես ուրախությամբ կօգտվեմ ձեր հյուրասիրությունից։

— Վախենում եմ, որ իմ հյուրասիրությունը շատ համեստ է լինելու։ Ֆելիմը մի քանի օր մենակ է եղել։ Դե նա ինքը որսորդ չէ և երևի ուտելու բան էլ չի ունենա։ Դեռ լավ է, որ ձեր արշավից առաջ մի բան կերաք...

Իհարկե, Ֆելիմի հյուրասիրությունը չէր, որ Լուիզա Պոյնդեքստերին ստիպում էր փոխել իր ճանապարհը։ Ոչ էլ իռլանդացու կոտրտված խոսքն էր շատ հետաքրքրում նրան, կամ թե մուստանգերի կացարանը տեսնելու ցանկությունը։ Նրան այնտեղ էր մղում շատ ավելի ուժեղ մի. զգացմունք, որին նա դիմադրել չէր կարող։

**********

Լուիզա Պոյնդեքստերն այցելեց Ալամոյի ափի մենավոր խրճիթը, եղավ նրա հարկի տակ։ Թվում էր, որ նա հետաքրքըրությամբ էր ծանոթանում այդ յուրօրինակ կացարանին։ Նա գոհունակությամբ տեսավ, որ այդ խրճիթում կան գրքեր, թուղթ, գրենական պիտույքներ և այլ բաներ, որոնք խրճիթի տիրոջը բնորոշում էին որպես կուլտուրական մարդու։ Ակներև հետաքրքրությամբ էր լսում նա Ֆելիմի զվարճալի զրույցը։ Նա չմերժեց ճաշակել այն ամենը, ինչով հյուրասիրում էին իրեն, բացի Ֆելիմի սիրած խմիչքից։ Եվ վերջապես այնտեղից դուրս եկավ ուրախ ու զվարթ։

Բայց նրա տրամադրությունը շուտով փոխվեց։ Նոր տպավորությունների հարուցած բարձր տրամադրությունն ընկավ։ Նորից ծաղկազարդ պրերիան ընկնելով, սկսեց մտածել այդ օրվա անցուդարձի մասին։ Եվ ահա նրա մեջ ծագեց մի միտք, որը տանջող պաղությամբ պատեց նրա սիրտը։

Ի՞նչն էր տանջում նրան։ Արդյոք ա՞յն, որ իր մերձավորներին ու բարեկամներին ստիպել է անհայտության ու տագնապի մեջ այդքան երկար սպասել իրեն։

Ո՛չ, այդ չէր տանջում Լուիզային։

Այդ ամբողջ օրվա ընթացքում, ամրոցից մինչև խնջույքի վայրը հասնելը, բացատում հանդիպելիս, վայրի հովատակների զարհուրելի հալածանքից փախչելիս, լճակի մոտ հանգստանալու րոպեներին, պրերիայում, վերադարձի ճանապարհին, նրա սեփական հարկի տակ՝ այո ամբողջ ժամանակամիջոցին աղջկա ուղեկից երիտասարդը միայն և միայն մի քաղաքավարի ուղեկից էր և ուրիշ ոչինչ։ Նա, խստորեն մնում էր ջենտլմենական քաղաքավարրության սահմաններում։

ԳԼՈԻԽ XVIII

ԽԱՆԴԸ ՔԱՅԼՈՒՄ Է ՀԵՏՔԵՐՈՎ

Լուիզային փրկելու համար գնացած քառասուն ձիավորներից քչերը միայն կարողացան դիմանալ այդ երկար արշավին։ Տեսողությունից կորցնելով վայրի ձիերի երամակը, խատուտիկ մուստանգն ու մուստանգերին, նրանք սկսեցին կորցնել նաև իրար։ Շուտով ձիավորները պրերիայով մեկ ցրվեցին մեկ-մեկ, զույգ-զույգ կամ երեք-չորս հոգուց կազմված խմբերով։ Նրանցից շատերը, չկարողանալով կողմնորոշվել, մանադայի հետքերը կորցրին։ Նրանք մոլորվելով գնացին ուրիշ, գուցե և նույն մանադայի առաջներում թողած, հետքերով։

Միայն մեկ ձիավոր ճիշտ ուղղությամբ էր դնում։ Նա հեծել էր մի դարչնագույն ուժեղ ձի, որը, ճիշտ է, առանձնապես գեղեցիկ չէր, բայց տոկուն էր ու արագավազ։ Զինվորականի հագուստն ու կապույտ գլխարկը վկայում էին, որ այդ ձիավորը հեծելազորի պաշտոնաթող կապիտան Կասսի Կոլհաունն է։ Նա իր ձին քշում էր ճիշտ հետքերով։ Կապիտանը հասավ մացառուտին և շուտով ընկավ այն բացատը, որտեղ այնպես անսպասելիորեն կանգ էր առել խատուտիկ մուստանգր։ Մինչև այդտեղ հասնելը դժվար չէր եղել, բայց այստեղ կապիտանը փակուղու մեջ ընկավ։

Հիմա ո՞ր կողմը գնալ։ Մանադայի հետքերի մեջ այլևս պայտած սմբակների հետքեր չէին նշմարվում։ Կոլհաունը պտտվում էր այդ հետքերի շուրջը, զննում էր դրանք, բայց ոչինչ չէր կարողանում հասկանալ։

Մեկ էլ հանկարծ կապիտանը մեծ զարմանքով տեսավ, որ իրեն է մոտենում մի ձիավոր։ Ձիավորի վիթխարի հասակից նա հասկացավ, որ դա Զեբ Ստումպն է։

— Որևէ բան գիտե՞ք ջահել լեդիի մասին, միստր Կոլհաուն,— հարցրեց ծերունի որսորդը անսովոր աշխուժությամբ։— Ո՛չ, դուք ոչինչ չգիտեք,–— շարունակեց նա Կոլհաունի դեմքին նայելով և համապատասխան եզրակացություն անելով։— Գրո՛ղը տանի։ Ո՞ւր փախցրեց նրան այդ նզովյալ ձին։ Եվ զարմանալի է, ինչպե՞ս պատահեց այդ, ախր միսս Պոյնդեքստեր այնքա՜ն լավ ձիավար է։ Ասենք՝ ոչինչ, այստեղ մեծ վտանգ լինել չի կարող։ Մուստանգերը երևի իր լասսոյով բռնած կլինի նրա ձին։ Ւսկ դուք ինչո՞ւ եք այստեղ կանգ առել։

— Ես չեմ կարողանում հասկանալ, թե նրանք ո՛ր ուղղությամբ են գնացել։ Այս հետքերից կարելի է եզրակացնել, որ նրանք այստեղ կանգ են առել։ Բայց չեմ տեսնում, թե հետո հետքերը որ կողմն են գնացել։

— Այո , այո , դուք իրավացի եք, միստր Կոլհաուն։ Նրանք այստեղ կանգած են եղել։ Եվ այն էլ իրար շատ մոտիկ, այդ նույնպես երևում է։ Այստեղից հետո նրանք վայրի զամբիկների հետևից չեն գնացել։ Դա կասկածից դուրս է։ Բայց հետո ո՞ր կողմն են գնացել։

Զեբ Ստումպն սկսեց ուշի-ուշով դիտել բացատի մակերեսը, ջանալով այնտեղ գտնել իր հարցի պատասխանը։

— Ես ոչ մի տեղ հետք գտնել չեմ կարողանում,— պատասխանեց կապիտանը։

— Դուք չե՞ք կարողանում։ Բայց, ա՛յ, ես կարող եմ։ Նայեցեք այստեղ։ Մի՞թե դուք այս տրորված խոտերի վրա հետքեր չեք տեսնում։

— Ո՛չ։

— Այ քեզ բան։ Լա՛վ նայեցեք։ Ահա մեծ պայտը, այս էլ կողքiն՝ փոքրը... Նրանք արշավել են այս ուղղությամբ։ Նշանակում է սրանից դենը նրանք գնացել են վայրի զամբիկների հետևից։ Հարկավոր է առաջ գնալ։

— Ինչ գնով էլ լինի։

Զեբ Ստումպն առանց այլևս մի բան ասելու առաջ գնաց հետքերով։

— Ալլո՜,— հանկարծ գոչեց ծերունի որսորդը։— Այս ի՛նչ է կատարվել այստեղ։ Շատ հետաքրքիր է պարզել։

— Ես այստեղ տեսնում եմ միայն վայրի զամբիկների հետքերը,— ասաց Կոլհաունը։— Նրանք կարծես շրջան են գործել և վերադարձել։

— Այստեղ նրանք փոխել են իրենց դերերը։

— Ի՞նչ եք ուզում ասել դրանով։

— Այն, որ այստեղից սկսած արդեն ոչ թե ձիավորներն են սլացել զամբիկների հետևից, այլ զամբիկները՝ ձիավորների հետևից։ Բայց զամբիկնե՞ր են արդյոք... Ո՜վ երկնային ուժեր, ախր սրանք խոշոր սմբակներ են։ Մի՞թե...

— Ի՞նչ է պատահել։

Առանց այլևս բացատրություններ տալու, ծերունի որսորդը գնաց հետքերի ուղղությամբ, նրա հետևից էլ Կոլհաունը, որն աշխատում էր պատասխան ստանալ։

Բայց Զեբը միայն ձեռքն էր թափ տալիս, կարծես ասելիս լիներ. «Գլուխ մի՛ տանի, ես շատ զբաղված եմ»։

Միառժամանակ նրա ուշադրությունն ամբողջովին կենտրոնացած էր հետքերի ուսումնասիրության վրա։ Պայտած ձիերի հետքերը ջոկելը չափազանց դժվար էր, որովհետև հովատակների սմբակները տրորել էին դրանք։

Երբ Զեբը մոտեցավ ճեղքվածքին, միայն այդ ժամանակ խոր տագնապի հետքը չքացավ նրա դեմքից։ Եվ միայն այժմ նա համաձայնեց իր բացատրությունը տալ։

— Նայեցեք այստեղ։

— Սպանված հովատակ։ Ի՞նչ է նշանակում սա։

— Այն, որ մուստանգերն սպանել է սրան։

— Եվ դրանով այնպես է վախեցրել մյուսներին, որ նրանք դադարե՞լ են հետապնդել ձիավարներին։

— Այնքան էլ չէ։ Հովատակները դադարել են հետապնդել, բայց նրանց կանգնեցրել է ոչ թե վախը, այլ ահա սա՛, հովատակի լեշը։ Վա՛հ, գրողը տանի, ի՜նչ ոստյուն է եղել...

— Չլինի՞ դուք կարծում եք, որ նրանք այստեղով ոստնել են ճեղքվածքի մյուս կողմը,— հարցրեց Կոլհաունը։— Այդ անհնարին է։

— Ոստնել են նետի արագությամբ։ Մի՞թե դուք նրանց ձիերի հետքերը չեք տեսնում անդունդի մյուս կողմում։ Եվ միսս Պոյնդեքստերն աոաջինն է ոստնել։ Նրանք երկուսն էլ պետք է անցած լինեն մյուս կողմը և հետո միայն հովատակին սպանած, այլ կերպ չէր հաջողվի։ Այստեղ չկա մի ուրիշ տեղ, որով կարելի լինի անդունդն անցնել։ Կեցցե՛ս, մուստանգեր․ հովատակին պառկեցրել է հենց ուղիղ անցումի տեղը։

— Դուք կարծում եք, որ նա և Լուիզան միասին ոստնել են անդունդի վրայո՞ վ։

— Ոչ բոլորովին միասին,— պատասխանեց Զեբը, չկասկածելով, թե ինչն է Կոլհաունին ստիպում այդպես հարցուփորձ անել։— Ես արդեն ասացի, որ խատուտիկն առաջինն է ոստնել։ Նայեցեք, ահա այնտեղ, անդունդի մյուս կողմում հետքերը երևում են։

— Այո, տեսնում եմ։

— Նորից նայեցեք, և կտեսնեք, որ մուստանգերի ձիու հետքերը խատուտիկի հետքերի վրա են ընկել,

— Ճիշտ և ճիշտ այդպես է։

— Հովատակներից ոչ մեկը մյուս կողմր չի ցատկել։ Ես կարծում եմ ահա ինչպես է եղել։ Երիտասարդ մուստանգերն անդունդն անցնելուց հետո գնդակն ուղղել է այս անասունին։ Մյուս հովատակներն իրենց ընկերոջ մահից շշմած դադարեցրել են հետապնդումը և փախել ուրիշ ուղղությամբ։ Ահա այստեղ երևում են նրանց հետքերը ճեղքվածքի երկարությամբ դեպի վեր։

— Գուցե նրանք անդունդն անցել են մի ուրի՞շ տեղ և հետապնդումը շարունակել։

— Եթե այդպես անելու լինեին, ստիպված պիտի տասը մղոն ճանապարհ կտրեին մինչև այստեղ վերադառնալը, հինգ մղոն դեպի վեր և նույնքան էլ՝ ետ։ Բայց այդպիսի բան չի եղել, միստր Կոլհաուն։ Մի՛ անհանգստացեք, նրանք այլևս միսս Լուիզային չեն հետապնդել։ Անդունդի մյուս կողմը ոստնելուց հետո նա սլացել է մուստանգերի հետ կողք–կողքի. վտանգն անցել է։ Իսկ հիմա նրանք երևի արդեն վերադարձել են խնջույքի տեղը։

— Գնա՛նք ուրեմն,— ասաց Կոլհաունն այնպիսի անհամբերությամբ, որ ասես նրա քեռու աղջիկը վտանգի մեջ լիներ։— Գնա՛նք, միստր Ստումպ։ Եկեք վերադառնանք որքան կարելի է շուտ։

— Մի՛ շտապեք խնդրեմ,— պատասխանեց Զեբը, հանգիստ իջնելով իր զամբիկից և դանակը հանելով։— Մի տասը րոպե սպասեցեք ինձ։

— Սպասե՞մ։ Ինչի՞ համար։

— Ես պետք է այս հովատակի կաշին քերթեմ։ Տեսեք ի՜նչ գեղեցկություն։ Սետլմենտում ես երևի մի հինգ դոլլար կստանամ սրա համար։

— Ա՛յ, գրողը տանի ձե՛զ էլ, ձեր այդ կաշի՛ն էլ,— սրտնեղած գոչեց Կոլհաունը։ Գնա՛նք։ Ձեռ քաշեք դրանից։

— Մտքովս էլ չի անցնում,— անվրդով սառնարյունությամբ ասաց Զեբը՝ սուր դանակով ճղելով սպանված հովատակի փորի կաշին։— Դուք կարող եք գնալ, եթե ցանկանում եք, միստր Կոլհաուն, իսկ Զեբ Ստումպը մի քայլ էլ չի անի, մինչև որ այս կաշին իր պառավ զամբիկին չբարձի։

*********

Խանղը Կասսի Կոլհաունին ստիպեց շտապել ետ։ Առաջին անգամ այդ խանդը նրան տանջել էր սկսել խանձված պրերիայում։ Այն օրվանից այդ զգացմունքն ավելի ու ավելի էր բորբոքվել։ Կոլհաունը կորցրել էր հանգիստը։

Թվում էր, թէ ձիերի որսորդի սոցիալական ցածր դիրքը երկյուղի շատ էլ հիմքեր չպետք է տար։ Եվ Կոլհաունն առանձնապես չէր էլ հուզվի, եթե այնքան լավ չիմանար Լուիզա Պոյնդեքստերի բնավորությունը, դեռ փոքր հասակից այդ աղջիկը ցույց էր ավել իր լիակատար անկախությունը, և նրա համար չկային այնպիսի արգելքներ, որոնց առաջ կանգ կառներ ամեն մի կին։

Ծանր մտքերի տակ ճնշված՝ Կոլհաունն արշավում էր դեպի խնջույքի վայրը։

Նրան չուրախացրեց նույնիսկ երկու ձիավորների հանդիպումը, որոնք երևացին հեռվում։ Կոլհաունն իսկույն ճանաչեց նրանց։ Դրանք իր մռայլ ապրումների պատճառն էին։

Նրանք ձիերը քշում էին կողքե-կողքի , ասպանդակ-ասպանդակի։ Ըստ երևույթին ինչ-որ հետաքրքիր խոսակցությամբ տարված ձիավորները չնկատեցին մոտեցող Կոլհաունին։

Նրանք գնում էին թեթև վարգով, այնքան էլ չշտապելով վերադառնալ հասարակության մեջ։

Նրանց այդքան մոտիկություն իրար, ակներև անուշադրությունը շրջապատի նկատմամբ, վերջապես այն դանդաղ ընթացքը, որով վերադառնում էին, այս ամենը միայն ուժեղացնում էր կապիտանի կասկածը։ Նա զգում էր, որ ինքն իրեն կորցնում է։

Սրարշավ մոտենալ և խանգարել նրանց այդ մտերիմ զբոսանքը՝ եղավ կապիտանի առաջին միտքը։ Եվ նա իր տանջված ձիուն մի անգամ էլ ստիպեց արագացնել քայլերը։

Մի քանի րոպեից հետո Կոլհաունը ասես իր որոշումը փոխելով՝ ընթացքը դանդաղեցրեց։ Նրա ձիու սմբակների դոփյունը դեռևս ձիավորներին չէր հասել, թեև կապիտանն ընդամենը մի երկու հարյուր քայլ էր նրանցից հեռու։ Նրա ականջին հասավ քեռու աղջկա արծաթահնչուն ձայնը, քանի որ, ըստ երևույթին, ավելի շատ նա էր խոսողը։

0՜, եթե միայն հաջողվեր իմանալ, թէ ինչի մասին են խոսում նրանք։

Ըստ երևույթին այնքան են տարված զրույցով, որ այդ էլ անհնարին բան չէ։ Խոտն այստեղ փափուկ է թավշի պես,

և սմբակների հարվածը կարող է բոլորովին անձայն լինել։

Մի քանի րոպեից հետո կապիտան Կոլհաունը, համարյա բոլորովին մոտենալով ձիավորներին, դանդաղեցրեց իր ձիու քայլերը։

Բայց դարչնագույն հոգնած ձիու սմբակի ծանր թխկոցը մատնեց Կոլհաունին։

Խատուտիկ մուստանգը և աշխետ նժույգը գլուխները թափահարեցին և բարձր վրնջացին։

— Ա՜, դու այստե՜ղ ես, Կա՛շ,— գոչեց Լուիզան, և նրա ձայնի մեջ հնչեց ո՛չ այնքան զարմանք, որքան սրտնեղություն։— Իսկ որտե՜ղ են հայրիկը, Հենրին ու մյուսները։

— Ինչո՞ւ դու այդ ինձ ես հարցնում, Լո՛ւ։ Ես նրանց մասին այնքան գիտեմ, որքան դու։

— Ես կարծում էի դու մեզ ընդառաջ ես եկել։ Քո ձին փրփուրի մեջ կորած է։ Նա կարծես նույնքան երկար ճանապարհ է կտրել, որքան մեր ձիերը։

— Այդպես էլ եղել է։ Ես հենց սկզբից առաջ նետվեցի քեզ օգնելու համար։

— Իսկապե՞ս։ Իսկ ես չգիտեի, որ դու եկել ես մեր հետևից։ Շնորհակալ եմ, Կասսի՛։ Ես հենց նոր շնորհակալություն էի հայտնում միստր Ջերալդին, որը ինձ ու խատուտիկին անձնվիրաբար փրկեց շատ մեծ անախորժությունից, ես կասեի՝ ուղղակի սոսկալի մահից։ Երևակայիր, մեր հետևից էին ընկել վայրի հովատակները, որոնք քիչ էր մնացել բզկտեին մեզ։

— Այո՛, ես այդ գիտեմ։

— Նշանակում է, դու տեսե՞լ ես, թե ինչպես էին հալածում մեզ։

— Ո՛չ։ Ես այդ իմացա հետքերից։

— Հետքերի՞ց։ Դու այդ կարողացար որոշել հետքերի՞ց։

— Այո՛, շնորհիվ Զեբ Ստումպի տված բացատրությունների։

— 0՜, նա է՞լ քեզ հետ է եղել։ Մինչև որտե՞ղ հետևեցիք մեզ։

— Մինչև ճեղքվածքը։Դու ոստնել ես նրա վրայով․ Զեբն այդպես էր ասում։ Ճի՞շտշ է։

— Խատուտիկս ոստնեց։

— Քեզ հետ միսիսի՞ն։

— Դե իհարկե, ինձ հետ։ Ինչ տարօրինակ հարց է, Կասսի՛,— ասաց աղջիկը ծիծաղելով։— Իսկ դու ինքդ է՞լ ոստնեցիր,— հարցրեց կրեոլուհին հանկարծ ձայնը փոխելով։— Եվ շա՞տ ես եկել մեր հետքերով։

— Ո՛չ, Լո՛ւ։ Ճեղքվածքից ես եկա ուղիղ այս կողմը, ենթադրելով, որ դու ինձանից շուտ կվերադառնաս։

Լուիզան կարծես գոհացավ այդ պատասխանից։

— Դե՛, ես ուրախ եմ, որ հանդիպեցինք։ Մենք դանդաղ էինք գնում։ Խեղճ խատուտիկս շատ է հոգնել։ Չգիտեմ, թե ինչպես պիտի տուն հասնենք։

Կոլհաունին հանդիպելու րոպեից մուստանգերը ոչ մի խոսք չէր ասել։ Ասես առանց ափսոսանքի նա թողել էր դեռատի կրեոլուհու ընկերակցությանը և լուռ առաջ էր ընկել, նորից վերադառնալով ուղեցույցի իր դերին։

Չնայած դրան, կապիտանը նրանից չէր հեռացնում իր զննող հայացքը։ Իսկ երբ նա նկատեց Լուիզայի ցնծագին հայացքը՝ ուղղված նսլյն կողմը, նրա աչքերը վառվեցին դիվային չարությամբ։

Երեք ձիավորների երկար ճամփորդությունը կարող էր ողբերգական վախճանի հասցնել։ Սակայն խնջույքի մասնակիցների երևալը կանխեց այդ բանը։ Փախստականին դիմավորեցին ցնծագին աղաղակներով, որոնք առժամանակ ցրեցին մյուս բոլոր մտքերը։

ԳԼՈԻԽ XIX

ՋՐԱԽԱՌՆ ՎԻՍԿԻ

Ինջ ամրոցի մոտի փոքրիկ քաղաքում պանդոկ-հյուրանոցը ամենաաչքի ընկնող շենքն էր։ Այդ փոքրիկ քաղաքք

ընդհանուր կանոնից բացառություն չէր կազմում։ Տեխասի համարյա ամեն մի քաղաքում, նոր լինի նա, թե հիմնված այդ երկրի գաղութացման հենց սկղբին, նույն պատկերն էր նկատվում։ Միայն իսպանա-մեքսիկական ծագում ունեցող մի քանի քաղաքներում ամրոցներն ու վանքերը մյուս զենքերից բարձր էին։ Բայց անցյալի այդ հնություններն էլ մեծ մասամբ վերածվել էին պանդոկների։

Ինջ ամրոցի պանդոկը թեպետև քաղաքի ամենամեծ շենքն էր, բայց և այնպես մի առանձին երևելի բան չէր։ Նրա արտաքին տեսքը հազիվ թե որևէ ճարտարապետական ոճի հավակնություն ունենար։ Դա «T» տառի ձևով կառուցված փայտե շենք էր։ Թևը, որ կազմում էր տառի ուղղահայաց մասը, ծառայում էր որպես ճաշարան և եկվորների սենյակներ։ Իսկ առջևի մասը ներկայացնում էր մի մեծ շենք և ծառայում էր որպես ռեստորան, կամ, ինչպես կոչում են Ամերիկայում, սալոն։ Այստեղ խմում էին, ծխում և զրուցում։

Պանդոկի մուտքի առաջ ճոճվում էր կաղնի ծառից կախված մի ցուցանակ։ Նրա վրա պատկերված էր տեղական հերոսներից մեկը՝ գեներալի զինվորական համազգեստով։ Պատկերի տակ գրված էր հյուրանոցի անունը՝ «Բարի գալուստ»։

Տեխաս ի հյուրանոցները, ինչպես և Ամերիկայի բոլոր հյուրանոցները միաժամանակ զանազան գործարքների

բորսա էին և ակումբ։ «Բարի գալուստ» պանդոկ-հյուրանոցն այդ տեսակետից բացառություն չէր կազմում։ Նա ուներ միայն մի առանձնահատկության․ նրա տերը ոչ թե Ամերիկայի հյուսիսային նահանգների ծնունդ ձեռներեց յանկի-սպեկուլյանտ էր, այլ մի սառնարյուն գերմանացի, որին տեղական բնակիչները կոչում էին «Ծերունի Դուֆեր», թեև իր հայրենիքում նա հայտնի էր Օբերդոֆեր ազգանունով։

Ինջ ամրոցի հյուրանոցը իր գոյության սկզբից երևի այնքան շատ հաճախորդ չէր ունեցել, որքան մեր նկարագրած խնջույքի օրվա երեկոյան։

Էքսկուրսիայի համարյա բոլոր մասնակիցները, բացառությամբ տիկինների , անհրաժեշտ համարեցին երեկոն ավարտել պանդոկում։ Դեռ ժամը տասնմեկը չէր զարկել, երբ պանդոկ լցվեցին հաճախորդները։ Ամրոցի սպաները, տեղական ագարակատերերը, վաճառականներն ու պարզապես արկածախնդիրները շարք–շարք ներս էին մտնում։ Եվ ներս մտնողներից ամեն մեկը ուղիղ մոտենում էր վաճառասեղանին, պահանջում իր սիրած խմիչքը և ապա միանում ընկերներին։

Ութ-տասը հոգուց բաղկացած մի խումբ իր վրա հատուկ ուշադրություն էր գրավում։ Դրանց մեջ կային երեք սպա, որոնք արդեն ծանոթ են ընթերցողին՝ հետևազորի կապիտանը և երկու լեյտենանտ՝ դրագոն Հենկոկը և հրաձիգ Կրոսմանը։ Նրանց հետ էր նաև մայորը։

Զրույցը խոսակիցների միջև միանգամայն անբռնազբոսիկ բնույթ էր կրում։ Խոսում էին այդ օրվա դեպքերի մասին։

— Ասացեք խնդրեմ, մայոր,— հարցրեց Հենկոկը ,— ձեզ հայտնի՞ է արդյոք, թե որտեղ էր միսս Պոյնդեքստերը։

— Ես որտեղի՞ց պիտի իմանամ,— պատասխանեց մայորը։— Դուք այդ հարցրեք միստր Կասսի Կոլհաունին։

— Նրան հարցրել ենք, բայց մի կարգին բան չիմացանք։ Պարզ է, ոը նա մեզանից ավելի բան չգիտե։ Կոլհաունը նրանց հանդիպել է վերադառնալիս, այն էլ մեր իջևանած տեղից ո՛չ հեռու։ Բայց նրանք շատ երկար ժամանակ էին բացակա և նրանց փրփրամխած ձիերից երևում էր, որ շատ հեռու են գնացել։ Այդքան ժամանակում նրանք կարող էին հասնել մինչև Ռիո–Գրանդե և նույնիսկ ավելի հեռու։

— Բայց դուք ուշադրություն դարձրի՞ք Կոլհաունի դեմքին, երբ նա վերադարձավ,— հարցրեց հետևազորի կապիտանը։— Մթնել էր ամպի պես. երևի ինչ-որ բան նրան շատ էր անհանգստացրել։

— Այո, նա թշվառ տեսք ուներ,— պատասխանեց մայորը։— Բայց կապիտան Սլոման, հուսով եմ, որ դուք այդ չեք վերադրում․․․

— ․․․խանդի՞։ Այո՛, ես համոզված եմ, որ հենց այդպես է։ Ուրիշ բան լինել չի կարող։

— Եվ մի՞թե Մորիս-մուստանգերին է խանդում։ Հա՛- հա՛։ Անկարելի՛ է։ Համենայն դեպս շատ քիչ է հավանական։ — Բայց ինչո՞ւ։

— Թանկագին Սլոման, Լուիզա Պոյնդեքստերը լեդի է, իսկ Մորիս Ջերալդը...

— ․․․ձիավաճա՜ռ,— - վրա բերեց Կրոսմանը։

— Մայորն իրավացի է. դա հավատալու բան չէ, անկարելի է։

— է՜, ի՛նչ եք հասկանում դուք,— շարունակեց Սլոմանը, գլուխը բազմանշանակ շարժելով։— Դուք միսս Պոյնդեքստերին այնպես չեք ճանաչում, ինչպես ես։ Դա շատ տարօրինակ աղջիկ է, եթե չասենք ավելին։ Երևի դուք է՞լ նկատել եք այդ։

— Շարունակեցեք, շարունակեցեք, Սլոման,— ասաց մայորը քմծիծաղով։— Դուք կարծես պատրաստվում եք բամբասանք անելու։ Երևի հենց դո՞ւք եք սիրահարվել միսս Պոյնդեքստերին, չնայած կնատյաց եք ձևանում։ Խանդեիք նրան լեյտենանտ Հենկոկի կամ Կրոսմանի նկատման՝ այդ դեռ էլի հասկանալի կլիներ, բայց մի հասարակ մուստան- գերի...

— Դե, ահա և նա, — ընդհատեց նրան Հենկոկը՝ տեսնելով ներս մտնող մուստանգերին։ — Հենց ինքն էլ պատասխան կտա մեզ. նա պարզասիրտ տղա է, և մենք ամեն ինչ կիմանանք նրանից։

Լուռ մոտենալով վաճառասեղանին, Մորիսը մի ազատ տեղ գրավեց։

— Խնդրեմ մի բաժակ ջրախառն վիսկի տաք,— համեստորեն դիմեց նա պանդոկի տիրոջը։

— Ջրախառն վիսկի՞,— չոր-չոր կրկնեց գերմանացին։— Դուք ջրախառն վիսկի՞ եք ուզում։ Բաժակը երկու պեննի արժե։

— Ես չեմ հարցնում, թե ինչ արժե,— պատասխանեց մուստանգերը։–— Ես ձեզ խնդրում եմ մի բաժակ ջրախառն վիսկի տալ։ Ունե՞ք արդյոք։

— Այո, այո՛,— շտապեց պատասխանել գերմանացին՝ մուստանգերի խիստ տոնից վախեցած։— Որքան կուզեք, խնդրե՜մ, որքան կուզեք ջրախառն վիսկի տամ։

Այն ժամանակ, երբ պանդոկի տերը վիսկի էր լցնում մուստանգերի համար, վերջինս սիրալիր ողջունեց սպաներին, որոնցից շատերի հետ նա ծանոթ էր։

Սպաներն արդեն ուզում էին նրան դիմել իրենց հետաքրքրող հարցով, բայց նկատելով ներս մտնող Կասսի Կոլհաունին, որոշեցին քիչ սպասել։ Նրա ներկայությամբ անհարմար կլիներ այդ հարցի մասին խոսել։

Իրեն հատուկ ամբարտավան տեսքով մոտենալով զինվորականների ու քաղաքացիական անձանց խմբին՝ Կասսի Կոլհաունը ողջունեց նրանց այնպես, ինչպես սովորաբար ողջունում են մարդիկ, երբ ամբողջ օրը միասին են անցկացրել և բաժանվել են միայն կարճ ժամանակով։

Եթե կապիտանը հարբած էլ չէր, համենայն դեպս լավ կոնծած էր։ Նրա աչքերը տարօրինակ փայլ ունեին, իսկ դեմքը անբնական գունատություն։

— Եկեք խմե՛նք,— դարձավ նա մայորին և նրան շրջապատողներին։— Եվ խմենք շատ պինդ, ինչպես պետքն է, որպեսզի պանդոկի տերը չկարողանա ասել, թե իզուր տեղը լույս է վառում մեզ համար։ Ի՞նչ կասեք սրան։

— Խմենք, խմենք,— լսվեցին մի քանի ձայներ։

— Իսկ դո՞ւք, մայոր։

— Հաճույքով, կապիտան Կոլհաուն։

Ամբողջ խումբը մոտեցավ վաճառասեղանին, և ամեն մեկն սկսեց խմիչք պատվիրել իր համար։ Մի քանի հոգի էլ միացան նրանց։

Պատահաբա՞ր էր արդյոք, թե դիտմամբ, համենայն դեպս Կոլհաունը, տեղ գրավելով ծայրում, ընկավ Մորիս Զերալդի մոտ։ Վերջինս հանգիստ կանգնած ջրախառն վիսկի էր խմում և սիգար ծխում։ Նրանք երկուսն էլ կարծես թե իրար չէին նկատում։

— Կենա՜ց, — գոռաց Կոլհաունը, իր բաժակը վերցնելով վաճառասեղանի վրայից։

— Առաջարկեցե՛ք, — լսվեցին մի քանի ձայներ։

— Կեցցե՜ Ամերիկան ամերիկացիների համար, և թոզ չքվեն բոլոր օտարերկրացի եկվորները, մանավանդ նզովյալ իռլանդացիները։

Այս կենացն առաջարկելով՝ Կոլհաունը մի քայլ արեց դեպի ետ և արմունկով հրեց մուստանգերին, որը հենց նոր բաժակը մոտեցրել էր շրթունքներին։

Վիսկին թափվեց բաժակից և թրջեց մուստանգերի վերնաշապիկը։

Պատահականությո՞ւն էր արդյոք այդ։ Ոչ ոք ոչ մի րոպե իսկ չէր կասկածում, որ դիտմամբ էր արված։

Բոլոր ներկաներն սպասում էին, որ վիրավորանք ստացողն իսկույն կհարձակվի վիրավորանք հասցնողի վրա։ Բայց նրանք հիասթափված և նույնիսկ զարմացած էին, որ մուստանգերը հապաղում էր։ Ոմանք նույնիսկ մտածում էինք թե նա լուռ ու մունջ կուլ կտա այդ վիրավորանքը։

— Եթե սա լռեց,— շշնջաց Հենկոկը Սլոմանի ականջին,— արժե վզակոթին տալով դուրս շպրտել այստեղից։

— Խնդրեմ մի՛ անհանգստանա,— նույնպես շշուկով պատասխանեց հետևազորայինը։— Այդպիսի բան չի՛ լինի։ Ես, ինչպես գիտես, գրազ գալ չեմ սիրում, բայց ահա, իմ մեկ ամսվա ռոճիկն եմ դնում, եթե մուստանգերը չհասցնի ինչպես պետքն է։ Չեմ էլ կասկածում, որ Կոլհաունն ուրախ չի լինի այդպիսի հակառակորդի հանդիպելու համար, թեև այս րոպեին կարծես թե Ջերալդին ավելի շատ իր վերնաշապիկն է անհանգստացնում, քան թե կրած վիրավորանքը։ Ի՜նչ պտուղ է նա։

Մինչ սրանք այսպես փսփսում էին իրար հետ, Մորիսը անվրդով կանգնած էր վաճառասեղանի առաջ։ Նա ցած դրեց իր բաժակը, գրպանից հանեց մետաքսե թաշկինակը և սկսեց սրբել թրջված վերնաշապիկը։

Նրա շարժումների մեջ կար անվրդով հանգստություն, որը դժվար էր վախկոտության արտահայտություն համարել։

— Ես իռլանդացի եմ,— ասաց մուստանգերը, գրպանը դնելով իր թաշկինակը։

Պատասխանը թվաց շատ հասարակ և փոքր-ինչ ուշացած, բայց ոչ ոք նրա նշանակությանը չէր կասկածում։ Դա մարտահրավեր էր։ Խոսքի լակոնիկությունը միայն ընդգծում էր վիրավորանք կրածի մտադրության լրջությունը։

— Դո՞ւք,— արհամարհանքով հարցրեց Կոլհաունը՝ դառնալով նրան և ձեռքերը տարածելով։— Դո՞ւք,— շարունակեց նա մի հայացքով ոտքից գլուխ չափելով մուստանգերին։— Դուք իռլանդացի եք։ Չի՛ կարող պատահել, երբեք մտքովս չէր անցնիլ։ Ես ձեզ մեքսիկացու տեղ էի դնում, նայելով ձեր հագուստին և վերնաշապկի ասեղնագործ նախշերին։

— Ես ոչ մի կերպ չեմ կարողանում հասկանալ, միստր Կոլհաուն, թե դուք ինչ գործ ունեք իմ հագուստի հետ, բայց, քանի որ դուք թրջեցիք իմ վերնաշապիկը, ապա թույլ տվեք ինձ պատասխանել նույն ձևով և լվանալ ձեր օսլայած օձիքը։

Այս ասելով, մուստանգերը վերցրեց իր բաժակը և, նախքան կապիտանը կկարողանար շուռ գալ, նրա երեսին շպրտեց բաժակում եղած վիսկիի մնացորդը։ Ի բավականություն ներկաների մեծ մասի, Կոլհաունն սկսեց սաստիկ հազալ ու փռշտալ։

Ակամայից դուրս թռած հավանության բացականչություններին իսկույն հաջորդեց մեռելային լռություն։ Րոպեն խիստ լարված էր։ Բոլորը հասկանում էին, որ վեճը լուրջ ընթացք է ստացել։ Գործը վերջանալու էր մենամարտով։ Թվում էր, որ ոչ մի ուժ դրա առաջն առնել չի կարող։

ԳԼՈԻԽ XX

ՎՏԱՆԳԱՎՈՐ ԴՐՈՒԹՅՈՒՆ

Կոլհաունը ձեռքը տարավ ատրճանակին։

Մուստանգերը, այդ նախատեսած լինելով, հանեց նույնպիսի զենք և կանգնած սպասում էր մարտահրավերին։

Վախկոտ հաճախորդները իրար հրմշտելով խուճապահար նետվեցին դեպի դուռը։ Ոմանք պանդոկում մնացին, պարզապես չհասկանալով, թե ինչ է կատարվում, ուրիշները՝ գիտակցաբար, սառն վճռականությամբ։ Հնարավոր է, որ վերջիններիս ղեկավարում էր խելացի զգուշության զգացմունքը. վախենում էին, թե փախչելիս գնդակը հենց իրենց մեջքին կդիպչի։

Նորից տիրեց մեռելային լռություն, որը տևեց մի քանի վայրկյան։ Դա այն րոպեն էր, երբ բանականության որոշումը փոխվում էր գործողության, շարժումի։

Գուցե և, եթե հակառակորդներն ուրիշ մարդիկ լինեին, այդ տևողությունն ավելի կարճ լիներ։ Ավելի անմիջական և ավելի քիչ փորձ ունեցող մարդիկ իսկույն ատրճանակները կկրակեին։ Բայց այս ախոյանները փողոցային մենամարտերի փորձից գիտեին վրիպումի նշանակությունը։

Իսկ նրանց համար, ովքեր դրսի պատի հետևումն էին և ովքեր նույնիսկ դռնից ներս նայել չէին համարձակվում, այս հապաղումը համարյա տանջալից էր։ Կրակոցի փոխարեն այդ մարդիկ հանկարծ լսեցին մայորի բարձր և հանգիստ, հեղինակավոր ձայնը.

— Սպասեցե՛ք,— գոչեց մայորը թուրը մերկացնելով և երկու ախոյաններին բաժանելով։— Չկրակե՛լ, հրամայում եմ երկուսիդ էլ։ Իջեցրե՛ք ձեր զենքը, հակառակ դեպքում կխլեմ այն, որըդ էլ ձեռք տաք ձգանին։ Սպասեցե՛ք, ասում եմ։

— Ինչո՞ւ,— գոչեց Կոլհաունը անզուսպ կատաղությունից ամբողջապես կապտելով։— Ինչո՞ւ համար, մայոր Ռինգվուդ։ Այսպիսի վիրավորանք ստանալուց հետո, այն էլ մի այսպիսի սրիկայից...

— Դո՛ւք սկսեցիք, կապիտան Կոլհաուն։

— Հետո ի՞նչ որ։ Նզո՛վք նրան։ Ես այն մարդկանցից չեմ, որոնք տանում են վիրավորանքը։ Հեոացե՛ք իմ ճանապարհից, մայոր։ Վեճը մեր միջև է, և դուք իրավունք չունեք խաոնվելու։

— Մի՞թե։ Հա՛-հա՛-հա՛։ Սլոմա՛ն, Հենկո՛կ, Արոսմա՛ն, լսո՞ւմ եք, ինչ է ասում։ Ես իրավո՜ւնք չունեմ խառնվելու․․․ Կապիտան Կոլհաո՛ւն, մի՛ մոռացեք, թե որտեղ եք գտնվում։ Մի՛ երևակայեք, թե դուք Միսիսիպիի նահանգումն եք, ըստրուկներին բզկտող ձեր հեծելազորի մեջ։ Այստեղ, սը՛ր, զինվորական ամրոց է, որը ենթարկվում է զինվորական կանոնադրության, և ձեր խոնարհ ծառային հանձնարարված է այս ամրոցի հրամանատարությունը։ Ուստի և ես հրամայում եմ՝ ձեր ատրճանակը դնել այնտեղ, որտեղից հանել եք։ Եվ հենց ա՛յս վայրկյանին, հակառակ դեպքում ես ձեզ հասարակ զինվորի նման կուղարկեմ պահականոց։

— Մի՞թե,— ֆշշացրեց Կոլհաունը։— Ի՜նչ սքանչելի երկիր եք դարձնելու դուք Տեխասը։ Նշանակում է, մարդ ինչպիսի վիրավորանք էլ ստանա՝ իրավունք չունի՞ մենամարտելու առանց ձեր թույլտվության, մայոր Ռինգվուդ։ Եվ դա օրենք է ամբո՞ղջ երկրի համար։

— Ամենևի՛ն,— պատասխանեց մայորը։ — Ես այն մարդկանցից չեմ, ովքեր երբևիցե խանգարել են վեճը լուծել ազնիվ ճանապարհով։ Ձեզ և ձեր հակառակորդին ոչ ոք չի արգելում սպանել իրար, եթե այդ ձեզ հաճելի է։ Միայն թե ո՛չ այժմ։ Դուք պետք է հասկանաք, միստր Կոլհաուն, որ ձեր մենամարտը վտանգավոր է ուրիշների կյանքի համար։ Ես ամենևին միտք չունեմ զոհ դաոնալու մի գնդակի, որը նախատեսված է մի ուրիշի համար։ Սպասեցեք, մինչև մենք բոլորս քաշվենք ապահով տեղ։ Այն ժամանակ, խնդրե՜մ, կրակեցեք որքան ձեր սիրտն ուզում է։ Դե՛, հուսով եմ, որ հիմա դուք բավարարվա՞ծ եք։

Եթե մայորի տեղը մի ուրիշը լիներ, դժվար թե այդ կարգադրությունը հաջողություն ունենար։ Բայց նա ամրոցի ավագ սպան էր, հարգարժան տարիքի մի մարդ, դրան ավելացրած՝ հիանալի տիրապետում էր զենքին, իսկ այդ լավ հայտնի էր բոլորին, ովքեր երբևէ համարձակվել էին չանսալ նրա հրամանները։

Նրա թուրը մերկացված էր։ Հակառակորդները գիտեին, որ դա թատերական ժեստ չէ։ Նրանք համարյա միաժամանակ իջեցրին իրենց զենքերը, բայց շարունակեցին ձեռքերում պահել։

Կոլհաունը կանգնած էր գազազած, ատամները սեղմած, ինչպես արյունռուշտ վայրի գազան, որին խանգարել են հարձակվել իր զոհի վրա։ Այնինչ մուստանգերը կարգադրությանը ենթարկվեց առանց ակներև վրդովմունքի և առանց ներքին տրտունջի։

— Ես կարծում եմ, որ գուք մենամարտից չե՞ք հրաժարվում,— ասաց մայորը, լավ հասկանալով, որ ախոյաններին հաշտեցնելու քիչ հույս կա։

— Ես հրաժարվելու առանձին ցանկություն չունեմ,— համեստորեն պատասխանեց Մորիսը։— Բայց եթե միստր Կոլհաունը ներողություն խնդրի․․․

— Նա պե՛տք է անի այդ. նա՛ սկսեց վեճը,— միջամտեցին այդ խոսակցությանը ներկա գտնվող մարդկանցից մի քանիսը։

— Երբե՛ք,— գոռոզաբար պատասխանեց պաշտոնաթող կապիտանը։— Կասսի Կոլհաունը սովոր չէ ներողություն խնդրել, այն էլ այսպիսի մի պճնազարդ կապկից։

— Բավակա՛ն է։— ԳՈՉԵՑ իռլանդացին, առաջին անգամ լուրջ բարկություն ցույց տալով։— Ես ուզում էի նրան իր կյանքը փրկելու հնարավորություն տալ։ Նա հրաժարվեց ղրանից։ Իսկ այժմ, պատվովս եմ երդվում, մենք մահու կռիվ ենք տալու... Մայոր, թախանձագին խնդրում եմ ձեզ և ձեր բարեկամներին՝ հեռանալ այստեղից։ Ես այլևս չեմ կարող տանել այս վիրավորանքները։

— Հա՛-հա՛-հա՛,— հնչեց Կոլհաունի արհամարհական քրքիջը։— Իմ կյանքը փրկելու հնարավորությո՜ւն։ Հեռացե՛ք այստեղից, բոլորդ հեռացեք։ Ես նրան ցո՛ւյց կտամ։

— Սպասե՛ք,— գոչեց մայորը, սիրտ չանելով մեջքը դարձնել մենամարտի մասնակիցների կողմը։— Այդպես չի՛ կարելի։ Գուցե դուք մի վայրկյան ավելի շուտ կրակեք, քան հարկավոր է։ Մենք պետք է ավելի շուտ դարս գանք, քան դուք կսկսեք ձեր կռիվը։ Բացի դրանից,— շարունակեց նա, դաոնալով սենյակում եղածներին,— չէ՞ որ անհրաժեշտ է որոշ կարգ ու կանոն պահպանել։ Եթե սրանք ուզում են մենամարտել, թող այդ լինի մենամարտի բոլոր կանոններով։ Ամենից առաջ երկուսն էլ պետք է զինված լինեն միանման և պետք է իրար մոտենան ազնվաբար։

— Իհարկե, դուք իրավացի եք,— ասացին կիսաշրջանով հավաքվածներից շատերը, ուշադիր հետևելով, թե ինչպես կընդունվի այդ առաջարկությունը։

— Հուսով եմ, որ ձեզանից ոչ մեկը չի՞ առարկում սրան,— շարունակեց մայորը հարցական։

— Արդարացի պահանջին ես առարկել չեմ կարող,— հանգիստ պատասխանեց իռլանդացին։

— Ես կռվելու եմ այն զենքով, որ բռնած եմ ձեռքիս,— հանդգնորեն պատասխանեց Կոլհաունը։

— Համաձայն եմ։ Դա ինձ համար ևս հարմար զենք է,— պատասխանեց նրա հակառակորդը։

— Տեսնում եմ, որ երկուսինդ էլ Կոլտ համար երկու վեցկրականի ատրճանակ է,— ասաց մայորը, նրանց զենքերը դիտելով։— Առայժմ ամեն ինչ կարգին է. դուք միանման եք զինված։

— Արդյոք նրանք էլի ուրիշ զենք չունե՞ն,— հարցրեց երիտասարդ Հենկոկը, կասկածելով, որ կապիտանի բաճկոնի փեշի տակ կարող է դանակ էլ լինել։

— Ես ուրիշ ոչինչ չունեմ,— պատասխանեց մուստանգերն այնպիսի անկեղծությամբ, որը նրա խոսքերի ճշտության ոչ մի կասկած չէր թողնում։

Բոլորը նայեցին Կոլհաունին, որը հապաղում էր պատասխանել։

Կապիտանը հասկացավ, որ պետք է խոստովանի․

— Ես մի դանակ էլ ունեմ, Հուսով եմ, որ չեք մտածի վերցնել այն ինձանից։ Ես կարծում եմ ամեն ոք իրավունք ունի իր մոտ ունենալու այն զենքը, որ կրում է։

— Բայց, կապիտան Կոլհաուն,— շարունակեց Հենկոկը,— ձեր հակառակորդը դանակ չունի։ Եթե դուք չեք վախենում նրան հանդիպել հավասար պայմաններում, պետք է հրաժարվեք ձեր դանակից։

— Այո, իհարկե պետք է հրաժարվի,— գոռացին մի քանի հոգի։— Նա պարտավոր է հրաժարվել։

— Տվե՛ք ինձ դանակը, կապիտան Կոլհաուն,— ասաց մայորը ազդու տոնով։— Վեցկրականի ատրճանակը պետք է գոհացնի ամեն մի ողջամիտ մարդու։ Չէ՞ որ հենց որ կրակեցիք, ձեզանից մեկը...

— Դե դանակն էլ գրողի ծոցը գնա,— գոռաց Կոլհաունը, բաճկոնի կոճակներն արձակելով։ Դանակը հանելով, նա նետեց սենյակի դիմացի անկյունը և խրոխտ ձայնով ասաց.— Այս պճնված թռչնակի համար ինձ դանակ հարկավոր էլ չէ. առաջին իոկ կրակոցով ես նրան վերջ կտամ։

— Դուք այդ ասելու ժամանակ կունենաք։ Ւնձ չե՛ք վախեցնի, միստր Կոլհաուն... Խնդրում եմ ձեզ՝ շուտ ցրվեցեք։ Ես պետք է վերջ դնեմ այս պարծենկոտությանն ու հայհոյանքին։

— Շո՛ւն,— շշնջաց կապիտանը։— Իռլանդական գարշելի շո՛ւն։ Ես քեզ կուղարկեմ քո բնում ոռնալու։ Ես...

— Ամաչեցե՛ք, կապիտան Կոլհաուն,— ընդհատեց նրան մայորը ընդհանուր վրդովմունքի մեջ։— Դրանք բոլորովին ավելորդ խոսքեր են, և ամենևին վայել չէ այդպես պահել իրեն կարգին հասարակության մեջ։ Համբերեցեք էլի մի րոպե և հետո կասեք, ինչ ցանկանում եք։ Այժմ մի պայման ևս. դուք չպետք է կրակեք, մինչև մենք այստեղից չհեռանանք։

Այս պայմանն ապահովելը շատ դժվար դուրս եկավ։ Այդ բորբոքված կրքերի պայմաններում հասարակ խոստումը հազիվ թե բավական լիներ։ Ախոյանները, գոնե նրանցից մեկը, հազիվ թե հաշվի առնեին, թե երբ է իրենց թույլատրվում կրակել։

— Անհրաժեշտ է, որ կրակոցն ազդանշանով արվի,— շարունակեց մայորը։— Եվ ձեզանից ոչ մեկը չպետք է կրաիակի, մինչև այդ ազդանշանը չտրվի։ Կարո՞ղ է որևէ մեկն ասել, թե ինչ է լինելու ազդանշանը։

— Ես առաջարկություն ունեմ,— ասաց կապիտան Սլոմանը։— Թող միստր Կոլհաունը և միստր Ջերալդը մեզ հետ միասին դուրս գան։ Եթե նկատել եք, այս պանդոկի հակադիր ծայրերին դռներ կան։ Երկու դուռն էլ բոլորովին միանման դիրք ունեն։ Հետո նրանք երկուսն էլ նորից ներս կմտնեն այս շենքը, միայն մեկը մի դռնով, երկրորդը՝ մյոսով, այն պայմանով, որ կրակել կարող են ո՛չ շուտ, քան շենքը կանցնեն։

— Հիանալի է... Դա հենց այն է, ինչ հարկավոր է,— լսվեց այս ու այն կողմից։

— Իսկ ի՞նչն է լինելու ազդանշանը,— հարցրեց մայորը։— Կրակո՞ց։

— Ո՛չ, պանդոկի զանգը։

— Ավելի լավ բան մտածել չէր կարելի։ Հիանալի է,— հայտարարեց մայորը դեպի դուռն ուղղվելով։

— Սպասեցե՜ք, սպասևցե՜ք, մայո՛ր,— գոռաց պանդոկապան գերմանացին, դուրս վազելով իր վաճառասեղանի հետևից, որտեղ մինչ այդ կանգնած էր սարսափից քարացած։— Մի՞թե նրանք կրակելու են պանդոկի ներսում։ Ա՜խ։ Բայց չէ՞ որ նրանք կփշրեն իմ շշերը, իմ հիանալի հայելիները, ժամացույցը, սափորները։ Mein Qott, Mein Qott! Որքա՛ն արժե այդ ամենը։ Երկու հարյուր դոլլար եմ վճարել դրանց։ Նրանք կթափեն իմ ամենալավ գինիները։ Ա՜խ, մայոր, տունս կքանդվի։ Ի՞նչ անեմ ես։ Ախր դա․․․

— Մի՛ անհանգստացեք, Օբերդոֆեր,— ասաց մայորը։

— Ես չեմ կասկածում, որ ձեր բոլոր վնասներր կհատուցվեն։ Համենայն դեպս լավ կլինի, որ հիմա դուք որևէ տեղ թաքնվեք։ Եթե մնալու լինեք ձեր սալոնում, անպայման մի գնդակ էլ ձեզ կդիպչի, իսկ դա, կարծում եմ, ավելի վատ կլինի, քան այն, որ ձեր շշերը կփշրեն։

Այս ասելով, մայորը թողեց շփոթված պանդոկապանին և շտապեց դուրս գալ փողոց, որտեղ հանդիպեց արդեն տարբեր դռներով դուրս եկած ախոյաններին։

Օբերդոֆերն էլ երկար չմնաց իր տեղում։ Հենց որ ղռներից մեկը շրխկաց մայորի հետևից, մյուսն էլ շրխկաց պանդոկապանի հետևից։ Եվ սալոնը ծիածանի բոլոր դույներով փայլփլող իր շշերով, թանկագին հայելիներով ու պայծառ լամպերով թաղվեց խոր լռության մեջ, որտեղ լսվում էր միայն ժամացույցի համաչափ թիկ-թակը։

ԳԼՈԻհ XXI

ՄԵՆԱՄԱՐՏԸ ՊԱՆԴՈԿՈՒՄ

Պանդոկից դուրս գալուց հետո մայորն այլևս չխառնվեց այդ գործին։ Ամրոցի հրամանատարին հազիվ թե վայել էր մենամարտը խրախուսել, նույնիսկ եթե այն տեղի էր ունենում սահմանված պահանջների շրջանակներում։ Դրանով զբաղվեցին երիտասարդ սպաները, որոնք իրենց վրա վերցրին մենամարտի կազմակերպումը։

Դրա համար շատ ժամանակ չպահանջվեց։ Պայմաններն արդեն որոշված էին։ Մնում էր միայն ներկաներից որևէ մեկին խնդրել, որ զանգը խփի։ Պայմանավորվեցին, որ զանգը մենամարտն սկսելու ազդանշան է լինելու։

Գիշերը բավական խավար էր, բայց և այնպես այնքան լույս կար, որ երևում էր հյուրանոցի առջև հավաքված բազմությունը։ Այստեղ միայն պանդոկից դուրս եկած սպաները չէին։ Կատարվածի լուրը արագորեն տարածվել էր ամրոցում, և սպաների ընկերները, ինչպես և բազմաթիվ զինվորներ, ժամապահի մոտով ծլկելով, շտապել էին դիտելու հետաքրքիր տեսարանը։ Այստեղ կային նաև կանայք՝ մի քանի կայտառ սինյորիտաներ, որոնք համառորեն ջանում էին մանրամասնաթյուններ իմանալ։ Խոսակցությունը տեղի էր ունենում շշուկով։ Հայտնի էր դարձել, որ ներկա են մայորը և ամրոցի այլ անվանի անձինք։ .

Հետաքրքրասերների ամբոխը պանդոկից մի փոքր հեռու էր կանգնած, բայց բոլորի հայացքը լարված ուշադրությամբ դարձած էր նրա վրա։ Բոլորը տեսարանին էին սպասում։

Մենամարտի երկու մասնակիցները կանգնած էին պանդոկի մոտ, նրա հակադիր ծայրերում։ Ինչպես մեկը, այնպես էլ մյուսը աչքները հառել էին այն դռանը, որով պետք է ներս մտնեին, գուցե այլևս երբեք չվերադառնալու համար։ Նրանցից յուրաքանչյուրը ձեռքում մի ատրճանակ ուներ սեղմած։

Մի բարձր ձայն գոչեց։

— Զա՜նգ։

Լսվեց զանգի բարձր հարվածը։ Այդ ձայնը, որ սովորաբար ուրախություն էր ազդարարում, ժողովրդին կանչելով հարսանյաց հանդեսներին մասնակցելու, այս անգամ մահացու կռվի էր կանչում։

Զնգոցը կարճ տևեց։ Զանգն ընդամենը մի քսան տատանում արեց։ Դրանից ավելի նրա անհրաժեշտությունը չկար։ Ախոյանների անհայտանալը պանդոկի դռների հետևը, ատրճանակների սուր որոտները, փշրված ապակու զրնգոցը կանգնեցրեցին զանգահարին։

Զանգի առաջին իսկ հնչյունի հետ երկու ախոյանները մտան պանդոկ։

Որոտացին աոաջին կրակոցները։ Սենյակը ծխով լցվեց։ Երկու հակառակորդներն էլ շարունակում էին կանգնած մնալ, թեև երկուսն էլ վիրավորված էին։ Նրանց արյունը ծորում էր հատակի վրա։

Հետևյալ կրակոցը երկու կողմից էլ միաժամանակ եղավ, բայց կրակել էին ենթադրաբար, խանգարում էր ծուխը։ Հետո կրակոցները լսվեցին իրար հետևից։ Եվ հանկաըծ տիրեց կատարյալ լռություն։

Արդյոք նրանք սպանեցի՞ն իրար։ Բայց նորից է լսվող ձայներից կարելի էր կռահել, որ երկուսն էի ողջ են։ Ընդմիջման պատճառը եղել էր այն, որ ախոյանները ծխաքողի միջով լարված նայելով աշխատում էին իրար գտնե։ Ոչ մեկը, ոչ մյուսը չէր շարժվում և չէր խոսում, որպեսզի իր տեղը չմատնի։

Լռությունը խզվեց երկու կրակոցով, որոնց հետևեց երկու մարմինների ծանրորեն ընկնելու դղիրդը։

Հետո լսվեց շուռ եկող աթոռների աղմուկ։

Եվ վերջապես նորից կրակոց տասնմեկերորդը։

Ամբոխը շունչն իրեն պահած անհամբեր սպասում էր տասներկուերորդ կրակոցին։

Բայց կրակոց ի փոխարեն լսվեց մարդկային ձայնէ խոսում էր մուստանգերը։

— Իմ ատրճանակն ողղված է ձեր քունքին։ Ես դեռ էլի մեկ փամփուշտ ունեմ։ Ներողություն խնդրեցեք։ Թե չէ՝ կմեռնեք։

Այժմ ամբոխը հասկացավ, որ պայքարը մոտենում է վախճանին։ Մի քանի սրտապինդ մարդ լուսամուտից ներս նայեցին։ Նրանք տեսան հատակին փռված երկու մարդ։ Երկուսն էլ տրնաշաղախ հագուստով էին, երկուսն էլ եանր .Ս՛րավոր, Վիրավորներից մեկը, որ վելվետե շալվար ուներ հագին և մեջքին կարմիր շարֆ, կռացել էր մյուսի վրա և ատրճանակը նրա քունքին դեմ արած՝ մահ էր սպառնում։

Այս էր այն պատկերը, որ տեսան ծխաքողի միջով ներս նայողները։

Այդ ժամանակ լսվեց մի ուրիշ ձայն ևս, Կոլհաունի ձայնը։ Նրա տոնն այլևս այնքան գոռոզ չէր։ Դա ուղղակի ողբագին շշունջ էր.

— Բավակա՜ն է․․․ իջեցրեք ձեր ատրճանակը... Ես ներողություն եմ խնդրում...

ԳԼՈՒԽ XXII

ՀԱՆԵԼՈՒԿԱՅԻՆ ԸՆԾԱՆ

Մենամարտը Տեխասում մի չտեսնված բան չէ։ Երեք օր չանցած նրա մասին արդեն դադարում են խոսել, իսկ մի շաբաթ հետո նույնիսկ չեն էլ հիշում։

Փողոցային ընդհարումները սովորական բան են։ Դրանք տեղի են ունենում հենց ուղղակի սալահատակի վրա և հաճախ մահացու հետևանք են ունենում պատահական անցորդի համար։

Տեխասյան օրենքները դատաստանի այդ տարօրինակ եղանակի զոհերին գրանցում են «դժբախտ դեպքեր»-ի ցուցակում, և մեղավորները ոչ մի պատիժ չեն կրում։

Չնայած դրան, Կասսի Կոլհաունի և Մորիս Ջերալդի միջև տեղի ունեցած մենամարտն արտակարգ հետաքրքրություն առաջացրեց։ Թեպետ ո՛չ մեկը, ոչ մյուսը սետլմենտի բնիկներից չէին, այնուամենայնիվ նրանց մենամարտի մասին խոսում էին ամբողջ ինն օր շարունակ։ Կապիտանի տհաճ, գոռոզ բնավորությունը և մուստանգերի բնական պարզությունն ու ազնվությունը բոլորին լավ հայտնի էր։ Ուստի զարմանալի չէ, որ հասարակական կարծիքը միանգամայն գոհ էր մենամարտի հետևանքից։

Թե Կասսի Կոլհաունն ինչպես տարավ մենամարտի հետևանքը՝ այդ ոչ ոք չգիտեր։ Նրան այլևս չէին տեսնում պանդոկում, որի մշտական հաճախորդն էր նա։ Ծանր վերքերը երկար ժամանակով անկողնին էին գամել նրան։

Չնայած Մորիսի առողջական վիճակն առանձին վտանգ չէր սպառնում, այնուամենայնիվ նրան էլ անհրաժեշտ էր պառկել, ուստի նա ստիպված եղավ մնալ Օբերդոֆերի հյուրանոցում, որտեղ մի համեստ սենյակ վարձեց։ Նրա խնամքը շատ հեռու էր բավարար լինելուց։ Նույնիսկ հաղթողի պսակը չէր փոխել պանդոկատիրոջ անուշադիր վերաբերմունքը նրա նկատմամբ։

Բարեբախտաբար Ֆելիմը նրա մոտ էր, թե չէ բոլորովին վատ դրության մեջ կընկներ։

— Սո՜ւրբ Պատրիկ,— հառաչում էր հավատարիմ ծառան։— Տեսնես ե՞րբ դուրս կպրծնենք աչս բնից։ Կատարյալ այլանդակություն։ Այստեղ ոչ կարգին ուտելիք են տալիս, ոչ խմելիք։ Խոզն էլ երևի չէր ուտի այն, ինչով մեզ կերակրում են այստեղ։ Եվ դեռ դրա հետ էլ, ի՛նչ եք կարծում, այդ նզովյալ Օբերդոֆերը համարձակվում է ասել...

— Ինձ ամենևին չի հետաքրքրում, թե ինչ է ասում Օբերդոֆերը, բայց եթե դու չես ուզում նա լսի, թե ինչ ես ասում դու, ապա ուրեմն չափավորիր, խնդրում եմ, քո ձայնը։ Մի՛ մոռացիր, որ այս միջնապատերի միջով ամեն ինչ լսվում է։

— Գրողը տանի այս միջնապատերը։ Թող կրակ ընկնեն դրանք, եթե այդ հաճելի է նրան։ Զեզ համար միևնո՞ւյն է, թե նա ինչ է ասում ձեր մասին։ Ւնձ համար էլ, և լսում է՝ թող լսի, սրանից վատը հո չի՛ լինի։ Միևնույն է, ես կպատմեմ, ձեզ հարկավոր է իմանալ այդ։

— Լավ, ասա։ Ի՜նչ է ասում նա։

— Ա՛յ թե ինչ։ Ես լսել եմ,— նա այս հաճախորդներից մեկին էր ասում,— որ ձեզ ստիպելու է վճարել ոչ միայն սենյակի, ճաշի, լվացքի համար, այլև բոլոր փշրված շշերի, հայելու և մյուս իրերի համար, որ դուք կոտրտել ու փշրել եք այն գիշերը։

— Ւնձ ստիպելու է վճարե՞լ։

— Այո՛, միայն ձեզ, միստր Մորիս։ Եվ ոչ մի գրոշ չի վերցնելու այն յանկիից։ Ախր սատանան գիտի, թե դա ի՛նչ բան է։ Բացի գերմանացուց ուրիշ ոչ ոք չէր կարող այդպես մտածել։ Եթե որևէ մեկը պետք է վճարի, ապա պետք է վճարի նա, ով եփել է այս շփոթը, և ո՛չ թե դուք։

— Իսկ դու լսեցի՞ր, թե ինչու է նա ուզում ստիպել ինձ՝ բոլորի համար վճարել։

— Նա ասում էր, որ դուք իր ձեռքն եք ընկել, և ձեզ բաց չի թողնի, մինչև բոլորի համար չվճարեք։

— Ոչինչ, շուտով կտեսնի, որ մի փոքր սխալվել է։ Ավելի լավ է նա հաշիվը ներկայացնի նրան, ով թաքնվում է թփերի մեջ։ Ես համաձայն եմ վճարել պատճառած վնասի կեսը, ոչ ավելի։ Դու կարող ես նրան ասել այս, եթե խոսք բացվի։ Թեև ճիշտն ասած՝ չգիտեմ, թե ինչպես կարող եմ անել այդ։ Երևի այնտեղ շատ բան է կոտրտվել ու փշրվել։ Հիշում եմ՝ ինչ-որ բան շատ ուժեղ զնգզնգաց, երբ մենք կռվում էինք։ Կարծեմ հայելին փշրվեց, կամ ժամացույցը, կամ թե այդպիսի մի ուրիշ բան։

— Մեծ հայելին է եղել, միստր Մորիս, և ժամացույցը։ Ասում են, որ այդ ամենը երկու հարյուր դոլար արժե։ Ստում են։ Երևի դրա կեսից ավելին չեն արժենա։

— Եթե նույնիսկ այդպես լինի, էլի ինձ համար դա շատ լուրջ բան է։ Վախենում եմ, Ֆելիմ, որ դու ստիպված կլինես գնալ Ալամո և այնտեղից բերել մեր բոլոր գանձերը։ Այդ պարտքը վճարելու համար մենք ստիպված ենք լինելու հրաժարվել մեր խթաններից, արծաթե գավաթներից, գուցե նաև հրացանից։

— Միայն թե ո՛չ հրացանից, միստր Մորիս։ Էլ մենք ինչպե՞ս կապրենք ։ եթե հրացանը վաճառենք։

— Կապրենք։ Լասսոն մեզ կօգնի։

— Եվ երևի մեր ուտելիքը ավելի վատը չի լինի ծերունի Դոլֆերի տվածից։ Ամեն անգամ երբ այստեղ ճաշում եմ, իմ փորը ցավում է։

Այդ րոպեին դուռն առանց բախելու բացվեց, և ներս մտավ հյուրանոցի սպասուհին։ Նա ձեռքին մի զամբյուղ ուներ։

— Ի՞նչ կա, Հերտրուդ,— հարցրեց Ֆելիմը։

— Մի ինչ-որ ջենտլմեն խնդրեց այս ձեզ հանձնել,— պատասխանեց աղջիկը զամբյուղը մեկնելով։

— Ո՞վ. Հերտրուդ, ի՞նչ ջենտլմեն։

— Ես նրան չեմ ճանաչում։ Եվ առաջներում երբեք չեմ տեսել։

— Մի ջենտլմե՞ն է հանձնել։ Այդ ո՞վ կարող է լինել։ Ֆելիմ։ Տես ինչ կա մեջը։

Ֆելիմը զամբյուղը բաց արեց։ Այնտեղ նա տեսավ մի շիշ գինի և շատ համեղ բաներ՝ կարկանդակ, թխվածք, տապակած միս։ Ո՛չ նամակ կար, ո՛չ գոնե մի երկտող։

Գեղեցիկ ու խնամքով փաթաթվածքը կասկած չէր թողնում, որ այդ ծանրոցը պատրաստված է կնոջ ձեռքով։

Մորիսն սկսեց ուղարկված ընծան դիտել։

Ծանրոցը շատ լավ ժամանակին էր ուղարկվել, մանավանդ եթե նկատի ունենանք, թե ինչ պայմանների մեջ էր պառկած հիվանդը։

Մորիսը ջանում էր հասկանալ, թե ով արած կլինի այդ։ Նրա երևակայության մեջ ակամայից արթնացավ Լուիզա Պոյնդեքստերի պատկերը։

Չնայած այդ ենթադրությունը մի քիչ ճշմարտանման չէր, բայց և այնպես Մորիսը հակված էր մտածելու, թե հենց այդպես էլ կլինի, և գաղտնաբար ուրախանում էր այդ մտքից։ Բայց որքան ավելի էր մտածում, այնքան ավելի էր կասկածում։

— Ինչ-որ ջենտլմեն է տվել,— կրկնեց Ֆելիմը։— Հերտրուդն ասաց, որ ջենտլմեն էր։ Երևում է՝ բարեսիրտ մարդ է։ Բայց ո՞վ կարող է լինել։

— Բոլորովին չեմ հասկանում, Ֆելիմ։ Գուցե ամրոցի սպաներից որևէ մե՞կը։ Թեև չգիտեմ, թե նրանցից ո՛րը կաներ այդ։

— Իսկ ես ձեզ կասեմ, որ այս բանին սպաները խառը չեն։ Եվ ընդհանրապես սա տղամարդու գործ չի։ Սա կնոջ ձեռքի գործ է։ Մի՞թե չեք տեսնում, թե ամեն ինչ ոնց է դասավորված։

— Հիմարություն, ես ասում, Ֆելիմ։ Ես չգիտեմ մի կին, որը կարողանար այդպիսի հոգատարություն ցույց տալ ինձ։

— Այդ արդեն ճիշտ չի, միստր Մորիս։ Իսկ ես գիտեմ, թե ով արած կլինի այս։ Եվ եթե նա չաներ, դա սև ապերախտություն կլիներ նրա կողմից։ Դուք չէի՞ք, որ փրկեցիք նրա կյանքը։

— Ո՞ւմ մասին ես խոսում, Ֆելիմ։

— Իբր թե չգիտե՞ք, տեր իմ։ Իհարկե, խոսքս այն գեղեցկուհու մասին է, որն այն օրը ձեզ հետ միասին եղավ մեր խրճիթում։ Նա, որ խատուտիկ մուստանգն էր նստել։ Չէ՞ որ դուք այդ ձիու համար մի քոռ դրոշ էլ չվերցրիք նրանից։ Ի՞նչ կասեր այդ գեղեցկուհին, եթե իմանար, թե ինչպիսի վտանգի մեջ եք գտնվում դուք։

— Վտանգ, իհարկե, դեռ կա։ Բժիշկն ասաց, որ ես մի շաբաթից շուտ վեր կենալ չեմ կարող։ Բայց դու մի՛ վշտացիր, բարեկամս։

— Չէ, հենց այնպես եմ ասում։ Ես այդ վտանգի մասին չեմ մտածում։ Գուցե դուք սրտի՞ վերք ունեք։ Պատահում է՝ գեղեցիկ աչքերն ավելի վտանգավոր վերք են հասցնում, քան կապարե գնդակը։ Կամ գուցե որևէ մեկի սիրտը վերք է ստացել ձեր աչքերից, և հենց նա էլ ուղարկել է ձեզ այս ընծան։ Ո՞վ է հասկանում, ինչպե՞ս իմանաս։

— Դու բոլորովին խճճվեցիր, Ֆելիմ։ Ծանրոցն ուղարկել է ամրոցից որևէ մեկը։ Բայց ով էլ ուղարկած լինի, ես պատճառ չեմ տեսնում, թե ինչու պիտի մենք շատ ձևականություններ անենք նրա հետ։ Արի, ավելի լավ է վայելենք։

Չնայած ֆիզիկական այն հսկայական բավականությանը, որ զամբյուղի պարունակությունը պատճառում, էր հիվանդին, նա մտովին ավելի մեծ բավականություն էր վայելում․ նրա երազանքը թռչում էր դեպի այն անձը, ում ուշադրությունն այնքան թանկ էր նրա համար։

Մի՞թե այս ծանրոցն ուղարկել է դեռատի կրեոլուհին, իր կատաղի թշնամու քեռու աղջիկը։ Այս ենթադրությանը, այնուամենայնիվ, նրան քիչ հավանական էր թվում։

Բայց եթե նա չէ, հապա էլ ո՞վ է։

Մուստանգերը պատրաստ էր շատ բան տալու, միայն թե հաստատվեր, որ ծանրոցն ուղարկել է Լուիզա Պոյնդեքստերը։

**********

Օրերն անցնում էին, իսկ գաղտնիքը մնում էր գաղտնիք։

Շուտով հիվանդին երկրորդ անգամ ուրախացրին

նույնպիսի մի ընծայով։ Ստացվեց մի նոր ծանրոց՝ նույնպիսի զամբյուղ նոր շշերով ու թարմ քաղցրավենիով։

Նորից զամբյուղը բերող սպասուհուն հարցուփորձ արին, բայց արդյունքը նույնն էր. «Մի ջենտլմեն բերեց, անծանոթ ջենտլմեն, այն նույնը, որ բերել էր առաջին անգամ»։ Նա կարողացավ միայն ավելացնել, որ այդ ջենտլմենը, «շատ սև էր», որ գլխին մի փայլուն գլխարկ ուներ և պանդոկի դուռն էր եկել ջորի հեծած։ Այս մանրամասնությունները Մորիսին քիչ բավարարեցին, թեև նա չմատնեց իրեն։ Նույնիսկ Ֆելիմը չգիտեր այն երազանքը, որ մուստանգերը շարունակ գաղտուկ փայփայում էր սրտի խորքում։

Երկու օր անց երրորդ զամբյուղից հետո, որ բերել էր նույն փայլուն գլխարկով ջենտլմենը, Մորիսն ստիպված եղավ սթափվել իր երազանքներից։

Նախորդներից ոչնչով չտարբերվող զամբյուղի մեջ այս անգամ կար նաև մի նամակ։

Սա հո Իսիդորան է,— մրմնջաց Մորիսը ձեռագրին նայելով։

Անփույթ շարժումով նա ծրարը պատռեց և սկսեց կարդալ։ Նամակի բովանդակությունն էր.

«Թանկագին սինյոր,

Մի շաբաթ ես հյուր եղա իմ հորեղբայր Սիլվիոյի մոտ։ Ես լուր ստացա, որ դուք հիվանդ եք և որ հյուրանոցում ձեզ վատ են սպասարկում։ Եվ ցանկացա մի փոքր մեղմել ձեր հիվանդությունը։ Ընդունեցեք, խնդրում եմ, այս փոքրիկ ընծան ի հիշատակ այն մեծ ծառայության, որ դուք ցույց եք տվել ինձ։ Նամակս գրում եմ ձիու վրա նստած, հենց Ոիո-Գրանդե մեկնելուս պահին։

Իմ բարերար, իմ կյանքի և դեռ ավելին՝ իմ պատվի փրկիչ, մնաք բարով, մնաք բարով։

Ւսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոս»։

— Շնորհակա՜լ եմ, շնորհակա՜լ, սիրելի Իսիդորա,— շշնջաց մուստանգերը նամակը ծալելով և անփութորեն գցելով վերմակի վրա։— Միշտ երախտագետ, ուշադիր, բարի՛... Չլիներ Լուիզա Պոյնդեքստերը, գուցե ես սիրահարվեի քեզ...

ԳԼՈԻԽ XXIII

ՎՐԻԺԱՌՈՒԹՅԱՆ ԵՐԴՈՒՄ

Կոլհաունը հիվանդության ամբողջ ժամանակն անց էր կացնում իր շքեղ սենյակում։ Լինելով կարծրասիրտ եսասեր նա մարդկանց մտերմությանը չէր հավատում և ոչ մի մտերիմ չուներ։ Նրա չափազանց ծանր ֆիզիկական տառապանքները սաստկանում էին բարոյական տանջանքներով, իր լիակատար միայնության գիտակցությամբ։ Կառողջանա արդյոք, թե ոչ։ Ո՞ւմ էր հետաքրքրում տյդ։ Նրա մասին ոչ ոք լրջորեն չէր անհանգստանում, և այդ ինքն էլ գիտեր,

Եթե նրա նկատմամբ որոշ ուշադրություն ցույց էր արվում, ապա այդ էլ միայն ազգակցական պարտականությունների սահմաններով։ Ուրիշ կերպ լինել չէր էլ կարող։ Նրա վերաբերմունքը իր քեռու դստեր ու որդու նկատմամբ հազիվ թե կարող էր հարգանք ստեղծել դեպի ինքը։ Հպարտ Վուդլի Պոյնդեքստերը նրա նկատմամբ ուներ զզվանքի զգացմունք, որին միանում էր և վախը։

Ճիշտ է, ծերունի ագարակատերը միայն վերջերս էր սկսել այդպիսի վերաբերմունք ցույց տալ նրան։ Ինչպես արդեն ասել ենք, Պոյնդեքստերը իր քրոջ որդու պարտապանն էր։ Այդ պարտքն այնքան էր մեծացել, որ փաստորեն Կոլհաունն էր դարձել Կասա-դել-Կորվոյի տերը։ Եվ այդ բանը նա կարող էր հայտարարել ամեն րոպե։

Վերջին ժամանակներս Կոլհաունը եռանդով փորձում էր օգտագործել իր դրությունը, որպեսզի Լուիզայի ձեռքն ստանա։ Վաղուց արդեն նա գժի պես սիրում էր այդ աղջկան։ Բայց նրա սիրտը նվաճել չկարողացավ, և աղջիկն էլ այդ չէր թաքցնում նրանից։ Դրա համար էլ Կոլհաունը որոշել էր իր ուզածին հասնել նրա հոր միջոցով, լավ գիտակցելով իր իշխանությունը նրա նկատմամբ։

Ուստի զարմանալի չէ, որ կապիտանի ծանր հիվանդության օրերին ավելի քիչ ուշադրություն էին դարձնում նրան, քան կարող էր լինել մի ուրիշ ժամանակ։

Այն շրջանում, երբ հիվանդը մահվան վտանգ էր զգում, կարծես ավելի մեղմ էր դեպի շրջապատը։ Բայց դա երկար չտևեց։ Հենց որ Կոլհաունն զգաց, որ վտանգն անցել է, նրա մեջ նորից արթնացավ իր բնավորության անսանձ վայրադույթունը, որն ավելի էր ուժեղանում իր խայտառակ պարտության գիտակցությամբ։

Նա սիրում էր մարդկանց աչքերին թոզ փչել, նրան դուր էր գալիս հերոս ձևանալ, ցույց տալ իր գերազանցությունը ամբոխի նկատմամբ։ Այժմ այդ հնարավորությունը վերացել էր։ Տեխասի հասարակության աչքում նա իրեն վարկաբեկել էր։ Եվ այդ գիտակցությունն անասելի տանջանք էր պատճառում նրան։ Գիտակցել, որ իր ստորացման պատճառը հենց իր սիրո ախոյանն է՝ դա արդեն ուժից վեր բան էր նրա համար։

Մորիս–մուստանգերը պետք է մեռնի։ Եվ եթե ոչ իր՝ Կասսի Կոլհաունի ձեռքով, ապա որևէ մեկ ուրիշի ձեռքով։ Կապիտանը չէր տարակուսում, որ Տեխասի լայնարձակ պրերիաներում ինքը վարձու մարդասպան կգտնի։ Չէ՞ որ ոսկին ամենազոր մետաղ է։ Իսկ Կոլհաունը բավականաչափ ոսկի ուներ, և նրա համար դժվար չէր մի մարդասպանի կաշառել։

Իր սենյակի մենության մեջ վերքերից բուժվելով, Կոլհաունը մուստանգերին սպանելու ծրագիր էր որոճում։ Նա ուղում էր գտնել այնպիսի մի ծախու մարդ, որը վճարով կսպաներ մուստանգերին։

Եվ հիշեց մի մարդու, որը կարող էր կատարել այդ հանձնարարությունը։ Դա մի մեքսիկացի էր, նույնպիսի մուստանգեր, ինչպես Մորիսը։ Կոլհաունը գիտեր, որ այդ երկու մարդկանց միջև բարեկամական հարաբերություններ չկան։

Այդ յուրահատուկ զբաղմունքի տեր մարդկանց մասին Տեխասում վատ համբավ էր ստեղծվել։ Սովորաբար մուստանգերությամբ զբաղվում էին միայն քաղաքակիրթ հասարակության տականքները։

Երբ մուստանգերները սետլմենտներում էին ապրում, խաղաղ բնակիչներին ձանձրացնում էին իրենց կռվարարությամբ։ Իսկ նրանց հետ ամայի պրերիայում հանդիպելը նշանակում էր կյանքը վտանգի ենթարկել։

Կասսի Կոլհաունը հիշեց դրանցից մեկին։ Նա հիշեց, որ այդ մարդուն հաճախ հանդիպել է պանդոկում, տեսել է նրան մենամարտի գիշերը։ Այդ մուստանգերը մեկն էր այն մարդկանցից, որոնք ճակատագրական մենամարտից հետո իրեն պատգարակով տուն տարան։ Նա մտաբերեց նաև մեքսիկացու մի հայհոյանքը Մորիս Ջերալդի հասցեին, որը պարզ ցույց տվեց նրա անբարյացակամությունը իռլանդացու նկատմամբ։ Հետո Կոլհաունն իմացավ, որ մեքսիկացին Մորիսի կատաղի թշնամին է։

Եվ նա որոշեց կանգ առնել այդ մարդու վրա։ Մեքսիկացուն իր մոտ կանչեց, և դրանից հետո նրանք մի քանի անգամ հանդիպեցին ու սենյակում փակված զրույց ունեցան։

Շրջապատի մեջ դա կասկած չէր առաջացնում։ Կոլհաունի այցելուն ձիեր ու եղջերավոր անասուններ վաճառող էր։ Այդ հողի վրա նրանք կարող էին գործարար հարաբերություններ ունենալ։ Եվ դա միանգամայն բնական եզրակացության էր։ Նույնիսկ ինքը՝ մեքսիկացի մուստանգերն սկզբում հենց այդպես էր դիտում իր հանդիպումները կապիտանի հետ։

Բավական երկար ժամանակ նրանց խոսակցությունը զուտ գործնական բնույթ էր կրում, խորամանկ միսիսիպեցին իր մտադրությունը միանգամից չէր հայտնի անծանոթ մարդուն։ Եվ միայն մեքսիկացու համար շատ շահավետ մի գործարքից հետո, որը նաև առանց լավ կոնծելու չանցավ, Կոլհաունն սկսեց ավելի մանրամասն շոշափել մեքսիկացու վերաբերմունքը Մորիս-մուստանգերի նկատմամբ։

Զրույցը կապիտանին համոզեց, որ ինքը լիովին կարող է հույս դնել այդ մարդու վրա, որ նա ամեն տեսակ ծառայություն ցույց կտա իրեն և եթե պետք լինի սպանել, կսպանի էլ։

Մեքսիկացին չէր թաքցնում, որ ինքն ատում է երիտասարդ մուստանգերին։ Պատճառը նույնն էր, ինչ Կասսի Կոլհաունին էլ ստիպել էր ատել Մորիսին, ատելությունը ծագել էր մի կնոջ պատճառով։

Մորիս–մուստանգերը երբեմն-երբեմն Ռիո-Գրանդեի ափերին այցելում էր մի սևաչյա աղջկա։ Եվ այդ աղջիկն սկսեց իռլանդացի մուստանգերի ընկերությունը գերադասել մեքսիկացի մուստանգերի ընկերությունից։ Մեքսիկացին աղջկա անունը չտվեց, իսկ Կոլհաունը չէր էլ աշխատում իմանալ։

Մորիսի հիվանդության ժամանակ կապիտանը բազմիցս հանդիպեց մեքսիկացի մուստանգերին և երկար ժամանակ նրա հետ գաղտնի զրույց ունեցավ։ Այդ ժամանակամիջոցում նրանք լիովին կարող էին գործողության ծրագիր մշակել։

Մշակքվե՞ց արդյոք ծրագիր, թե ոչ, և ինչպիսի՞ դիվային մտադրություններ ունեին նրա մասնակիցները այդ հայտնի մնաց միմիայն իրենց։ Շրջապատի մարդիկ միայն այն նկատեցին, որ Կասսի Կոլհաունը և Միգուել Դիազը, որի մականունն էր էլ-Կոյոտ, մտերիմ բարեկամներ են դարձել, և շատերին զարմացնում էր այդ տարօրինակ մտերմությունը։

ԳԼՈԻԽ XXIV

ԱԶՈՏԵԱՅՈՒՄ

Տեխասի ագարակներում օրն սկսվում է արևածագի հետ։ Սևամորթ ստրուկներին աշխատանքի կանչող զանգն արթնացնում է նաև ստրկատերերին։

Այդպես էր Կասա-դել-Կորվոյում՝ նրա հին տիրոջ ժամանակ։ Ամերիկացի ագարակատիրոջ ընտանիքն այդ կարգը չփոխեց, և դա արվեց ոչ թե սովորությանը հետևելու ցանկությունից, այլ հենց բնության պահանջներով։

Արևոտ Տեխասում, որտեղ համարյա միշտ անընդհատ գարուն է, շատ ափսոս է բուրումնավետ առավոտը անկողնում անցկացնել։

Արշալույսի պես չքնաղ Լուիզան կանգնել էր աղոտնայի ճաղերի առաջ։ Նա հայացքը դարձրել էր դեպի ծագող արեգակը։

Աղջիկը նայում էր մի տեսակ մոլորուն հայացքով, ասես նրա մտքերը շատ հեռու էին, Նա չէր լսում նաև առավոտյան թռչունների երգը։ Իր շուրջը ոչինչ չէր նկատում։ Նրա դեմքը մռայլել էր մի թախիծ։ Եվ ակամա դուրս թռած մի շշուկ մատնեց նրա գաղտնիքը․

— Գուցե նա ծա՞նր է վիրավորված, գուցե և մահացո՞ւ։ Ես նույնիսկ չեմ կարող որևէ մեկին ուղարկել նրա մոտ։ Ոչ ոքի չեմ վստահում։ Որտե՞ղ է պառկած նա։ Ո՞վ կա մոտը։ Նրան հարկավոր է օգնություն, կարեկցություն... Ո՞ւր է կորել այդ Զեբ Ստումպը, Վաղուց է արդեն, որ մեզ մոտ չի երևում։

Դեռատի կրեոլուհին նայեց այն ճանապարհին, որ տանում էր Ինջ ամրոցը։ Զեբ Ստումպը հաճախ էր գալիս այդ ճանապարհով, բայց այժմ չէր երևում։

Քիչ հետո Լուիզան շուռ եկավ, նրան թվաց, թե ինչ-որ մեկը գալիս է տափաստանի հակառակ կողմից։ Եվ չէր սխալվել։ Անտառի ծառերի հետևից երևաց մի ձիավոր։ Կրեոլուհուն սկզբում թվաց, թե դա տղամարդ է։ Բայց հետո տեսավ, որ կին է տղամարդու հագուստով և թամբին էլ նստել է տղամարդավարի։ Ձիավոր կնոջ դեմքը դժվար էր տեսնել, որովհետև համարյա ամբողջովին ծածկված էր թափանցիկ շղարշով։ Այնուամենայնիվ Լուիզան նկատեց գեղեցիկ թուխ դեմքը, որի վրա վառ կարմիրն էր շողում։ Նա տեսավ նաև գեղեցիկ, հարավային աստղերի պես շողշողուն սևորակ աչքերը։

Անծանոթ կնոջը հետևում էր մի ուրիշը՝ ջորի նստած։ Դա, ըստ երևույթին, նրա ծառան էր։

«Ո՞վ կարող է լինել սա,— մտածեց Լուիզա Պոյնդեքստերը և արագ շարժումով լորնետ մոտեցրեց աչերին, որպեսզի ավելի լավ տեսնի տարօրինակ ձիավորին։— Մեքսիկացի է, իհարկե, իսկ ջորիավոիը նրա ծառան է... Երևի որևէ նշանավոր սինյորուհի է... Ես կարծում էի, թե նրանք բոլորն անցել են Ռիո-Գրանդեի մյուս ափը։ Նրա ուղեկցի ձեռքին մի զամբյուղ էլ կա... Հետաքրքիր է, ի՛նչ կա նրա մեջ։ Եվ ինչո՞ւ են սրանք սետլմենտ գալիս։ Այս շաբաթ արդեն երրորդ անգամն եմ տեսնում, որ նա անցնում է մեր տան մոտով։ Երևի ներքևում գտնվող ագարակներից մեկումն է ապրում։ Ձի նստելու ի՞նչ տարօրինակ ձև է դա։ Ես լսել եմ, որ մեքսիկուհինևրի մեջ դա ընդունված ձև է։ Իսկ եթե ես էլ այդպես ձի նստե՞մ։ Երևակայում եմ, թե ինչպես կվրդովվեին մեր պուրիտան մայրիկները։ Հա՛-հա՛-հա՛ ։ Պատկերացնում եմ նրանց սոսկումը»։

Թփուտների միջից ճանապարհի վրա նետվեց մի քարայծ։ Զիավոր աղջիկը երեսի քողը պոկելով՝ աջ ձեռքով օդում մի քանի շրջանաձև շարժում արեց։

— Այս ի՞նչ է անում ,— շշնջաց Լուիզան։— Ա՜, հասկացա, լասսո է նետում։

Մեքսիկուհին ըստ երևույթին շատ լավ էր տիրապետում այդ ազգային զենքին։ Նա ճարպկորեն լասսոն գցեց քարայծի պարանոցը, օղակը ձգեց, և կենդանին շշմած վայր ընկավ։

Ծառան արագ մոտեցավ, իր ջորուց ցած թռավ և դանակի մի հարվածով քարայծը մորթեց։ Հետո սպանված քարայծը ջորու վրա գցելով ինքն էլ ցատկեց թամբի վրա և նորից մոտեցավ աղջկան։ Իսկ սինյորուհին, որ արդեն լասսոն փաթաթել էր, քողը նորից երեսին գցելով շարունակեց ճանապարհը, որպես թե ոչինչ էլ չէր եղել,

Լուիզային մի հուզմունք համակեց։

«Մի՞թե սա նա է։ Իմ տարիքին է, ասաց, հասակը՝ ինձնից մի քիչ ցածր։ Ապրում է Ռիո-Գրանդեի ափին, երբեմն- երբեմն հյուր է գալիս Լեոնայի ափը։ Բայց ո՞վ է նա։ Եվ ինչո՞ւ ես Մորիսին չհարցրի նրա անունը։ Միթե՞ սա նա է»։

ԳԼՈԻԽ XXV

ՉՀԱՆՁՆՎԱԾ ԸՆԾԱՆ

Դառն խոհերով տարված՝ Լուիզան շարունակում էր նայել հեռացող հեծյալներին։ Բայց նրանք դեռ նոր էին անտառ մտել, երբ այնտեղից երևաց էլի մի ձիավոր, որը կարծես գալիս էր դեպի գասիենդա,

Հանկարծ Լուիզայի դեմքն ուրախությունից պայծառացավ. եկվորը ծերունի որսորդ Զեբ Ստումպն էր։

— Ի՜նչ երջանկություն, որքա՜ն է հարկավոր նա ինձ,— գոչեց աղջիկը թեթևացած սրտով։— Կարող է պատահել, որ նրանից մի լուր ստանամ։ Զեբը, երևի կիմանա, թե ով է այդ աղջիկը։ Բայց այն ամենից հետո, ինչ տեղի է ունեցել, ես պետք է զգույշ լինեմ նույնիսկ Զեբի հետ։ 0՜, եթե իմանայի, որ ես Մորիսին դուր եմ գալիս, ինձ համար ոչ մի բան նշանակություն չէր ունենա։ Ի՜նչ սարսափելի է նրա անտարբերությունը։ Եվ այն էլ իմ՝ Լուիզա Պոյնդեքստերի նկատմամբ։ Բայց այսպես շարունակվել չի կարող. ես պետք է ազատվեմ այս տանջող մտքերից, թեկուզ երջանկությունս ջախջախելու գնով։

Այդ ժամանակ Զեբ Ստումպն արդեն բոլորովին մոտեցավ պասիենդային և ձին կանգնեցրեց.

— Թանկագի՜ն միստր Ստումպ,— որսորդին ուրախ ողջունեց Լուիզան։— Որքա՜ն ուրախ եմ, որ տեսնում եմ ձեզ։ Իջեք ձիուց և եկեք այստեղ, ինձ մոտ։ Ես գիտեմ, որ դուք լավ մագլցել գիտեք և այս սանդուղքով վերև վազելը ձեզ համար մեծ բան չի լինի։ Այստեղից դուք այնպիսի հիանալի տեսարան կդիտեք, որ ձեր թափած ջանքը չեք ափսոսա։

— Ձեղ տեսնելը, միսս Լուիզա, իմ ամենալավ վարձատրությունը կլինի։ Մի րոպե միայն, ես իմ պառավ ձին տեղավորեմ ախոռում և հետո բարձրանամ վերև։

Հենց այդ րոպեին բակ մտավ նեգր Պլուտոն։ Նա ձիու սանձն առավ որսորդի ձեռքից, և Զեբ Ստումպը արագ բարձրացավ ազոտեա՝ երկու-երեք աստիճանը մի անգամից ցատկելով։

Դեռատի տանտիրուհին նորից ուրախ ողջունեց ծերունուն և նրան տարավ ազոտեայի մի առանձնացած անկյունը։

Ծերունի որսորդն իսկույն զգաց աղջկա բարձր տրամադրությունը և հասկացավ, որ ինքն այստեղ է հրավիրվել ո՛չ միայն գեղեցիկ տեսարանով սքանչանալու համար։

— Ասացեք ինձ, միստր Ստումպ,— խոսեց Լուիզան, ձեռքը դնելով նրա թևքին և հարցական նայելով աչքերին,— դուք երևի ամեն ինչ գիտեք։ Ւնչպե՞ս է նրա առողջությանը։ Վերքը վտանգավո՞ր է։

— Դուք միստր Կոլհաունի մասին եք հարցնոսք, չէ՞։

— Ո՛չ, ո՛չ, նրա մասին ես ամեն ինչ գիտեմ։ Ես նրա մասին չեմ խոսում։

— Որքան գիտեմ՝ վիրավորվել են երկու հոգի։ Նրանցից մեկը Մորիս-մուստանգերն է։ Կարո՞ղ է պատահել, որ դուք նրա մասին հարցնեք։

— Այո՛, այո՛, հենց նրա։ Հասկանո՞ւմ եք. չնայած նա իմ հորաքրոջ տղայի հետ է կռվել, բայց ես չեմ կարող անտարբեր լինել դեպի այդ մարդը։ Դուք հո գիտեք, որ Մորիս Ջերալդը երկու անգամ փրկել է իմ կյանքը։ Ասացեք, վտանգավո՞ր է վիրավորված։

Այս խոսքերն ասվեցին այնպիսի հուզմունքով, որ կատակն անտեղի կլիներ։ Եվ Զեբն շտապեց պատասխանել.

— Ոչ մի վտանգ չկա։ Մի գնդակ ծակ ել է նրա ոտքը կոճից վերև, դա չանգռվածքից ավելի վտանգավոր չէ։ Երկրորդ գնդակը դիպել է ձախ ձեռքին։ Այդ էլ մի լուրջ բան չէ։ Միայն թե արյուն շատ է կորցրել։ Բայց նա իրեն լավ է զգում և մի քանի օրից հետո արդեն կարող է անկողնուց վեր կենալ։ Տղան ասում է, որ եթե ինքը ձին նստած պրերիայով շրջեր, այդ ավելի շուտ կբուժեր իրեն, քան Տեխասի բոլոր բժիշկները։ Ես էլ այդպես եմ կարծում։ Բայց նրան բուժում է ամրոցի վիրաբույժը, որն առայժմ թույլ չի տալիս վեր կենալ։

— Որտե՞ղ է պառկած։

— Հյուրանոցում։ Հենց այնտեղ, որտեղ կռիվն է տեղի ունեցել։

— Ես լսել եմ, որ Օրերդոֆերի մոտ վատ են պահում։ Հիվանդը երևի շատ բանի կարիք է զգում... Մի րոպե սպասեցևք, միստր Ստումպ, ես հիմա կվերադառնամ։ Ուզում եմ մի բան ուղարկել նրան։ Ես գիտեմ, որ դուք այդ չէք մերժի ինձ, այնպես չէ՞։ Ես համոզված եմ դրանում։

Առանց պատասխանի սպասելու Լուիզան ուղղվեց դեպի սանդուղքը և արագ ցած իջավ։ Շուտով նա վերադարձավ՝ ձեռքին մի զամբյուղ։

— Սիրելի միստր Ստումպ,— ասաց նա,— այս զամբյուղը կտաք միստր Ջերալդին, չէ՞։ Այստեղ մի քիչ գինի կա, մուրաբա և էլի ուրիշ բաներ։ Հիվանդ մարդու սիրտը լավ բաներ է ուզում, իսկ հյուրանոցում հազիվ թե կարելի լինի համով բան գտնել։ Միայն թե նրան չասեք ով է ուղարկել և ուրիշ ոչ ոքի էլ չասեք։ Ես գիտեմ, որ չեք ասի։ Դե հո դուք մեր բարեսիրտ հսկան եք։

— Դուք կարող եք հույս դնել ծերունի Զեբ Ստումպի վրա, միսս Լուիզա։ Միայն թե ես լսել եմ, որ մի ինչ-որ մեքսիկացի արդեն անուշեղեն է բերել նրա համար։ Հենց մի քանի րոպե առաջ էլ ևս այդ մեքսիկացուն հանդիպեցի ձեր գասիենդայից ոչ հեռու։ Նա ուղեկցում էր մի ջահել աղջկա, որը ձին նստել էր տղամարդավարի։ Իսկ մեքսիկացին ձեռքին մի զամբյուղ ուներ, որը ճիշտ և ճիշտ նման էր այն զամբյուղին, որ վերջերս ստացել էր միստր Մորիսը։ Երևի նա էլի ինչոր բան է տանում հիվանդին։

Այս մի քանի խոսքով շատ բան էր ասված։ Ամեն ինչ պարզ էր, Լուիզա Պոյնդեքստերը մրցակից ուներ։ Լասսո կրող մեքսիկուհին հավանորեն մուստանգերի հարսնացուն է, կամ գուցե սիրած աղջիկը։

Եվ երևի պատահաբար չէր, որ ազոտեայի ճաղերին դրված զամբյուղը, որ բռնել էր կրեոլուհու ձեռքը, հանկարծ ցած ընկավ։ Շշերն ու ապակե ամանները բակի սալերին զարկվելով փշուր-փշուր եղան և նրանց պարունակությունը թափվեց ու փռվեց քարերի վրա։

— Ա՜ խ, ափսո՜ս,— ասաց Լուիզան, աշխատելով ցույց չտալ իր հուզմունքը։— Ի՜նչ կասի հիմա Ֆլորինդան։ Բայց ոչինչ, միստր Ջերալդն այնպիսի ուշադրությամբ է շրջապատված, որ հազիվ թե իմ ընծան նրան պետք լինի։ Որքա՜ն ուրախ եմ, որ նրան չեն մոռանում։ Չէ՞ որ ես շատ եմ պարտական նրան։ Միայն թե, միստր Ստումպ, խնդրում եմ, ոչ ոքի՝ ոչ մի խոսք։ Չասեք նույնպես, որ ես հարցրել եմ նրա մասին։ Քանի որ մենամարտը իմ հորաքրոջ տղայի հետ է եղել, դա կարող է ավելորդ խոսակցության առիթ տալ։ Խոստանում եք, չէ՞, սիրելի Զեբ։

— Երդվում եմ չասել, եթե դուք այդպես եք ցանկանում։ Ոչ մեկին՝ ոչ մի խոսք, միսս Լուիզա։ Կարող եք միանգամայն վստահել ծերունի Զեբին։

— Ես այդ գիտեմ։ Իսկ հիմա գնանք այստեղից։ Արևն արդեն սկսում է դաղել։ Եկեք ցած իջնենք և տեսնենք՝ ձեր սիրած վիսկիից մի քիչ չի՞ գտնվի այնտեղ, Գնա՛նք։

Եվ դեռատի կրեոլուհին շինծու ուրախ տրամադրությամբ նոր-օռլեանական վայլս երգելով ուղղվեց դեպի սանդուղքը։

Լուիզան շուտով որսորդից բաժանվեց։ Նրա ընկերությունն այլևս աղջկան չէր հետաքրքրում։ Նա շտապեց իր սենյակը, որպեսզի իր վշտի հետ մենակ մնա։

Կյանքում առաջին անգամ Լուիզա Պոյնդեքստերը խանդի տանջանք էր ապրում։ Դա նրա առաջին իսկական սերն էր։ Նա սիրահարված էր Մորիս Ջերալդին. դրանում այլևս կասկած չկար։

Մեքսիկացի սինյորուհու ուշադրությունը հազիվ թե կարելի էր բացատրել հասարակ բարեկամությամբ։ Հավանորեն նրանց ավելի սերտ հարաբերություններ էին կապում իրար հետ։

Լուիզան հանգիստ չուներ։ Մեքսիկացի աղջկան նորից տեսնելը և նրա դեմքը դիտելը նրա համար անհրաժեշտություն դարձավ։

Եվ հենց որ Զեբ Ստումպը գնաց, աղջիկը խնդրեց թամբել իր խատուտիկ մուստանգը։

Մոտենալով ամրոցին՝ նա, ինչպես և ենթադրել էր, հանդիպեց իր մրցակցուհուն։

Ճանապարհն այստեղ ծառերի ստվերով էր ծածկված։ Մեքսիկացի աղջիկը իր ձին նստել էր գլուխը բաց, քողն անփութորեն գցած ուսերին։ Ագռավի թևի պես սև ու փարթամ մազերը շրջանակում էին նրա սքանչելի թուխ դեմքը։

Երկու աղջիկներն էլ քաղաքավարության կանոններին հետևելով՝ հանդիպման պահին միայն թռուցիկ հայացքներ փոխանակեցին։ Բայց փոքր-ինչ իրարից հեռանալուց հետո թե՛ մեկը, թե՛ մյուսը չկարողացան զսպել գաղտնաբար իրար նայելու իրենց ցանկությունը և երկուսն էլ շուռ եկան։

Ըստ երևույթին ոչ միայն Լուիզան էր լսել մեքսիկուհու մասին, այլև մեքսիկուհին գիտեր Լուիզային։

Լուիզայի խոհերն էլ ավելի մռայլվեցին։

«Լավիկն է,— մտածեց նա իր հակառակորդի մոտով անցնելիս։— Այո՛, շատ լավիկն է, և հազիվ թե միայն նրա

բարեկամը լինի։ Ոչ մի կասկած չունեմ, որ Մորիսը սիրում է նրան։ Միայն դրանով կարելի է բացատրել նրա անտարբերությունը դեպի ինձ։ Հարկավոր է մոռանալ նրան, դեն նետել սիրո կապանքները... Մոռանա՜լ։ Հեշտ է ասել։ Բայց կարո՞ղ եմ արդյոք մոռանալ։ Ես այլևս նրա հետ չպետք է հանդիպեմ։ Բայց ինչո՞ւ արժանացա ես այս տանջանքներին։ 0՜, Մորիս Ջերալդ, ինչո՞ւ սիրեցի ես քեզ»։

ԳԼՈԻԽ XXVI

ՆՈՐԻՑ ԱԶՈՏԵԱՅՈՒՄ

Լուիզա Պոյնդեքստերի համար հեշտ բան չէր պայքարել իրեն համակած զգացմունքի դեմ։

Սկզբում նրան թվում էր, թե կամքի ուժով կկարողանա խլացնել սրտի ցավը, թե իրեն կօգնի իր բնածին կենսուրախությունը։ Բայց օրերն անցնում էին, իսկ թեթևություն չէր գալիս. Մորիս Ջերալդը շատ ուժեղ էր տիրապետել նրա սրտին։

Լինում էին րոպեներ, երբ Լուիզան ատում էր Մորիսին, կամ, ավելի ճիշտ՝ ուզում էր ատել։ Այդ ժամանակ նրան թվում էր, թե ինքն առանց խղճահարվելու կարող է սպանել Ջերալդին։ Բայց դրանք սոսկ վաղանցուկ պոռթկումներ էին։

Որքան ավելի շատ էր մտածում նա, այնքան ավելի էր գիտակցում, որ եթե նույնիսկ Մորիսն իր կատաղի թշնամին լիներ, միևնույն է, ինքը չէր դադարի սիրել նրան։

Արհամարհել և ատել Մորիսին, Լուիզան ոչ մի կերպ չէր կարող։ Նա փորձում էր միայն անտարբեր լինել նրա նկատմամբ։

Բայց դա էլ ապարդյուն փորձ էր։ Ամեն օր, համարյա ամեն ժամ նա բարձրանում էր ազոտեան և աչքը գցում ճանապարհին։

Դեռ ավելին, չնայած որոշել էր խուսափել իրեն դժբախտացնող այդ մարդու հետ հանդիպելուց, այնուամենայնիվ ձի էր նստում և քշում ճանապարհով, սետլմենտի փողոցներով միայն մեկ մտադրությամբ՝ հանդիպել նրան։

Իր մրցակցուհուն առաջին անգամ հանդիպելուց երեք օր անց Լուիզան նորից նրան տեսավ ազոտեայից։ Մեքսիկուհին, ինչպես և անցյալ անգամ, գնում էր նույն մարդու ուղեկցությամբ։ Այդ մարդու ձեռքին էլի մի զամբյուղ կար։ Նրանց նայելիս Լուիզան դողում էր խանդից, նախանձելով նրան, ով խլել էր իրենից հիվանդին խնամելու իրավունքը։

Այժմ Լուիզան նրա մասին ավելի շատ բան գիտեր, քան առաջ, թեև այժմ իմացածն էլ շատ չէր։ Դա դոնյա Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսն էր, Ռիո-Գրանդեի ափին գտնվող մի մեծ գասիենդայի տիրոջ դուստրը և Լեոնայի ափին գտնվող կալվածքի տիրոջ եղբոր աղջիկը։

Դեռատի մեքսիկուհուն համարում էին հետաքրքիր անձնավորություն, որը լավ էր տիրապետում լասսոյին, կարող էր զսպել ամեն մի վայրի մուստանգ, բայց միայն ո՛չ իր սեփական քմահաճույքները։

Մեքսիկացի սինյորուհու մասին այսպիսի կարծիք էր ստեղծվել սետլմենտի ամերիկացի բնակիչների մեջ։

Բայց այդ տեղեկությունները Լուիզային թեթևություն չէին բերում, ընդհակառակն, ուժեղացնում էիհ, նրա խանդը։ Դեռատի կրեոլուհուն թվում էր, որ հենց, այդպիսի հատկություններն են, որ տղամարդուն կստիպեն գերի դառնալ մեքսիկացի աղջկան։

Անցավ էլի մի քանի օր, բայց լասսոյավար աղջիկն այլևս չերևաց։

«Մորիսի վերքերը բուժվել են,— մտածեց կրեոլուհին,— և այլևս մշտական ուշադրության կարիք չի զգում»։

Ազոտեայում կանգնած այսպես էր մտորում նա և նայում դեպի հեռուն։ Այդ վաղ առավոտյան էր, արևածագից քիչ հետո, այն ժամին, երբ սովորաբար երևում էր ձիավոր մեքսիկուհին։

Հանկարծ անակնկալից զարմացած՝ Լուիզան քար կտրեց. ճանապարհի վրա նա տեսավ Մորիս Ջերալդին՝ ձիու վրա նստած։

Նա ձին քշում էր մի տեսակ կաշկանդված, դանդաղ վարգով։

Նրան ճանաչելուն պես դեռատի կրեոլուհին թաքնվեց ազոտեայի ճաղերի հետևը։ Նրա կրծքից մի խուլ ճիչ դուրս թռավ։ Դա զարմանքի ճիչ չէր։ Եվ ոչ էլ խղճահարության ճիչ էր, թեև նա տեսավ երիտասարդի դեմքի հիվանդագին գունատությունը և անզոր կախված վիրավոր ձեռքը։ Դա ավելի շուտ ցավող սրտից դուրս թռած հառաչանք էր։

Հիվանդի վերքերը բուժվել են։ Նա այլևս գթության քրոջ օգնության կարիք չի զգում։ Այժմ նա ինքն է նրա մոտ գնում։

Ծաղկած արմավաշուշանի հետևը թաքնված՝ Լուիզան ագահաբար հետևում էր Ջերալդի ամեն մի շարժմանը։

Աղջիկը որոշ թեթևություն զգաց նկատելով, որ նա մի քանի հայացք գցեց Կասա-դել-Կորվոյի կողմը, և ավելի ևս հրճվեց, երբ Մորիսը կանգ առավ անտառակի մոտ և երկար, ուշադիր նայեց գասիենդայի կողմը։

Կրեոլուհու մեջ մի հույս առկայծեց, որ գասիենդայի կողմը նայելիս նա իր մասին է մտածում։ Բայց դա վաղանցուկ ուրախություն էր, որ նորից փոխարինվեց մռայլ թախիծով։

Բայց ո՜ւր է գնում նա։ Իհարկե՝ այցելելու դոնյա Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսին։

Ճիշտ է, մի ժամից հետո նա վերադարձավ։ Բայց չէ՞ որ նրանք կարող էին հանդիպել անտառում։

Եվ ի՛նչ մի բան է, որ մուստանգերը մոտիկից անցնելիս նորից նայեց գասիենդային և նորից կանգ առավ անտառակի մոտ ու երկար նայում էր Կասա-դել-Կորվոյի կողմը։ Դա կարող էր լինել միայն նենգության արտահայտություն. այդպես էր բացատրում Լուիզան երիտասարդի արարքը։

Նա միայն ցանկանում է փորփրել աղջկա սրտի վերքերը՝ իրեն զգալով հաղթող։ Բայց ինչո՞ւ համար է այդ դաժանությունը։ Ինչո՞ւ է կանգ առել այստեղ, երբ դեռ իր շուրթերին չեն պաղել Իսիդորայի համբույրները։

ԳԼՈԻհ XXVII

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Լուիզա ոյնդեքստերը նորից ազոտեայումն է, նորից խանդի տառապանքների իշխանության տակ։ Նախորդ օրը նա ինքն իրեն երդվել էր, որ այլևս այստեղ չի բարձրանալու։ Բայց այդ երդումը խախտվեց հենց մյուս օրը, նախքան արևը կցամաքեցներ պրերիայի կանաչի վրա նստած ցողը։

Նախորդ օրվա պես նա ազոտեայում կանգնած՝ հայացքը հառել էր հեռան. Նախորդ օրվա պես տեսավ անցնող ձիավորին։ Նախորդ օրվա պես նա թաքնվեց ճաղերի հետևը։

Ձիավորը գնում էր ճանապարհով, նախորդ օրվա պես նա մի հայացք գցեց գասիենդայի վրա և, անտառակի մոտ կանգ առնելով, երկար նայում էր Կասա-դել-Կորվոյի կողմը։

Հույսով ու սարսափով էր թպրտում դեռատի կրեոլուհու սիրտը։ Նա արդեն պատրաստ էր դուրս գալու իր թաքստոցից, բայց վախն ավելի ուժեղ դուրս եկավ, իսկ մի րոպե անց ձիավորն անհայտացավ։

Ո՞ւր։ Ւհարկե՝ Ւսիդորայի հետ տեսնվելու։ Մի՞թէ կարող է կասկած լինել այստեղ։

Եթե այդպես է, ուրեմն հարկավոր է շուտ պարզել այդ։ Քսան րոպե չանցած նույն ճանապարհի վրա երևաց հովազի գույնի մի ուրիշ ձի։

Կրեոլուհու խանդոտ սիրտն այլևս չէր կարողացել կասկածներով տառապել։ Ոչ մի ճշմարտության չէր կարող ավելի մեծ տանջանք պասոճառել նրան, քան իր կասկածների պատճառած տանջանքն էր։ Եվ նա որոշեց ճշմարտությունն իմանալ։

Լուիզան ուղղվեց դեպի այն անտառակը, որտեղ մի քսան րոպե առաջ անհայտացել էր մուստանգերը։ Ակացիայի ծառերը երերուն ստվեր էին գցում ճանապարհի վրա։ Լուիզան ձին քշում էր բարձր, փափուկ խոտի վրայով, բոլորովին անաղմուկ։ Նա վախենում էր, թե չլինի՞ ձին սըմբակը խփի քարին։

Աղջիկն ուչիուշով դիտում էր անտառակը։ Հետո նա բարձրացավ մի բլրի գագաթ։ Այնտեղից տեսավ բարձր ծառերով շրջապատված մի տուն։ Նա գիտեր, որ դա Ւսիդորայի հորեղբայր Սիլվիո Մարտինեցի գասիենդան է։ Ցածի հարթության մեջ ուրիշ տներ էլ էին երևում, բայց կրեոլուհու հարցական հայացքը հառած էր միայն բլրի վրայի տան և դեպի այդ տուն տանող ճանապարհի վրա։ Բայց ձիավորը չէր երևում։

«Սինյորուհին կարող էր ընդառաջ գալ նրան, կամ գուցե Մորիսը նրանց տո՞ւն է մտել։ Որտե՞ղ են նրանք հիմա, անտառո՞ւմ, թե տանը։ Եթե այդպես է, ապա գիտե՞ արդյոք դրա մասին դոն Սիլվիոն»։

Լուիզայի մտքելն ընդհատեցին մի ձիու վրնջոց և քարին զարկվող պայտի ձայնը։

Լուիզան ցած նայեց։ Բլրի դիք լանջով մուստանգերն ուղիղ իր մոտ էր բարձրանում։

— Բարև ձեզ, միսս Պոյնդեքստեր,— ասաց նա մոտենալով։— Դուք մենա՞կ եք։

— Մենակ եմ, սըր։ Իսկ ինչո՞ւ մենակ չպիտի լինեմ։

— Ճիշտ որ, դուք ինձ ասել եք, որ սիրում եք մենակ ճամփորդել։

— Կարծեմ դուք նույնպես գերադասում եք մենակ զբոսնել, միստր Ջերալդ։ Թե՞ սխալվում եմ։

— Դուք իրավացի եք, ես սիրում եմ մենակ ճամփորդել, որպեսզի մարդկանց մեջ չլինեմ։ Ցավոք սրտի, ես դժբախտություն ունեցա ապրելու պանդոկ-հյուրանոցում, ինչպես հպարտ-հպարտ կոչում է այն իր տերը։ Այնտեղ շատ աղմկալից է, իսկ ես առանձնապես սուր եմ զգում այդ։ Խաղաղ անկյուններում, ակացիայի ստվերի տակ ձիով զբոսնելը ինձ մեծ բավականություն է պատճառում։ Մի՞թե դուք նույն կարծիքին չեք։

— Դուք այդ ավելի լավ կիմանաք։ Չէ՞ որ դուք հաճախ եք ձիով զբոսնում։

— Հաճա՜խ։ Ես ընդամենը երկրորդ անգամն եմ այստեղով անցնում։ Չէ՞ որ ես հիվանդությունից հետո նոր եմ անկողնից վեր կացել։ Բայց, ներեցեք, միսս Պոյնդեքստեր․․․ ասացեք ինձ, խդրում եմ, դուք որտեղի՞ ց գիտեք, որ ես այստեղով անցել եմ։

— 0՜,— պատասխանեց Լուիզան շփոթվելով,— ինչպե՞ս կարող էի չնկատել այդ։ Ես սովոր եմ օրվա մեծ մասն անցկացնել ազոտեայում։ Այնտեղ շատ լավ է, մանավանդ առավոտները։ Ես չէի կարող ձեզ չտեսնել, երբ դուք անցնում էիք ճանապարհով, բայց ակացիաների տակ արդեն ես ձեզ չտեսա։

— Նշանակում է, դուք տեսե՞լ եք ինձ։

— Իհարկե, տեսել եմ։ Չէ՞ որ ճանապարհն անցնում է մեր տան մոտով։ Ես նույնիսկ նկատեցի այն լեդիին, որն այս նույն ճանապարհով անցնում էր ձիով։ Բավականություն եմ ունեցել տեսնելու նաև, թե ինչպես նա հմտորեն լասսոն գցեց խեղճ քարայծի վիզը։ Ես համոզված եմ, որ դա հենց այն ջահել աղջիկն է, որի մասին դուք այն օրը պատմում էիք ինձ։

— Իսիդորա՞ն։

— Իսիդորան,

— Ա՜խ, այո՛։ Ճիշտ որ նա այստեղ հյուր է եղել իր հորեղբոր մոտ։

— Եվ շատ ուշադի՞ր է եղել միստր Մորիս Զերալդի նկատմամբ։

— Այո , դուք իրավացի եք. նա, իսկապես, շատ բարի է եղել, թեև ես դեռ հնարավորություն չեմ ունեցել շնորհակալություն հայտնելու նրան։ Չնայած ինձ հետ ունեցած ամբողջ բարեկամությանը, նա օտարերկրացիներին չի սիրում և երբեք չէր համաձայնի միստր Օբերդոֆերի հյուրանոցի շեմքը կոխել։

— Իսկապե՞ս։ Երևի նա գերադասում է ձեզ հետ հանդիպել ակացիների ստվերո՞ւմ։

— Ես ընդհանրապես վաղուց չեմ հանդիպել նրան և երևի առաջիկա մի քանի ամսում չեմ էլ հանդիպի, որովհետև նա գնացել է Ռիո-Գրանդեի ափերը։

— Դուք ճշմարի՞տ եք ասում, միստր Ջերալդ։ Այն օրից, ինչ նա իր ազգականի մոտից գնացել է, դուք նրան չե՞ք տեսել։

— Այո՛, չեմ տեսել,— զարմանքով պատասխանեց Մորիսը։— Եվ նրա այստեղ լինելն էլ իմացել եմ նրանից, որ ինձ ամեն տեսակ ուտելիքներ էր ուղարկում, որոնք, ճիշտն ասած, իմ հիվանդ վիճակում իսկը ժամանակին էին։ Օրերդոֆերի հյուրանոցի խոհանոցը հարկ եղած բարձրության վրա չի գտնվում, մյուս կողմից պանդոկապետն ինձ հետ այնքան էլ լավ չի վարվում։ Դոնյա Ւսիդորան, պետք է ասել, շատ առատորեն երախտահատույց եղավ այն փոքրիկ ծառայության համար, որ ես մի ժամանակ մատուցել եմ նրան։

— Ծառայությո՞ւն։ Կարելի՞ է իմանալ, թե ինչ ծառայություն է եղել դա, միստր Ջերալդ։

— 0՜, իհարկե։ Մի անգամ ես առիթ եմ ունեցել դոնյա Իսիդորային փրկելու հնդիկների ձեռքից։ Հնդիկները նրա վրա էին հարձակվել Ռիո-Գրանդեից Լեոնա գալու ճանապարհին, և նրա համար դժվար կլիներ դուրս պրծնել նրանց ձեռքից, եթե ես ժամանակին չհասնեի։

— Եվ դուք այդ կոչում եք փոքրիկ ծառայությո՞ւն։ Դուք շատ համեստ եք ձեր գնահատականներում, միստր Ջերալդ։ Եթե որևէ մեկն ինձ համար այդպիսի բան աներ...

— Ւնչո՞վ երախտահատույց կլինեիք,— հարցրեց մուստանգերն ակներև հուզմունքով։

— Ես կսիրեի նրան,— արագ պատասխանեց Լուիզան։

— Եթե այդպես է, շշնջաց Մորիսը՝ թեքվելով դեպի Լուիզան,— ես իմ կյանքի կեսը կտայի, որպեսզի ձեզ տեսնեի հնդիկների ձեռքում և էլի կեսը կտայի, որպեսզի ձեզ փրկեի նրանցից։

— Ճշմարի՞տ , եք ասում, Մորիս Ջերալդ։ Կատակ չե՞ք անում ինձ հետ։ Չէ՞ որ ես երեխա չեմ։ Ասացեք ճշմարիտը։ Դուք իրո՞ք այն եք մտածում, ինչ ասում եք։

— Այո՛, ճշմարիտ։ Երդվո՛ւմ եմ։

Եվ այս խոստովանությունը երջանկությամբ լցրեց Լուիզայի սիրտը։

ԳԼՈԻԽ XXVIII

ԱՐԳԵԼՎԱԾ ՈՒՐԱԽՈՒԹՅՈՒՆ

Այն ժամանակից, ինչ Տեխասում երևացել էին եվրոպացի գաղութականները, հարաբերություններս հնդիկների հետ դարձել էր ամենահրատապ թեման, որ հուզում էր տեխասյան հասարակությունը։

— Հնդիկները, այդ երկրի օրինական տերերը, բացահայտ պատերազմ մղեին գաղութականների դեմ, թե խաղաղություն տիրեր, միևնույն է, խոսում էին նրանց մասին։ Առաջին դեպքում խոսում էին վրա հասած վտանգի մասին, երկրորդ դեպքում քննարկում էին այն հարցը, թե արդյոք կարմրամորթ առաջնորդները երկա՞ր ժամանակով են ցած դրել իրենց տոմագավկները։

Այդ թեման քննարկվում եր ամենուրեք և միշտ, լիներ դա նախաճաշի ժամանակ, ճաշի, թե ընթրիքի։ Ագարակատիրոջ գասիենդայում լիներ, թե որսորդի խրճիթում, «արջ», «կատվառյուծ», «վայրի վարազ» բառերը ավելի քիչ և ավելի պակաս վախով էին արտասանվում, քան «հնդիկ» բառը։ Տեխասում երեխաներին հնդիկներով էին վախեցնում, հնդիկների մասին արված պատմությունները ոչ միայն երեխաների, այլև նրանց ծնողների քունն էին խանգարում։ Նույնիսկ Կասա-դել-Կորվոյի քարե բարձր պարիսպները գասիենդայի բնակիչներին չէին փրկում այդ ապրումներից։ Պոյնդեքստերի ընտանիքն էլ բաժանում էր ամերիկյան սպիտակամորթների վախը կարմրամորթներից։

Ամրոցից ստացված պաշտոնական տեղեկությունը հաստատեց այդ վտանգի իրական լինելը։ Այդ տեղեկությունը եկավ խնջույքից հետո երկու շաբաթ անց։

Մի օր վաղ առավոտյան, երբ ագարակատիրոջ ընտանիքը դեռ նախաճաշում էր, ամրոցից եկած մի ձիավոր Պոյնդեքստերին ինչ-որ ծրար հանձնեց։

— Անհաճո՜ նորություն,— գոչեց Պոյնդեքստերը արագ աչքի անցկացնելով թուղթը։— Քանի որ մայորն ինքն էլ համոզված է, նշանակում է կասկածելու առիթ չկա։

— Անհաճո նորությո՞ւն, հայրիկ,— հարցրեց աղջիկը, խիստ կարմրելով։

Եվ իսկույն էլ մտածեց ինքն իրեն. «Ի՞նչ կարող է գրած լինել մայորը։ Ես նրան երեկ հանդիպեցի անտառակում։ Նա ինձ տեսավ նրա... Կարո՞ղ է այդպիսի բան լինել։ Աստված իմ, եթե հայրիկս իմանա...»։

— «Կոմանչների ցեղը ռազմի ուղին է բռնել»— այսպես է գրում մայորը,— ասաց Պոյնդեքստերը։

— Ա՞յդ է ամենը, — թեթևացած հարցրեց Լուիզան, ասես այդ տեղեկության մեջ ոչ մի սարսափելի բան չկար։— Դու վախեցրիր մեզ։ Ես էլ կարծում էի, թե որևէ ավելի սարսափելի բան են հաղորդել։

— Ավելի սարսափելի՞։ Ինչ հիմարություններ ես ասում, դստրիկս։ Տեխասում կոմանչներից ավելի սարսափելի բան չկա։ Դա ամենամեծ վտանգն է։

Լուիզան այլևս չառարկեց, թեև նա ուրիշ կարծիքի էր։

Կոլհաունը հարցրեց.

— Մայորը հավատացա՞ծ է արդյոք, որ հնդիկները մեզ վրա են հարձակվելու։ Ի՞նչ է գրում նա։

— Գրում է, որ առաջ ինքն այդ լուրերին առանձին նշանակություն չէր տալիս։ Բայց երեկ գիշեր ամրոց է եկել սեմինոլների առաջնորդ Վայրի Կատուն՝ այդ ցեղի մի քանի ներկայացուցիչների հետ։ Նա հաղորդել է, որ ամբողջ Տեխասում կոմանչներն իրենց իջևաններում ներկած սյուներ են տնկել, որ արդեն մի ամիս է, ինչ այդ վայրենիները պատերազմի պարեր են պարում, որ նրանցից ոմանք արդեն արշավի են ելել և որ ամեն րոպե նրանց կարելի է սպասել սետլմենտի շրջակայքում։

— Վայրի Կատո՞ւն,— հարցրեց Լուիզան։— Մի թե այդ դավաճանին կարելի է հավատալ։ Նա երևի գաղութականներին նույնքան թշնամի է, որքան իր ժողովրդին։

— Դու իրավացի ես, դստրիկս։ Մայորն այս նամակում նրան ճիշտ նույնպիսի բնութագրություն է տալիս։ Նա խորհուրդ է տալիս զգույշ լինել այդ երկերեսանի սրիկայի հետ, որը, իհարկե, հենց որ հարմար գտնի, կանցնի կոմանչների կողմը։ Դե՛հ, ի՛նչ կա որ,— ասաց ագարակատերը, թուղթը մի կողմ դնելով և շարունակելով խմել իր սուրճը,— հուսանք, որ ռազմի ուղին բռնելով՝ կոմանչները կնահանջեն Կասա-դել-Կորվոյի ատամնավոր պարիսպների առաջ և սիրտ չեն անի դիպչել մեր գասիենդային։

Այդ ժամանակ նեգր Պլուտոն մտավ սեղանատուն որտեղ բոլորը նստած նախաճաշում էին։ Նեգրի դեմքին մի լայն ժպիտ էր շողում։

— Ի՞նչ կա,Պլուտո՛,— հարցրեց տերը։

— Ես ձեզմոտ չեմ եկել, միստր Վուդլի։ Ես միայն ուզում էի միսս Լուիզային ասել, որ ձին արդեն թամբած է։ Խատուտիկը չի սիրում բակի սալաքարերի վրա կանգնել, նա պրերիայի փափուկ խոտն է ուզուո կոխոտել։

— Դու զբոսանքի՞ ես գնում, Լուիզա,— հարցրեց ագարակատերը ակներև ղժգոհությամբ։

— Այո, հայրիկ։ Ես ուզում էի մի քիչ զբոսնել։

— Դւ այդ չպետք է անես։

— Ինչո՞ւ։

— Ես չեմ ուզում, որ դու մենակ գնաս։ Դա անվայել բան է։

— Բայց ինչո՞ւ, հայրիկ։ Չէ՞ որ ես շատ անգամ եմ գնացել։

— Այո, դժբախտաբար, շատ հաճախ։

Վերջին դիտողությունը աղջկան ստիպեց փոքր-ինչ կարմրել։ Բայց թե ինչն էր նշանակում այդ՝ Լուիզան այնքան էլ չհասկացավ։

— Եթե դու դեմ ես դրան, հայրիկ, չեմ գնա,— ասաց նա։— Բայց մի՞թե դու որոշել ես ինձ այս տան մեջ փակած պահել։ Ձեզ, տղամարդկանցդ համար լավ է, ամեն օր դուք աշխատանքի եք գնում։ Իսկ ինձ համար որոշել ես շա՜տ լավ կյանք ստեղծել այս անուշիկ Տեխասում։

— Դու ինձ ճիշտ չհասկացար, Լուիզա։ Ես ամենևին դեմ չեմ, որ դու զբոսանքի գնաս։ Զբոսնիր որքան սիրտդ ուզում է, միայն թե քեզ հետ որևէ մեկը լինի։ Գնա Հենրիի հետ, կամ Կասսիի։ Բայց ես չեմ ուզում, որ դու մենակ գնաս։ Դրա համար ես իմ հիմքերն ունեմ։

— Հիմքե՞ր։ Ի՞նչ հիմքեր,

Այս հարցն ակամա դուրս թռավ Լուիզայի շուրթերից։ Նա իսկույն էլ ափսոսաց, որ իրեն չի զսպել և անհանգիստ սպասում էր հոր պատասխանին։

Բայց հոր պատասխանը մի փոքր հանգստացրեց նրան։

— Դու ուզում ես իմանալ ի՞նչ հիմքեր են դրանք։ Մի՛ մոռացիր, որ Տեխասը Լուիզիանա չէ, որտեղ աղջիկն ազատորեն կարող է գնալ ուր սիրտն ուզենա։ Այստեղ, Տեխասում, ամեն քայլափոխի վտանգ կա։ Վերցնենք հենց թեկուզ հնդիկներին...

— Հնդիկներից վախենալու բան չունեմ։ Ես երբեք գասիենդայից հինգ մղոնից ավելի չեմ հեռանում։

— Հինգ մղո՞ն,— գոչեց կապիտանը ծաղրաբար։— Դա միևնույն է, թե հիսուն մղոն հեռանաս։ Հնդիկներին դու նույն հաջողությամբ կարող ես հանդիպել մեր տան դարբասից մի հարյուր քայլի վրա, ինչպես հարյուր մղոնի վրա։ Երբ նրանք ռազմի ուղին են բռնում, նրանց կարելի է հանդիպել ամեն տեղ և ամեն ժամանակ։ Ես կարծում եմ Վուդլի քեռին ճիշտ է ասում. քո կողմից խիստ անզգուշություն կլինի մենակ գնալ։

— Դու այդպե՞ս ես կարծում,— հեգնանքով հարցրեց կրեոլուհին, շուռ գալով դեպի հորաքրոջ տղան։— Դե ասա խնդրեմ, ո՞րն է լինելու քո օգնությունը, եթե ես, իսկապես, կոմանչների հանդիպեմ, թեև ես ընդհանրապես խիստ կասկածում եմ, թե կհանդիպեմ... Ի՜նչ տեսարան կլինի. մենք երկուսս միասին՝ ներկված վայրենիների ռազմաշունչ ցեղի մեջ. հա՛-հա՛-հա՛։ Վտանգի մեջ կլինես դո՛ւ և ոչ թե ես։ Չեմ կասկածում, որ ես իմ խատուտիկով կսլանամ տուն, իսկ դու կմնաս պատասխան տալու։ Զարհուրելի վտանգ՝ տանից հինգ մղոնի վրա՜։ Դե փորձիր ամբողջ Տեխասում գտնել մի ձիավոր, որը կարողանա հասնել իմ հետևից, երր ես իմ խատուտիկի վրա եմ։ Հազիվ թե այդ հաջողվի քեզ, Կա՛շ։

— Լռի՛ր, Լուիզա,— խստորեն ասաց Պոյնդեքստերը։— Ինձ դուր չի գալիս, երբ այդպես ես խոսում... Ուշադրություն մի դարձնի նրա վրա, Կասսի՛։ Եվ բացի հնդիկներից այստեղ շատ կա ամեն տեսակ խաժամուժ։ Հիշիր, որ ես քեզ արգելում եմ մենակ գնալ զբոսանքի, ինչպես անում էիր առաջ։

— Թող քո ասածը լինի, հայրի՛կ, — պատասխանեց Լուիզան սեղանից վեր կենալով։— Իհարկե, ես պետք է ենթարկվեմ քեզ։ Բայց իմացիր, որ անշարժ տանը նստելով, ես կարող եմ առողջությունս կորցնել... Գնա՛, Պլուտո՛,- դարձավ նա նեգրին, որը դեռ շեմքում կանգնած ժպտում էր:— Ախոռը տար խատուտիկին կամ բաց թող արոտում, ինչպես կուզես։ Թող նա գնա իր պրերիան, եթե այդպես է ուզում։ Ինձ այլևս պետք չէ։

Այս ասելով աղջիկը դուրս գնաց սենյակից։

«Ի՞նչ կարող է իմացած լինել հայրս։ Գուցե դա միայն նրա կասկա՞ծն է։ Ո՞վ կարող էր ասել նրան։ Արդյոք նա գիտե՞ մեր հանդիպման մասին»։

ԳԼՈԻԽ XXIX

ԷԼ-ԿՈՅՈՏԸ ԻՐ ՏԱՆԸ

Կոլհաունն էլ սեղանից վեր կացավ համարյա նույնպես անակնկալ, ինչպես Լուիզան։ Այս անգամ առանց իր սենյակը մտնելու նա դուրս եկավ տնից։

Թեև դեռ վերքերը ցավում էին, բայց արդեն բավական կազդուրվել էր հիվանդությունից և կարող էր տան շուրջը ման գալ։

Բայց այս անգամ նա ավելի հեռու գնաց։ Տեղի ունեցած խոսակցության ազդեցության տա՞կ էր արդյոք, թե՞ ստացած տեղեկության կապակցությամբ՝ հանկարծ նա իր մեջ այնքան ուժ զգաց, որ հենակները թևերի տակ գետի հոսանքն ի վեր բարձրացավ վերև, ամրոցի ուղղությամբ։

Բավական տարածություն անցնելով գասիենդայի հետևը փռված բոլորովին արևախանձ պարապուտով՝ նա մոտեցավ ակացիաների մի ցածր թփուտի, որը ծվարել էր ավելի բարձրաբուն ծառերի ստվերի տակ։

Կանաչ թավուտի խորքում կանգնած էր դալար ճյուղերից հյուսած և կավացեխով սվաղած մի խրճիթ՝ հարավարևմտյան Տեխասի մի տիպիկ կացարան։

Դա Միգուել Դիազի՝ մեքսիկացի մուստանգերի կացարանն էր, և լիովին համապատասխանում էր իր տիրոջը՝ անգութ կիսավայրենուն, որն իզուր չէր ստացել «էլ-Կոյոտ» մականունը։

Այնքան էլ հաճախ չէր կարելի այդ գայլին տեսնել իր որջում. Միգուել Դիազի խրճիթը թերևս արժանի չէր ավելի, լավ անվան։ Դա նրա գիշերելու պատահական վայրն էր միայն։ Երբեմն-երբեմն, հաջողակ որսից հետո միայն նա կարող էր իրեն թույլ տալ մի փոքր ժամանակ ապրել սետլմենտի մոտ, օգտվելով այնտեղի հնարավոր «զվարճություններից»։ Մնացած ժամանակն անց էր կացնում պրերիայում։

Կոլհաունի բախտը բերեց. նա Միգուել Դիազին խրճիթում գտավ, թեև հարբած վիճակում։ Ասենք՝ դա նրա սովորական վիճակն էր։

— Ալլո՛, սինյո՛ր,— գոչեց Էլ-Կոյոտը շեմքում տեսնելով հյուրին։— Այդ ո՞ր քամին բերեց։ Բոլորովին չէի սպասում ձեզ այստեղ տեսնել: Վերցրեք աթոռը։ Ահա, այստեղ է։ Աթո՜ռ։ Հա՛-հա՛-հա՛։

Նրա ծիծաղն առաջացրեց այն առարկան, որին նա աթոռ էր կոչում։ Դա պարզապես մուստանգի գանգ էր, որ աթոռի դեր էր կատարում:

Մի անտաշ սեղան՝ արմավաշուշանի երեսաթափերից, նույնպիսի մի հասարակ մահճակալ՝ պատրաստված եղեգնից՝ ահա այդ կացարանի ամբողջ կահավորությունը։

Երկար քայլելուց հոգնած Կոլհաունը օգտվեց տանտիրոջ հրավերից և նստեց գանգի վրա։ Առանց ժամանակ կորցնելու նա իսկույն գործի անցավ։

— Սինյոր Դիազ,— ասաց նա,— ես այստեղ եմ եկել...

— Սինյոր ամերիկանո,— գոչեց կիսահարբած որսորդը,— ինչի՞ համար է ավելորդ խոսակցությունը, caramba։ Ես շատ լավ գիտեմ, թե ինչի եք եկել այստեղ։ Դուք ուզում եք, որ ես թրխկացնեմ այդ իռլանդացի դևին։

— Այո՛։

Դե ուրեմն ես արդեն խոստացել եմ, որ առաջին իսկ հարմար րոպեին այդ բանը կանեմ ձեզ համար հինգ հարյուր դոլլարով: Միգուել Դիազը միշտ կատարում է իր խոստումները: Բայց դեռ ժամանակը չի եկել և հարմար առիթ չի եղել։ Caray։ Մարդուն ինչպես հարկն է սպանելու համար արվեստ է պահանջվում։ Նույնիսկ պրերիայում չի կարելի այնպես սպանել, որ հետքը չգտնեն: Իսկ եթե հետքը գտան, ինձ համար դա կատակ չի լինի։ Դուք մոռանում եք, սինյոր, որ ես մեքսիկացի եմ։ Եթե ես ամերիկացի լինեի, ինչպես դուք, հեշտությամբ կարող էի վերջ տալ նրան: Կասեի, որ մեր մեջ կռիվ է եղել և ջրից չոր դուրս կգայի։ Բայց մեքսիկացիներիս բանն ուրիշ է: Մեզ մոտ, երբ մարդուց արյուն են բաց թողնում, դա կոչվում է սպանություն։ Եվ դրանից հետո դուք, ամերիկացիներդ, տասներկու «ազնիվ»

դատավորներից բաղկացած ձեր դատարանում վճիռ եք հանում՝ «Կախել»։ Իռլանդացուն ես էլ ատում եմ այնպես, ինչպես դուք, բայց հիմար դրության մեջ ընկնել չեմ ուզում։ Ես պետք է սպասեմ, մինչև մի հարմար առիթ լինի։

— Հիմա հենց իսկը հարմար ժամանակն է,— շտապ վրա բերեց Կոլհաունը։- Դուք ասում էիք, որ հեշտությամբ կարող էիք այդ բանն անել, եթե միայն հնդիկների հետ կռիվ սկսվեր։

— Ճշմարիտ է, ասել եմ, և եթե այդպես լիներ...

— Ուրեմն, դուք դեռ նորությունը չգիտե՞ք։

— Ի՞նչ նորություն։

— Չէ՞ որ կոմանչները ռազմի ուղի են բռնել։

— Caramba!— գոչեց Էլ-Կոյոտը վեր թռչելով իր եղեգնյա մահտճկալից։— Օ՜, սուրբ կույս։ Մի՞թե այդ ճշմարիտ է, սինյո՛ր։

— Իսկական ճշմարտություն։ Այդ լուրը հենց նոր է ստացվել ամրոցում։ Ես հավաստի տեղեկություն ունեմ հենց ամրոցի պարետից։

— Այդ դեպքում...— պատասխանեց մեքսիկացին մտքի մեջ ընկած,- այդ դեպքում դոն Մորիսիոն կարող է մեռնել։ Կոմանչները կարող են սպանել նրան։ Հա՛ –հա՛–հա՛։

— Դուք համոզվա՞ծ եք դրանում։

— Ես ավելի շատ համոզված կլինեի, եթե նրա գանգի համար հինգ հարյուրի փոխարեն վճարվեր հազար դոլլար։

— Նա արժե այդ գումարը։

— Ո՞ր գումարը։

— Հազար դոլլար։

— Դուք խոստանո՞ւմ եք:

–Այո՛, խոստանում եմ։

— Ուրեմն, կոմանչները նրա գանգամաշկը կքերթեն, սինյոր կապիտան։ Դուք կարող եք վերադառնալ Կասա-դել— Կորվո և հանգիստ քնել: Հավատացած եղեք, որ առիթը ներկայանալուն պես ձեր թշնամին կմնա անմազ։ Դուք հասկանո՞ւմ եք ինձ։

— Այո՛, իհարկե։

— Ւսկ հիմա պատրաստեցեք հազար դոլլարը։

— Նրանք սպասում են ձեզ։

— Caramba! ես շուտ կվաստակեմ դրանք... Ցտեսություն, ցտեսություն... Սու՜րբ կույս,— գոչեց մեքսիկացին, հենց որ նրա այցելուն հեռացավ։- Ա՛յ թե բախտս բերեց Հազար դոլլար ստանալ՝ թրխկացնելու համար մի մարդու, որին առանց այն էլ ուզում էի սպանել։ Կոմանչիները ռազմի ուղի են բռնել։ Եթե այդպես է, ես պետք է իմ հագուստը պատրաստեմ այդ դիմակահանդեսի համար։ Հնդիկների հետ զինադադարի այս երկար տարիների ընթացքում այգ հագուստը վաղուց ընկած է անգործ։

ԳԼՈԻԽ XXX

ՕԴԱՅԻՆ ՓՈՍՏ

Լուիզա Պոյնդեքստերը սպորտի տարբեր ձևերի հետ սիրում էր դբաղվել նաև նետաձգությամբ: Նա հիանալի տիրապետում էր աղեղին։ Աղեղ գործածելը նրան սովորեցրել էին գում ցեղի հնդիկները դեռ Միսիսիպիում եղած ժամանակ։

Տեխաս փոխադրվելուց հետո նա դեռ առիթ չէր ունեցել նետաձգության վարժություններ անելու։ Նարնջենուց պատրաստած նրա գեղեցիկ աղեղը և փետրավոր նետերը անգործ ընկած էին պահարանի մեջ:

Բայց ահա եկավ ժամանակը, երբ նրանք պետք եղան։ Դա այն օրից հետո էր, երբ նախաճաշի ժամանակ հայրը աղջկան արգելեց մենակ զբոսանքի գնալ ձիով:

Լուիզան անտրտունջ ենթարկվեց հոր պատվերին, դեռ ավելին. նա ոչ միայն մենակ դուրս չէր գալիս, այլև ընդհանրապես հրաժարվեց ձիով զբոսանքներից, թեկուզ և իր եղբոր կամ Կոլհաունի ուղեկցությամբ։

Խատուտիկ մուստանգը մնացել էր ախոռում։

Բայց Լուիզան իր սիրելի նժույգին չէր մոռացել և, թեպետ չէր հեծնում, բայց և այնպես հաճախ էր այցելում նրան ու հետևում, որ առատ կեր տան։

Ձիավարությունից հրաժարվելով՝ Լուիզան սկսեց զբաղվել նետաձգությամբ։ Այժմ նա համարյա իր ամբողջ ժամանակը նվիրում էր այդ սպորտին։ Դրա համար նրա սիրած տեղը Լեոնայի ափն էր, այն տեղը, որտեղ աճել էին պառավ ընկուզենիներ, թթենիներ ու եղևնիներ։

Այստեղ նա բոլորովին մենակ էր, և ոչ ոք նրան չէր խանգարում, իսկ վերջին ժամանակներս նա մենակություն էր որոնում ավելի, քան երբևէ։ Հայրը նույնիսկ ամենախիստ տրամադրության մեջ եղած ժամանակ չէր կարող դստերը զրկել այդ անմեղ զվարճությունից։ Նա չէր անհանգստանում նրա մասին. Կասա-դել-Կորվոյի բարձր պարիսպները և Լեոնայի խոր ջրերը հուսալի պաշտպան էին նրա համար։ Ագարակատերը ոչ միայն չէր հակառակում այդ մենավոր զբոսանքներին, այլև, ընդհակառակն, խրա-խուսում էր։ Այն կասկածները, որ նրա մեջ սկսել էին ծագել,— և ոչ առանց հիմքի,— արագորեն ցրվեցին։

Վերջ ի վերջո չէ՞ որ դա կարող էր սովորական բամբասանք լինել։ Չար լեզուները միշտ պետք է շատախոսեն։ Այս անգամ երևի իրեն էին զոհ ընտրել: Շատ հավանական է, որ իր դստեր հանդիպումը Մորիս-մուստանգերի հետ հասարակ պատահականություն է եղել: Չէ՞ որ նրանք կարող էին անսպասելիորեն հանդիպել անտառակում։ Եվ, իհարկե, Լուիզայի համար անհարմար կլիներ անխոս անց-նել մի մարդու մոտով, որը երկու անգամ փրկել էր նրա կյանքը։ Կարող է լինել, որ դրա մեջ, բացի սովորական երախտագիտությունից, ուրիշ ոչ մի բան չի եղել։

Հենց այն, որ աղջիկն այդպես հեշտությամբ ենթարկվեց արգելքին, հաստատում էր այդ ենթադրությունը։ Չէ՞որ սովորաբար այնքան էլ հեշտ բան չէ նրա կամքն ընկճել, մանավանդ, եթե դա հակառակ է նրա նվիրական ցանկությանը: Վուդլի Պոյնդեքստերը շատ լավ էր իմանում, որ ինքն այնքան էլ մեծ ազդեցություն չունի իր դստեր վրա։ Ուստի զարմանալի չէ, որ հայրը գոհ էր աղջկա վարմունքից։ Նետ ու աղեղով անմեղ խաղը, որից կարող էին տուժել միայն այգու թռչնակները, ուրախացնում էր նրա սիրտը։

Բայց չքնաղ Լուիզայի հիսնամյա հայրը, երևում է, մոռացել էր իր երիտասարդությունը։ Լուիզան իր նետերը թռչնակներին չէր ուղարկում։ Նրա որսն ուրիշ բան էր. նա մի թղթի կտոր էր կապում նետի ծայրին և ուղարկում գետի դիմացի ափի ակացիաների թփուտը։ Իսկ քիչ հետո հենց իր իսկ նետը, միայն թե մի ուրիշ աղեղից արձակվելով, վերադառնում էր իր մոտ, դարձյալ ծայրին մի թուղթ, միայն թե ուրիշ թուղթ։

Սերը ծիծաղում է ամեն մի արգելքի վրա։

Հանդիպելու հնարավորությունից զրկված լինելով՝ Մորիսն ու Լուիզան միմյանց հետ կապ էին ստեղծել այսպիսի «օդային փոստի» միջոցով:

ԳԼՈՒԽ XXXI

ՀԱՋՈՂԱԿ ԱՆՑՈՒՄ

Նամակագրությունը երկար չտևեց։ Սիրահարները հանդիպում էին բաղձում... Լուիզայի և Մորիսի սրտերում բռնկած սերը ոչ մի արգելքի առաջ կանգ չէր առնում։

Եվ տեսակցության ճանապարհը շուտով գտնվեց։

Արդեն երկու անգամ սիրահարները հանդիպել էին ծեր այգու գիշերային լռության մեջ։ Երկու անգամ նրանք իրար սիրո երդում էին տվել աստղերի առկայծուն լույսի տակ։ Նշանակվել էր նաև երրորդ տեսակցությունը։

Իսկ հպարտ ագարակատերը քաղցր անգիտության մեջ էր։ Կարո՞ղ էր արդյոք նա մտածել, որ իր միակ դուստրը, իր պարծանքը այդպես դաժանորեն կխաբի իրեն։ Նա վաղուց էր փայփայում այն միտքը, թե իր գեղեցկուհի աղջիկը մի հարուստ ու նշանավոր մարդու տալով կարգի կբերի իր գործերը։ Կարո՞ղ էր նա երևակայել, որ այդ աղջիկը, մոռանալով իր հասարակության կանոնները, գիշերները հան-դիպումներ է ունենում մի հասարակ մուստանգերի հետ։

Իհարկե, այժմ ագարակատերը կասկածի նշույլ անգամ չուներ: Դա նրան կթվար ճշմարտությունից շատ հեռու, խիստ հրեշավոր: Նա գոհ էր, Լուիզան անտրտունջ ենթարկվեց իր պահանջին և վերջ տվեց ձիով զբոսանքներին։ Ի դեպ, նրան մի քիչ էլ

անհանգստացնում էր իր աղջկա համար անսովոր այդ հնազանդությունը։ Երբեմն նա նույնիսկ զղջում էր, որ աղջկան արգելել է ձիով զբոսնել։

**********

Լուսնկա գիշեր էր։ Այդպիսի գիշերներ միայն հարավումն են լինում։ Լուսնի արծաթափայլ սկավառակը սահուն լող էր տալիս շափյուղյա երկնքում։ Թափանցիկ օդում ուժեղ գծագրությամբ երևում էին լեռները։ Ծառերի տերևներն անշարժացել, ասես ականջ էին դնում գազանների, թռչունների ու միջատների գիշերային ձայներին։ Այդպիսի գիշերներին սիրահարվածների համար դժվար է քնել։

Արդեն կեսգիշերին մոտ էր, երբ մի ձիավոր դուրս եկավ Օբերդոֆերի հյուրանոցի դարբասից։ Նա ձին քշեց այն ճանապարհով, որն իջնում էր դեպի Լեոնայի ստորին հոսանքը և շուտով ծածկվեց սետլմենտ շտապող ուշացած ճամփորդների աչքերից:

Դա այն ճանապարհն էր, որ անցնում էր Կասա–դել— Կորվոյի գասիենդայի մոտով, Լեոնա գետի դիմացի ափով։ Հասնելով ակացիաների անտառակին, ձիավորը ցած թռավ ձիուց և ձին կապեց մի ծառից։ Հետո նա թամբի աղեղից վերցրեց ձիու մազից հյուսած մի երկար պարան, օղաձև փաթաթեց և, թևը գցելով, կամացուկ շարժվեց գասիենդայի կողմը:

Ծառերի թանձր ստվերի ծածկոցից դուրս գալուց առաջ նա ուշադիր նայեց երկնքին և պայծառ լուսավորող լուսնին:

«Միտք չկա սպասել այստեղ, մինչև այս գեղեցկուհին թաքնվի,— մտածեց նա մտահոգ տեսքով։— Երևում է՝ սա որոշել է մինչև առավոտ թագավորել այստեղ»։

Հետո նա սկսեց աչքով չափել այն բաց տարածությունը, որ նրան բաժանում էր գետի ափից։ Կասա-դել-Կորվոյի գասիենդան գտնվում էր հենց ուղիղ դիմացը, գետի հակադիր ափին։

«Իսկ եթե հիմա որևէ մեկը շրջում է այնտ՞եղ։ Բայց հազիվ թե այդ հնարավոր լինի այս ուշ ժամին։ Թերևս միայն այնպիսի մի մարդ, որը մռայլ մտքերից քնել չի կարողանում։ Փա՛հ։ Բայց չէ՞ որ այնտեղ կա այդպիսի մի մարդ: Եթե միայն նա արթուն է, ապա հաստատ կնկատի ինձ։ Բայց ի՛նչ արած։ Երկնքում ամպի պատառ չկա: Լուսինը շուտ չի մայր մտնի: Լուիզան սպասում է ինձ։ Ես պետք է ռիսկ անեմ։ Դե՛հ, առա՜ջ»։

Այս ասելով նա արագ և զգույշ քայլերով սկսեց շարժվել բաց տարածությունով դեպի գետը և շուտով մոտեցավ Լեոնայի դարափուլ ափին։

Առանց այստեղ հապաղելու նա ճարպկորեն ցած իջավ դարափուլի գալարուն շավիղով և հասավ գետին։

Հենց ուղիղ դիմացը, գետի մյուս ափին հսկա բարդենու ստվերի տակ կանգնած էր մի փոքրիկ մակույկ:

Համոզվելով, որ այնտեղ ոչ ոք չկա, մարդը վերցրեց իր լասսոն և ճարպիկ շարժումով նետեց գետի վրայով։ Օղակն իջավ մակույկի քթի ելուստի վրա։ Եվ, օղակը ձգելով, մարդն իր մոտ քաշեց մակույկը, որի հատակին թիակներ կային դրված:

Գետն անցնելով ու մակույկը կապելով՝ Կասա-դել-Կորվոյի գիշերային հյուրը կանգնած մնաց բարդենու ստվերում։ Հազիվ թե հարկ լինի ասելու, որ դա Մորիս-մուստանգերն էր։

ԳԼՈԻԽ XXXII

ԼՈՒՅՍ ԵՎ ՍՏՎԵՐ

Բարդենու տակ Մորիսը երկար չսպասեց։ Հենց նույն պահին, երբ նա մակույկի մեջ ցատկեց, Կասա-դել-Կորվոյի գասիենդայում այգու կողմի լուսամուտը բացվեց։ Լուսնի լույսով կարելի էր տեսնել մի փոքրիկ ձեռք, որ բռնել էր լուսամուտի բաց շրջանակը։

Մի քանի րոպե անց Լուիզա Պոյնդեքստերն արդեն քարե սանդուղքով իջնում էր այգի։

Մի վայրկյան նա կանգ առավ ու ականջ դրեց։ Թիակների ճղփո՞ց է արդյոք։ Թե՞ այդ իրեն թվաց։ Ծղրիդները օդը լցնում էին իրենց անդադրում ճռճռոցով, և հեշտությամբ կարելի էր սխալվել։ Տեսակցության նշանակված ժամը հասել էր արդեն, և աղջիկն այլևս սպասելու համբերություն չուներ։

Համր քայլերով Լուիզան իջավ քարե սանդուղքով, մտավ այգի, կամացուկ առաջ գնաց թփուտի միջով, անցավ մարմարե արձանների մոտով և, վերջապես, հասավ բարդենու տակ։ Այստեղ նրան դիմավորեց մուստանգերի սիրաբորբոք գիրկը։

**********

— Վաղը երեկոյան մենք էլի՞ կհանդիպենք, հոգյակս։

— Եթե միայն կարողանայի, ապա կասեի քեզ այո և՛ վաղը, և՛ մյուս օրը, և՛ ամեն օր, ի՜մ աննման։

— Իսկ ինչո՞ւ չէ։ Ինչո՞ւ չես կարող ասել այդ։

— Վաղը լուսաբացին ես պետք է գնամ Ալամո։

— Մի՞թե։ Այդ անհրաժեշտությո՞ւն է քեզ համար։

Այս հարցը հնչեց ակամա կշտամբանքով։ Ամեն անգամ, երբ Լուիզան լսում էր Ալամոյի ափի մենավոր խրճիթի մասին, նրա մեջ ինչ-որ տհաճ զգացմունք էր արթնանում։ Ինչո՞ւ։ Նա ինքն էլ չգիտեր։

— Դրա համար ես լուրջ հիմքեր ունեմ։

— Լուրջ հիմքե՞ր։ Մի՞թե այնտեղ որևէ մեկը սպասելու է քեզ։

— Իմ բարեկամ Ֆելիմը, ուրիշ ոչ ոք։ Հուսով եմ, որ նրան ոչինչ չի պատահել։ Ես նրան այնտեղ եմ ուղարկել մի տասն օր առաջ, դեռ հնդիկների մասին այս լուրերը տարածվելուց առաջ։

— Միայն Ֆելի՞մը, ուրիշ ոչ ո՞ք։ Դու ճի՞շտ ես ասում, Մորիս։ Միայն թե մի՛ խաբիր ինձ, սիրելիս։ Միայն նա՞ է սպասում քեզ։

— Ինչո՞ւ ես այդպիսի հարց տալիս ինձ, Լուիզա։

— Չեմ կարող ասել, թե ինչու։ Ես ամոթից կմեռնեի, եթե խոստովանեի, թե երբեմն ինչ մտքեր են գալիս գլուխս։

— Մի՛ վախեցիր, ասա ինձ այն ամենը, ինչ մտածում ես։ Ես քեզանից ոչինչ թաքցնել չէի կարող։ Դե, ասա ի՜մ աննման։

— Դու ուզո՞ւմ ես, որ ասեմ, Մորիս:

— Իհարկե ուզում եմ։ Ես շատ լավ գիտեմ, որ կարող եմ փարատել քո բոլոր տարակուսանքները։ Պարզ է, որ եթե որևէ մեկն իմանա մեր հարաբերությունները, քո մասին անհաճո խոսակցություններ կսկսվեն: Դրա համար էլ ես անհրաժեշտ եմ համարում գնալ Ալամո:

— Որպեսզի այնտե՞ղ մնաս:

— Ընդամենը մեկ կամ երկու օր։ Միայն նրա համար, որ հավաքեմ իմ իրերը և վերջին հրաժեշտը տամ իմ կյանքին՝ պրերիայում։

— Ինչպե՞ս թե։

— Դու կարծես դժգո՞հ ես դրանից։

— Ո՛չ: Ես միայն տարակուսանքի մեջ եմ: Չեմ կարողանում հասկանալ քեզ։ Եվ երևի երբեք այդ ինձ չի հաջողվի:

— Բայց չէ՞ որ ամեն ինչ պարզ է։ Ես մի կարևոր որոշում եմ ընդունել և գիտեմ, որ դու կներես ինձ այդ իմանալով։

— Կներեմ քե՞զ, Մորիս: Ինչի՞ համար:

— Նրա համար, որ ես քեզ չեմ հայտնել իմ գաղտնիքը։ Ես այն մարդը չեմ, ինչ դու համարում ես ինձ։

— Ես միայն մեկ բան գիտեմ. դու ազնիվ մարդ ես, գեղեցիկ ու համարձակ, մնացածը ինձ համար նշանակություն չունի։ Օ՜, Մորիս, եթե միայն դու իմանայիր, թե որքա՜ն թանկ ես դու ինձ համար, որքա՜ն եմ սիրում քեզ։

— Ի՜մ աղավնյակ, ե՛ս էլ, դո՛ւ էլ այրվում ենք միևնույն սիրով, և մեր երջանկությունը պաշտպանելու համար մենք պետք է համաձայնենք անջատման:

— Անջատո՞ւմ։

— Այո, սիրելիս, մենք կանջատվենք կարճ ժամանակով։

— Որքա՞ն։

— Այնքան, որքան հարկավոր կլինի, որպեսզի շոգենավը կտրի Ատլանտյան օվկիանոսը գնալու և գալու համար։

— Դա մի ամբողջ հավիտենականություն է։ Իսկ ինչի՞ համար։

— Գիտե՞ս ինչ: Ես պետք է գնամ հայրենիք, Իռլանդիա։ Ընդամենը մի քսան ժամ առաջ այնտեղից ինձ համար շատ կարևոր մի տեղեկություն եմ ստացել: Երբ վերադառնամ, ես քո հպարտ հորը կապացուցեմ, որ աղքատ մուստանգերը, որը նվաճել է իր դստեր սիրտը... Բայց նվաճե՞լ եմ ես այն, Լուիզա։

— Ւնքդ այդ շատ լավ գիտես։ Սերը համակել է իմ բոլոր մտքերը, զգացմունքներն ու ցանկությունները։

Նորից գրկախառնություն։ Նորից սիրո երդումներ, քնքուշ համբույրներ։

Եվ նրանք չնկատեցին, թե ինչպես հանկարծ դադարեց ծղրիդների ճռճռոցը, լռեց ծաղրասարյակը և այծակիթն սկսեց ավելի բարձր ճախրել լուսնկա օդում։ Ավազով ծածկված շավիղում ինչ-որ քայլեր հնչեցին։

Նրանք չտեսան այն մթին կերպարանքը, որ սահում էր ծաղիկների միջով, մերթ արձանի հետևը թաքնվելով, մերթ առաջանալով թփերի միջով։ Նրանք չտեսան, թե ինչպես այդ սև ստվերը թաքնվեց ծառի բնի հետևը, և չգիտեին, որ Կասսի Կոլհաունը որսում է նրանց ամեն մի շարժումը, նրանց սիրո երդումների ամեն մի բառը։

ԳԼՈՒԽ XXXIII

ՏԱՆՋԱԼԻՑ ՃՇՄԱՐՏՈՒԹՅՈՒՆ

Մի դատարկ պատահականություն Կոլհաունին օգնեց բացելու իր համար տանջալից ճշմարտությունը։

Կեսգիշեր էր, երբ կապիտանը բարձրացավ գասիենդայի կտուրը և այնտեղ հանգիստ ծխում էր իր սիգարը։ Այդ պահին նա, ըստ երևույթին, անհանգիստ լինելու առանձին առիթ չուներ։ Մուստանգերի հասցրած վերքերն արդեն ապաքինվել էին։ Ճիշտ է, պարտված լինելու հիշողությունը դեռ տանջում էր նրան, բայց վերջին ժամանակներս այդ հիշողության դառնությունը մեղմանում էր սպասվող մոտալուտ վրիժառության մտքով։

Կասսի Կոլհաունը, ինչպես և Լուիզայի հայրը, շատ գոհ էր, որ Լուիզան հրաժարվել է ձիով հեռավոր զբոսանքներ կատարելուց. չէ՞ որ հենց նա էր եղել այդ արգելքի նախաձեռնողը։ Լուիզայի հոր պես նա ևս չէր կասկածում, թե ինչու Լուիզան տարվել է մի նոր սպորտով՝ նետաձգությամբ, և դա դիտում էր որպես մի անմեղ զվարճություն։

Նա նույնիսկ փայփայում էր այն հույսը, թե Լուիզայի անտարբերությունն իր նկատմամբ կարող է միայն առերևույթ լինել: Վերջին ժամանակներս նրա վերաբերմունքը Կոլհաունին ավելի քիչ էր չոր։ Եվ Կոլհաունը պատրաստ էր կասկածելու իր խանդոտ ենթադրություններին։

Եվ այսպես, երեսը դեպի գետը դարձրած՝ Կոլհաունը հանգիստ ծխում էր իր սիգարը։ Ճանապարհին ձիավորի երևալը նրան համարյա չզարմացրեց։ Նա այնպես մտածեց, թե այդ մարդը ցանկացել է գիշերով ճամփորդել, օգտվելով զով եղանակից, փոխանակ տանջվելու արեգակի այրող ճառագայթների տակ։

Լուսնի լույսով Կոլհաունը ձիավորին չճանաչեց, ասենք առանձնապես ուշադրություն էլ չդարձրեց նրա վրա։ Պարզապես մեքենայորեն հետևում էր նրան հայացքով։ Միայն երբ ձիավորը մտավ անտառակ, Կոլհաունին դա տարօրինակ թվաց։

«Ի՞նչ կարող է նշանակել այս,— մտածեց նա։— Ձիուց իջավ և գալիս է այս կողմը, դեպի գետի ոլորանը։ Դարափուլից իջավ։ Երևում է՝ այս տեղերը լավ ծանոթ են նրան... Ի՞նչ է հարկավոր սրան։ Մի ՞թե ուզում է այգի մտնել։ Բայց ինչպե՞ս։ Լողալո՞վ։ Չլինի՞ թե գող է»։

Սա առաջին միտքն էր, որ նրա գլուխը եկավ։ Բայց և իսկույն զգաց, որ դա անհիմն ենթադրություն է։

«Թիակների ճղփոց... Նա մակույկը քաշեց մյուս ափը և նրանով է անցնում։ Ախր ի՞նչ է հարկավոր նրան այստեղ»։

Կոլհաունն արդեն այն է ուզում էր կամացուկ իջնել ցած, տղամարդկանց արթնացնել, որ միասին գնան եկվորին շրջապատելու, երբ հանկարծ նրան հասած մի ուրիշ ձայն փոխեց որոշումը։ Լսվեց դռա՞ն, թե բացվող լուսամուտի չխկոց։ Ձայնը լսվեց ցածից, համարյա հենց նրա տակից:

Կապիտանը ճաղերի վրայով կռացավ և նայեց ցած, որպեսզի իմանա՝ ինչ ձայն է այդ։ Եվ հանկարծ նրա դեմքը մահու պես սփրթնեց. բացվել էր Լուիզայի լուսամուտը, իսկ Լուիզան ամբողջովին սպիտակ հագած կանգնած էր այգի տանող սանդուղքի վրա:

Կոլհաունն իսկույն հասկացավ, որ Լուիզայի դուրս գալը կապված է մակույկով մոտեցող մարդու հետ։ Նա հասկացավ նաև, որ գետն անցնողը ոչ այլ ոք էր, եթե ոչ Մորիս-մուստանգերը։

Կոլհաունը կանգնել էր շշմած և տեղից շարժվելու ուժ չուներ։ Երբ սպիտակ կերպարանքն անհայտացավ և այգում ձայներ լսվեցին, միայն այդ ժամանակ նրա գլխում մի նոր ծրագիր ծագեց:

Նա մտածեց, որ այժմ ոչ ոքի արթնացնել հարկավոր չէ. ինքը մենակ պետք է դառնա Լուիզայի խայտառակության վկան։ Եվ Կասսի Կոլհաունը զայրույթից դողալով շտապեց աղջկա հետքերով:

Նա լսեց նրանց երդումները, սիրո խոստովանությունները, մուստանգերի որոշումը՝ վաղը լուսաբացին գնալու մասին, նրա խոստումը, որ շուտ կվերադառնա։ Նա վկա եղավ նրանց կրքոտ գրկախառնություններին։

Նրա մեջ ցանկություն բռնկեց դանակը խրել իր ախոյանի սիրտը և նրան անշնչացած տապալել իր սիրածի ոտքերի առաջ։ Բայց սիրտ չարեց անել այդ։ Գուցե նրա՞ համար, որ լուսնի լույսով նկատեց, թե մուստանգերի գոտկում ինչպես է փայլում Կոլտի վեցկրականի ատրճանակը։

Կապիտանն շտապեց հեռանալ՝ սիրահարներին թողնելով մենակ։

ԳԼՈՒԽ XXXIV

«ԱՍՊԵՏԱԿԱՆ» ՄՂՈՒՄՆԵՐ

Բայց ո՞ւր գնաց Կասսի Կոլհաունը։

Իհարկե, ո՛չ իր սենյակը։ Այդպիսի տանջանքներ ապրող մարդը մի՞թե կարող էր քնել։

Նա գնաց Հենրի Պոյնդեքստերի սենյակը։

Գնաց ուղիղ այնտեղ՝ նույնիսկ մոմ վերցնելու համար ժամանակ չկորցնելով։ Ասենք՝ մոմ հարկավոր էլ չէր. լուսնի շողերը բավական լավ էին լուսավորում սենյակը: Կարելի էր նկատել նրա պարզ կահավորությունը՝ մի լվացարան, մի փոքրիկ սեղան, երկու աթոռ և մի մահճակալ՝ մոծակներից պաշտպանվելու համար վրան շղարշե վարագույր քաշած։

Կոլհաունը շղարշը բարձրացրեց և սկսեց արթնացնել անհոգ քնած պատանուն։

— Արթնացի՛ ր, Հե՛նրի, վե՛ր կաց,— ասաց Կոլհաունը ուժեղ ցնցելով նրա ուսերը։

— Օ-ա՜... Դո՞ւ ես, Կա՛շ։ Ի՞նչ կա։ Հուսով եմ Հնդիկներ չեն երևացել։

— Ավելի վատ, շա՜տ ավելի վատ բան։ Շու՛տ, վեր կաց և տես։ Շտապի՛ր, թե չէ ուշ կլինի։ Վեր կաց և ինքդ տես մեր ընտանիքի խայտառակությունը։ Դե շո՛ւտ արա, թե չէ Պոյնդեքստերների անունն ամբողջ Տեխասում ծաղրի առարկա կդառնա։

Այսպիսի նախազգուշացումից հետո, իհարկե, Պոյնդեքստերի ընտանիքի անդամներից ոչ մեկը քնել չէր կամենա: Պատանին իսկույն ոտքի թռավ և տարակուսանքով նայեց Կոլհաունին։

— Էլ հագնվելու վրա ժամանակ մի՛ կորցնի,- ասաց հուզված կապիտանը։— Շո՛ւտ, խնդրում եմ քեզ՝ շտապիր։

Այն պարզ հագուստը, որ սովորաբար կրում էր Հենրին, մի քանի վայրկյանից հետո արդեն նրա հագին էր։ Պատանին կապիտանի հետևից շտապեց այգի։

— Ի՞նչ է պատահել, Կասսի,— հարցրեց նա, երբ Կոլհաունը նշաններով հասկացրեց, թե հարկավոր է կանգ առնել։— Ասա ինձ, ի՞նչ է նշանակում այս ամենը։

— Ինքդ տես։ Մոտեցիր ինձ։ Նայիր այս ծառերի արանքով այն ուղղությամբ, որտեղ միշտ կանգնած է լինում քո մակույկը։ Որևէ բան տեսնո՞ւմ ես։

— Ինչ-որ մեկը՝ սպիտակ հագուստով։ Կարծես կնոջ հագուստ լինի... Կին է։

— Դու իրավացի ես, կին է: Բայց ո՞վ է նա, ի՞նչ ես կարծում:

— Չգիտեմ ։ Իսկ դու գիտե՞ս, Կասսի, ո՞վ է նա։

— Նրա կողքին էլ մի ուրիշը կա, սև հագուստով։

— Դա կարծես տղամարդ է... Այո՛, տղամարդ է։

— Իսկ ո՞վ է նա, ի՞նչ ես կարծում։

-Ես ի՞նչ իմանամ, Կա՛շ։ Իսկ դու գիտե՞ս։

— Այո, գիտեմ։ Այդ տղամարդը Մորիս-մուստանգերն է։

— Իսկ կի՞նը։

— Լուիզան է, քո քույրը նրա գրկի մեջ։

Պատանին առաջ նետվեց։

— Կա՛ց,— ասաց Կոլհաունը բռնելով նրան։–— Մոռանում ես, որ անզեն ես, իսկ մուստանգերը զինված է: Այդ ես գիտեմ։ Վերցրու, ահա, այս և այս,— շարունակեց նա, պատանուն հանձնելով իր դանակն ու ատրճանակը։— Ես ուզում էի ինքս գործի դնել սրանք, բայց մտածեցի, որ ավելի լավ է դու անես որպես եղբայր և քո քրոջ պաշտպան։ Հառա՛ջ, Հե՛նրի։ Միայն թե, տե՛ս, քրոջդ չխփես։ Մոտեցիր գաղտագողի, նախազգուշացնել հարկավոր չէ: Կրակիր նրա փորին։ Իսկ եթե վեց գնդակները նրան վերջ չտվին, գործի դիր դանակը։ Ես մոտիկ կանգնած կլինեմ և քեզ օգնության կհասնեմ։ Դե՛, վազի՛ր:

Հենրի Պոյնդեքստերն այդ ստոր խրատների կարիքը չուներ։ Նա վազեց իր քրոջ պատիվը պաշտպանելու։

— Ստո՛ր սրիկա,— գոռաց նա։— Լուի՛զա, մի կողմ քաշվիր, որ ես սպանեմ դրան։ Հեռացի՛ր, քո՛ւյր, հեռացի՛ր, ասում եմ քեզ։

Փոխանակ ատրճանակը հանելու և պաշտպանվելու, Մորիս-մուստանգերը փորձեց միայն ազատվել աղջկա գրկից, որպեսզի նրան վնաս չհասնի, բայց Լուիզան ավելի ամուր սեղմվեց նրան։

Մուստանգերի վրա կրակելը Հենրիի համար կնշանակեր վտանգի ենթարկել իր քրոջ կյանքը: Նա կանգ առավ առանց գնդակ արձակելու։

Այդ հապաղումը փրկեց նրանց բոլորին: Մուստանգերին թողնելով՝ Լուիզան բռնեց եղբոր ձեռքը։ Նա գիտեր, որ Մորիսից վախենալու բան չկա, հարկավոր էր միայն եղբորը զսպել։

— Փախի՛ր, փախի՛ր,— դարձավ նա մուստանգերին՝ ջանալով զսպել իր զայրացած եղբորը։— Հենրին մոլորության մեջ է գցված, ես ինքս ամեն ինչ կբացատրեմ նրան։ Դե շո՛ւտ, Մորի՛ս, շո՛ւտ, փրկի՛ր քեզ։

— Հենրի Պոյնդեքստեր,— ասաց երիտասարդ իռլանդացին, որ արդեն պատրաստ էր կատարելու իրեն տված բարեկամական խորհուրդը,— դուք ի զուր եք ինձ սրիկա կոչում: Ժամանակ տվեք ինձ, և եթե պարզվի, որ ես արժանի չեմ հարգանքի և ձեր քրոջ սիրույն, այն ժամանակ կարող եք բոլորի աչքի առաջ սպանել ինձ ինչպես մի վախկոտ շնագայլի։ Իսկ առայժմ մնաք բարով։

Հենրին աստիճանաբար թուլացրեց քրոջ ձեռքերից դուրս պրծնելու իր ցանկությունը. մուստանգերի խոսքը հանգստացրել էր նրան։ Դիմադրությունն ավելի ու ավելի էր թուլանում, և երբ Մորիսը գետը նետվեց լողալով անցնելու, պատանու ձեռքերը կախվեցին։

— Եղբա՛յր, դու սխալ ես մտածում նրա մասին։ Հավատացնում եմ քեզ՝ դու նրան չես ճանաչում,— գոչեց Լուիզան։— Օ՜, Հենրի, եթե միայն դու իմանայիր, թե ինչ հիանալի մարդ է նա։ Նա երբեք չի թույլ տա, որ որևէ մեկն ինձ վատություն անի և առավել ևս ինքը երբեք վատ բան չի անի: Ես չեմ կարող չսիրել նրան, և ինձ համար միևնույն է, թե ով է նա։

— Լուիզա՛, ասա ինձ ճշմարիտը։ Խոսիր այնպես, ինչպես ինքդ քեզ հետ խոսելիս լինես։ Այն ամենից, ինչ այստեղ տեսա, ես հասկացա, որ դու սիրում ես այդ մարդուն։ Բայց ճշմարիտն ասա ինձ, նա իսկապե՞ս կարգին մարդ է։ Չի՞ չարաշահել քո դյուրահավատությունը։

— Ո՛չ, ո՛չ, ո՛չ։ Երդվում եմ, Հե՛նրի, ինչո՞ւ դու այդպես անտեղի վիրավորեցիր նրան։

— Ես նրան վիրավորեցի՞։

— Այո՛, Հենրի, վիրավորեցիր կոպտաբար և անարդարացի:

— Ես պատրաստ եմ ներողություն խնդրելու նրանից։ Ես կհասնեմ նրա հետևից և ներողություն կխնդրեմ իմ անզսպության համար։ Եթե միայն դու ճշմարիտ ես ասում, քո՛ւյր, ես պետք է անեմ այդ։ Դու հո գիտես, որ առաջին իսկ հանդիպումին նա ինձ դուր եկավ։ Իսկ հիմա, Լուի՛զա, գնա քո սենյակը և քնիր։ Ես շտապեմ հյուրանոց և գուցե դեռ այնտեղ գտնեմ նրան։ Ես դադար չեմ ունենա, մինչև որ իմ սխալը չուղղեմ։

Երբ քույր ու եղբայր տուն մտան, նրանց հետևից երևաց նաև երրորդ անձը, որ մինչ այդ թաքնված էր թփերի մեջ։ Դա Կասսի Կոլհաունն էր։ Նա ևս մուստանգերի մասին էր մտածում։

ԳԼՈԻԽ XXXV

ԱՆՀՅՈՒՐԸՆԿԱԼ ՏԱՆՏԵՐԸ

«Ողորմելի վախկո՛տ: Հիմա՛ր։ Ես ինքս էլ հիմար եմ, որ քեզ վրա հույս դրի: Ես պետք է հասկանայի, որ նա կարող է համոզել այս լակոտին և փախչելու հնարավորություն տալ այն սրիկային։ Չէ՞ որ ես ինքս կարող էի ծառի հետևից գետին փռել նրան, առանց որևէ վտանգի ենթարկվելու։ Քեռի Վուդլին միայն շնորհակալություն կհայտներ ինձ դրա համար։ Սետլմենտում բոլորը կարդարացնեին իմ վարմունքը։ Ստո՛ր շողոքորթ։ Արգահատելի՛ չարչի։ Ո՞վ կարող էր առարկել նրա հետ արդարացի հաշիվ տեսնելու դեմ։ Հիմա, գրողը տանի, էլ ե՞րբ այդպիսի հարմար առիթ կլինի»։

Այսպես էր մտորում կապիտանը գասիենդա վերադառնալիս, որոշ հեռավորության վրա հետևելով Լուիզային ու Հենրիին։

— Հետաքրքիր է,— մրմնջում էր նա ինքն իրեն բակը մտնելով,— արդյոք իսկապե՞ս այդ դեղնակտուց հիմարը պատրաստվում է ներողություն խնդրելու մի մարդուց, որը խաբել է իր քրոջը։ Այո՛, ըստ երևույթին նա լրջորեն որոշել է այդպես անել, թե չէ՝ էլ ինչո՞վ կարելի է բացատրել ախոռում սկսված իրարանցումը... Արդյոք ուզում է իր ձի՞ն դուրս բերել։

Ախոռի դուռը, ինչպես ընդունված է մեքսիկական կալվածքներում, բացվում էր դեպի սալահատակած բակը։

Այդ դուռը կիսաբաց էր, բայց մի րոպե հետո մեկը ներսից հրեց և այն լայն բացեց։

Շեմքում երևաց մի մարդ՝ թիկնոցն ազատորեն ուսերից կախված, պանաման գլխին։ Նա դուրս էր բերում մի թամբած ձի։

Կոլհաունը ճանաչեց Հենրիին և նրա աշխետ ձին:

— Տխմա՛ր, դու ձեռից բաց թողիր նրան,- չարությամբ մրթմրթաց կապիտանը, երբ պատանին մոտեցավ։— Վերադարձրո՛ւ ինձ ատրճանակն ու դանակը։ Այդ խաղալիքները քո քնքուշ ձեռքերի համար չեն։ Պատասխան տուր ինձ: Ինչո՞ւ այնպես չարիր, ինչպես ասացի քեզ։ Ինչո՞ւ դու այդպիսի հիմարություն արիր։

— Այո, ես իսկապես հիմարություն արի, գիտեմ,— հանգիստ պատասխանեց երիտասարդ ագարակատերը: — Ես կոպիտ կերպով և անարդարացի վիրավորանք հասցրի կարգին մարդուն:

— Վիրավորանք հասցրիր կարգին մարդո՜ւն։ Հա՛-հա՛- հա՛։ Երդվում եմ՝ դու խելագարվել ես։

— Ես խելագար կլինեի, եթե հետևեի քո խորհրդին, Կասսի՛։ Բարեբախտաբար ես այդ չարի: Ինչ էլ որ լինի, ես անհապաղ պիտի գնամ նրանից ներողություն խնդրելու։

— Ո՞ւր ես գնալու։

— Պիտի հասնեմ Մորիս-մուստանգերի հետևից, որպեսզի իմ տգեղ վարմունքի համար ներողություն խնդրեմ:

— Տգեղ վարմո՜ւնք։— Հա՛-հա՛–հա՛։ Դու, իհարկե, կատակ ես անում։

— Ո՛չ: Ես բոլորովին լուրջ եմ խոսում։ Եթե ինձ հետ միասին գաս, ինքդ կտեսնես:

— Այդ դեպքում ես նորից կասեմ, որ դու իսկապես խելագար ես: Եվ ոչ միայն խելագար, այլ պարզապես ապուշ:

— Դու այնքան էլ քաղաքավարի մարդ չե՛ս, Կասսի:

Այս ասելով պատանին խթանեց ձիուն և արագ հեռացավ։

Կոլհաունը լուռ կանգնած մնաց, մինչև որ ձին աչքից անհայտացավ: Ապա վճռական քայլերով ուղղվեց դեպի տուն և, հովնոցով անցնելով, արագ մտավ իր սենյակը: Շուտով նա այնտեղից դուրս եկավ մի հին թիկնոց վրան, մտավ ախոռ և այնտեղից դուրս բերեց իր ձին, որն արդեն թամբած էր:

Սալահատակած բակի միջով նա ձին քաշեց այնպես անաղմուկ, ասես գողանալիս լիներ։ Ապա թռավ թամբի վրա և արագ դուրս գնաց գասիենդայից:

Մեկ— երկու մղոն նա գնում էր Հենրի Պոյնդեքստերի հետևից, բայց, ըստ երևույթին, պատանուն հասնելու միտք չուներ, որովհետև Հենրին արդեն բավական հեռացել էր, իսկ Կոլհաունը չէր շտապում:

Ամրոցի կես ճանապարհին Կոլհաունն իր ձին կանգնեցրեց և, մի ուշադիր հայացք գցելով մերձակա անտառակին, շուռ եկավ դեպի կողքի կածանը և գնաց գետի ուղղությամբ:

«Հնարավորություն դեռ կա և ո՛չ վատ հնարավորություն, միայն թե ավելի թանկ կնստի, քան այն, որ ես ձեռքից փախցրի: Սա ինձ կնստի հազար դոլլար։ Դե, ի՛նչ արած: Վերջապես ես պետք է ազատվեմ այդ սրիկա իռլանդացուց։ Իր ասելով, եթե միայն չէր ստում, վաղ առավոտյան նա իր խրճիթի ճանապարհին է լինելու: Հետաքրքիր է, ե՞րբ է լինելու դա: Պրերիայի բնակիչների համար կարծեմ լուսաբացին վեր կենալն արդեն ուշ է։ Ոչինչ: Մենք դեռ ժամանակ ունենք. Կոյոտը կարող է Մորիսի առաջն ընկնել։ Նրա խրճիթը երևի այստեղից հեռու չէ։ Մեքսիկացին պետք է որ իմանա նրա տեղը կամ գոնե այնտեղ տանող ճանապարհը։ Իսկ դա արդեն բավական է: Դե թող խրճիթում սպասեն իրենց տիրոջը։ Միայն թե իզուր կլինի. չէ՞ որ ճանապարհին կարող են հնդիկներ պատահել»:

Այսպես մտածելով կապիտան Կոլհաունը մոտեցավ մեքսիկացի մուստանգերի խրճիթին:

Դուռը կրնկի վրա բաց էր։ Ներսից քնած մարդու խռմփոց էր լսվում։

Երբեմն–երբեմն այդ խռմփոցն ընդհատվում էր մերթ կարճ լռությամբ, մերթ խոզի խռխռոցի պես ձայներով, մերթ էլ անիմաստ բացականչություններով՝ «Caramba! Հազա՛ր գրող։ Հիսո՜ւս Քրիստոս։ Սո՜ւրբ Մարիամ»։

Կոլհաունը շեմքում կանգ առավ և ականջ դրեց։

— Այդ անասունն այնպես է հարբել, որ ոտ ու ձեռից ընկել է,— ասաց նա բարձրաձայն։

— Ալլո՛, սինյո՛ր,— գոչեց խրճիթի տերը, որին մարդկային ձայնը կիսագիտակից դրության էր բերել։— Այդ ո՞ւմ է վերաբերում այդ պատիվը։ Չէ՛, այդպես չէ՛։ Ես երջանիկ եմ ձեզ տեսնելու, ես՝ Միգուել Դիազս, Էլ-Կոյոտս, ինչպես կոչում են ինձ։ Հա՛–հա՛–հա՛, Կոյո՜տ։ Փա՛հ, իսկ ի՞նչ է ձեր անունը։ Ձեր անո՞ւնը, սինյո՛ր։ Հազա՛ր գրող։ Ո՞վ եք դուք։

Եղեգնյա մահճակալի վրա փոքր–ինչ բարձրանալով՝ Էլ-Կոյոտը մի պահ մնաց նստած, մոլար հայացքով նայելով անսպասելի հյուրին, որն ընդհատել էր նրա հարբած երազները:

Հետո, նորից անհասկանալի ձայներ հանելով, Կոյոտը ձգվեց մահճակալի վրա և սկսեց խռմփացնել։

— Ահա, ուրեմն, մի հնարավորություն էլ կորավ,— չարությամբ թշշացրեց Կոլհաունը, շուռ գալով, որպեսզի դուրս գնա։— Նզո՛վք։ Ամբողջ գիշերը իմ գործն անհաջող է գնում։ Առնվազն երեք ժամ կանցնի, մինչև այս խոզը ուշքի կգա։ Ամբողջ երեք ժա՜մ։ Այն ժամանակ արդեն շատ ուշ կլինի, խիստ ուշ...

Այս ասելով, Կոլհաունը բռնեց իր ձիու սանձը և մտամոլոր կանգնեց՝ չիմանալով ուր գնալ։

— Այստեղ մնալը ոչ մի իմաստ չունի։ Մինչև նա ուշքի գա, լույսն արդեն կբացվի: Նույն հաջողությամբ ես կարող եմ վերադառնալ տուն և սպասել այնտեղ, կամ թե...

Իր որոշումը նա բարձրաձայն չարտահայտեց։ Բայց ինչպիսի որոշում էլ լիներ այդ, նրա տատանումները վերջացան։

Իր ձին ծառից արձակելով՝ Կոլհաունը թռավ թամբի վրա և գնաց իր եկած ճանապարհի հակառակ ուղղությամբ։

ԳԼՈԻԽ XXXVI

ԵՐԵՔ ՀՈԳԻ ՄԵԿ ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՎ

Ոչ ոք չի փորձի ժխտել, որ պրերիայի կանաչ խոտի վրայով ճանապարհորդելն աշխարհում ամենամեծ բավականություններից մեկն է։

Ձեր բարեկամը, որ կողք-կողքի արշավում է ձեզ հետ, ինչպես և դուք հիացած բնության գեղեցկությամբ ու վեհությամբ, այդ ճամփորդությունն անմոռանալի կդարձնի ձեզ համար շատ ու շատ տարիներ։

Այսպես, դուք գնում եք դեպի պրերիա և բավական է, որ դուրս գաք սետլմենտի սահմաններից ու մեծ ճանապարհից թեքվեք մի կողմի վրա, արդեն ժամերով, շաբաթներով, ամիսներով, գուցե և ամբողջ տարին կքշեք ձին առանց գեթ մեկ մարդու հանդիպելու։

Միայն նա, ով ինքը ճամփորդել է Տեխասի անծայրածիր հարթությունով, միայն նա կարող է իսկապես ըմբռնել պրերիայի լայնարձակությունը։ Նույնիսկ օվկիանոսն այնպիսի անսահմանության տպավորություն չի թողնում։ Օվկիանոսով առաջ շարժվելիս դուք ոչ մի նշանով չեք նկատում, որ առաջ եք գնում։ Ընդարձակ կապույտ մակերեսը, որի վրա ասես շուռ եկած լինի մի քիչ ավելի բաց-կապույտ երկնակամարը, շարունակ փռված է ձեր շուրջն ու ձեր գլխավերևը, և դուք ոչ մի փոփոխություն չեք տեսնում։ Ձեզ սկսում է թվալ, թե պարզապես կանգնած եք մի վիթխարի կամարի կենտրոնում և հնարավորությունչունեք ամբողջությամբ ընդգրկելու ջրային անծայրածիր տարածության ամբողջ վեհությունը։

Այլ է բանը պրերիայում: Կղզիանման անտառակները, բլուրները, ծառերը, լեռնաշղթաները, ժայռերը նշանաձողերի պես փոխարինում են իրար և ձեզ ցույց են տալիս, որ դուք անընդգրկելի մի տարածություն եք հաղթահարում։

Պրերիայում և առանձնապես հարավ-արևմտյան Տեխասի պրերիայում ճանապարհորդը հազվադեպ է սիրտ անում մեն-մենակ հիանալ նրա վայրի գեղեցկությամբ։ Այստեղ սովորաբար ճամփորդում են երկու հոգով, բայց ավելի հաճախ՝ տասը-քսան հոգուց բաղկացած խմբերով. այլ կերպ ճամփորդելը վտանգավոր է։

Այստեղ շատ հազվադեպ միայն կարող եք հանդիպել մենավոր ճամփորդի։

Այսպես, օրինակ, այն նույն գիշերը, երբ Կասա-դել-Կորվոյի մոտ վերը նկարագրված դեպքը տեղի ունեցավ, երեք ձիավոր առանձին–առանձին անցան Լեոնա գետի ափից դեպի հարավ-արևմուտք փռված հարթությունը։

Նույն ժամանակ, երբ Կոլհաունը հեռանում էր մեքսիկացի մուստանգերի խրճիթից, կարելի էր տեսնել, թե

ինչպես այդ ձիավորներից առաջինը դուրս էր գալիս սետլմենտի ծայրից։ Նա ուղղություն էր բռնել դեպի Նուեսես գետը կամ նրա վտակներից մեկը։

Թերևս ավելորդ է ասել, որ այդ մարդը ձիավոր էր, որովհետև Տեխասում ոչ ոք ոտքով չի ճամփորդում, բացի նրանցից, ովքեր քաղաքի կամ ագարակի սահմաններից դուրս չեն գալիս։

Այս ձիավորը հեծել էր մի սքանչելի նժույգ։ Կենդանու ուժեղ ու ճկուն շարժումները ցույց էին տալիս, որ նա առանց դժվարանալու կարող է շատ երկար ճամփորդության դիմանալ։

Ձիավորը հագնված էր այնպես, ինչպես սովորաբար հագնվում է տեխասյան ամեն մի ճամփորդ, որը պատրաստվում է մի քանի տասնյակ մղոն ճանապարհ կտրել։ Անփութորեն ուսերին գցած սերապեն գիշերային խոնավությունից պաշտպանվելու համար էր։ Բայց քանի որ այդ գիշեր օդը բոլորովին չոր էր, ապա հնարավոր է, որ այդ մարդը իրոք հեռավոր ճամփորդության էր դուրս եկել, մանավանդ, որ նրա գնացած ուղղությամբ մոտակայքում ոչ մի սետլմենտ չկար։

Չնայած դրան, այս ճամփորդն ամենևին չէր շտապում, ասես նրա համար միևնույն էր, թե երբ տեղ կհասնի։

Խորասուզված իր մտքերի մեջ, կամ գուցե տարված իր հիշողություններով, նա կարծես ոչ մի ուշադրություն չէր դարձնում իրեն շրջապատող աշխարհի վրա։

Ձին ազատ էր թողնված, սանձն ազատորեն գցված էր նրա վզին, բայց նա կանգ չէր առնում, այլ ասես իրեն ծանոթ շավիղով գնում էր վստահ քայլերով։

Այսպես անվրդով առաջ էր գնում ուղևորը, մինչև որ անհայտացավ մշուշապատ հեռվում, որը հազիվ էր լուսավորվում լուսնի լույսով։

Համարյա հենց նույն պահին, երբ առաջին ձիավորը մշուշի մեջ անհայտացավ, սետլմենտի ծայրին երևաց երկրորդ ձիավորը, որը գնում էր միևնույն ճանապարհով։

Նայելով սրա հագուստին՝ կարելի էր ենթադրել, որ սա էլ հեռավոր ճամփորդության է դուրս եկել։ Նրա վրա կար մի մուգ ու լայն թիկնոց, որն առջևի կողմից ամուր սեղմել էր ձիավորին, իսկ հետևի կողմից կախ էր ընկել ազատ ծալքերով։

Ի տարբերություն առաջինի, այս ձիավորը կարծես ինչ-որ տեղ էր շտապում և շարունակ քշում էր իր ձին մտրակով ու խթաններով։ Երևում էր, որ սա ուզում է ինչ-որ մեկի հետևից հասնել:

Հնարավոր է, որ սա առջևից գնացող ձիավորին հասնել էր ուզում: Մերթ ընդ մերթ կռանում էր և ուշի-ուշով նայում դեպի հեռուն։

Քիչ անց երկրորդ ձիավորը նույնպես անհայտացավ հենց այն տեղում, որտեղ անհայտացել էր իր նախորդը։ Այսպես կթվար նրան, ով այս ձիավորներին հետևելու լիներ ամրոցի կամ սետլմենտի սահմաններից։

Եվ մի ինչ-որ տարօրինակ հաջորդականությամբ, եթե միայն այդպիսի բան կար, հենց նույն պահին, երբ անհայտացավ երկրորդ ձիավորը, սետլմենտի ծայրին երևաց երրորդը։ Սա էլ գնում էր նույն ուղղությամբ, ինչ և առաջին երկու ձիավորը:

Առաջինների պես սա էլ հագնված էր այնպես, որ ասես երկար ճամփորդության էր դուրս եկել։ Նրա վրա կար մի կարմիր թիկնոց, որն ամբողջությամբ ծածկում էր նրա իրանը։ Լայն փեշի տակից երևում էր թամբին կապված կարճ հրացանը։

Առաջին ձիավորի պես սա ևս ամենևին չէր շտապում, այլ գնում էր դանդաղ, այնքան դանդաղ, որ ամեն մի ճանապարհորդ կարող էր հասնել նրա հետևից։ Բայց դրա հետ միասին նա մեծ անհանգստության նշաններ էր ցույց տալիս և այդ տեսակետից նման էր երկրորդ ձիավորին, որը հենց անմիջապես նրա առջևից էր գնում։

Բայց այս երկու մարդկանց վարքագծի մեջ կար նաև մեծ տարբերություն։ Մինչդեռ երկրորդ ձիավորը շտապելով առաջ՝ կարծես մեկի հետևից հասնել էր ուզում, երրորդ ձիավորը, ընդհակառակը, շարունակ ետ էր նայում և կարծես ականջ էր դնում, թե արդյոք որևէ մեկը չի՞ հասնում իր հետևից։ Երբեմն նա թամբի վրա շուռ էր գալիս, երբեմն ձին էր ետ դարձնում և շարունակ ուշի–ուշով զննում այն հետքերը, որոնցով գնում էր ինքը։

Շուտով այս ձիավորն էլ անհայտացավ հեռվում, առանց որևէ մեկին հասնելու և առանց որևէ մեկը իր հետևից հասնելու։

Համարյա հավասար հեռավորությամբ անջատված լինելով իրարից՝ երեք ձիավորներն էլ գնում էին պրերիայով՝ առանց իրար տեսնելու։ Եվ ոչ ոք չէր կարող երեքին էլ միանգամից տեսնել, գուցե բացի միայն բարձր ծառի գագաթից դիտող բուից և կամ այծկիթից, որը երկնքում գիշերային թիթեռներ էր որսում:

**********

Մի ժամ անց Ինջ ամրոցից մի տասը մղոն հեռավորության վրա այս երեք ճանապարհորդների փոխադարձ դիրքը բավական փոխվեց:

Առաջին ձիավորը հենց նոր մոտեցավ երկար բացատին, որ ծառուղու նման խրվում էր մացառների թավուտի մեջ: Այդ մացառներն աջ ու ձախ կողմը փռված էին որքան աչքդ կտրեր։ Բացատը կարելի էր նմանեցնել մի լայն նեղուցի։ Նրա կանաչ մակերևույթը եզերված էր ծառերի ավելի մուգ կանաչով, ինչպես ափամերձ ջրի մակերես։ Բացատը լուսնի լույսով լուսավորված էր միայն կիսով չափ, այնուհետև կտրուկ շուռ էր գալիս դեպի ծառերից ընկնող մթին ստվերը։

Նախքան այդ բացատը մտնելը առաջին ձիավորը իր ձին կանգնեցրեց և մի վայրկյան ուշադիր դիտեց։ Նրա ուշադրությունն ամբողջապես դարձած էր դեպի առաջ. դեպի ետ չէր նայում։

Բայց այդ դրությամբ նա երկար չմնաց։ Ըստ երևույթին առջևում չկար այնպիսի բան, որը խանգարեր այդ ուղղությամբ ճանապարհը շարունակելու: Նա ձիուն խթանեց և առաջ գնաց:

Հենց ճիշտ այդ րոպեին նրան նկատեց երկրորդ ձիավորը, որը նրա հետևից գնում էր նույն ճանապարհով։ Այժմ նա նրանից հեռու էր ընդամենը մի կես մղոնով։

Իր առջև տեսնելով ձիավորին, մուգ թիկնոցավոր մարդը թեթևակի ճիչ արձակեց։ Եվ իր ձիուն ավելի ուժեղ խթանելով, նա ևս մտավ բացատ: Բայց առաջին ձիավորն արդեն բացատի ոլորանում անհայտացել էր մթին ստվերի մեջ:

Երկրորդ ձիավորն առանց տատանվելու հետևեց նրան։

Երրորդ ձիավորն էլ մոտեցավ այդ նույն տեղին, միայն թե մի քիչ ավելի երկար ժամանակից հետո, քան երկրորդը: Սա մյուս երկու ձիավորների պես բացատ չմտավ, այլ շուռ եկավ դեպի թփուտը և թաքնվեց նրա մեջ։ Այստեղ նա իր ձին կապեց և ինքը թփերի միջով դուրս եկավ բացատ։

Առաջվա պես նա շարունակում էր շուտ–շուտ ետ նայել, կարծես այն, ինչ որ հետևումն էր տեղի ունենում, նրան ավելի էր հետաքրքրում, քան այն, ինչ կար առջևում։ Նա մոտեցավ բացատի ստվերոտ տեղին և մյուս երկու ձիավորների պես անհայտացավ խավարում:

Գիշերային ձայների անդադրում դժժոցը, որ երկու անգամ ընդհատվել էր ձիերի սմբակների ձայնից և մեկ անգամ էլ մարդու ոտնաձայններից, այժմ շարունակում էր հնչել արևադարձային թփուտի գիշերային օդի մեջ:

**********

Եվ հանկարծ որոտաց մի կրակոց։

Այդ որոտի վրա լռեց ամեն ինչ՝ տափաստանային գայլի ոռնոցը, կատվառյուծի մլավոցը և նույնիսկ հովազի մռնչյունը։

Բայց որոտին չհետևեց ո՛չ վիրավոր մարդու տնքոց, ո՛չ գնդակահարված կենդանու մռնչոց, և հովազը նորից սկսեց իր խռպոտ մռնչոցով վախեցնել անտառի բնակիչներին։ Իսկ նրա բարեկամներն ու թշնամիները՝ թռչուններ, գազաններ, միջատներ ու սողուններ, առանց ուշադրություն դարձնելու գազանի մռնչոցին, նորից ծայր տվին իրենց խլացուցիչ համերգին։

ԳԼՈՒԽ XXXVII

ՄԱՐԴԸ ԿՈՐԵԼ Է

Կասա-դել-Կորվոյի զանգը, արդեն երկրորդ անգամ հնչելով, մարդկանց նախաճաշի էր կանչում։

Գասիենդայի մոտերքում աշխատող ստրուկները տեղավորվեցին կանաչ խոտի վրա և սկսեցին բավականությամբ ուտել։

Ագարակատիրոջ ընտանիքը, սեղանատանը հավաքված, արդեն պատրաստվում էր սեղան նստելու, բայց պարզվեց, որ դեռ բոլորը չեն հավաքվել. պակասում էր ընտանիքի մի անդամը՝ Հենրին։

Սկզբում դրան ոչ մի նշանակություն չտվին և սպասում էին, թե ահա որտեղ որ է նա սեղանատուն կմտնի։ Բայց անցավ մի քանի րոպե, իսկ Հենրին չկար։ Ագարակատերն իր զարմանքն արտահայտեց այդ առթիվ, չիմանալով, թե ինչով բացատրել որդու բացակայությունը։

Ամերիկայի հարավ-արևմուտքում ընդունված է, որ առավոտյան, նախաճաշին ամբողջ ընտանիքը միաժամանակ և որոշակի ժամի հավաքվի մի տեղ։ Դրա համար էլ ագարակատիրոջ զարմանքը շատ բնական էր։

-Ո՞ւր է կորել այդ տղան,— արդեն չորրորդ անգամ հարցրեց հայրը:

Ո՛չ Կոլհաունը, ո՛չ Լուիզան ոչինչ չպատասխանեցին։

Այն րոպեից, ինչ Կոլհաունը սենյակ էր մտել, կատարյալ լռություն էր պահպանում: Այդ առավոտ նրա աչքերը Լուիզայի վրա չէին բարձրանում։

Սեղանի մոտ նստած՝ նա խիստ նյարդային վիճակ էր ապրում, և երբ մեկ-երկու անգամ ծառան ներս մտավ, նա նույնիսկ ցնցվեց։ Տարակույս չկար, որ կապիտանն ինչ-որ բանից խիստ հուզված էր։

— Շատ զարմանալի է, որ Հենրին սեղանի մոտ չէ,— համարյա արդեն տասներորդ անգամ կրկնեց ագարակատերը։— Մի՞թե դեռ քնած է։ Ո՛չ, ո՛չ։ Հենրին երբեք այսքան երկար չի քնում։ Բայց եթե նույնիսկ որևէ տեղ է գնացել, ապա գոնե փողի ձայնը պիտի լսեր, եթե զանգը չի լսել։ Գուցե նա իր սենյակո՞ւմն է... Պլուտո՛։

— Այստեղ եմ, միստր Վուդլի:

Պլուտոյի վրա, բացի կառապանությունից,սեղանին սպասարկող սպասավորի պարտականություն էլ էր դրված։

— Գնա Հենրիի ննջարանը, և եթե նա այնտեղ է, ասա, որ մենք արդեն նախաճաշը վերջացնում ենք։

— Նա այնտեղ չէ, միստր Վուդլի:

— Դու եղե՞լ ես նրա սենյակում։

— Այո... այսինքն՝ ուզում էի ասել՝ ո՛չ։ Ես նրա սենյակում չեմ եղել, բայց եղել եմ ախոռում, ուզում էի նրա ձին կերակրել։ Նրա ձին այնտեղ չգտա, թամբն էլ այտեղ չէ, սանձն էլ չկա, մաստր Հենրին էլ չկա։ Նա երևի արդեն վաղուց է դուրս գնացել։

— Դու համոզվա՞ծ ես, որ գնացել է,— հարցրեց ագարակատերը, այդ տեղեկությունից լրջորեն անհանգստանալով։

— Իհարկե համոզված եմ, միստր Վուդլի:Այնտեղ, ախոռում միայն մաստր Կոլհաունի ձին է։ Խատուտիկը արոտումն է։ Իսկ մաստր Հենրիի ձին չկա։

— Այդ դեռ չի նշանակում, թե մաստր Հենրին իր սենյակում չէ։ Իսկույն գնա տես։

— Ես հենց այս րոպեին կգնամ, միստր, բայց դուք կտեսնեք, որ Պլուտոն ճիշտ է ասում։ Երիտասարդ պարոնն այնտեղ չէ։ Ես գիտեմ, որ Հենրին այնտեղ է, որտեղ իր ձին է։

— Ոչինչ չեմ հասկանում,— ասաց ագարակատերը, երբ Պլուտոն դուրս գնաց սենյակից։— Հենրին դուրս է գնացել տնից, այն էլ գիշերը։ Բայց ո՞ւր է գնացել: Ես չեմ կարողանում պատկերացնել, թե ում մոտ կարող էր գնալ այդ ուշ ժամին։ Հույս ունեմ պանդոկ չի լինի գնացած...

— Օ՜, ո՛չ, իհարկե, այնտեղ չի գնա,— միջամտեց Կոլհաունը, որ կարծես ավելի քիչ չէր մտահոգված, քան ագարակատերը։

Կապիտանը ոչ մի խոսք չասաց այգում տեղի ունեցածի մասին։

«Պետք է հուսալ, որ Կասսին դրա մասին ոչինչ չգիտե,— մտածեց Լուիզան։— Եթե այդպես է, ապա դա պետք է գաղտնիք մնա իմ և եղբորս միջև։ Ինձ թվում է, որ ես ու Հենրին համաձայնության կգանք։ Բայց ինչո՞ւ մինչև հիմա նա չկա: Ամբողջ գիշերը ես նստած նրան էի սպասում։ Նա երևի հասել է Մորիսի հետևից, և նրանք հաշտվել են։ Հույս ունեմ, որ այդպես կլինի»։

Այդ ժամանակ շեմքում երևաց Պլուտոն։ Նա այնպես մռայլ էր, որ կարելի էր նույնիսկ հարց չտալ։

— Դե, ի՞նչ կա,- գոչեց ագարակատերը, չսպասելով ծառայի խոսքին,— այնտե՞ղ է:

— Ո՛չ, միստր Վուդլի,— պատասխանեց նեգրը այնպիսի մի տոնով, որը մեծ հուզմունք էր ցույց տալիս։— Նա այնտեղ չէ, մաստր Հենրին չկա։ Բայց, բայց...— Պլուտոն տատանվում էր։— Պլուտոն պիտի ասի, որ... Նրա ձին այնտեղ է։

— Նրա ձին այնտե՞ղ է: Հուսով եմ, որ սենյակում չէ՞:

— Ոչ, սըր։ Բայց նա ախոռում էլ չէ: Նա դարբասի մոտ է:

— Նրա ձին դարբասի մո՞տ է։ Բայց դա ինչո՞ւ է քեզ վշտացրել։

— Որովհետև, միստր Վուդլի... որովհետև... այդ ձին մաստր Հենրիի ձին է... որովհետև...

— Դե խոսի՛ր, վերջապես, խափշի՛կ, ի՞նչ ես մի գլուխ «որովհետև, որովհետև»–ը գցել։ Հուսով եմ, որ ձիու գլուխը ողջ է։ Թե՞ պոչը տեղը չէ։

— Օ՜, միստր Վուդլի, ձեր նեգրը դրանից չի վախենում։ Երանի թե ձին գլուխն ու պոչը կորցրած լիներ։ Պլուտոն վախենում է, որ նա տիրոջն է կորցրել։

— Ի՞նչ։ Ձին ցա՞ծ է գցել Հենրիին։ Դատարկ բան, Պլո՛ւտո։ Անկարելի է, որ ձին ցած գցած լինի իմ որդու պես մի ձիավարի։ Անկարելի՛ է։

— Ես չեմ էլ ասում, թե նրան ցած է գցել։ Օ՜, իմ թանկագին պարոն, ես էլ ոչինչ չեմ կարող ասել։ Ինքներդ դուրս եկեք դարբասի մոտ և տեսեք։

Պլուտոյի ձայնն ու շարժումներն ավելի ու ավելի անհանգստացնող էին դառնում։

Բոլորն շտապ ուղղվեցին դեպի գասիենդայի դարբասը։ Նեգրը հետևում էր նրանց։

Այն, ինչ նրանք տեսան, կարող էր միայն ամենամռայլ ենթադրություններ հարուցել: Ստրուկ նեգրերից մեկը ձիու սանձը բռնած կանգնած էր։ Կենդանին բոլորովին թաց էր գիշերվա ցողից։ Նա շարունակ սմբակը գետնին էր խփում, փնչացնում, և նրա վրա ցայտած էր մի բան, որ ավելի մուգ էր ցողից, ավելի մուգ նրա աշխետ գույնից։ Ամբողջ մարմինը, ոտքերը, թամբը ծածկված էին լերդացած արյան մուգ բծերով։

Որտեղի՞ց էր եկել ձին:

Պրերիայից: Նեգրը նրան բռնել էր դաշտում: Նա բնազդաբար գալիս էր դեպի գասիենդա։ Սանձափոկը քարշ էր գալիս ոտքերի միջև։

Ո՞ւմ էր պատկանում այդ ձին։ Այս հարցը ոչ ոք չտվեց։ Բոլոր ներկա եղողները գիտեին, որ դա Հենրի Պոյնդեքստերի ձին է։

Ոչ ոք չհարցրեց, թե ում արյունն էր թափվել ձիու վրա։ Հայրն էլ, քույրն էլ, Կոլհաունն էլ չէին կասկածում, որ այդ մուգ բծերը, որոնց նրանք նայում էին շվարած հայացքով, Հենրի Պոյնդեքստերի արյան բծերն էին։

ԳԼՈԻԽ XXXVIII

ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐԸ

Խելացնոր հայրը թռավ արյունոտ թամբի վրա և սլացավ ուղիղ ամրոց: Կոլհաունն իր ձիով հետևեց նրան։

Տեղի ունեցած ոճրի լուրը շուտով տարածվեց ամբողջ շրջակայքում։ Ձիավորներն այդ լուրը տարան գետի հոսանքն ի վար և ի վեր դեպի ամենահեռավոր ագարակները։

Հնդիկներն արդեն ասպատակության են դուրս եկել, և Հենրի Պոյնդեքստերը նրանց առաջին զոհն է դարձել։ Հենրի Պոյնդեքստերը, այդ հեզ ու համեստ պատանին։ Ամբողջ Տեխասում նա ոչ մի թշնամի չուներ: Բացի կոմանչներից էլ ո՞վ կարող էր թափել այդ անմեղ արյունը։

Ամրոցի հրապարակում հավաքված ձիավորների բազմության մեջ ոչ ոք չէր կասկածում, որ այդ ոճիրը գործել են կոմանչները։ Հարցը միայն այն էր, թե որտե՞ղ, ե՞րբ և ինչպես են արել այդ:

Արյան բծերը երևում էին մեծ մասամբ ձիու աջ կողի վրա։ Դրանք քսված էին ինչ-որ բանով, ավելի շուտ՝ ձիավորի մարմնով, երբ նա անշնչացած ընկնելիս է եղել գետին։ Նրան կամ գնդակահարել էին, կամ նիզակահար արել։

Ներկաներից ոմանք բավական վստահ որոշում էին նույնիսկ ժամանակը, թե երբ է կատարվել ոճիրը։ Նրանց ասելով արյունը թափված էր տասը ժամից ոչ շուտ։ Այդ ժամանակ արդեն կեսօր էր. նշանակում է, սպանությունը կատարվել էր գիշերվա ժամը երկուսին։

Երրորդ հարցն ըստ երևույթին ամենաբարդն էր։

Որտե՞ղ էր կատարվել ոճիրը։ Որտե՞ղ որոնել դիակը: Եվ որտե՞ղ գտնել ոճրագործներին։

Ահա այս հարցերն էին քննարկվում զինվորականների և սետլմենտի քաղաքացիական բնակիչների խորհրդակցությունում, որ Ինջ ամրոցում շտապ կարգով գումարվել էր ամրոցի պարետի նախագահությամբ։ Վշտաբեկ հայրը լուռ կանգնած էր մի կողմում։

Որտե՞ղ որոնել ոճրագործներին և ոճրագործության վայրը։

Կոմանչների քոչավայրերը գտնվում էին արևմուտքում։ Բայց դա շատ անորոշ բան էր, որովհետև այդ քոչավայրերը հարյուրավոր մղոններ էին բռնում։

Ենթադրաբար գնալը պարզապես անմիտ բան կլիներ։

Բացի դրանից, հնդիկներն այժմ ռազմի ուղին էին բռնել, իսկ այդպիսի դեպքում հնարավոր էր, որ նրանք արևելքից էլ երևան։ Է՛լ ավելի հավանական է, որ նրանք որևէ ստրատեգիական խորամանկության դիմեն։

Առանձին-առանձին մանր խմբերի բաժանվելու և տարբեր ուղղություններով գնալու առաջարկությունը հավանության չարժանացավ և մայորն էլ մերժեց այդ:

Հնդիկները կարող էին լինել հազարի չափ, այնինչ նրանց դեմ կարելի էր ուղարկել այդ թվի հազիվ մեկ տասներորդը։ Կային ընդամենը հիսուն դրագուն և մի այդքան մարդ էլ կարելի էր հավաքել սետլմենտի խաղաղ բնակիչներից:

Անհրաժեշտ էր, որ բոլորը մնային միասին, որպեսզի չափից ավելի փոքրաթիվ չլինեն։

Առարկությունը հիմնավոր համարվեց։ Նույնիսկ Պոյնդեքստերը և նրա քրոջ որդի Կոլհաունը միացան այդ կարծիքին, որ հեղինակավոր կերպով պաշտպանում էր նաև մայորը։

Այսպիսով որոշվեց, որ որոնումների են գնալու բոլորը մի խումբ կազմած։

Բայց ո՞ր ուղղությամբ գնալ։

Հետևակի կապիտանը, որ մի խելամիտ մարդ էր, առաջարկեց դրա մասին հարցուփորձ անել նրանց, ովքեր վերջին անգամ տեսնվել են Հենրի Պոյնդեքստերի հետ։

Բայց ո՞վ է վերջին անգամ տեսնվել Հենրի Պոյնդեքստերի հետ: Անկասկած՝ հայրը և Կոլհաունը։

Ագարակատերը վերջին անգամ որդուն տեսել էր ընթրիքի ժամանակ և ենթադրում էր, որ նա դրանից հետո գնացել է քնելու։

Կոլհաունի պատասխանն այնքան էլ որոշակի չէր։

Նա ընթրիքից հետո զրուցել էր Հենրիի հետ և հետո տղան, երևի, գնացել էր քնելու։

Ինչո՞ւ Կոլհաունը թաքցրեց տեղի ունեցածը։ Ինչո՞ւ նա ոչ մի խոսք չասած այգում տեղի ունեցած տեսակցության մասին, որին ինքը վկա էր եղել։

Այսպես թե այնպես, ճշմարտությունը թաքցվեց։

Բայց ահա բոլորովին անսպասելիորեն գործը նոր լուսաբանում ստացավ։ Հյուրանոցի տեր Օբերդոֆերն առանց հրավերի սպասելու ինքը եկավ այդ շտապ խորհրդակցությանը։ Ամբոխը ճեղքելով ու առաջ գալով, նա հայտարարեց, թե ուզում է որոշ ցուցմունքներ տալ: Ասաց, որ ինքը որոշ տեղեկություններ ունի, որոնք հավանորեն կարող են պատասխան տալ այն հարցին, թե վերջին անգամ երբ են տեսել Հենրի Պոյնդեքստերին և որ ուղղությամբ է գնացել նա։

Կոտրտված անգլերենով գերմանացին պատմեց հետևյալը։

Մորիս-մուստանգերը, որ կապիտան Կոլհաունի հետ մենամարտելուց հետո մնացել էր իր հյուրանոցում, այդ գիշեր ինչ–որ տեղ գնաց։ Այդ նույնը նա անում էր նաև նախորդ մի քանի գիշերների ընթացքում։ Այդ գիշերը նա շատ ուշ վերադարձավ։ Հյուրանոցը բաց էր, որովհետև երիտասարդներն այնտեղ քեֆ էին անում։ Մուստանգերը խնդրեց իր հաշիվը ներկայացնել, մի բան, որ վաղուց չէր արել, և, ի զարմանս հյուրանոցի տիրոջ, տալիքը վճարեց մինչև վերջին պեննին։

Որտե՞ղ էր ճարել նա այդ փողը՝ ոչ ոքի հայտնի չէ, և ինչո՞ւ այդպես շտապ գնաց՝ նույնպես պարզ չէ։ Օբերդոֆերը միայն գիտեր, որ Մորիս Ջերալդը հյուրանոցից հեռանալիս վերցրեց իր ամբողջ սարք ու կարգը, որ նա սովորաբար վերցնում էր միայն այն ժամանակ, երբ գնում էր վայրի մուստանգներ որսալու։

Մուստանգերի գնալուց հետո մի քսան րոպե անց դռան մեջ երևաց Հենրի Պոյնդեքստերը։ Նա ուզում էր տեսնել Մորիս Ջերալդին։ Երբ նրան ասացին, որ Ջերալդը գնացել է, նա հարցրեց, թե ե՛րբ և ո՛ր ուղղությամբ է գնացել մուստանգերը։ Համապատասխան տեղեկություն ստանալով՝ Պոյնդեքստերն արագ սլացավ ցույց տված ուղղությամբ, ասես ցանկանալով հասնել Մորիս Ջերալդի հետևից։

Թեպետև այս հաղորդման մեջ անորոշություններ կային, բայց և այնպես այդ տեղեկությունները որոնումների հիմք ընդունվեցին: Եթե անհայտացած մարդը գնացել է Մորիս-մուստանգերի հետ կամ նրա հետևից, նշանակում է նրան պետք է որոնել նույն ճանապարհին, որով պիտի գնար մուստանգերը։

— Որտե՞ղ է Մորիս-մուստանգերի տունը,— հարցրին գերմանացուն։

Ոչ ոք այդ ճշգրիտ չգիտեր։ Ոմանք ենթադրում էին, թե նրա տունը Նուեսես գետի վերին հոսանքներում պիտի լինի, Ալամո վտակի ափին։

Այսպես ուրեմն, անհայտացած Հենրիի հետքը կամ նրա դիակը գտնելու համար որոշվեց գնալ դեպի Ալամո: Գուցե այնտեղ կգտնեն նաև Մորիս-մուստանգերի դիակը։ Եվ այն ժամանակ հարկ կլինի վրեժ առնել երկուսի գազանային սպանության համար։

ԳԼՈՒԽ XXXIX

ԱՐՅԱՆ ԼԻՃԸ

Որոնումների դուրս եկած խումբը առաջ էր շարժվում մեծ զգուշությամբ։ Եվ դրա համար լուրջ հիմքեր կային. հնդիկները ռազմի ուղին էին բռնել։

Առաջ էին ուղարկվել հետախույզներ և փորձված զինվորներ, որոնց վրա պարտականություն էր դրված հետքեր գտնել և հասկանալ նրանց նշանակությունը։

Լեոնայի շրջակայքում ոչ մի հետք չգտնվեց։

Ամրոցից մի տասը մղոն հեռավորության վրա հարթությունը կտրում էին խիտ անտառներ, որոնք ձգվում էին հեռու դեպի հյուսիս-արևմուտք և հարավ–արևելք։ Դրանք տեխասյան ջունգլիներն էին՝ լիանաներով առատ և մարդկանց ու ձիերի համար համարյա անանցանելի։

Այդ անտառների միջով, հենց ուղիղ ամրոցի դիմաց փռված էր մի բացատ, որի միջով շավիղ էր գցված: Դա դեպի Նուեսեսի վերին հոսանքը տանող ամենակարճ ճանապարհն էր: Ծառերի ուղիղ շարքերով եզերված բացատը իսկական ծառուղու տպավորություն էր թողնում։ Բնության մի պատահական խա՞ղ էր դա արդյոք, թե՞ մարդու ձեռքով էր բացված այդ բացատ-ծառուղին։ Գուցե թե դա

կոմանչների հին ռազմուղին էր, որ բաց էին արել Տամոլիպայի, Կոահուիլուի և Նոր Լեոնայի վրա ռազմական արշավանքներ կատարելու ժամանակ։

Հետախույզները գիտեին, որ այդ ծառուղին տանում է դեպի Ալամո, ուստի և ամբողջ արշավախումբը որոշեց առաջ շարժվել հենց այդ բացատով։

Շուտով հետախույզներից մեկը կանգ առավ մացառուտի եզրին, ասես ցանկանալով ինչ-որ բան ասել:

— Ի՞նչ կա,— հարցրեց մայորը նրան մոտենալով։- Հետքե՞ր են։

— Այո, մայոր, և այն էլ շատ հետքեր։ Նայեցեք այստեղ։ Տեսնո՞ւմ եք։

— Ձիու հետքեր։

— Երկու ձիու,— ասաց հետախույզը ուղղելով մայորին։

— Ճշմարիտ է։

— Սրանից դենը կարծես թե չորս հետք է, բայց դրանք բոլորն էլ թողել են այս երկու ձին։ Նրանք սկզբում այս բացատով դեպի վեր են գնացել, ապա ետ են դարձել։

— Լավ, Սպենգլեր, բարեկամս։ Ի՞նչ ես մտածում դու դրա մասին։

— Շատ բան դեռ անորոշ է մնում,- պատասխանեց Սպենգլերը, որը ռազմական ճամբարում ծառայում էր որպես հետախույզ,— բայց և այնպես ինձ համար պարզ է, որ սպանություն է կատարվել։

— Ի՞նչ ապացույց ունես։ Մի՞թե դիակը գտել ես։

— Ոչ, դիակը դեռ չեմ գտել։

— Հապա էլ ի՞նչ։

— Արյունը։ Արյան մի մեծ լիճ, ասես բիզոնի երակներից են արյուն բաց թողել։ Եկեք և ինքներդ տեսեք։ Բայց,— ավելացրեց նա,— եթե ուզում եք, որ ես ինչպես հարկն է հետքերն ուսումնասիրեմ, կարգադրեցեք, որ բոլոր մյուսներն իրենց տեղում մնան։

— Լավ, թող այդպես լինի,— պատասխանեց մայորը։

Ապա դառնալով արշավախմբի անդամներին, ասաց.

— Ես խնդրում եմ բոլորիդ՝ մի քանի րոպե մնալ ձեր տեղերում։ Իմ հետախույզը հիմա պետք է մի հետախուզություն կատարի, որը պահանջում է, որ այս ամբողջ տարածությունը նրա տրամադրության տակ լինի։

Մայորի պահանջն անտրտունջ կատարեցին նույնիսկ նրանք, ովքեր անմիջականորեն նրան ենթակա չէին։

Մի տասը քայլ առաջ գնալուց հետո Սպենգլերը կանգ առավ։

— Տեսնո՞ւմ եք այս,— ասաց նա մատնացույց անելով գետինը։

— Կույր պիտ լինեի, որպեսզի չտեսնեմ,— պատասխանեց մայորը։— Արյան լիճ է, ինչպես դու ասացիր, այնքան մեծ, որ կարելի է կարծել, թե այստեղ բիզոն են մորթել: Իսկ եթե այդքան արյունը մարդու երակներից է հոսել, ապա ես հաստատում եմ, որ այդ մարդն այլևս կենդանի չի լինի։

— Մեռել է,— ասաց հետախույզը։— Մեռել է ավելի շուտ, քան այս արյունը լերդացել է։

— Ի՞նչ ես կարծում, Սպենգլեր, ո՞ւմ արյունն է դա։

— Սա հենց այն մարդու արյունն է, որին մենք այժմ որոնում ենք. ագարակատիրոջ որդու: Եվ հենց դրա համար էլ ես չէի ուզում, որ նա այստեղ գա։

— Ես կարծում եմ՝ նրանից ճշմարտությունը թաքցնելու կարիք չկա. միևնույն է, ժամանակին իմանալու է։

— Այդ ճշմարիտ է, մայոր: Բայց ինձ թվում է, որ մենք նախ պետք է պարզենք, թե ինչ հանգամանքներում է կատարվել սպանությունը։ Այդ բանը ես ոչ մի կերպ որոշել չեմ կարողանում։

— Ինչպե՞ս չես կարողանում: Հարցը պարզ է։ Նրան սպանել են հնդիկները։ Կոմանչներն են սպանել նրան։

— Ամենևի՛ն,— վստահ պատասխանեց հետախույզը։

— Ինչո՞ւ ես այդպես կարծում, Սպենգլեր։

— Եթե այստեղ հնդիկներ եղած լինեին, մենք ոչ թե երկու, այլ քառասուն ձիու հետք կգտնեինք։

— Այդ, իհարկե, ճշմարիտ է։ Դժվար թե կոմանչը միայնակ սիրտ աներ հարձակվել։

— Ոչ մի կոմանչ և ընդհանրապես ոչ մի հնդիկ չի կատարել այս սպանությունը։ Այս բացատում երևում են միայն երկու ձիու հետքեր։ Ինչպես տեսնում եք, սրանք պայտած ձիու հետքեր են։ Կոմանչները պայտած ձի չեն նստում։ Երկու ձիու վրա էլ սպիտակամորթ մարդիկ են եղել և ոչ թե կարմրամորթ: Հետքերի մի շարքը մուստանգի հետքեր է, մյուսը՝ ամերիկական ձիու։ Դեպի արևմուտք գնալիս մուստանգն առջևումն է եղել, վերադառնալիս ամերիկական ձին է եղել առջևում, մուստանգը՝ հետևից։ Թե մի ձիավորն ինչ հեռավորությամբ է հետևել մյուսին՝ այդ դժվար է պարզել: Երևի այդ հասկանալի կդառնա, եթե մենք գնանք այնտեղ, որտեղից երկուսն էլ ետ են դարձել։ Դա պետք է որ հեռու չլինի։

— Լավ, գնանք այնտեղ,— ասաց մայորը։— Ես հիմա կկարգադրեմ, որ բոլորը մնան իրենց տեղերում։

Կարգադրություն անելով՝ մայորը հետևեց հետախույզին։

Հետքերը ձգվում էին էլի համարյա մի հինգ հարյուր քայլ։ Հետախույզի այն ենթադրությունը, թե դեպի արևմուտք գնալիս մուստանգն առջևումն է եղել, իսկ վերադառնալիս հետևել է ամերիկական ձիուն, հաստատվեց։

Հետախույզը կանգ առավ։

Դրանից այն կողմը հետքերը չէին գնում։ Այստեղ երկու ձիերն էլ շուռ էին եկել և ետ դարձել:

Հետախույզը ձիուց իջավ և սկսեց ուշի-ուշով զննել այդ տեղանքը։

— Նրանք այստեղ միասին են եղել,— ասաց նա մի քանի րոպեից հետո, շարունակելով գետինը զննել։— Եվ բավական երկար ժամանակ։ Բայց երկուսն էլ մնացել են ձիերի վրա։ Նրանք բարեկամաբար զրույց են արել, այդ նույնպես երևում է։ Եվ դա ավելի է խճճում գործը։

— Եթե դու ճշմարիտ ես ասում, Սպենգլեր, ուրեմն իսկական կախարդ ես։ Ասա խնդրեմ, այդ ամենն ինչի՞ց իմացար։

— Հետքերից, մայոր, հետքերից։ Դա բավական հասարակ բան է։ Ես տեսնում եմ, որ հետքերը տեղ-տեղ իրար վրա են ընկնում։ Երևում է, որ ձիավորներն իրար մոտիկ են եղել, բայց ձիերը չեն համբերել կանգնած մնալ և դոփդփել են իրենց տեղում։ Ձիավորներն այստեղ բավական երկար են մնացել, նույնիսկ մի–մի լրիվ սիգար են ծխել։ Ահա նրանց սիգարների մնացորդները։ Տեսնո՞ւմ եք, սիգարները ծխված են մինչև վերջը։

Հետախույզը կռացավ, սիգարի մնացորդը վերցրեց ու տվեց մայորին։

— Հենց այդ նշանից էլ,— շարունակեց հետախույզը,— ես եզրակացնում եմ, որ այս երկու ձիավորը, ովքեր էլ որ սրանք եղած լինեն, իրար թշնամի չեն եղել։ Սովորաբար մարդիկ միասին ծխում են ոչ նրա համար, որ մի րոպե հետո միմյանց կոկորդ կտրեն։ Վեճը կարող էր ծագել միայն ծխելը վերջացնելուց հետո։ Եվ որ վեճ եղել է, դրան էլ չեմ կասկածում։ Ես բոլորովին համոզված եմ, որ նրանցից մեկը մյուսին սպանել է։ Ո՞րն է արել այդ, դա էլ բավական պարզ է։ Խ՜եղճ ծերունի Պոյնդեքստեր, նա այլևս երբեք իր որդուն կենդանի չի տեսնի։

— Այդ ամենը շատ հանելուկային բան է, — ասաց մայորը։

— Այդպես է, գրողը տանի:

— Բայց դիակը որտե՞ղ կարող է լինել։

— Ահա հենց այդ էլ ինձ ամենից ավելի է շփոթեցնում։ Եթե դրանք հնդիկներ լինեին, ինձ ամենևին չէր զարմացնի, որ դիակը կորել է։ Նրանք կարող էին դիակը իրենց հետ տանել։ Բայց այստեղ հնդիկի ոչ մի նշան չկա։ Հավատացեք ինձ, մայոր, որ այդ ձիավորներից մեկը սպանել է մյուսին: Բայց թե ինչ է արել դիակը, այդ ինձ համար հանելուկ է մնում։

— Շատ տարօրինակ բան է, — գոչեց մայորը։— Շատ հանելուկային։

— Կարող է պատահել, որ մենք դեռ կլուծենք այդ հանելուկը,— շարունակեց Սպենգլերը։— Դրա համար հարկավոր է գտնել ձիերի հետքերը սպանության տեղից նրանց հեռացնելուց հետո։ Գուցե և հաջողվի որևէ բան իմանալ։ Իսկ այստեղ մենք այլևս անելիք չունենք։ Ի՞նչ եք կարծում, հարկավո՞ր է սրա մասին հայտնել նրան։

— Միստր Պոյնդեքստերի՞ն, ուզում ես ասել։

— Այո։

— Դու համոզվա՞ծ ես, որ հենց նրա որդին է սպանվածը։

— Օ՜, ո՛չ։ Ես դրանում ամենևին համոզված չեմ։ Ես միայն համոզված եմ, որ ծերունի Պոյնդեքստերն այստեղ է եկել այն ձիերից մեկով, որոնք ոճիրին վկա են եղել։ Ես հետքերը համեմատեցի։ Եթե միայն երիտասարդ Պոյնդեքստերը հենց այդ ձիու վրա է եղել, ապա վախենում եմ, որ քիչ հույս կա նրան կենդանի տեսնելու։ Ինձ դուր չի գալիս, որ ուղեկիցը նրա հետևից է գնալիս եղել։

-Սպենգլեր, դու որևէ կասկած ունե՞ս, թե ով է եղել սպանողը։

— Հասկացողություն չունեմ։ Եթե ծերունի Օբերդոֆերի պատմածը չլիներ, ես երբեք Մորիս-մուստանգերի մասին չէի կարող մտածել։ Ճիշտ է, սա պայտած մուստանգի հետք է, բայց չեմ կարող երաշխավորել, թե հենց նրա մուստանգն է։ Իհարկե, այդ լինել չի կարող։ Երիտասարդ իռլանդացին այնպիսի ցնորամիտ մարդկանցից չէ, որոնք դատարկ բանի համար կարող են մարդ սպանել։ Բայց ինձ թվում է, որ նա այնպիսի մարդ է, որը կարող էր այդ անել պաղարյուն հաշիվներով։

— Կարծում եմ՝ դու իրավացի ես։

— Դե ուրեմն, եթե երիտասարդ Պոյնդեքստերն սպանվել է, և սպանողը եղել է Մորիս Ջերալդը, նշանակում է նրանց միջև ազնիվ պայքար է եղել, և ագարակատիրոջ որդին պարտվող է դուրս եկել։ Ահա թե ինչպես եմ հասկանում ես: Ինչ վերաբերում է դիակի անհայտացմանը և թափված արյան քանակին, ապա դա ինձ համար բոլորովին անհասկանալի է։ Անհրաժեշտ է հետքերով առաջ գնալ։ Գուցե կարելի լինի որևէ խելամիտ եզրակացության գալ։ Արժե՞ արդյոք ծերունուն ասել այն, ինչ ես մտածում եմ։

— Ո՛չ, թերևս չարժե։ Նա առանց այն էլ բավական բան գիտե: Գուցե և նրա համար ավելի հեշտ լինի աստիճանաբար իմանալ այդ սոսկալի ճշմարտությունը։ Մեր տեսածի մասին նրան ոչինչ մի ասիր: Դու զբաղվիր հետքերի հետազոտությամբ, իսկ ես կաշխատեմ բոլորին հեռացնել այստեղից:

— Շատ լավ, մայոր,— ասաց հետախույզը:— Ինձ թվում է՝ ես գլխի եմ ընկնում, թե որտեղից պիտի սկսվի վերադարձի հետքը։ Տասը րոպե ժամանակ տվեք ինձ այդ գործի համար, իսկ հետո իմ ազդանշանով կմոտենաք ինձ։

Այս ասելով Սպենգլերը վերադարձավ արյան լճակի մոտ։ Այնտեղ նա նորից ուշի-ուշով զննեց հետքերը, ապա շուռ եկավ դեպի կողքի բացատը։

Պայմանավորված ժամանակ հնչեց նրա սուր սուլոցը: Ձայնի ուղղությունից կարելի էր հասկանալ, որ հետախույզը համարյա մի ամբողջ մղոն հեռացել է և ամենևին ո՛չ այն ուղղությամբ, որտեղ արյան լճակն էՐ գտնվում։

Մայորը շարժվելու կարգադրություն արեց։ Նա ինքը գնում էր առջևից, ծերունի Պոյնդեքստերի և էլի մի քանի անվանի մարդկանց հետ։ Բայց հետախույզի ահավոր ու առեղծվածային հայտնությունների մասին նա ոչ ոքի ոչինչ չէր ասել։

ԳԼՈԻԽ XL

ԴՐՈՇՄՎԱԾ ԳՆԴԱԿ

Արշավախումբը գնում էր ոչ թե բացատով, այլ անտառի թավուտով։ Այդ ուղին մայորն ընտրել էր նրա համար, որպեսզի ծերունուն ազատի արյան լճակի տեսքի պատճառելիք տանջանքներից, քանի որ, ինչպես նա ենթադրում էր, դա ծերունու որդու արյունն էր։

Այժմ ջոկատն առաջ էր շարժվում այնպիսի մի նեղ շավիղով, որով երկու ձիավոր կողք-կողքի գնալ չէին կարող։ Տեղ-տեղ շավիղը լայնանում էր, ապա՝ նորից նեղանում։

Այդ ուղևորության միապաղաղությունը խախտեց մի փոքրիկ դեպք։

Ջոկատի ճանապարհին ընկած բացատներից մեկում մացառուտի թավուտից դուրս թռավ մի հովազ՝ նույնիսկ արևադարձային ջունգլիներում հազվագույտ գեղեցկությամբ մի կենդանի։ Բնությունը նրա դեղին մորթին զարմանալիորեն նախշել էր սև գույնի բծերով, օղակներով ու ոլորագծերով, որոնք քմահաճորեն միահյուսված էին իրար հետ։ Այդ վիթխարի ճկուն և ուժեղ կատուն առաձգական ոստյունով բացատը ցատկելով՝ չէր կարող իր վրա չբևեռել ձիավորների ուշադրությունը, չնայած արշավախմբի խնդրի ամբողջ լրջությանը։

Որսորդների համար այդ գայթակղությունը շատ մեծ էր, և երկու հոգի միաժամանակ հրացան արձակեցին։

Դրանցից մեկը Կասսի Կոլհաունն էր, մյուսը՝ մի երիտասարդ ագարակատեր, որն ընթանում էր կապիտանի կողքով։

Գնդակներից մեկը դիպավ նշանակետին և ջունգլիի գեղեցկուհուն տեղն ու տեղը պառկեցրեց։

Երկուսից որի՞ն էր պատկանում հաջողակ կրակոցի պատիվը։ Երկուսն էլ թե՛ Կոլհաունը, թե՛ երիտասարդ ագարակատերը, ամեն մեկն իրեն էր վերագրում այդ պատիվը։

— Ես այդ կապացուցեմ,— վստահորեն հայտարարեց կապիտանը ձիուց իջնելով։ Նա դանակը հանեց և դառնալով ներկաներին՝ ասաց.— Եթե գնդակն իմն է, ուրեմն նրա վրա պիտի լինեն իմ անվան սկզբնատառերը՝ « Կ. Կ. Կ. »։ Իմ գնդակները հատուկ պատվերով են պատրաստված, և ես միշտ կարող եմ իմանալ՝ որն է իմ սպանած որսը։

Այն հաղթական տեսքով, որով Կոլհաունը բռնել էր հովազի մարմնից դուրս հանած գնդակը, ցույց էր տալիս, որ նա ճիշտ է ասել։ Շատ հետաքրքրասերներ մոտեցան նայելու։ Գնդակի վրա, իսկապես, դրոշմված էին կապիտանի անվան սկզբնատառերը։

Դրանից քիչ հետո արշավախումբը մոտեցավ այն տեղին, որտեղ սպասում էր հետախույզը, և գնաց նոր հետքերով։

Այս արդեն երկու պայտած ձիերի հետք չէր։ Հետախույզը նկատել է միայն մեկ ձիու հետք, այն էլ այնքան աննշմարելի, որ տեղ-տեղ բացի իրենից ուրիշ ոչ ոք չէր տեսնում։

Այդ հետքը գնում էր մացառուտների միջով, մերթ ընդ մերթ դուրս էր գալիս բացատը և վերջապես մի շրջան գործելով տարավ դեպի արևմուտք, մի բաց տեղ։

Սպենգլերը շարունակում էր արագ ընթանալ այդ հետքով։ Ջոկատը գնում էր նրա հետևից։ Սպենգլերը գիտեր, որ այդ նույն մուստանգի հետքն է, որի սմբակի դրոշմվածքը նա տեսել էր բարդենու տակ, այնտեղ, որտեղ ընկած էին բարեկամաբար ծխված սիգարների մնացորդները, որտեղ հետքերը կորչում էին արյան լճակի մեջ։

Այն կարճ ժամանակամիջոցում, երբ հետախույզը մենակ էր մնացել, ուսումնասիրել էր նաև ամերիկական ձիու հետքը։ Նա հասկացել էր, որ այդ հետքը ետ է տանում դեպի պրերիա, որով իրենք եկել են այստեղ, իսկ հետո, հավանորեն, գնում է Լեոնայի ափին գտնվող սետլմենտ։

Բայց արյունոտ ողբերգության լուծումը դրա մեջ չէր։ Թվում էր, որ մուստանգի հետքը շատ ավելի բան է խոստանում։ Շատ հավանական էր, որ նա կարող է հասցնել այդ արյունոտ հանելուկի լուծմանը, գուցե և նույնիսկ մարդասպանի որջը։

Բայց այդ հետքը նրան պակաս չմտահոգեց, քան բարդենու տակ միահյուսվող հետքերը։

Այդ հետքը ուղիղ չէր գնում, ինչպես սովորաբար լինում է, երբ կենդանին առաջ է գնում դեպի մի որոշակի նպատակակետ։

Այդ հետքը մերթ գալարվում էր աջ ու ձախ, մերթ փոքրիկ շրջան էր գործում, մերթ գնում էր ուղիղ, ապա նորից պտույտ գործում։ Այնպիսի տպավորություն էր ստեղծվում, թե մուստանգը կամ հեծվոր չի ունեցել, կամ հեծվորը թամբի վրա քնած է եղել։

Կարո՞ղ է արդյոք դա լինել այն ձիու հետքը, որի վրա նստած է եղել հենց նոր սպանություն կատարած ու շտապ թաքնվող մարդը։

Սպենգլերն այդ չէր մտածում։ Եվ ընդհանրապես նա արդեն չգիտեր, թե ինչ մտածի։ Նա մտահոգված էր ավելի, քան երբևիցե։ Եվ այդ խոստովանեց մայորին։

Արշավախումբը շարունակում էր առաջ շարժվել։ Նրա բոլոր անդամներին ճնշող անորոշության ծանր զգացմունք էր համակել։ Բայց այդ զգացմունքը հանկարծ փոխվեց խոր սարսափի։

Ի՞նչ կմտածեիք դուք, եթե հանկարծ ձեր աչքի առաջ երևար ձիու վրա անվրդով նստած մի մարդ, որն առաջին հայացքից նման է պրերիայով ճամփորդող ամեն մի ձիավորի, և երևակայեցեք, որ ավելի ևս ուշադիր նայելով նրան՝ հանկարծ դուք նկատեիք, որ այդ ձիավորը... գլուխ չունի։ Զարմանալի կլիներ, իհարկե, եթե այդպիսի տեսարանը ձեզ սարսափ չազդեր։

Ահա հենց այդպիսի մի տեսարան բացվեց արշավախմբի անդամների առաջ։ Կտրուկ շարժումով նրանք բոլորն էլ միաժամանակ կանգնեցրին իրենց ձիերը, ասես դեմ առան սև անդունդի։

Արևն արդեն իջել էր հորիզոնի վրա, համարյա հասել կանաչ խոտերին և իր շողերը գցում էր մարդկանց աչքերին՝ կուրացնելով և թույլ չտալով լավ տեսնել։ Բայց և այնպես բոլորը պարզ տեսան, որ իրենց առաջ լույս ընկած տարօրինակ կերպարանքը անգլուխ ձիավոր է։

Եթե այդ տեսած լիներ ներկաներից միայն մեկը, նրան երևի կծաղրեին և խելագար կանվանեին։ Բայց այն, ինչ միաժամանակ տեսան մի քանի տասնյակ մարդ, այլևս ոչ մի կասկած չէր թողնում։

Անգլուխ ձիավորն ուղղվում էր դեպի այն բացատը, որի մյուս ծայրին կանգ էին առել մեր ձիավորները։ Եթե նա իր ճանապարհը շարունակեր, ուղիղ արշավախմբին կհասներ, բայց, իհարկե, միայն այն դեպքում, եթե ձիավորներն արիություն ունենային դիմանալու այդպիսի հանդիպման։

Այդ տեսարանին ականատեսներն այնպիսի մարդիկ էին, որոնք չէին հավատում ո՛չ ուրվականի, ո՛չ գերբնական ուժերի։ Նրանցից շատերը եղել էին երկրագնդի ամենահեռավոր վայրերում, նրանք հանդիպել ու պայքարել էին բնության ամենաանսպասելի քմահաճույքների դեմ։ Այդպիսի մարդիկ չէին կարող ուրվականի հավատալ։

Բայց և այնպես այդ միանգամայն հակաբնական երևույթը տեսնելով նույնիսկ ամենաողջախոհներն սկսեցին կասկածել, թե դա իրական բան է և իրենց մտքում ասում էին. «Սա ուրվական է։ Չէ՞ որ իրականության մեջ այսպիսի բան լինել չի կարող»։

Բայց փիլիսոփայելու ժամանակ չկար։ Աչքերին հովանի անելով կուրացուցիչ արևից՝ մարդիկ զարհուրած նայում էին խորհրդավոր ձիավորին։

Չէր կարելի որոշել ո՛չ ձիավորի հագուստի, ո՛չ ձիու գույնը. այդպիսի լույսի տակ գույնը տեսողության համար անընկալելի է։ Երևում էր միայն գծագրությունը։ Դա մի սև ուրվանկար էր երկնքի ոսկե ֆոնի վրա։

— Սա ինքը սատանա՛ն է ձիու վրա,— հանկարծ գոչեց քաջասիրտ զինվորներից մեկը, որին սովորաբար ոչ մի բանով վախեցնել չէր լինի։— Երդվում եմ, որ դա սատանա է։

Եվ կարծես հենց այդ ձայնից վախեցած՝ ձիավորը կտրուկ շուռ տվեց իր ձին։ Վայրի խրխինջով ձին հեռու սլացավ ջոկատից։

Անգլուխ ձիավորը գնում էր դեպի արևը և շարունակեց այդպես գնալ, մինչև որ անհայտացավ:

ԳԼՈԻԽ XLI

ՉՈՐՍ ՁԻԱՎՈՐԸ

Այդ նշանավոր առավոտը, երբ Ինջ ամրոցից մայորի գլխավորությամբ դուրս եկավ ձիավորների խումբը, դրանից էլ շատ առաջ, համարյա լուսաբացին նույն ուղղությամբ, դեպի Նուեսես գետը ճանապարհ ընկավ չորս ձիավորից բաղկացած մի փոքրիկ ջոկատ։

Բայց այս խումբը Հենրի Պոյնդեքստերին որոնելու չէր գնում: Այդ ժամին դեռ ոչ ոք չէր կասկածում, թե պատանին սպանվել է, նույնիսկ չգիտեին, որ նա անհայտացել է։

Այս չորս ձիավորները մեքսիկացիներ էին։

Ամենևին դժվար չէր նկատել այդ: Ձին նստելու նրանց ձևը, ոտքերի ուժեղ մկանները, ուսերից ցած իջնող սերապեների վառ գույները, թավշե շալվարները, կոշիկների խթանները, վերջապես գլխներին դրած սև սոմբրերոները՝ այս ամենը ցույց էր տալիս, որ նրանք մեքսիկացի են, կամ այնպիսի մարդիկ, որոնք մեքսիկացի են ձևանում։ Բայց այս չորս ձիավորն անվիճելիորեն մեքսիկացի էին։

Թուխ մաշկը, սև ու խիտ մազերը, սրածայր մորուքը, դեմքի կանոնավոր գծագրությունը՝ այս ամենը բնորոշ է իսպանա-մեքսիկական տիպի մարդկանց համար, որոնք այժմ գրավում են ացտեկների հնադարյան տերիտորիան։

Չորս ձիավորներից մեկն ավելի ամրակազմ մարդ էր, քան իր ուղեկիցները։ Նրա ձին ամենից գեղեցիկն էր, հագուստը՝ ավելի շքեղ, նրա զենքն ավելի նուրբ աշխատանք էր, և մնացած ամեն ինչից էլ երևում էր, որ դա այդ չորս մարդու մեջ գլխավորն է։

Նա կլիներ մոտ քառասուն տարեկան։ Նրան նույնիսկ գեղեցիկ մարդ կարելի էր համարել, եթե չլիներ մի տեսակ գազանային չոր հայացքը և թորշոմած դեմքը, որ ցույց էր տալիս նրա ցոփությունն ու դաժանությունը:

Դա ոչ այլ ոք էր, եթե ոչ Էլ-Կոյոտը՝ Պրերիայի Գայլը։

Ինչպե՞ս պատահեց, որ Էլ-Կոյոտն այդպես վաղ առավոտյան, կարծես թե բոլորովին ուշքը գլխին, ճամփորդում էր պրերիայով՝ մյուս ընկերների գլուխ անցած։ Չէ՞ որ ընդամենը մի քանի ժամ առաջ մենք նրան տեսանք հարբած վիճակում...

Այդ անակնկալ և մի քիչ էլ տարօրինակ փոփոխությունն այնքան էլ դժվար չէ բացատրել։

Կոլհաունը հեռանալիս նրա խրճիթի դուռը չծածկեց, և այն բաց մնաց մինչև առավոտ։

Լուսաբացին Էլ-Կոյոտն արթնացավ ցրտից։ Դա մի փոքր ուշքի բերեց նրան։ Մահճակալից ցած թռչելով նա սկսեց երերալով քայլել խրճիթում՝ նզովք թափելով ցրտի գլխին և այդ բաց դռան գլխին, որը ներս է թողել ցուրտը։

Վաղ լուսաբացի գորշագույն լույսը դեռ շատ թույլ էր լուսավորում խրճիթը։ Էլ-Կոյոտը սայթաքելով ու հայհոյանք տեղալով դեսուդեն էր ընկնում, մինչև որ գտավ այն, ինչ որոնում էր. դա մի մեծ ջրաման էր, որի մեջ նա սովորաբար խմիչք էր պահում։

— Քրիստոսի արյո՜ւն,— գոչեց նա չարացած ու հիասթափված թափահարելով ջրամանը։— Ոչ մի կաթիլ չկա։ Իսկ լեզուս ատամներիս է կպչում: Կոկորդս վառվում է, ասես մի ամբողջ թավա կրակի շեղջ եմ կուլ տվել։ Թո՛ւհ, գրո՛ղը տանի։ Էլ համբերել չեմ կարող։ Բայց ի՞նչ անեմ։ Արդեն լուսանում է։ Ստիպված եմ գնալ քաղաք։ Գուցե սինյոր Դուֆերն արդեն բաց է արել իր ծուղակը, որպեսզի վաղ լուսա-բացի թռչնակներ որսա։ Եթե այդպես է, ուրեմն, Էլ-Կոյոտը նրա հաճախորդը կլինի։

Ջրամանի փոկը ուսը գցելով և սերապեն թիկունքին՝ Էլ-Կոյոտն ուղղվեց դեպի սետլմենտ։

Քսան րոպե անց նա պանդոկումն էր։

Նրա բախտը բերեց. Օբերդոֆերն արդեն այնտեղ էր: Նա սպասարկում էր իր վաղաժամյա այցելուներին՝ մի քանի զինվոր, որոնք, պահակի մոտով գաղտագողի անցնելով, եկել էին պանդոկում մի բան կուլ տալու։

— Աստվա՜ծ իմ, միստր Դիազ,— ասաց պանդոկի տերը, ողջունելով իր նոր հյուրին և անուշադիր թողնելով մյուս վեցին, քանի որ նրանք ապառիկ էին խմում, այնինչ, նորեկը (նա գիտեր) կանխիկ էր վճարելու։- Այսպես շուտ դուք ոտքի վրա՞։ Ես գիտեմ՝ ինչ եք ուզում դուք։ Ուզում եք, որ ձեր ամանը լցնեմ մեքսիկական ագ...ագ... ինչպե՞ս եք կոչում դուք այն խմիչքը։

— Ագվարդիենտե։ Դուք ճիշտ եք կռահել, կավալերո։ Իսկ և իսկ այդ եմ ուզում։

— Մեկ դոլլար։ Դա մեկ դոլլար արժե:

— Caramba! Ես այնքան հաճախ եմ վճարել, որ գինը գիտեմ: Ահա ձեզ փողը, ահա և ամանը։ Լցրեք, միայն թե շուտ։

— Դուք շտապո՞ւմ եք, միստր Դիազ։ Ես ձեզ չեմ ուշացնի։ Երևի շտապում եք մուստանգներ որսալո՞ւ: Վախենում եմ միայն, որ եթե երամակի մեջ լավ ձիեր կան, իռլանդացին ձեզանից շուտ կբռնի նրանց։ Նա գիշերը գնաց իմ հյուրանոցից։ Զարմանալի մարդ է այդ միստր Մորիս Ջերալդը։ Ոչ ոք երբեք չի կարող իմանալ, թե ինչ կարելի է սպասել նրանից։ Նրա դեմ ես ոչինչ չեմ կարող ասել։ Ինձ համար լավ հաճախորդ է եղել։ Իր ահագին հաշիվը նա փակեց լիովին, ինչպես մի հարուստ մարդ։ Գրպանները լիքն էին դոլլարներով։

Մեքսիկացուն շատ էր հետաքրքրում Օբերդոֆերի տված տեղեկությունը։ Նա այդ ցույց տվեց զարմանքի մի թեթև բացականչությամբ և անհամբեր շարժումներով։

Բայց նա չէր ուզում, որ այդ նկատվի։ Փոխանակ Օբերդոֆերին հարցուփորձ անելու և այդպիսով իրեն մատնելու՝ նա անփութորեն պատասխանեց.

— Դա ինձ չի վերաբերում, կավալերո։ Պրերիայում մուստանգներ շատ կան։ Բոլորին կհերիքի... Ողջ լինեք, սինյոր, տվեք իմ ագվարդիենտեն։

Փոքր-ինչ վշտանալով, որ իրեն բամբասանք անելու հնարավորություն չտվին, գերմանացին սկսեց արագ լցնել ամանը։ Այլևս խոսակցությունը շարունակելու փորձ չանելով, նա գինին մեկնեց մեքսիկացուն, դոլլարը վերցրեց և վերադարձավ իր մյուս հաճախորդների մոտ։

Դիազը, չնայած ծարավին , պանդոկից դուրս եկավ առանց ամանը բացելու և նույնիսկ կարծես մոռացել էր նրա գոյությունը։ Այժմ նրան հետաքրքրում էր մի ուրիշ բան, որ խմելու ցանկությունից ավելի ուժեղ էր։

Առանց մի րոպե կորցնելու նա նստեց իր մուստանգը և մտավ սետլմենտի ծայրին գտնվող երեք խրճիթ, որից հետո գնաց իր խրճիթը: Ճանապարհին Էլ-Կոյոտը իր խրճիթի մոտ պայտած ձիու հետքեր նկատեց:

«Caramba! Այս գիշեր ամերիկացի կապիտանը այստեղ է եղել։ Գրո՛ղը տանի։ Ինչ-որ աղոտ կերպով հիշում եմ, բայց ինձ թվում էր, թե երազի մեջ եմ։ Հասկանում եմ, թե ինչու է եկել. իմացել է, որ դոն Մորիսը գնալու է: Երևի էլի կգա։ Հա՛–հա՛։ Ամեն ինչ առանց նրան էլ կարվի։ Այլևս ինձ ասել հարկավոր չէ։ Հազա՜ր դոլլար։ Ի՞նչ բախտ է։ Հենց որ հազար դոլլարն ստանամ, կգնամ Ռիո-Գրանդե, և այն ժամանակ կտեսնենք, թե ինչպես ինձ կհաջողվի գործը կարգավորել Իսիդորայի հետ»։

Էլ-Կոյոտն իր խրճիթում երկար չմնաց։ Նա շտապ կուլ տվեց մի քանի կտոր տապակած միս, վրան էլ ագվարդիենտե խմեց: Հետո իր ձին թամբեց, ահագին խթանները կապեց, թամբին կապեց կարաբինը, երկու ատրճանակ գոտին խրեց, թռավ թամբի վրա և արագ արշավեց։ Պրերիա դուրս գնալուց առաջ նա մի անգամ էլ մտավ սետլմենտի ծայրամասը, որտեղ հանդիպեց իր ընկերներին։

Էլ-Կոյոտի երեք գործակիցները կարծես տեղյակ էին նրա ծրագրին։ Համենայն դեպս նրանք գիտեին, որ գործ են ունենալու Ալամոյի ափին: Երբ ուղևորության սկզբում Դիազը մի կողմի վրա թեքվեց, նրանք ձայն տվին նրան, թե ճիշտ ճանապարհով չի գնում։

— Ես Ալամոն լավ գիտեմ,— ասաց նրանցից մեկը, որ նույնպես մուստանգեր էր։— Ես այնտեղ շատ անգամ եմ որս արել։ Դա այստեղից դեպի հարավ–արևելք է։ Այնտեղ տանող ամենակարճ ճանապարհն անցնում է, ա՛յ, այն բացատով։ Դուք խիստ շատ եք թեքվել դեպի արևմուտք, դոն Միգուել։

— Մի՞թե,— արհամարհանքով պատասխանեց Դիազը:— Դուք մոռանում եք, սինյոր Վիսենտե Բարահո, որ մեր ձիերը պայտած են։ Հնդիկները հենց ուղիղ Ինջ ամրոցից Ալամո չեն գնում։ Հասկանո՞ւմ եք ինձ:

— Դուք իրավացի եք,— պատասխանեց Բարահոն։ Caramba! Ես դրա մասին չէի մտածել։

Առանց այլևս առարկելու Էլ-Կոյոտի երեք գործակիցները գնացին նրա հետևից։ Նրանք գնում էին համարյա լուռ ու մունջ, մինչև որ հասան անտառ։

Անտառի ծածկույթի տակ մտնելով, բոլոր չորսն էլ թամբերից իջան և ձիերը կապեցին ծառերից։

ԳԼՈԻԽ XLII

ՈՒՐՈՒՐՆԵՐԸ ՀԱՎԱՔՎՈՒՄ ԵՆ

Պրերիայի գլխին պտտվող սև ուրուրների երամը հարավային Տեխասի համար սովորական բան է, և ով այստեղով ճամփորդել է, իհարկե, տեսել է այդ տեսարանը։

Ամբողջ հարյուրի չափ հավաքվելով մի երամի մեջ՝ նրանք լայն շրջաններ են գործում երկնքում, կամ թռչում են պտուտակաձև, մերթ իջնում են այնքան, որ համարյա քսվում են խոտերին կամ ծառերի կատարներին, մերթ հանկարծ թևերն անշարժ փռած սլանում են վեր։ Երկնքի ֆոնի վրա շատ պարզ երևում է նրանց սև գծագրությունը։

Այդ տեսարանին առաջին անգամ ականատես լինող ճամփորդը ակամայից կկանգնեցնի իր ձին, որպեսզի դիտի այդ թռչուններին։ Նույնիսկ նա, ում համար ուրուրների երամը նորություն չէ, չի կարող անցնել առանց մտածելու՝ ինչի՞ համար են հավաքվել այս գիշատիչները: Սրանք իզուր չեն պտտվում։ Ինչ-որ որսի հոտ են առել:

Եվ ճանապարհորդը տեսնի, թե չտեսնի, միևնույն է, նա գիտե, որ գետնի վրա, հենց այնտեղ, ուր պտտվում են գիշատիչները, անպայման ընկած է մի սատկած գազան, կամ գուցե ոչ գազան, այլ մեռած կամ մեռնող մարդ:

**********

Այն մռայլ գիշերից հետո, երբ երեք ձիավորները կտրեցին անցան հարթությունը, լուսաբացին կարելի էր տեսնել, թե ինչպես սև ուրուրների երամն իջնում էր անտառի վրա հենց ուղիղ այնտեXղ, որտեղ բացատը պտույտ էր գործում: Լուսադեմին, դեռ ոչ մի ուրուր չէր երևում: Բայց մի ժամ էլ չանցած՝ արդեն հարյուրավոր ուրուրներ թևերը լայն փռած ճախրում էին այնտեղ: Նրանց սև ստվերները մռայլ պատկեր էին ներկայացնում անտառի վառ կանաչի վրա։

Եվ ուրուրներն իզուր չէին պտույտ գալիս:

Անտառում, ընթերցողին արդեն ծանոթ արյան լճակից մի քառորդ մղոն հեռու, գետնին ընկած էր մի մարդ՝ մի պատանի, որի գեղեցիկ դեմքը չէր աղջատել մահը:

Մեռա՞ծ էր արդյոք նա:

Առաջին հայացքից ամեն ոք կմտածեր, որ մեռած է։ Մարմնի դիրքը և դեմքի արտահայտությունը ոչ մի կասկած չէին թողնում դրանում։

Նա ընկած էր քարքարոտ գետնին, ձեռքերն ու ոտքերը ծանրորեն փռած, ասես կորցրել էր նրանց տիրապետելու ընդունակությունը:

Ոչ հեռու կանգնած էր մի վթխարի կաղնի, բայց նա իՐ ստվերով չէր պաշտպանում պատանուն, իսկ սպիտակ պանաման միայն թեթևակի էր ծածկում նրա գլուխը, և արևի ճառագայթները, որոնք նոր էին սկսել թափանցել թավուտի մեջ, սահում էին դեպի երկինք դարձած գունատ դեմքի վրայով։

Մեռա՞ծ էր արդյոք նա:

Ուրուրների վարմունքից դատելով կարելի էր մտածել, որ մեռած է:

Բայց այս անգամ բնազդը խաբել էր գիշատիչներին. գետնին փռված մարդը աչքերը բաց արեց:

Արդյոք նրա երեսին խաղացող արևի ճառագայթնե՞րն էին պատճառը, կամ գուցե հանգի՞ստը կյանք վերադարձրեց նրան։ Այսպես թե այնպես, նրա աչքերը բացվեցին, և պատանին շարժվեց։

Շուտով նա արմունկի վրա հենվելով մի փոքր բարձրացավ և տարակուսանքով շուրջը նայեց։

Ուրուրները վերև սլացան։

— Մեռա՞ծ եմ արդյոք, թե՞ կենդանի,— շշնջաց պատանին։— Երա՞զ է, թե՞ իրականություն։ Այս ի՞նչ բան է։ Որտե՞ղ եմ ես։

Արևի լույսը կուրացնում էր նրան։ Նա չէր կարող նայել, մինչև ձեռքը հովանի չարեց աչքերին, բայց այդ ժամանակ էլ ամեն ինչ մշուշապատ էր տեսնում։

— Իմ վերևը ծառեր են, շուրջս՝ ծառեր... Տակս քարեր են... ինչպե՞ս եմ այստեղ ընկել... Ա՜, հիշում եմ,— ասաց պատանին մի պահ մտածելուց հետո։— Գլուխս ծառին դիպավ։ Ահա, հենց այն ճյուղն էր, որ ինձ ցած գցեց թամբից... Ձախ ոտքս ցավում է... Ի՞նչ է, չլինի՞ կոտրվել է։

Պատանին փորձեց վեր կենալ, բայց չհաջողվեց. ցավող ոտքը հրաժարվեց ծառայել, ծունկը խիստ ուռել էր։

«Իսկ որտե՞ղ է ձին։ Գնացել է, իհարկե։ Հիմա նա երեի Կասա-դել-Կորվոյի ախոոում կլինի։ Նրա մասին անհանգստանալու կարիք չկա։ Իսկ ես, միևնույն է, չէի կարող հեծնել նրան, եթե նույնիսկ կողքիս կանգնած լիներ... Օ՜, աստված իմ, այն ի՜նչ տեսարան էր։ Զարմանալի չէ, որ ձին խրտնեց... Հիմա ես ի՞նչ անեմ։ Ոտքս երևի կոտրված է։ Առանց ուրիշի օգնության տեղից շարժվել չեմ կարող։ Բայց մի՞թե կարելի է հուսալ, թե որևէ մեկը կգա այստեղ... Օ՜հ, այս գարշելի գիշատիչներն էլ... Մեկնում են իրենց կտուցը, կարծես արդեն չեն կասկածում, որ ես մեռել եմ... Արդյոք երկա՞ր եմ պառկել այստեղ։ Արևը շատ չի բարձրացել, իսկ ես թամբին նստեցի լուսաբացին։ Երևի մի ամբողջ ժամ ուշաթափ ընկած եմ եղել։ Բանս վատ է։ Ոտքս, ըստ երևույթին, կոտրված է, իսկ վիրաբույժ չկա այստեղ... Քարքարոտ ան-կողին՝ Տեխասի ջունգլիների մեջ... Շուրջս ինչքա՜ն մղոն անտառներ են փռված. այստեղից դուրս գալու մասին մտածելն իսկ ավելորդ է։ Իսկ մարդ չի գա այստեղ։ Գետնի երեսին գայլեր, երկնքում՝ ուրուրներ... Եվ ինչպե՞ս էի ես գնում առանց սանձը բռնելու»։

Երիտասարդի դեմքը մռայլվեց։ Եվ որքան ավելի էր գիտակցում իր դրության վտանգավորությունը, այնքան ավելի էր մռայլվում։

Նորից փորձեց ոտքի կանգնել, մեծ դժվարությամբ վեր կացավ, բայց և իսկույն հասկացավ, որ իրեն կարող է ծառայել միայն մեկ ոտքը, մյուսի վրա հույս դնել չէր կարելի։

Ստիպված եղավ նորից պառկել։

Այսպես էլի երկու ժամ անշարժ պառկած մնաց։ Երբեմն-երբեմն անտառում հնչում էր նրա օգնության կանչը։ Նա այնքան կանչեց, մինչև համոզվեց, որ ավելորդ է, իրեն

ոչ ՈՔ չի լսի:

Շատ գոռալուց նրա կոկորդը չորացել էր, և նա տանջալից ծարավ էր զգում։ Ծարավը քանի գնում սաստկանում էր, մինչև որ խլացրեց մյուս բոլոր զգացողությունները, նույնիսկ ոտքի սուր ցավը։

«Ես ծարավից կմեռնեմ, եթե այստեղ մնամ,— մտածում էր վիրավորը։— Հարկավոր է բոլոր ուժերը լարել և ջրի հասնել։ Որքան հիշում եմ, այստեղ, մոտերքում առվակ պիտի լինի։ Թեկուզ սողալով, թեկուզ չորեքթաթ տալով ես պիտի հասնեմ նրան»։

— Չորեքթաթ տալո՞վ։ Բայց չէ՞ որ իմ ծունկն անպետքացել է։ Ի՞նչ անեմ ուրեմն։ Միևնույն է, հարկավոր է փորձել. որքան ավելի շատ մնամ այստեղ, այնքան վատ կլինի։ Արեգակն սկսում է դաղել։ Նա արդեն գլուխս վառում է։ Ես կարող եմ գիտակցությունս կորցնել, և այն ժամանակ գայլերը ուրուրները...

Նա ցնցվեց զարհուրելի մտքից և լռեց։

Մի քանի րոպեից հետո վիրավորը նորից խոսեց.

- Եթե միայն ճանապարհն իմանայի՜։ Առվակը բավական լավ եմ հիշում, այն հոսում է կավճային պրերիայի ուղղությամբ, այստեղից դեպի հարավ-արևելք։ Փորձեմ այդ ուղղությունը բռնել։ Բարեբախտաբար, հիմա արեգակով կարելի է կողմնորոշվել։ Միայն թե ուժերս չդավաճանեն։

Այս ասելով վիրավորն սկսեց սողալ մացառուտի միջով: Քարքարոտ գետնի վրայով նա սողում էր մողեսի նման, քարշ տալով իր վիրավոր ոտքը։

Հաճախ նա ստիպված էր լինում կանգ առնել, որպեսզի մի փոքր շունչ առնի և ուժ հավաքի։ Չէ՞ որ հեշտ չէ ճանապարհ գնալ մարդու համար այդպիսի անբնական դրությամբ, ծնկների ու ձեռքերի վրա չորեքթաթ տալով, մանավանդ երբ ծնկներից մեկն էլ հրաժարվում է ծառայել:

Պատանին դանդաղ էր շարժվում, բայց այդ էլ մեծ տանջանք էր պատճառում նրան։ Եվ այդ ճամփորդությունն ավելի տանջալից էր դառնում նրանից, որ վիրավորը չգիտեր՝ ճի՞շտ ուղղությամբ է գնում ինքը, թե՞ բոլոր ջանքերն ապարդյուն են։

Միայն մահվան սպառնալիքն էր, որ նրան ստիպում էր շարունակել ճանապարհը։

Արդեն մի քառորդ մղոնի չափ սողացել էր վիրավորը, երբ նրա գլխում մի միտք ծագեց. չի՞ կարող արդյոք առաջ շարժվել ուրիշ եղանակով։

«Ավելի լավ է փորձեմ ոտքերի վրա քարշ գալ։ Միայն թե դրա համար հենակ է հարկավոր... Օ՜, բայց չէ՞ որ դանակս մոտս է։ Ահա և մի հարմար ծառ՝ փոքրիկ կաղնի»։

Վիրավորը գոտկից դուրս քաշեց որսորդական դանակը, ծառը կտրեց և նրանից հենակ պատրաստեց: Այդ հենակին հենվելով, պատանին վեր կացավ և շարունակեց ճանապարհը՝ առաջվա պես հարավ-արևելյան ուղղությամբ։

Նա կողմնորոշվում էր գլխավորապես արևով: Մացառուտները հաճախ էին նրան ճանապարհից շեղում, որովհետև ստիպված էր լինում պտույտ գործել, անցնել նոսր տեղերով։ Որոշ կռահումներ նա անում էր տեղի ռելեֆից, իմանալով, որ առվակը պետք է հոսելիս լինի ձորակով։

Այսպես քիչ-քիչ առաջ գնալով, հաճախ կանգ առնելով հանգստանալու համար, պատանին, վերջապես, մի մղոնի չափ ճանապարհ անցավ: Եվ այստեղ նա գազանների հետքեր նկատեց։ Այդ հետքերը հազիվ էին նշմարվում, բայց գնում էին մեկ ուղղությամբ։ Երևի դա մի շավիղ էր, որ տանում էր դեպի ջուրը, դեպի որևէ առվակ, լճակ կամ աղբյուր։

Այլևս ուշադրություն չդարձնելով ո՛չ արևին, ո՛չ ձորակներին, վիրավորն առաջ շտապեց գազանների հետքերով։ Երբեմն-երբեմն նա վերադառնում էր չորեքթաթ տալու եղանակին, որովհետև հենակով առաջ գնալը շատ հոգնեցուցիչ էր:

Բայց շուտով վիրավորի ուրախ տրամադրությունը փոխվեց հիասթափության, գազանների շավիղը նրան հասցրեց խիտ մացառուտով շրջապատված մի բացատ և այդտեղ էլ վերջացավ։ Պատանին հասկացավ, որ ջուրն այստեղ չէ, այլ՝ շավիղի հակառակ ծայրին։

Էլ ի՞նչ էր մնում անել, եթե ոչ՝ ետ դառնալ։

Տանջող ծարավը վիրավորին ստիպում էր լարել վերջին ուժերը, բայց րոպե առ րոպե նրա ուժերը նվազում էին։ Այն ծառերը, որոնց միջով նա անցնում էր, ստվեր չէին գցում, դրանք մեծ մասամբ նոսր տերևներով ակացիաներ էին, որոնց արանքներում հանդիպում էին նաև փշփշոտ կակտուսներ ու ագավաներ։ Միջօրեի արեգակը վառում էր անգթորեն։

Վիրավորը քրտնքի մեջ կորել էր, ծարավն ավելի ու ավելի տանջալից էր դառնում։

Հաճախ նա տեսնում էր մեղկիթի հյութալի պտուղներ. բավական էր միայն ձեռքը մեկնել և կպոկեր։ Բայց պատանին գիտեր, որ դրանք տհաճ քաղցրություն ունեն և ծարավ չեն հագեցնում, նա գիտեր, որ իրեն չի օգնի նաև ո՛չ կակտուսի, ո՛չ ագավայի հյութը, որոնք սուր տհաճ համ ունեն։

Պատանուն սկսեց ավելի շատ տանջել այն կասկածը, թե կարո՞ղ է արդյոք հասնել առվակին, թեկուզ և ճիշտ ուղղությամբ գնալիս լինի։ Վիրավոր ոտքն ուռել էր անասելի չափով։ Էլ ինչպե՞ս առաջ գնալ։ Թվում էր, թե մնացել է միայն մեկ բան՝ պառկել ու մեռնել։

Մահը միանգամից չի գա: Ոչ գլխի վերքը, ոչ ծնկան վնասվածքը արագ վախճանի չեն հասցնի։ Նրան սպառնում էր մահը՝ ծարավից, ամենատանջալից մահը բոլոր մահերից։

Այս միտքը վիրավորին ստիպեց նորից լարել ուժերը: Եվ, չնայած սուր ցավերին ու շարժումների դժվարությանը, նա նորից առաջ շարժվեց:

Իսկ սև ուրուրները շարունակ պտույտ էին գալիս նրա գլխավերևը: Նրանց թիվը չէր նվազում, այլ ավելանում էր: Եվ թեպետ նախատեսված զոհը դեռ շարժվում էր, բայց և այնպես թռչունները բնազդով զգում էին, որ նրա վախճանը հեռու չէ։

Նրանց սև ստվերները նորից ու նորից էին երևում վիրավորի ճանապարհին։ Թվում էր, թե այդ ինքը մահն է սավառնում նրա գլխավերևը:

Շուրջը մեռելային լռություն էր:

Ուրուրները թռչում էին անաղմուկ, նույնիսկ որսի հույս ունենալով, նրանք օդը չէին խլացնում ճիչերով։ Կիզիչ արեգակը թմրեցրել էր ծղրիդներին ու գորտերին, արծաթափայլ մողեսը ննջում էր քարի տակ:

Միակ ձայնը, որ խախտում էր անտառի համր լռությունը, վիրավորի հագուստի խշխշոցն էր, երբ փշերը պատառոտում էին այն, և մեկ էլ նրա երբեմնակի ճիչերը, որով նա օգնություն էր կանչում։

Կակտուսի և ագավայի փշերը չանգռտել էին նրա երեսն ու ձեռքերը, և արյունը ծորում էր քրտինքին խառնված:

Կատարելապես ուժասպառ վիրավորը երեսի վրա ընկավ գետնին, այլևս փրկության ոչ մի հույս չունենալով:

Բայց միանգամայն անսպասելի հենց այդ էլ եղավ նրա փրկությունը: Երբ ընկել էր ականջը գետնին սեղմած, նա մի շատ թույլ, հազիվ ջոկվող ձայն լսեց։ Դա հենց այն ձայնն էր, որին նա այնպես լարված սպասում էր։ Դա ջրի քչքչոցն էր։

Մարդը հաղթական կանչով վեր կացավ, հենվեց հենակին և ուժերի նոր հորդումով առաջ գնաց: Թվում էր, թե նույնիսկ վիրավոր ոտքը սկսել է ավելի լավ ծառայել նրան: Կյանքի սերը հաղթանակ տարավ: Մի տասը րոպեից հետո վիրավորն արդեն կարկաչուն առվակի մոտ փռվել էր կանաչ խոտի վրա և զարմացած մտածում էր, թե այղ ինչպե՞ս կարող է հասարակ ծարավը այնքան սոսկալի տանջանք պատճառել իրեն։

ԳԼՈՒԽ XLIII

ՄՈՒՍՏԱՆԳԵՐԻ ԽՐՃԻԹՈՒՄ

Այժմ մտնենք մուստանգերի խրճիթը: Նրա հավատարիմ ծառա Ֆելիմը սենյակի մեջտեղում հեծել է աթոռին: Օջախի առաջ մորթու վրա մեկնված է նրա շունը:

Երեսին մուստանգի մորթի քաշած դուռը առաջվա պես կախված է իր ծխնիներից։ Նույն հասարակ սեղանը, նույն մահճակալը, նույն աթոռները։

Վիսկիի շիշն առաջվա պես կանգնած է անկյունում, իր տեղը։ Ֆելիմն այդ շիշն ավելի հաճախ է տեսնում, քան խրճիթում եղած որևէ ուրիշ առարկա, որովհետև որ կողմն էլ նայի, աչքերը շարունակ դառնում են դեպի ուռի շիվերի մեջ հյուսված այդ շիշը։

— Ա՜, իմ թանկագին գա՜նձ, ահա թե որտեղ ես դու,— ասաց նա, երևի քսաներորդ անգամ նայելով շշին։— Ախր քո սքանչելի փորի մեջ երկու կվարտից ավելի վիսկի կա։ Օ՜, եթե դրա գոնե մեկ տասներորդ մասը մտներ իմ փորը, որքա՜ն օգտակար կլիներ իմ մարսողության համար։ Ճիշտ չե՞մ ասում, Թարա։ Ի՞նչ ես կարծում, իմ պառավ բարեկամ։

Իր անունը լսելով՝ շունը գլուխը բարձրացրեց և հարցական հայացքով շուրջը նայեց, ասես հարցնելով, թե ի՛նչ են ուզում իրենից:

— Ես, բարեկամս, ամենևին էլ ամբողջի մասին չեմ հարցնում. ինքս էլ գիտեմ, որ ամբողջը չի կարելի։ Գոնե մի պստիկ բաժակ լինե՜ր: Բայց ես մի կաթիլ էլ չեմ համարձակվի խմել, քանի որ մեր տերն այդպես է ասել: Է՛հ, ա՜յ թե տանջվեցի ես այսօր մեր իրերը կապկպելով։ Լեզուս ուղղակի կոկորդիս է կպել: Ափսոս, որ միստր Մորիսն ինձանից խոստում է առել շշին ձեռք չտալ։ Մի հարցնող լինի՝ ինչի՞ է հարկավոր։ Ախր նա ինքն էր ասում, որ սետլմենտից վերադառնալուց հետո այստեղ ընդամենը մի գիշեր է մնալու։ Մի երեկոյում հո երկու կվարտ չի՛ խմելու։ Ա՛յ, եթե ծերունի մեղապարտ Ստումպն էլ գա նրա հետ, այդ արդեն ուրիշ բան կլինի։ Նա երկու կվարտից ավելին էլ կխմի։ Միայն մի մխիթարություն կա, որ մենք գնալու ենք մեր Բալլիբալահ։ Օ՜, ա՛յ թե այնտեղ իսկական իռլանդական կուլ կտամ այս ամերիկյան զիբիլի փոխարեն։ Հենց միայն այս հիշելով մարդ ուրախությունից կգժվի։

Մի քանի րոպե Ֆելիմը նստեց լուռ, ասես մտքի մեջ շարում էր այն զվարճությունները, որ սպասում էին նրան Բալլիբալահում։

Բայց շուտով երազանքները նրան հասցրին այն անկյունը, որտեղ գայթակղիչ շիշն էր կանգնած։ Նորից իռլանդացին աչքերն ագահորեն հառեց այդ երանելի անկյունի վրա։

— Իմ աննմա՜ն գանձ,— ասաց Ֆելիմը դառնալով շշին։— Ա՛յ թե լավն ես դու հա՜։ Եթե ես քեզ մեկ անգամ համբուրեմ, դու ինձ չես մատնի, չէ՞։ Միմիայն մի համբույր։ Դրա մեջ ի՞նչ վատ բան կա որ։ Մեր տերն ինքն էլ ոչինչ չի ասի, եթե միայն իմանա, թե որքան եմ չարչարվել իրերը կապկպելիս։ Ինչքա՜ն փոշի եմ կուլ տվել։ Բացի այդ, չէ՞ որ մենք գնում ենք։ Բա ճանապարհ ընկնելուց առաջ ո՞նց չխմես։ Առանց դրան չի կարելի, մարդու ճամփան չի բացվի։ Ես մեր տիրոջն այդպես էլ կասեմ, և նա չի բարկանա։ Բացի դրանից, չէ՞ որ նա ամբողջ տասը ժամով ուշացել է: Ես նրան կասեմ, որ միայն մի փոքրիկ կում եմ խմել, որպեսզի գլուխս վատ–վատ մտքեր չգան։ Է՛հ ինչ ուզում է լինի։ Ես միայն մի քիչ հոտ կքաշեմ, իսկ հետո տեսնենք բախտն ինչ կբերի... Պառկի՛ր, Թարա, ես չեմ գնա:

Շունը, տեսնելով, որ Ֆելիմը դեպի դուռն է գնում, վեր կացավ։ Նա Ֆելիմի միտքը չէր հասկացել։ Ֆելիմը դուրս էր եկել միայն նայելու, թե տերը չի՞ երևում արդյոք և չի՞ խանգարի իրեն, եթե իր միտքն իրականացնի։

Համոզվելով, որ ոչ ոք չկա, Ֆելիմն արագ ուղղվեց դեպի անկյունը, շիշը բաց արեց և, շրթունքներին մոտեցնելով, մի կումից մի քիչ ավելի խմեց:

Հետո շիշը տեղը դնելով, նա վերադարձավ և լուռ նստեց աթոռին: Ապա նորից սկսեց ինքն իրեն խոսել.

— Չեմ հասկանում, ինչո՞ւ մեր տերն այսքան ուշացավ։ Նա ասում էր, որ այստեղ կլինի առավոտյան ժամը ութին, այնինչ հիմա երեկոյան ժամը վեցն է, եթե միայն տեխասյան արևը չի խաբում։ Երևի ինչ-որ բան խանգարել է։ Հը՞, Թարա, դու ի՞նչ ես կարծում:

Այս անգամ Թարան փնչացնելով դրական նշան արեց. նրա քիթը մոխիր էր ընկել։

-Մի վատ բան պատահած չլինի՞։ Այն ժամանակ ի՞նչ կանենք մենք, Թարա։ Ա՜խ, դո՛ւ, իմ պառավ շուն։ Այդ դեպքում մենք երկար ժամանակ Բալլիբալահը չենք տեսնի։ Գուցե միայն մեր տիրոջ խառա-խուռան ծախելո՞վ...

Ֆելիմը վեր կացավ և ուղղվեց դեպի դուռը:

- Գնա՛նք, Թարա՛, — գոռաց Ֆելիմը։— Գնա՛նք, իմ պառավ շուն, գնանք տեսնենք՝ չի՞ երևում մեր տերը: Միստր Մորիսին դուր կգա, եթե տեսնի, որ մենք անհանգստանում ենք իր համար։

Ֆելիմն ու Թարան ուղղվեցին դեպի Ալամոյի դարափուլ ափը։ Սկզբում գնալով ցածրի մասով և անցնելով խիտ մացառների միջով, մոտեցան բլրի լանջին և սկսեցին վեր բարձրանալ։ Շուտով նրանք արդեն ժայռի գագաթին էին։

Նրանց աչքերի առաջ փռված էր մի հարթություն։

Արեգակն արդեն բավական իջել էր, բայց դեռ լավ լուսավորում էր պրերիան։

Կատարելապես հարթ տարածության վրա տեղ-տեղ ցցվել էին կակտուսներ կամ արմավաշուշանի մենավոր ծառեր: Ուրիշ ոչ մի բան չէր խախտում տափաստանի միապաղաղությունը և ոչինչ չէր ծածկում հեռուները: Թվում էր, որ եթե պրերիայով մի շնագայլ վազեր, նրան էլ հեշտությամբ կարելի էր նկատել։

Շատ հեռու տարածության վրա երևում էր անտառի մթին շերտը։

Ֆելիմը լուռ նայում էր այն ուղղությամբ, որտեղից սպասում էր իր տիրոջը։

Եվ նա երկար չսպասեց։ Հորիզոնում ծառերի հետևից դուրս եկավ մի ձիավոր։ Նա գալիս էր դեպի Ալամո։

Ձիավորը դեռ մի մղոնից ավելի հեռու էր, բայց հավատարիմ ծառան արդեն ճանաչեց իր տիրոջը: Նա նրան ճանաչեց շերտավոր սերապեի վառ գույներով. մեքսիկացիներից ոչ մեկն այդպիսի սերապե չուներ, այն գործել էին նավախ ցեղի հնդիկները:

Միայն Ֆելիմը զարմացել էր, թե այս շոգ երեկոյին իր տերն ինչո՞ւ է սերապեն ուսերին գցել: Կարծես ավելի խելացի բան կլիներ փաթաթել այն և կապել թամբին:

— Թարա՛, ա՛յ իմ պառավ շուն, ահա և մեր տերը գալիս է։ Միայն թե այնպիսի շոգ է, որ քարերի վրա նույնիսկ կարելի է միս խորովել, իսկ նա կարծես այդ չի նկատում: Չլինի՞ մրսել է Օբերդոֆերի պանդոկում։ Ախր խոզը որ խոզ է, նա էլ այնտեղ չի ապրի։ Մեր խրճիթը նրա հետ որ համեմատես, իսկական պալատ է։

Միաժամանակ Ֆելիմը հայացքով լուռ հետևում էր ձիավորին: Նա արդեն կես մղոն հեռավորության վրա էր և շարունակում էր մոտենալ:

— Օ՜, աստվա՜ծ իմ,— գոչեց Ֆելիմը: –Այս ի՞նչ է փչել նրա խելքին։ Չէ՛, երևի սա պարզապես մի կատակ է, Թարա: Նա ուզում է ինձ ու քեզ զարմացնել... Նա մտածել է մեզ հետ կատակ անել... Սու՛րբ Պատրիկ... Ի՜նչ տարօրինակ բան... կարծես թե նա գլուխ չունի։ Իսկապես չունի։ Սա ի՞նչ է նշանակում, սո՜ւրբ կույս։ Ախր որ մարդ չիմանա թե սա մեր տերն է, կարելի է իսկապես սարսափել... Բայց արդյ ոք մեր տերն է։ Մեր տերը կարծես ավելի բարձրահասակ է։ Իսկ գլո՞ւխը։ Սուրբ Պատրիկը մեզ պաշտպան, ախր ո՞ւր է գլուխը։ Հո չի՛ կարող սերապեի տակ լինել: Չի էլ երևում, թե այդպես է: Սա ի՞նչ է նշանակում: Թարա՛։

Ֆելիմի ձայնի մեջ սարսափ էր հնչում։

Շունը Ֆելիմից մի փոքր առաջ էր կանգնած։ Լայն բացած շողշողուն աչքերը նա չռել էր իր տիրոջ վրա, որն արդեն մի հարյուր հիսուն քայլ հեռավորության վրա էր գտնվում։

Երբ Ֆելիմն իր երկար ճառը վերջացնելով վերջին հարցը տվեց, Թարան որպես պատասխան միայն ողբագին ոռնաց։

Ապա շունը պոկվեց տեղից և նետվեց ձիավորին ընդառաջ: Անզուսպ կերպով առաջ նետվելով նա վնգստում էր մի տեսակ սուր ձայնով։ Այդ վնգստոցը ամենևին նման չէր այն փափուկ ու գեղեցիկ հաչոցին, որով նա սովորաբար դիմավորում էր տուն վերադարձող մուստանգերին։

Աշխետը, որին արդեն Ֆելիմը վաղուց էր ճանաչել, որ իՐ տիրոջ ձին է, կտրուկ շուռ եկավ և ետ սլացավ դեպի տափաստան։

Ֆելիմը, որ աչքը չէր հեռացնում ձիավորից, հանկարծ սարսափի մի նոր հորդումից դողաց ու քար կտրեց։ Ձիու շուռ գալու ժամանակ նա տեսավ,— օ՜, այդ ամենզարհուրելին էր,— նա տեսավ մարդու գլուխը, այն մարդու, որ նստած էր ձիու վրա, բայց այդ գլուխը փոխանակ ինչպես կարգն է՝ ուսերի վրա լինելու, գտնվում էր ձիավորի ձեռքին, թամբի առջևի աղեղից կախված։

Երբ ձիու կողքը դարձավ Ֆելիմի կողմը, նա տեսավ,— կամ գուցե նրան թվաց, թե տեսավ,— մեռածի սարսափելի դեմքը՝ ծածկված արյունով։

Այլևս նա ոչինչ չտեսավ։ Հետևյալ վայրկյանին Ֆելիմն արդեն մեջքն էր դարձրել դեպի տափաստան, իսկ մի վարկյան անց նա արդեն սլանում էր դեպի ցած այնպիսի արագությամբ, որին միայն ընդունակ էին նրա ծալվող ոտքերը։

ԳԼՈԻԽ XLIV

ՉՈՐՍ ԿՈՄԱՆՉՆԵՐ

Ֆելիմը վազում էր առանց կանգ առնելու և առանց ետ նայելու։ Նրա շեկ մազերի խուրձը խառնվել էր գլխի վրա և ֆռֆռում էր օդի մեջ։

Խրճիթ վազելով, նա ծածկեց մուստանգի մորթի քաշած դուռը և հետևից էլ մի քանի կապոց ու զանազան իրեր դեմ տվեց:

Բայց նույնիսկ դրանից հետո նա իրեն ապահով չէր զգում: Մի՞թե կարող էր դուռը, թեկուզ և զանազան ծանր իրեր հետևը դարսած դուռը, պաշտպանել նրան այնպիսի բանից, ինչ որ նա տեսավ։

Իսկ այն, ինչ նա տեսավ, իհարկե գերբնական բան էր, այս աշխարհից դուրս մի բան։ Այս աշխարհի երեսին այդպիսի հրաշք դեռ երբեք չի եղել։ Պատահե՞լ է արդյոք, որ երբևիցե որևէ մեկը տեսած լինի այդպիսի պատկեր... Մարդը ձի է նստել և ձեռքին բռնել իր սեփական գլուխը... Ո՞վ է երբևիցե լսել այդպիսի բան։ Օ՜, Ֆելիմ Օ՚Նիլը այդպիսի բան չի լսել։

Սոսկումից ալեկոծված ծառան դեսուդեն էր նետվում խրճիթում, նստում էր աթոռին, աչքը կթում դռանը, բայց չէր համարձակվում ոչ բաց անել այն, ոչ էլ ճեղքից դուրս նայել։ Երբեմն-երբեմն նա գլխի մազերն էր պոկոտում, ձեռքերը ջղաձգաբար քունքերին էր սեղմում կամ աչքերն էր տրորում, ասես ուզում էր ստուգել, որ ինքն իսկապես քնած չէ և այն զարհուրելի պատկերն իրականում է տեսել։

Աստիճանաբար նրա լեզուն բացվեց, բայց ո՛չ թե նրա համար, որ սկսեց իրեն ապահով զգալ, այլ այն պատճառով, որ անհրաժեշտություն էր զգում այդ ամենը պարզել իր համար։ Եվ, ասես առատության եղջյուրից, սկսեցին տեղալ անվերջ բացականչություններ ու հարցեր։ Թարան տանը չէր և չէր կարող մասնակցել նրա խոսակցությանը։

Ֆելիմը խոսում էր շշուկով, ասես վախենում էր, թե որևէ մեկը կարող է իրեն ականջ դնել խրճիթի հետևից:

— Ա՜խ, ա՜խ,— հառաչում էր նա։— Չի՛ կարող պատահել, որ այդ նա լիներ։ Սու՜րբ Պատրիկ, դու փրկիր ինձ։ Բայց այդ դեպքում ի՞նչ բան էր դա։ Չէ՞ որ ամեն ինչը նրանն էր։ Նրա ձին, շերտավոր սերապեն, հովազի մորթուց կարված կոշիկները և հենց գլուխը։ Միայն թե ա՛յ, դեմքը նրանը չէր... Երեսին էլ նայեցի, բայց ինչպե՞ս կարող ես

մարդուն ճանաչել դեմքով, եթե այդ դեմքն ամբողջովին արյունոտված է։ Ա՜խ, այդ չէր կարող միստր Մորիսը լինել։ Երբե՛ք։ Երբե՛ք... Դա երազ էր։ Երևի ես քնած եմ եղել և այդպիսի երազ եմ տեսել։ Կամ գուցե այս ամենը վիսկիի՞ գործն է... Չէ, ես հարբած չէի։ Այդ էլ չի կարող լինել: Ախր այդ ամենը տեսնելուց հետո կես ժամ էլ չի անց ել... Ի դեպ, մի կաթիլ խմիչքը հիմա ինձ շատ օգտակար կլինի։ Թե չէ՝ ամբողջ գիշերը քունս չի տանի ու շարունակ կմտածեմ։ Ա՜խ, ա՜խ: Վերջապես ի՞նչ կարող է լինել դա։ Եվ ո՞ւր է մեր տերը, եթե նա չէր։ Սո՜ւրբ Պատրիկ, դու պաշտպան եղիր մեղապարտին, որը բոլորովին մենակ է մնացել, իսկ շուրջը միայն ոգիներ են և ուրվականներ։

Կաթոլիկական սրբին ուղղված այս դիմումից հետո իռլանդացին դարձավ մի ուրիշ աստծու, որը հին դարերից հայտնի է Բաքոս անունով: Այո աստվածն արդեն լսեց նրա աղաչանքը:

Կես ժամից հետո այն րոպեից, երբ Ֆելիմը ծունկ չոքեց այդ կռապաշտական աստծու առաջ, որը ներկայացված էր մոնոնգահելյան վիսկիով լի շշի կերպարանքով, նա ազատվեց բոլոր տառապանքներից, թեպետև չազատվեց մեղքերից։ Նա արդեն պառկած էր խրճիթի լայնքին։ Ոչ միայն չհիշելով այն զարհուրելի տեսարանը, որ ուղիղ նրա սրտին էր խփել, այլև նույնիսկ չգիտակցելով, որ ինքը գոյություն ունի։

**********

Գիշերն իջավ։ Մորիս–մուստանգերի խրճիթում ոչ մի ձայն չէր լսվում։

Ձայներ լսվում էին միայն պատերից դուրս։ Բայց դրանք սովորական ձայներ էին՝ անտառի գիշերային ձայները. կարկաչում է առվակը, մեղմ զեփյուռից խշխշում են տերևները, ճռճռում են ծղրիդները։ Մերթ ընդ մերթ հնչում է որևէ գազանի ճիչը։

Լուսինը պայծառ լույս է սփռում։ Նրա արծաթաշող ճառագայթները գետինը լուսավորելով թափանցում են անտառի թավուտը և լույսի շերտեր են փռում ծառերի սև ստվերների մեջ։

Ստվերը լույսից գերադասելով՝ ստվերի միջով առաջ են շարժվում մի խումբ ձիավորներ։ Նրանք շատվոր չեն, ընդամենը չորս հոգի, բայց նրանց նայելը զարհուր է պատճառում: Կարմիր ներկով ներկված մերկ մարմինները, այտերի դաճը, գլխներին ցցված հրակարմիր փետուրները, ձեռքերի շողշողուն զենքերը՝ այս ամենը ցույց է տալիս նրանց վայրի ու վտանգավոր ուժը։

Որտեղի՞ց են եկել։

Նրանք կոմանչների ռազմական պաճուճանքի մեջ են: Այդ են ցույց տալիս նրանց ներկված մարմինները, արծվի փետուրներից պատրաստված գլխազարդերը, մերկ ձեռքերն ու կրծքերը, եղջերուի մորթուց կարված շալվարները։ Եվ եթե դրանք իսկապես կոմանչներ են, ուրեմն եկել են արևմուտքից: Բայց ո՞ւր են գնում։

Ձիավորները գնում են դեպի այն խրճիթը, որտեղ անզգա վիճակում ընկած է նրա բնակիչներից մեկը։ Ըստ երևույթին նրանց հարձակման առարկա է ընտրված Մորիս Ջերալդի խրճիթը:

Խրճիթից ոչ հեռու նրանք ցած են թռչում թամբերից, ձիերը կապում ծառերից և արդեն ոտքով առաջ են գնում։

Նրանք գնում են գաղտագողի և թափված տերևների վրայով քայլում են բոլորովին անձայն։ Աշխատում են ստվերի մեջ մնալ։ Հաճախ կանգ են առնում, ետ ու առաջ նայում և ականջ դնում։ Առաջնորդը նրանց հրամաններ է տալիս անձայն շարժումներով։

Խրճիթի ներսում քար լռություն է։ Այնտեղից ոչ մի ձայն չի գալիս։

Չորս կոմանչները կուզեկուզ մոտենում են դռանը։ Դուռը փակ է, բայց երկու կողմերում ճեղքեր կան։ Չորս վայրենիները միաժամանակ ականջները սեղմում են այդ ճեղքերին և շունչներն իրենց պահած՝ ականջ դնում։

Ոչ շունչ է լսվում, ոչ խռմփոց և ընդհանրապես՝ ոչ մի ձայն։

— Հնարավոր է... իսպաներեն ասում է ղեկավարը,— շատ հնարավոր է, որ նա դեռ տուն չի վերադարձել։ Թեև պետք է որ վաղուց եկած լիներ։ Գուցե էլի որևէ տե՞ղ է գնացել։ Հիշում եմ, որ տան հետևը մի ծածկ պիտի լինի ձիերի համար։ Եթե մուստանգերը տանն է, ուրեմն նրա մուստանգն այնտեղ կլինի։ Սպասեցեք այստեղ, բարեկամներս մինչև ես գնամ տեսնեմ։

Մի քանի րոպեից հետո ղեկավարը վերադարձավ ընկերների մոտ, որոնք դեռ կանգնած էին դռան առաջ։

— Ա՜յ ձախորդություն,— գոչեց նա բավական բարձրաձայն։— Նա այստեղ չէ և վերջին օրերս չի էլ եղել։

— Լավ կլիներ մտնեինք խրճիթ և հավաստիանայինք, որ այստեղ չէ,— առաջարկեց շարքային ռազմիկներից մեկԸ իսպաներեն և այն էլ բավական լավ առոգանությամբ։— Ի՞նչ վատ բան կլինի, եթե մենք տեսնենք, թե իռլանդացին ինչպես է դասավորել իր կացարանը պրերիայում:

— Իհարկե, դա վատ չի լինի,— պատասխանեց երրորդը նույնպես իսպաներեն։ — Եկեք նրա մառանն էլ մտնենք։ Ես այնպես քաղցած եմ, որ պատրաստ եմ հում միս էլ ուտելու։

— Գրո՛ղը տանի,— ավելացրեց չորրորդ և վերջին մարդը նույն լեզվով։ — Ես լսել եմ, որ նա մառան էլ ունի։ Եթե այդպես է...

Ղեկավարը չսպասեց, որ սա խոսքը վերջացնի։ Մառանի անունը, ըստ երևույթին, նրան գործի մղեց։

Նա դռանը ոտքով խփեց, բայց դուռը չբացվեց։

— Caramba! Դուռը ներսից փակ է։ Երևի նրա համար, որ ներս մտնել չկարողանան այնպիսի այցելուներ, ինչպիսիք են առյուծները, վագրերը, արջերը, բիզոնները, ինչպես և հնդիկները։ Հա՛- հա՛–հա՛։

Էլի մի ուժեղ աքացի դռանը։ Բայց դուռը չի բացվում։

— Բարիկադ է դրված, և ինչ-որ ծանր բան: Իսկույն կտեսնենք, թե ինչ բան է։

Դանակը գործի դրվեց։ Թեթև շրջանակին քաշված մուստանգի կաշին պատռվեց։ Հնդիկը ձեռքը ներս խրեց, որ տեսնի ինչն է խանգարում։

Շուտով հակերն ու կապոցները դեսուդեն թափվեցին, և դուռը կրնկի վրա բացվեց:

Վայրենիները ներս մտան: Լուսնի պայծառ լույսը բաց դռան միջով ներս էր թափանցել և խրճիթը լուսավորել։

Ահա խրճիթի մեջտեղը հատակին փռված է ինչ-որ մարդ։

— Caray!

— Այդ ինչ է, քնա՞ծ է։

— Սա երևի մեռած է, թե չէ՝ մեր ձայնը կլսեր։

— Չէ,- ասաց ղեկավարը գետնին փռված մարդուն զննելով,— մեռած չէ, բայց հարբած է մեռածի պես։ Սա մուստանգերի ծառան է: Ես նրան ուրիշ անգամ էլ տեսել եմ։ Երևում է, որ տերը տանը չէ։ Հուսով եմ, այս անասունն ամբողջ խմիչքը խմած չի լինի։ Ահա շիշը։ Վարդի պես է րուրում: Մեր բաժինը մնացել է։ Դե՛հ, ի՛նչ կա որ, կարելի է խմել:

Մի քանի րոպեում վիսկիի մնացորդը բաժանեցին իրենց մեջ։ Ամեն մեկը մեկ անգամ շիշը բերանին դեմ արավ, իսկ ղեկավարին ավելի մեծ բաժին ընկավ:

Տանտերը վաղ թե ուշ պիտի վերադառնա։ Հյուրերը, իհարկե, ուզում են տեսնվել նրա հետ, թև չէ այս ուշ ժամին այստեղ չէին գա։

Ի՞նչ են ուզում այս չորս հնդիկները Մորիս-մուստանգերից։ Սրանք եկել են նրան սպանելու։

Բայց ընթերցողը երևի արդեն հասկացավ, թե ովքեր են թաքնված կոմանչների դիմակի տակ։ Մեր այս կոմանչները մեքսիկացիներ են, նրանց ղեկավարը՝ մուստանգեր Միգուել

Դիազը։

— Մենք պետք է դարան մտնենք և սպասենք նրան, — ասում է Էլ-Կոյոտը։— Երևի շուտով կվերադառնա։ Դուք, Բարահո, գնացեք ժայռի գլուխը և հսկեցեք, թե երբ կերևա դաշտում: Մյուսները թող մնան ինձ մոտ։ Նա կգա Լեոնայի կողմից։ Մենք կարող ենք նրան հանդիպել մեծ նոճու տակ, այն, որ կիրճումն է։ Դա ամենահարմար տեղն է։

— Լավ չի՞ լինի սրան վերջ դնենք, — առաջարկում է արնախում Բարահոն, մատը մեկնելով Ֆելիմի վրա։

— Մեռածից շառ չի գա,— Բարահոյի առաջարկությանը միանում է մյուս ընկերը։

— Ի՞նչ օգուտ։ Նա առանց այն էլ ոչ ոքի չի խանգարում: Հանգիստ թողեք այս հիմարին։ Ես պայմանավորվել եմ սպանել միայն սրա տիրոջը։ Դե՛հ, Բարահո, ճամփա ընկեք: Բարձրացեք ժայռի գլուխը։ Դոն Մորիսիոն ամեն րոպե կարող է երևալ։ Հարկավոր է անվրեպ գործել։ Գուցե մենք այլևս երբեք այսպիսի առիթ չունենանք։ Հսկեցեք նրան, ժայռի գագաթից: Այնպիսի լույս է, որ դեռ հեռվից կտեսնեք նրան։ Հենց որ նկատեցիք, շտապեցեք այստեղ և մեզ հայտնեցեք։ Տե՛ս, այնպես արեք, որ մենք նոճու տակ վազելու ժամանակ ունենանք։

Բարահոն դանդաղում էր կարգադրությունը կատարել։ Նախորդ գիշերը նրա բախտը չէր բերել և թղթախաղում շատ էր տանուլ տվել Էլ-Կոյոտին։ Հիմա ուզում էր ետ տանել իր կորցրածը, որովհետև լավ գիտեր, թե ինչով են զբաղվելու իր ընկերները։

— Դե շո՛ւտ, սինյո՛ր Վիսենտե,— հրամայեց Դիազը, տեսնելով, թե ինչպիսի դժկամությամբ է նա դուրս գալիս խրճիթից:— Եթե մենք այս գործը տանուլ տանք, ապա դուք է՛լ ավելի շատ տանուլ կտաք, քան կհաջողվեր ձեզ տանել մի ձեռք մոնտե խաղալով։ Դե գնացե՛ք, բարեկամս,— շարունակեց Էլ-Կոյոտը սիրտ տալով։— Եթե մի ժամվա ընթացքում նա չերևաց, որևէ մեկը կգա ձեզ փոխարինելու։ Գնացե՛ք։

Բարահոն գնաց։ Խրճիթից դուրս գալով նա ուղղվեց դեպի ժայռը։ Մյուսները նստեցին խրճիթում:

Սեղանի վրա նրանց առաջ դրվեց ոչ թե ընթրիք, այլ մի ձեռք իսպանական խաղաթուղթ՝ մեքսիկացի ամեն մի բախտախնդրի մշտական ուղեկիցը։

Խաղի մոլուցքի մեջ ժամանակն աննկատելի է անցնում։ Անցնում է մեկ ժամ։ Արծաթե դոլլարները զրնգում են սեղանի վրա։ Խաղաթղթերը մեղմ խշշում են:

Բայց ահա մի սուր ճիչ հանկարծ ընդհատում է խաղը։

Դա ուշքի եկած Ֆելիմի ճիչն է։ Նա հենց նոր է նկատել, թե ինչ մարդիկ են ընկերացել իրեն այդ հարկի տակ:

Խաղացողները վեր են թռչում սեղանից և երեքն էլ մերկացնում են դանակները։ Ֆելիմի կյանքը վտանգի տակ է։

Հանկարծ երևում է Բարահոն, և այդ փրկում է իռլանդացուն։

— Նա գալի՜ս է, արդեն մոտենում է ժայռին։ Շու՛տ, բարեկամնե՛րս, շուտ,— արագ-արագ փսփսում է Բարահոն։

Ֆելիմին սպանելու ժամանակ չկա։

Մի քանի վայրկյանից հետո դիմակավորված խումբն արդեն ժայռի ստորոտումն է։ Նրանք դարան են մտնում մեծ նոճու տակ և սպասում զոհի մոտենալուն։

Շուտով սմբակների դոփյուն է լսվում։ Լսվում է պայտի զնգոցը։ Բայց ձայները համաչափ չեն հասնում. ասես ձին սլանում է խորդուբորդ տեղով։ Երևի ձիավորն իջնում է զառիվայրով։ Բայց նա դեռ չի երևում։ Զառիվայրը, ինչպես և ցածի հարթությունը, նոճու ստվերի մեջ են։ Լուսինը լուսավորում է միայն մի նեղ հողաշերտ։

— Չսպանե՛ք նրան,— հրամայաբար շշնջում է Միգուել Դիազը: Հիմա դեռ շուտ է: Թող դեռ էլի մի քիչ ապրի։ Այսպես է հարկավոր։ Բռնեցեք իրեն էլ, իր ձին էլ։ Իսկ եթե դիմադրեց, մենք նրան վերջ կտանք։ Պայմանը հիշեցեք, առաջինը ես եմ կրակում։

Առարկություններ չկան։ Դավադիրները խոստանում են ենթարկվել ավագ ընկերոջը։ Երկար սպասելու հարկ չի լինում։

— Abajo las armas! A tierra!,— գոռում է Էլ-Կոյոտը՝ ընդառաջ նետվելով մոտեցող ձիավորին։ Նա բռնում է ձիու սանձը, իսկ մյուս երեքը հարձակվում են ձիավորի վրա։

Վերջինս ոչ մի դիմադրություն ցույց չի տալիս։ Նա ոչ զենքով է պաշտպանվում, ոչ էլ գեթ մի խոսքով բողոք է հայտնում։ Մարդը նստած է ձիու վրա, այդ նրանք տեսնում են իրենց աչքերով, ձեռքերով էլ շոշափում են նրա մարմինը, միայն թե նա կարծես մի տեսակ անզգա լինի: Դիմադրում է միայն ձին։ Նա ծառս է լինում, ետ-ետ է գնում և իր հետևից քաշում իր վրա հարձակվող ավազակներին։

Նրանք ընկան լուսնի լուսավորած շերտը։

Մեքսիկացիները սոսկումի ճիչով ետ են փախչում և որքան ուժ ունեն վազում են դեպի անտառի թավուտը, որտեղ նրանց ձիերն են կապված, արագ ցատկում են նրանց վրա ու փախչում։

Նրանք տեսել էին այն, ինչ սարսափ էր պատճառել շատ ավելի քաջ մարդկանց, նրանք տեսել էին անգլուխ ձիավորին:

ԳԼՈՒԽ XLV

ԿՈՒՅՐ ՈՐՈՆՈՒՄՆԵՐ

Մայորի գլխավորությամբ որոնումների դուրս եկած ջոկատի առաջ անգլուխ ձիավորը երևաց օրվա ավելի վաղ ժամին, քան մյուս ականատեսների:

Արեգակն իր ճառագայթները գցում էր ուղիղ նրանց երեսին և աչքերը կուրացնում: Նրանք տեսան միայն ձիավորի ընդհանուր գծագրությունը, ուրիշ ոչինչ։ Սետլմենտցի ձիավորներին ամենևին չթվաց, թե նա նման է Մորիս-մուստանգերին։

Ֆելիմն անգլուխ ձիավորին նայում էր մեջքը մայր մտնող արևին դարձրած։ Նրան թվաց, որ այդ ձիավորը նման է իր տիրոջը:

Չորս մեքսիկացիները, որոնք ճանաչում էին Մորիս-մուստանգերին, նույն եզրակացության եկան։

Ե՛վ Ֆելիմը, և՛ մեքսիկացիները անասելի չափով սարսափեցին։

Մայորի արշավախմբի անդամները ևս այդ առեղծվածային կերպարանքը տեսնելով խիստ հուզվել էին և չգիտեին՝ ինչով բացատրել այդ երևույթը։

— Սա ի՞նչ բան էր, ի՞նչ եք կարծում, պարոննե՛ր,- հարցրեց մայորը, դառնալով իր ուղեկիցներին, երբ անգլուխ ձիավորն արդեն անհայտացել էր։— Խոստովանում եմ, ես կատարելապես ապշած եմ։

— Հնդիկների սարքած խորամանկությո՞ւնն է գուցե,— կարծիք հայտնեց մեկը։— Գուցե ուզում են դրա միջոցով մեզ ծուղակի մե՞ջ քաշել։

— Վատ միջոց է, ես կասեի,— ասաց մի ուրիշը։— Ես, համենայն դեպս, դրա հետևից չեմ գնա, որպեսզի ծուղակի մեջ չընկնեմ։

— Ես կարծում եմ՝ սա հնդիկների գործը չէ,— պատասխանեց մայորը։— Դու ինչպե՞ս ես կարծում, Սպենգլե՛ր։

Հետախույզը միայն գլուխն օրորեց:

— Կարո՞ղ է սա զգեստը փոխած հնդիկ լինել,— նորից հարց տվեց նրան մայորը։

— Ես ավելի բան չգիտեմ, քան դուք, մայոր,— պատասխանեց հետախույզը: Երևի այդպիսի մի բան է։ Երկուսից մեկը՝ կամ մարդ է, կամ խրտվիլակ։

— Դեհ իհարկե, խրտվիլակ է,— արձագանքեցին մի քանիսը:

— Ինչ էլ որ լինի՝ մարդ, սատանա թե խրտվիլակ,— ասաց ջոկատի անդամներից մեկը,— ես կարծում եմ՝ մենք պետք է պարզենք, թե ուր է գնում նրա հետքը, եթե, իհարկե, հետք գոյություն ունի։

— Եթե հետք թողել է,— ասաց Սպենգլերը,— մենք շուտով կգտնենք այն։ Մեր ճանապարհը հենց այն ուղղությամբ է գնում։ Կարելի՞ է շարժվել, մայոր։

— Այո, իհարկե։ Այսպիսի մի դատարկ բան չպետք է խանգարի մեզ մեր խնդիրը կատարել։ Առա՜ջ։

Ձիավորները նորից առաջ շարժվեցին, թեև նրանցից ոմանք տատանվում էին։ Ջոկատի անդամների մեջ կային մարդիկ, որոնք կուզենային ետ դառնալ տուն: Դրանցից մեկն էլ Կոլհաունն էր։ Նա մյուսներից ավելի շատ էր սարսափել: Երբ անգլուխ ձիավորին տեսավ, նրա աչքերը հանկարծ անշարժացան, շրթունքները ճերմակեցին, իսկ ստորին ծնոտը կախ ընկավ։

Նրա այդ տարօրինակ տեսքը, իհարկե, չէր վրիպի շրջապատի ուշադրությունից, եթե չլիներ ընդհանուր շփոթությունը: Բոլորը կախարդվածի պես նայում էին մի կետի, մինչև որ առեղծվածային տեսիլքն անհայտացավ։ Իսկ երբ ջոկատն առաջ շարժվեց, կապիտանը բոլորից ետ էր մնացել, որպեսզի իր վրա չզգա մյուսների հայացքը։

Սպենգլերը ճիշտ էր ասել. այն տեղը, ուր մի պահ կանգ էր առել խորհրդավոր ձիավորը, հենց ուղիղ ջոկատի ճանապարհի վրա էր գտնվում:

Բայց, կարծես ապացուցելու համար, որ ինքն իրական բան չէ, ձիավորը ոչ մի հետք չէր թողել։

Այնուամենայնիվ այս հանգամանքը միանգամայն բնական էր։ Բանն այն է, որ հենց այնտեղ, որտեղ ձիավորը ետ էր դարձել, սկսվում էր կավճային պրերիան։ Այստեղ գետնի երեսին խիտ փռված էին սպիտակ քարեր: Տեղ-տեղ այդ քարերի վրա կարելի էր նկատել չանգռվածքներ, որոնք, ըստ երևույթին, պայտից էին մնացել։ Բայց այդ հետքերն էլ դժվարությամբ կարելի էր նկատել, և դրանք տեսնում էր միայն հետախույզի սուր աչքը։ Սակայն նույնիսկ այդ աննշմարելի հետքը քարերի մեջ կորավ:

Երբ արեգակը մայր մտավ, Սպենգլերըհրաժարվեց որոնումները շարունակել։ Մնում էր միայն վերադառնալ անտառի մոտ և ճամբար խփել թփուտի մեջ:

Որոշվեց որոնումները վերսկսել լուսաբացին:

Բայց այդ անել չհաջողվեց. խանգարեցին անսպասելի հանգամանքներ։

Դեռ նոր էր ջոկատը ճամբար խփել, երբ շտապ եկավ մի սուրհանդակ, որը հեռագիր էր բերել մայորին։ Հեռագիրը տրված էր Սան-Անտոնիո դը Բեքսարի շտաբից։ Այնտեղ ասված էր, որ Լեոնայից մի հիսուն մղոն հեռու Սան-Անտոնիոյի շրջանում կոմանչները հարձակում են գործել։ Մայորը ղրագուններին կարգադրեց անհապաղ վերադառնալ ամրոց՝ արշավի պատրաստելու։ Նա ինքն էլ շտապում էր այնտեղ։

Իհարկե, որոնումները կարող էին շարունակել այդտեղ մնացող ոչ-զինվորականները, բայց նրանցից շատերն արշավի էին դուրս եկել միայն հրացան վերցնելով, առանց ուտելիքի պաշարի: Քաղցն իրեն զգալ էր տալիս։

Ոչ ոք չէր էլ մտածում հրաժարվել սկսած գործից։ Հարկավոր էր միայն ձիերը փոխել, ուտելիքի պաշար տեսնել, և այն ժամանակ կարելի կլիներ որոնումները վերսկսել։

Մի փոքրիկ խումբ Սպենգլերի ղեկավարությամբ պարտավորվեց շարունակել ամերիկական ձիու հետքերի հետախուզությունը։ Մյուսները դրագոնների հետ գնացին ամրոց։

Պոյնդեքստերին և իր բարեկամներին հրաժեշտ տալուց առաջ մայորն իր պարտքը համարեց տեղյակ դարձնել նրանց Սպենգլերի արած նախնական հայտնություններին։ Առեղծվածի լուծմանն օգնելու համար ստիպված եղավ պատմել նաև արյան լճակի մասին։

Մայորը մեծ վշտով կասկած հայտնեց երիտասարդ իռլանդացու մասին, որի հետ ինքը միշտ լավ հարաբերությունների մեջ էր եղել։ Եվ թեպետ նա չէր հավատում, թե Մորիս-մուստանգերը մեղավոր է, ավելի ճիշտ՝ դա քիչ ճշմարտանման էր համարում, այնուամենայնիվ չէր կարող չխոստովանել, որ Մորիսի դեմ լուրջ հանցանշաններ կան։ Ինչ վերաբերում է մյուսներին, նրանց համար Մորիսի հանցավոր լինելը կասկածից դուրս էր: Մորիս Ջերալդը բարձրաձայն հայտարարվեց մարդասպան։ Գործը միանգամայն պարզ էր թվում։

Օբերդոֆերի պատմածը լուսաբանում էր ողբերգական դեպքի միայն սկիզբը: Հենրի Պոյնդեքստերի արյունոտված ձին իր արնաշաղախ թամբով գործի ողբերգական վերջավորությունն էր ցույց տալիս։ Այո արյունոտ դեպքի միջանկյալ փուլերը արագորեն պատկերացվեցին մասամբ Սպենգլերի ասածների հիման վրա, մասամբ էլ ըստ նոր տեղեկությունների։

Բայց ոչ ոք իրեն հարց չէր տալիս, թե ի՞նչը կարող էր մարդուն մղել այդպիսի ոճիրի։ Համենայն դեպս, ոչ ոք դրա մասին լրջորեն չմտածեց։ Այդ կասկածները լուծելու համար հիմք վերցվեց Կոլհաունի հետ ունեցած գժտությունը: Ենթադրում էին, որ Մորիսը Կոլհաունի հետ թշնամացած լինելով՝ թշնամացել է Պոյնդեքստերի ամբողջ ընտանիքի հետ։

Այս տրամադրությամբ ու մտքերով էլ Պոյնդեքստերը հրաժեշտ տվեց իր բարեկամներին։ Որոշված էր որոնումները շարունակել հաջորդ առավոտյան։ Հարկավոր էր երկու հետքն էլ մինչև վերջ հետազոտել և կենդանի թե մեռած՝ գտնել երկու անհայտացած մարդկանց:

**********

Սպենգլերի գլխավորած խումբը ճամբար խփեց մայորի ցույց տված տեղը։

Դրանք ընդամենը տասը հոգի էին։ Այժմ ավելի ուժեղ ջոկատի անհրաժեշտություն չէր զգացվում։ Կոմանչների կողմից այդ շրջանում այլևս վտանգի սպառնալիք չկար։ Կարծես թե չէին նախատեսվում նաև ուրիշ վտանգներ։

Ամբողջ խումբը քնելու փոխարեն հավաքվեց խարույկի շուրջը։ Նստեցին ընթրելու։

Չնայած կրակի ուրախ ճարճատյունին և ոգելից խմիչքների առատությանը՝ բոլորը ճնշված տրամադրության մեջ էին։ Անգլուխ ձիավորի տարօրինակ կերպարանքը դեռ կանգնած էր նրանց աչքի առաջ, նրա առաջացրած զարհուրանքի զգացմունքն այդպես շուտ վերանալ չէր կարող: Եվ առաջվա պես ոչ ոք չէր իմանում, թե ինչով կարելի է բացատրել այդ անհասկանալի երևույթը։ Անհասկանալի էր այդ նաև Սպենգլերի համար այնպես, ինչպես և Կոլհաունի համար։

Թվում էր, որ Կոլհաունն ամենից ավելի է շշմած։ Նա հոնքերը կիտած նստել էր խարույկից հեռու, ծառերի ստվերում: Դրագոնների գնալուց հետո նա դեռ ոչ մի խոսք չէր ասել: Թվում էր, թե նա ցանկություն չունի միանալու խմիչքից արդեն զվարթացած խմբին։ Առաջվա պես նրա աչքերը փայլում էին մի տեսակ անբնական, ապակու փայլով, իսկ սարսափի կնիքը դեռ մնում էր դեմքին։

— Լսի՛ր Կոլհաուն,— ձայն տվեց նրան երիտասարդներից մեկը, որն արդեն կարգին խմած էր։— Այստեղ արի և նստիր մեզ հետ խարույկի մոտ։ Մենք բոլորս էլ վշտակցում ենք քեզ և կանենք ինչ կարող ենք, որպեսզի քո և քո մերձավորների վրեժը լուծենք: Բայց հո չի՛ կարելի շարունակ նոթերը կիտած մնալ։ Արի և մեզ հետ միասին մոնոնգահելյան վիսկի խմիր: Դա շատ օգտակար կլինի, հավատացնում եմ քեզ։

Կոլհաունը բարեկամական հրավերն ընդունեց և մոտեցավ խարույկին, նստեց խմող երիտասարդների մեջ: Շուտով նրա մռայլությունից հետք էլ չմնաց։ Նա այնքան զվարթացավ, որ նույնիսկ շրջապատի զարմանքը հարուցեց։ Անհասկանալի էր, թե ինչպես կարող է այդպես ուրախ լինել մի մարդ, որի քեռու որդուն, ինչպես ենթադրում էին հենց այդ առավոտ էին սպանել։ Խարույկին մոտենալով որպես հյուր, նա շուտով սկսեց տանտիրոջ դեր խաղալ:

Գինին հոսում էր առատորեն, և երիտասարդությունն ավելի ու ավելի էր զվարթանում։ Խոսում էին, երգում, պարում, նույնիսկ գլոր-գլոր էին գալիս խոտերի վրա։ Սակայն այդ արհեստական ուրախությանը շուտով փոխարինեց քնելու անզուսպ ցանկությունը։ Ճամփորդները կանաչ խոտի վրա պառկեցին և քնեցին։

Քնած չէր միայն Կոլհաունը։ Համոզվելով, որ բոլորն արդեն քնել են, նա տեղից վեր կացավ և կամացուկ մոտեցավ իր ձիուն, կապն արձակեց, ցատկեց թամբի վրա ու գնաց։

Նրա շարժումներից չէր զգացվում, թե որևէ չափով հարբած է։

Բայց ի՞նչ էր նրա ցանկացածը։ Գուցե իր զոհված քեռորդու սե՞րն էր տանում նրան որոնումների։ Կամ գուցե միայնակ գնալով ուզում էր ցույց տալ, թե ինքն առանձնապես մեծ ձգտում ունի անհայտացածին գտնելու։

Լսելով նրա խոսքերը՝ կարելի էր մտածել, թե իսկապես հենց այդպիսի մտադրություն ունի։

— Փա՜ռք աստծո,— ասում էր նա,— հիմա լուսնկա գիշեր է, իսկ մինչև լուսաբաց դեռ ամբողջ վեց ժամ կա։ Այդքան ժամանակում կարելի է երկու մղոն շրջապատով ստուգել թփուտի ամեն մի անկյունը։ Եվ եթե միայն դիակն այստեղ է, ես պետք է գտնեմ այն։ Բայց ի՞նչ կարող էր նշանակել այն տեսիլքը։ Եթե միայն ես տեսած լինեի, կմտածեի, թե խելագարվել եմ։ Բայց չէ՞ որ բոլորը տեսան։ Երկնայի՜ն ուժեր։ Ի՞նչ կարող էր լինել այն։

Դեռ հազիվ էր այս խոսքերն ասել, մեկ էլ հանկարծ անակնկալ սոսկումի մի ճիչ դուրս թռավ նրա շուրթերից։ Ասես մի անսպասելի վտանգի դեմ առնելով՝ նա թափով կանգնեցրեց իր ձին։

Կոլհաունը զարտուղի ճանապարհով գնացել էր մեզ արդեն հայտնի բացատը։ Նա հենց նոր էր ուզում դուրս գալ բացատ, երբ հանկարծ տեսավ, որ անտառի միջով ինչ-որ ձիավոր է գալիս։

Ձիավորը գալիս էր ոչ թե դանդաղ քայլերով, այլ՝ արագ վարգով։

Դեռ բավական տարածություն էր մնացել մինչև մոտենալը, երբ Կոլհաունը նկատեց, որ դա էլի նույն անգլուխ ձիավորն է։

Նա չէր կարող սխալվել։ Լուսնի արծաթափայլ շողերը լուսավորում էին ձիավորի ուսերը և... այդ ուսերին գլուխ չկար։ Դա չէր կարող լուսնի շողերի խաղից ստեղծված տեսիլք լինել: Կոլհաունն այդ պատկերը տեսել էր նաև արեգակի պայծառ լույսի տակ։

Բայց այս անգամ Կոլհաունն ավելի շատ բան տեսավ. նա հայացքով գտավ մարդու գլուխը, միայն թե այն իր տեղը չէր, այլ կախված էր ձիավորի ազդրի մոտ՝ կիսով չափ ծածկված ատրճանակի պատյանով։ Նրա դեմքը գունատ էր, արնաշաղախ, զարհուրելի։ Կոլհաունը ճանաչեց ձին էլ, ձիավորի ուսերին գցած շերտավոր սերապեն էլ, անջրանցիկ կոշիկներն էլ. դրանք բոլորը պատկանում էին Մորիս-մուստանգերին։

Կապիտանը բավական ժամանակ ուներ ամեն ինչ մանրամասն դիտելու։ Սարսափից քար կտրած նա կանգնել էր շավիղում և ուժ չուներ տեղից շարժվելու։

Միայն այն ժամանակ, երբ զարհուրելի ձիավորի ձին վայրի վրնջոցով, որին ի պատասխան լսվեց նրան կրնկակոխ հետևող շան ոռնոցը, շուռ եկավ ու սլացավ իր ճամփով, միայն այն ժամանակ Կոլհաունը թեթևություն զգաց, միայն այդ ժամանակ նրա կապ ընկած լեզուն բացվեց։

— Երկնայի՜ն ուժեր,- գոչեց նա դողդոջուն ձայնով։— Այս ի՞նչ է նշանակում: Ի՞նչ է սա, մա՞րդ է արդյոք, թե՞ սատանան է ծաղրում ինձ։ Կամ գուցե այս ամբողջ օրը մի ծանր երա՞զ էր։ Թե՞ ես եմ խելագարվել։ Խելագարվե՛լ եմ, խելագարվե՛լ:

Այլևս նա ոչինչ չասաց։ Վճռական շարժումով շուռ տվեց ձիու գլուխը և արագ սլացավ ետ, հրաժարվելով իր առաջվա մտադրությունից։

Հետո կամացուկ մոտենալով խարույկին՝ նա տեղավորվեց քնած երիտասարդների միջև, բայց քնել չկարողացավ։ Ոչ մի րոպե նրա աչքերը չփակվեցին։ Նա դողում էր տենդահարի պես և անհամբեր սպասում լուսաբացին։ Բացվող առավոտը իր աղոտ լույսով լուսավորեց նրա մահու պես գունատ դեմքը և խոր ընկած աչքերի հոգեմաշ փայլը։

ԳԼՈՒԽ XLVI

ԳԱՂՏՆԻ ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Առավոտյան լույսը դեռ հազիվ բացված՝ Կասա-դել— Կորվո գասիենդայի շուրջն արդեն կյանքը եռում էր։

Բակում մարդիկ էին հավաքվել: Նրանք զինված էին, թեև զինվորականներ չէին։ Ոմանք որսորդական ծանր մի փողանի կամ փոքրիկ երկփողանի հրացան ունեին, ուրիշները՝ ատրճանակ, երրորդները՝ մեծ-մեծ դանակներ կամ նույնիսկ տոմագավկներ։

Շատ բազմազան էին նաև այդ մարդկանց հագուստները. կարմիր ֆլանելի վերնաշապիկների կողքին կային հնդկական խայտաբղետ կտորից կարված բաճկոններ, տանու շալից կարված դարչնագույն շալվարների կողքին՝ բամբակյա կտորից կապույտ շալվարներ, թաղիքե գլխարկների կողքին՝ կաշվե գլխարկներ, կային դաբաղած կաշվե երկարաճիտ կոշիկներ և եղջերուի մորթուց կարված փափուկ կո-շիկներ։

Տեխասի սահմանամերձ բնակավայրերի համար զինված մարդկանց այդպիսի խայտաբղետ հավաքույթը շատ սովորական բան էր։ Ւնչ նպատակով էլ հավաքվեին նրանք, թեկուզ ամենախաղաղ նպատակով, միևնույն է, պիտի զինված գային. այդպես էր Տեխասի սովորությունը։

Այդ օրը մարդիկ Կասա-դել-Կորվո գասիենդայի մոտ հավաքվել էին, որպեսզի շարունակեն ագարակատիրոջ անհայտացած որդու որոնումները։ Նրանցից ոմանք նախորդ օրն էլ մասնակցել էին որոնումներին, ուրիշները նոր էին միանում խմբին։ Վերջիններիս թվին էին պատկանում ավելի հեռավոր սետլմենտների բնակիչները և այն որսորդները, որոնք երեկ տանը չէին եղել։ Այսօր ավելի շատ մարդ էր հավաքվել, քան նախորդ օրը։ Դրանց մեջ կային նաև օրինակատարներ, որոնք ոչ մի բանով չէին տարբերվում մյուս մարդկանցից, ո՛չ հագուստով, ո՛չ զենքով, և կողմնակի մարդը ոչ մի կերպ չէր իմանա, թե դրանք օրինակատարներ են, բայց նրանք ճանաչում էին իրար։ Խոսակցության նյութը Հենրի Պոյնդեքստերի սպանությունն էր։ Մ արդասպան համարում էին Մորիս-մուստանգերին։

Պրերիայում անգլուխ ձիավորի երևալն աշխույժ խոսակցության նյութ էր դարձել: Կասկածամիտներն այդ համարում էին հերյուրանք և սկզբում չէին հավատում։ Սակայն մեծ թվով ականատեսների համառ պնդումների առաջ նրանք շուտով սկսեցին զիջել իրենց դիրքերը։

Բոլորն սպասում էին Վուդլի Պոյնդեքստերին, որը պետք է այդ օրվա արշավախմբի գլուխ անցներ։ Սպասում էին նրա կարգադրություններին։

Ագարակատերը մեկնումն ուշացնում էր, հուսալով գտնել այնպիսի մի մարդ, որը կարողանար ցույց տալ Ալամոյի ճանապարհը և ջոկատին առաջնորդեր Մորիս-մուստանգերի խրճիթի մոտ։ Այդպիսի մարդ չէր ճարվում։ Ագարակատերերը, վաճառականները, խանութպանները, իրավաբանները, որսորդները, ձիերի և ստրուկների առևտրականները, մի խոսքով ոչ ոք չէր իմանում, թե որտեղ է գտնվում Ալամոյի ափի խրճիթը:

Պարզվեց, որ սետլմենտում միայն մեկ մարդ կարող է իր վրա վերցնել այդ պարտականությունը. դա ծերունի Զեբ Ստումպն էր։ Բայց Զեբ Ստումպին գտնելը հեշտ բան չէր. նա սովորականի պես որսի էր գնացել ինչ-որ հեռու տեղ։ Զանազան ուղղություններով մի քանի մարդ ուղարկեցին նրան գտնելու, բայց նրանք մեկը մյուսի հետևից վերադարձան դատարկաձեռն։

Գասիենդայում կար մի կին, որը կարող էր անսխալ ցույց տալ մուստանգերի խրճիթի ճամփան։ Բայց Վուդլի Պոյնդեքստերն, այդ չգիտեր:

Եվ լավ է, որ չգիտեր: Եթե միայն հպարտ ագարակատերը կասկածեր, որ իր դուստրը կարող է ուղեցույց լինել դեպի Ալամոյի մենավոր խրճիթը, ապա նրա վիշտը կորցրած որդու համար ավելի ևս կսաստկանար նաև այն գիտակցությունից, որ իր դուստրը վատ ճանապարհի վրա է եղել։

Զեբ Ստումպին որոնելու գնացած վերջին մարդն էլ վերադարձավ դատարկաձեռն։ Այլևս սպասելն անհնարին էր դառնում. հավաքվածների մեջ վրեժի ծարավը խիստ մեծ էր։

Որոշեցին ճանապարհ ընկնել առանց ուղեցույցի։

**********

Հենց նոր էր ջոկատը հեռացել Կասա-դել-Կորվոյից, երբ գասիենդայի պատերի ներսում տեղի ունեցավ երկու մարդու հանդիպում, որոնցից ամեն մեկն էլ շատ լավ գիտեր Ալամոյի ճանապարհը։ Այդ հանդիպման մեջ չկար ոչ մի պարսավելի և ոչ էլ որևէ կանխամտածված բան։ Դա մի հասարակ պատահականություն էր։ Զեբ Ատումպը հենց նոր էր վերադարձել որսից և ագարակատիրոջ խոհանոցի համար որսի մսի պաշար էր բերել։

Զեբ Ստումպի համար Լուիզա Պոյնդեքստերը, ի հարկե, տանն էր։ Դեռ ավելին. նա շատ անհամբեր սպասում էր նրան ։ Ծերունի որսորդին տեսնելու ցանկությունը նրա մեջ այնքան մեծ էր, որ նախորդ ամբողջ օրը, արևածագից մինչև մայրամուտ աչքը չէր հեռացնում նրա ճանապարհից։

Արշավախմբի աղմկալից բազմությունը դեռ նոր էր անհայտացել, երբ աղջիկը ծերունի որսորդին տեսավ իր պառավ զամբիկի վրա։ Ձին դանդաղորեն առաջ էր գալիս առատ որսի ծանր բեռան տակ։ Զեբ Ստումպը գալիս էր գետի հակադիր ափով, բայց արդեն շուռ էր եկել դեպի գասիենդան։

Լուիզան շատ ուրախացավ ծերունու վիթխարի կերպարանքը տեսնելով։ Այդ մարդուն նա համարում էր մի բարեկամ, որին կարող էր վստահել իր ամենանվիրական գաղտնիքները։

Զեբ Ստումպի բակ մտնելուց դեռ շատ առաջ դեռատի աղջիկն արդեն նրան սպասում էր ազոտեայում։

Որսորդը հանգիստ ուղղվեց դեպի գասիենդա։ Նա ուրախ էր, անհոգ, կատարվածի մասին ոչ մի հասկացողություն չուներ։

Ծերունու դեմքը տարակուսանք արտահայտեց, երբ տեսավ, որ գասիենդայի դարբասը փակ է սողնակով։ Դա Պոյնդեքստերի տան համար անսովոր բան էր։ Նեգրի մռայլ դեմքը է՛լ ավելի զարմացրեց Զեբ Ստումպին։

— Ի՞նչ է պատահել քեզ, Պլուտո՛, բարեկամս։ Դու ամպից էլ մռայլ ես։ Եվ ինչո՞ւ օրը ցերեկով ձեր դարբասը փակ է։ Հո բան չի՞ պատահել ձեզ մոտ։

— Այո՛, այո՛, միստր Ստումպ, պատահել է։ Հենց ճիշտ որ պատահել է, դժբախտություն է պատահել։ Մե՜ծ, մե՜ծ դժբախտություն։

— Դե շուտ ասա՛, — գոչեց որսորդը։— Ասա տեսնենք։ Հո ավելի սոսկալի բան, չի կարող լինել, քան այն, ինչ քո սփաթն է։ Հո մի բան չի՞ պատահել քո ջահել տիրուհուն։ Չի՛ կարող պատահել։ Միսս Լուիզան...

— Ո՛չ, ո՛չ: Միսս Լուիզային ոչինչ չի պատահել: Բայց այդպիսի մի բան։ Ջահել միսսը տանն է։ Ներս մտեք, միստր Ստումպ։ Նա ձեզ կպատմի զարհուրելի նորությունը։

— Իսկ քո տե՞րը։ Նա էլ տանն է, չէ՞:

— Օ՜, ո՛չ, ո՛չ։ Հիմա նա տանը չի։ Իմ տերը հիմա հեռու է տանից։ Նա գնաց մի քառորդ ժամ առաջ։ Հիմա նա տանը չի։ Նա գնաց պրերիա, որտեղ վայրի ձիեր կան։ Այնտեղ, որտեղ մի ամիս առաջ որս էին անում։

— Պրերիա՞, որտեղ վայրի ձիեր կա՞ն։ Ինչո՞ւ է գնացել այնտեղ: Ո՞վ գնաց նրա հետ։

— Օ՜— օ՜, միստր Կոլհաունն է նրա հետ և էլի ուրիշ շատերը։ Օ՜, նրանք շատվոր են այնտեղ։ Պլուտոն ձեզ ճշմարիտ է ասում։

— Լավ, իսկ ձեր երիտասարդ միստր Հենրի՞ն։ Երևի նա՞ էլ գնացել է նրանց հետ։

— Օ՜, միստր Ստումպ, հենց իսկը դա է մեր մեծ վիշտը։ Մաստր Հենրին էլ գնացել է։ Եվ նա էլ երբեք չի՛ վերադառնա։ Նրա ձին եկել է տուն ՝ ամբողջովին արյունոտած։ 0՜յ— օ՜յ, մարդիկ ասում են, որ մաստր Հենրին արդեն մեռած է։

— Մեռա՞ծ։ Ղու ճի՞շտ ես ասում, խափշիկ։

— Օ՜, իսկական ճշմարտություն, միստր Ստումպ։ Ինձ համար ծանր է այս բանն ասել... Նրանք բոլորը գնացել են նրա դիակը գտնելու։

— Դե, սրանք տար խոհանոց։ Հնդկահավ է և վայրի հավեր։ Ես կարո՞ղ եմ տեսնել միսս Լուիզային։

— Ես այստեղ եմ, միստր Ստումպ։ Ներս մտեք,— պատասխանեց որսորդին լավ ծանոթ մի արծաթահնչուն ձայն, որը, սակայն, այս անգամ այնքան տխուր էր հնչում, րր Զեբ Ստումպը դժվարությամբ ճանաչեց։— Ավա՜ղ, Պլուտոյի բոլոր ասածները ճշմարիտ են։ Եղբայրս կորել է։ Նախորդ օրվա երեկոյից հետո ոչ ոք նրան չի տեսել։ Նրա ձին վերադարձել է տուն՝ թամբն արյունոտված։ Օ՜, Զեբ, դրա

մասին նույնիսկ մտածելը սոսկալի է։

— Հը՜մ... Ճիշտ որ ծանր նորություն։ Նա տեղ է գնացել, և նրա ձին վերադարձել է մենակ։ Ես չեմ ուզում մի ավելորդ անգամ ցավ պատճառեյ ձեզ, միսս Լուիզա, բայց կարող է պատահել, որ ես էլ մի բանով կօգնեմ, իսկ դրա համար ինձ հարկավոր է մանրամասնություններ իմանալ։

Լոիզան Զեբին պատմեց այն ամենը, ինչ ինքը գիտեր։ Նա որսորդից թաքցրեց միայն այն, ինչ տեղի էր ունեցել այգում և ինչ նախորդել էր դրան։ Հաստատելու համար, թե Հենրին երևի գնացած է եղել մուստանգերի հետևից, նա մեջ բերեց Օբերդոֆերի պատմածը։

Այս ամբողջ պատմությունը շատ հուզեց Զեբ Ստումպին։ Իսկ երբ Լուիզան ասաց, որ իր եղբորն սպանող համարում են Մորիսին, նա վրդովվեց անասելի չափով։

— Սո՛ւտ է,— գոռաց որսորդը։— Զրպարտությո՛ւն է։ Միայն կեղտոտ անասունները կարող էին այդպիսի բան հնարել: Դա բոլորովին անհավատալի բան է։ Մուստանգերն այնպիսի մարդ չէ, որը կարողանար այդպիսի բան անել։ Երբեք չեմ հավատա դրան։ Եվ ինչո՞ւ պիտի աներ։ Գոնե եթե ասենք նրանք իրար հետ վատ լինեին, բայց հո այդ էլ չկա։ Ես գիտեմ, թե Մորիս— մուստանգերն ինչպես էր վերաբերվում ձեր եղբորը։ Նա ինքն է ասել ինձ։ Ճիշտ է, ձեր հորաքրոջ որդի Կասսիին նա ատում էր։ Բայց ես կուզենայի իմանալ՝ ո՞վ չի ատում նրան։ Ներեցեք, որ ես այսպես եմ խոսում ձեզ հետ։ Եթե ձեր եղբոր և մուստանգերի միջև վեճ, պառակտում եղած լիներ...

— Ո՛չ, ո՛չ,— գոչեց կրեոլուհին՝ իր վշտի պոռթկումից մոռանալով ամեն ինչ։— Իմ եղբոր և միստր Ջերալդի միջև ամեն ինչ հարթվեց։ Հենրին ինձ այդպես ասաց, իսկ Մորիսը...

Խոսակցի հայացքը նրան ստիպեց լռել։ Աղջիկը ձեռքերով իր երեսը ծածկելով սկսեց հեկեկալ։

— Նշանակում է, նրանց միջև մի բան եղել է,— մրմնջաց Զեբը։— Դուք, միսս Լուիզա, ասացիք, որ վեճ է եղել ձեր եղբոր և...

— Ի՜մ թանկագին Զեբ,— գոչեց աղջիկը ձեռքերը երեսից վերցնելով և ուղղակի նայելով շփոթված որսորդի աչքերին։— Խոստացեք ինձ, որ ո՛չ ոքի, ո՛չ ոքի չեք ասի։ Խոստացեք ինձ որպես բարեկամ, որպես ազնիվ ու կարգին մարդ։ Խոստանում եք, չէ՞։

Որսորդը որպես երդումի խոստում բարձրացրեց իր վիթխարի ձեռքը և ապա ուժեղ հարվածեց կրծքին։

Հինգ րոպե անց նա արդեն տեղյակ էՐ այն գաղտնիքին, որ սովորաբար կանայք չեն սիրում ուրիշներին հայտնել։ Նրանք այդպիսի գաղտնիքը վստահում են միայն նրան, ով արժանի է լիակատար վստահության։

Զեբ Ստումպին այդ խոստովանությունն ավելի քիչ զարմացրեց, քան կարելի էր սպասել։

— Այդտեղ ի՛նչ կա որ, միսս Լուիզա,— ասաց նա կարեկցանքով։— Զեբ Ստումպն այստեղ ոչ մի այնպիսի բան չի տեսնում, որից կարելի լիներ ամաչել: Կինը միշտ էլ կին է մնում ինչպես ամեն տեղ, այնպես էլ պրերիայում։ Եվ եթե որևէ մեկը փորձի պնդել, թե դուք ձեր սիրտը մուստանգերին տալով սիրել եք ո՛չ նրան, ում հարկավոր է, խորապես սխալված կլինի։ Մորիսը շատ լավ մարդ է և արժանի է ձեր սիրույն։ Իսկ մնացածը, ինչ դուք ինձ պատմեցիք, միայն հաստատում է իմ ենթադրությունը, որ մուստանգերը չէր կարող այդ կեղտոտ գործը կատարել, եթե միայն ընդհանրապես այդպիսի բան եղել է։ Ի՞նչ ապացույցներ կան։ Միայն այն, որ ձին վերադարձել է արյունոտված թամբո՞վ։

— Ավա՜ղ, ուրիշ նշաններ էլ են գտնված։ Երեկ ամբողջ օրը որոնումներ են եղել։ Երկար ժամանակ գնացել են հետքերով և գտել ինչ— որ բան, որի մասին ինձ չուզեցին ասել։ Ինձ թվաց, որ հայրս չի ուզում ասել, իսկ ուրիշներին էլ վախեցա հարցնել։ Այսօր նրանք նորից են գնացել։ Հենց նոր էին զնացել, երբ ես ձեզ տեսա ճանապարհին։

— Իսկ մուստանգե՞րը։ Ի՞նչ է ասում նա իրեն արդարացնելու համար։

— Օ՜, ես կարծում էի, թե դուք գիտեք։ Հենց բանն այն է, որ նրան էլ չեն կարողանում գտնել։ Գուցե հենց նա էլ նույն մարդու ձեռքով է զոհվել, որը սպանել է եղբորս։

— Դուք ասում եք, որ նրանք հետքերով են գնացել։ Ի՞նչ է, գտե՞լ են նրա հետքը։ Եթե նա կենդանի է, ուրեմն պետք է լինի Ալամոյում։ Ինչո՞ւ այնտեղ չեն գնացել։ Ա՜, հասկանում եմ, երևի ոչ ոք կարգին չգիտե, թե որտեղ է գտնվում դա։ Եվ եթե նրանց այն կաթնակեր Սպենգլերն է առաջնորդնլ, իհարկե, կավճային պրերիայում հետքերին հետևել չէր հաջողվի։ Նշանակում է, էլի այնտե՞ղ են գնացել։

— Հենց դրա համար էլ ես ուզում էի ձեզ տեսնել։ Հիմա հորս հետ տեսակ— տեսակ մարդիկ են գնացել։ Նրանց մեջ օրինակատարներ էլ կան։ Երբ գնում էին, ես լսեցի, որ Լինչի դատաստանի մասին էին խոսում։ Ոմանք երդվում էին տեղն ու տեղը վրեժ լուծել։ Դե պատկերացրեք, Զեբ, ի՞նչ կլինի, եթե նրանք գտնեն Մորիսին, և նա չկարողանա համոզիչ կերպով ապացուցել իր անմեղությունը... Ախր այդ մարդիկ անզուսպ չարությամբ լցված և Կասսի Կոլհաունի պես մի օգնական ունենալով պատկերացնո՞ւմ եք թե ինչ կարող են անել Մորիսին։ Թանկագին Զեբ, ի սեր ինձ, ի սեր նրա, ի սեր մեր բարեկամության գնացեք այնտեղ, շո՛ւտ գնացեք։ Անհրաժեշտ է կանխել նրանց, նախազգուշացնել Մորիսին։ Ձեր ձին այնքան էլ արագավազ չէ։ Վերցրեք իմը, մեր ախոռից վերցրեք որն, ուզում եք։ Միայն թե շտապեցեք...

— Դուք իրավացի եք,— ընդհատեց նրան որսորդը պատրաստվելով գնալու։— Իհարկե, այդ կարող է շատ վատ վերջանալ երիտասարդ մուստանգերի համար։ Ես ամեն ինչ կանեմ, որպեսզի օգնեմ նրան։ Մի՛ անհանգստացեք, միսս Լուիզա։ Ես իմ պառավ զամբիկով էլ կարող եմ հասնել: Նա շատ լավ գիտե այդ ճանապարհը։ Շուտ տեղ կհասնենք։ Իսկ ձեր խատուտիկը հեծնել ես այնքան էլ չեմ ուզում։ Բացի դրանից, իմն արդեն թամբած պատրաստ է... Դե՛հ, մնաք բարով։ Մի՛ վշտացեք։ Գուցե և ձեր եղբորն էլ ոչ մի վատ բան չի պատահել։ Իսկ որ Մ որիս— մուստանգերն անմեղ է մանկան պես, այդ ինձ համար կատարելապես պարզ է։

ԳԼՈՒԽ XLVII

ԲՌՆՎԱԾ ՆԱՄԱԿ

Խուճապային սարսափից ալեկոծված էլ-Կոյոտն ու իՐ երեք ընկերները նետվեցին իրենց ձիերի մոտ և արագ ցատկեցին թամբերի վրա։ Նրանց մտքովն էլ չէր անցնում վերադառնալ մուստանգերի խրճիթը: Ընդհակառակն, նրանց միակ միտքն էր՝ որքան կարելի է հեռու փախչել այդ մենավոր խրճիթից։

Ոչ ոք չեր կասկածում, որ դա «դոն Մորիսիոն» էր։ Բոլոր երեքն էլ ճանաչում էին նրան, Դիազը բոլորից ավելի, բայց ամեն մեկն էլ այնքան լավ էր ճանաչում, որ կարող էր համոզվել, թե անգլուխը ձիավորը ոչ այլ ոք էր, եթե ոչ իռլանդացին։

Նրանք ճանաչեցին նրա ձին, հովազի մորթուց կարված անջրանցիկ կոշիկները, նրա սերապեն, որ գործել էին նավախ ցեղի հնդիկները, և որը սովորական մեքսիկական սերապեներից տարբերվում էր իր վառ գույներով ու նախշերով, վերջապես ճանաչեցին նրա գլխարկը։

Բայց ձին կանգ չառավ, և նրանք չկարողացան լավ դիտել գլուխը։ Այդ գլխին դրված էր սև, փայլփլուն սոմբրերո, որ սովորաբար ծածկում էր Մորիս-մուստանգերը։ Այդ գլխարկն ընկնելով լուսնի լույսի տակ փայլփլեց նրանց աչքի առաջ։ Հետո նրանք տեսան մի մեծ շուն, և Դիազն իսկույն ճանաչեց, որ դա իռլանդացու շունն է։ Շունը կատաղի հաչոցով հարձակվեց նրանց վրա։ Բայց դա արդեն ավելորդ էր, որովհետև ձիավորներն առանց այդ էլ փախուստի դիմեցին։

Ձիավորներն ամբողջ թափով արշավում էին անտառի թավուտի միջով։ Նրանք դարափուլի գլուխը բարձրացան ոչ թև կիրճի միջով, որտեղ մտադիր էին սպանությունը կատարել, այլ մյուս կողմից, և վերջապես դուրս եկան հարթություն։ Բայց այստեղ էլ նրանք ոչ մի րոպե կանգ չառան, շարունակեցին սլանալ քառատրոփ, մինչև որ նորից հասան անտառի այն թավուտը, որտեղ քիչ առաջ նրանք այնքան հաջողությամբ կերպարանափոխվել էին որպես կոմանչներ։

Հետադարձ կերպարանափոխմանն ավելի քիչ ուշադրություն հատկացվեց և ավելի շուտ ավարտվեց։ Նրանք շտապ-շտապ լվացին իրենց մարմնին քսած մարտական ներկերը (իրենց հետ խոշոր ջրամաններով ջուր ունեին), ծառի փչակից հանեցին իրենց մեքսիկական հագուստները, շտապ հագան, ցատկեցին ձիերի վրա և սլացան դեպի Լեոնա։

Վերադարձի ճանապարհին նրանք խոսում էին միայն անգլուխ ձիավորի մասին: Խուճապային սոսկումից ճնշված, մեքսիկացի մուստանգերները ոչ մի կերպ չէին կարողանում հասկանալ այդ գերբնական երևույթը։ Սետլմենտի ծայրում անլուծելի կասկածներով համակված նրանք բաժանվեցին իրարից և ամեն մեկը գնաց իր տուն։

— Caray,— գոչեց Էլ-Կոյոտը, երբ իր խրճիթի շեմքից ներս մտավ ու ընկավ մահճակալի վրա։— Այս բոլորից հետո մարդու աչքին քո՞ւն կգա։ Սո՜ւրբ աստված, այն ի՜նչ հրեշավոր տեսարան էր։ Արյունը պաղեց երակներիս մեջ։ Եվ մի բան էլ չկա, որ մարդ ինքն իրեն տաքացնի: Գավս դատարկ է, պանդոկը՝ փակ։ Բոլորը քնած են։ Աստվա՜ծ իմ, ի՞նչ կարող էր լինել դա։ Ուրվակա՞ն։ Բայց ո՛չ։ Ես ինքս շոշափեցի նրա մարմինն ու ոսկորները.,. Եթե դա պարզապես խրտվիլակ էր, ապա ինչի՞ համար և ո՞ւմ էր պետք, Բացի ինձանից ու իմ ընկերներից էլ ո՞վ պիտի ցանկություն ունենար դիմակահանդես սարքել պրերիայում։ Գրո՛ղը տանի։ Ի՜նչ հրեշավոր դիմակահանդես... Բայց սպասիր գուցե ինձնից, առաջ ընկնող է եղել։ Գուցե որևէ մեկ ուրիշն է վաստակել հազար դոլլարը։ Գուցե դա հենց իռլանդացին էր սպանված, իր սեփական գլուխը ձեռքին... Ո՛չ, այդ անկարելի բան է, հրեշավոր, անհավանական, անհավատալի... Բայց ի՞նչ էր ուրեմն... Ա՜, հասկացա։ Նրան կարող էին նախազգուշացնել, որ մենք գնալու ենք իրեն սպանելու, կամ հենց ինքը գլխի ընկած կլիներ։ Եվ նա այդ խաղը սարքել է, որպեսզի մեզ վախեցնի։ Երևի հենց ինքն էլ մի տեղ թաքնված ականատես է եղել մեր փախուստին։ Նզո՛վք... Բայց ո՞վ կարող էր մատնել մեզ։ Ոչ ոք։ Ոչ ոք չգիտեր մեր մտադրությունը։ Ուրեմն նա ինչպե՞ս կարող էր այդպիսի դիվային սյուրպրիզ սարքել... Ա՜, մոռացել էի, չէ՞ որ մենք պրերիայով օրը ցերեկով անցանք։ Մեզ կարող էին տեսնել։ Երևի հենց այդպես էլ եղել է։ Իսկ երբ մենք անտառում կերպարանափոխվելիս ենք եղել, մեզ հետևել են և այդ օյինը սարքել։ Սա է միակ բացատրությունը... Ա՛յ թե հիմարներն ենք մենք... Խրտվիլակից ենք վախեցել... Caramba! Հենց վաղը ես նորից կգնամ Ալամո։ Ես կվաստակեմ այդ հազար դոլլարը, թեկուզ դրա համար մի տարի կորցնելու լինեմ։ Ինչպես էլ լինի, այս գործը պիտի գլուխ բերվի։ Այն էլ բավական է, որ ես Իսիդորային ձեռքից փախցրի։ Ասենք, գուցե դեռ այդպես չէ, բայց հենց միայն այս միտքն էլ անտանելի է։ Եթե միայն ես իմանամ, որ Իսիդորան սիրում է նրան, որ նրանք հանդիպել են այն օրից հետո... Օ՜, աստվա՜ծ իմ։ Ես կխելագարվեմ։ Եվ խելագարության մեջ ես կոչնչացնեմ ոչ միայն այն մարդուն, որին նա սիրում է, այլև այն կնոջը, որին ես ինքս եմ սիրում։ Օ՜, դոնյա Իսիդորա, գեղեցկության հրեշտակ և խարդավանանքի դև։ Ես կարող եմ քեզ խեղդել իմ գրկի մեջ կամ դաշույնահար անել։ Եվ քեզ եմ թողնում ընտրությունը...

Ապրած հուզումներից փոքր –ինչ հանգստացած և նոր հասունացած որոշումից գոհ, Էլ-Կոյոտը շուտով քուն մտավ։

Նա արթնացավ այն պահին, երբ առավոտյան լույսը ներս նայեց դռան միջով և միաժամանակ շեմքում երևաց մի հյուր:

— Օ՜, Խոսե,— գոչեց Էլ-Կոյոտը զարմանքով և նկատելի ուրախությամբ։— Դու այստե՞ղ ես։

— Այո, սինյոր, ես եմ,

— Ուրախ եմ, որ տեսնում եմ քեզ, բարեկամս: Դոնյա Իսիդորան նույնպե՞ս այստեղ է: Այսինքն, ուզում եմ ասել՝ Լեոնայո՞ւմն է։

— Այո՛, սինյոր։

— Այսպես շուտ վերադարձա՞վ։ Չէ՞ երկու շաբաթ էլ չկա, ինչ գնացել է։ Ես սետլմենտում չեմ եղել, բայց լսել եմ այդ և քեզանից մի լուր էի սպասում։ Ինչո՞ւ դու ինձ ոչ մի տեղեկություն չէիր տալիս։

— Միայն նրա համար, սինյոր դոն Միգուել, որ հուսալի մարդ չկար: Ես պետք է ձեզ հայտնեի այնպիսի մի բան, որ ուրիշի վստահել չէր կարելի։ Դժբախտաբար դուք գոհ չեք լինի իմ հաղորդումից։ Բայց իմ կյանքը ձեր ձեռքումն է. չէ՞ որ ես խոստացել եմ, որ ձեզ ամեն ինչ հայտնի

է լինելու:

Պրերիայի Գայլը խայթվածի պես վեր թռավ։

— Մորիսի և Իսիդորայի մասի՞ն։ Ես այդ քո դեմքից եմ հասկանում։ Քո տիրուհին հանդիպե՞լ է նրա հետ։

— Ոչ, սինյոր։ Համենայն դեպս, որքան ինձ հայտնի է, այն առաջին հանդիպումից հետո նրանք իրար չեն տեսել։

— Էլ ուրեմն ի՞նչ,— հարցրեց Դիազը փոքր-ինչ հանգստացած։— Նա այստե՞ղ էր, երբ Մորիսը պանդոկումն էր ապրում։ Նրանց միջև որևէ կապ կա՞ր։

— Այո, դոն Միգուել, կար։ Ես այդ լավ գիտեմ, որովհետև ինքս էի միջնորդը։ Երեք անգամ ես Մորիսին մթերքով լի զամբյուղ եմ տարել, որ գոնյա Իսիդորան էր ուղարկում նրա համար։ Վերջին անգամ զամբյուղում մի նամակ էլ կար գրված։

— Նամա՜կ։ Դու գիտե՞ս նրա բովանդակությունը, կարդացի՞ր այն։

— Ձեր շնորհիվ, ձեր բարեսրտության շնորհիվ խեղճ

ծառան կարողացավ այդ անել։ Դեռ ավելին. ես արտագրել եմ այդ նամակը։

— Մո՞տդ է։

— Այո։ Այ, տեսնու՞մ եք, դոն Միգուել, իզուր չէր, որ դուք ինձ դպրոց ուղարկեցիք։ Ահա դոնյա Ւսիդորայի նամակը։

Դիազն անհամբեր շարժումով թուղթը պոկեց նրա ձեռքից և ագահաբար սկսեց կարդալ։ Բայց նամակը կարծես նույնիսկ հանգստացրեց նրան։

— Caramba!— ասաց նա անփութորեն ծալելով նամակը։— Սրա մեջ առանձին բան չկա, Խոսե։ Սրանով աղջիկը միայն շնորհակալություն է հայտնում իրեն մատուցած ծառայության համար։ Ա՞յս է ամբողջը։

— Ոչ, դեռ ամբողջը չէ։ Հենց դրա համար էլ եկել եմ ձեզ մոտ, ես հանձնարարություն ունեմ սետլմենտ տանելու։ Կարդացեք։

— Ա՜, ուրի՞շ նամակ։

— Այո, սինյոր, և այս իսկականն է, ոչ թե իմ խզմզածը։

Դիազը դողդոջ ձեռքերով վերցրեց իրեն մեկնած թուղթը, բաց արեց և սկսեց կարդալ։

«Սինյոր դոն Մորիսիո Ջերալդին.

Թանկագին բարեկամ, ես նորից այստեղ հյուր եմ եկել իմ հորեղբայր Սիլվիոյին։ Այլևս ուժ չունեմ ապրելու աոանց ձեր մասին տեղեկությու ստանալու։ Անհայտությունը տանջում է ինձ։ Ասացեք, կազդուրվե՞լ եք ձեր հիվանդությունից հետո։ Օ՜, եթե կազդուրված լինեիք։ Որքա՜ն եմ ուզում տեսնել ձեր աչքերը, ձեր գեղեցիկ, արտահայտիչ աչքերը, որպեսզի համոզվեմ, որ դուք բոլորովին առողջ եք։ Բարի եղեք և տվեք ինձ այդ հնարավորությունը։ Կես ժամից հետո ես կլինեմ իմ հորեղբոր տան հետևի բլրի գագաթին։

Անպայման եկեք։ Սպասում եմ ձեզ։

Ւսիդորա Քովարուբիո դե-Լոս-Լանոս»

ԳԼՈՒԽ XLVIII

ԻՍԻԴՈՐԱՆ

Արևը հենց նոր էր բարձրացել պրերիայի հորիզոնի վրա։ Նրա կլոր սկավառակը , որ ասես զուտ ոսկուց լիներ ձուլված, շողշողում էր բարձր խոտերի վրա։ Ոսկեփայլ ճառագայթները թափանցում էին սավաննայում այստևղ-այնտեղ ցրված անտառների թավուտի մեջ։ Ցողի խոշոր կաթիլները դեռ ակացիաներից կախված ծանրացնում էին նրանց փետրանման տերևները և արցունքի պես գլորվում գետնին։ Եվ թվում էր, թե ծառերը սգում են, որ անջատվում են գիշերվանից, ափսոսում են, որ բաժանվում են զովությունից ու խոնավությունից, վախենում են ցերեկվա կիզիչ տապին հանդիպելուց: Թռչուններն ուրախ ճռվողում էին ճյուղերի մեջ, ասես ողջունելով ծագող արևին:

Սակայն հազիվ թե այդ ժամին բացի Տեխասի պրերիայից ուրիշ որևէ տեղ կարելի լիներ արթուն մարդու հանդիպել:

Լեոնա գետի ափին, Ինջ ամրոցից մի երեք մղոն հեռու, երևաց ինչ-որ ձիավոր։ Ձիու վրա նստելու ձևից, հագուստից, ուսերին գցած սերապեից, գլխի սոմբրերոյից, իհարկե, ամեն մարդ կմտածեր, թե դա տղամարդ է։ Բայց չպետք է մոռանալ, որ գործողությունը կատարվում է Տեխասի հարավ–արևմուտքում. այնտեղ կանայք նույնպես տղամարդավարի են ձի նստում և դրա համար էլ համապատասխան շոր են հագնում։

Այո, մեր այս վաղ ժամի ձիավորը տղամարդ չէ, այլ կին է։ Դրանում համոզվելը հեշտ է։ Բավական է միայն նայել նրա փոքրիկ ձեռքին, որով սանձն է բռնել, ասպանդակի մեջ դրած փոքրիկ ոտքին, կանացի գեղեցիկ իրանին և, վերջապես, սոմբրերոյի եզրերի տակ փաթաթված փառահեղ մազերին, և արդեն կասկած չի մնա, որ մեր առջև կին է։

Դա դոնյա Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսն է։

Մեքսիկացի այս աղջկա քսան տարին նոր է բոլորել։ Նա վառ շիկահեր է և շատ գեղեցիկ: Բայց նրա գեղեցկությունը վագրի գեղեցկություն է և ավելի շուտ երկյուղ է ներշնչում, քան քնքուշ սեր:

Նրա դեմքին ոչ թուլության նշան է երևում, ոչ վախկոտության ստվեր: Հաստատակամություն, վճռականություն , խիզախություն, կնոջ համար արտասովոր խելք՝ ահա թե ինչ են արտացոլում նրա մատաղ դիմագծերը։ Թուխ դեմքի վրա ալ կարմիրը շողում է այնքան վառ, որ թվում է, թե նույնիսկ մահացու վտանգի առաջ չի ջնջվի:

Աղջիկը Լեոնայի անտառոտ ափով մենակ է գնում: Քիչ հեռու մի տուն է երևում, բայց աղջիկը հեռանում է նրանից։ Դա նրա հորեղբայր Սիլվիո Մարտինեցի գասիենդան է։

Դեռատի մեքսիկուհին թամբին նստել է ազատ ու վըստահ: Նրա ձին տաքարյուն է, բայց ջահել ձիավորի մասին անհանգստանալու կարիք չկա. նա հիանալի է ձիավարում։

Թեթև լասսոն կանոնավոր ծալված, գցված է նրա թամբի գլուխը: Իսիդորան այդ զենքին տիրապետում է մեքսիկական ամեն մի մուստանգերից ո՛չ վատ, և դրանով պարծենում է։

Նա գետի ափի մեծ ճանապարհով չի գնում, այլ մի շեղակի շավիղով, որը նրա հորեղբոր գասիենդայից տանում է դեպի մերձակա բլրի գագաթը։ Դա միակ բարձունքն է Լեոնայի ստորին հոսանքում: Վերև բարձրանալուց հետո Ւսիդորան սանձը քաշում է, բայց ոչ թե ձիուն հանգիստ տալու նպատակով, այլ նրա համար, որ արդեն հասել է իր նպատակակետին։ Այստեղ շավիղը միանում է մեծ ճանապարհին։ Ճանապարհի մոտ երկու-երեք ակր տարածությամբ մի փոքրիկ բացատ կա, որ ծածկված է կանաչ խոտով, բայց զուրկ է ծառերից։ Դա կարծես մի փոքրիկ պրերիա լինի։ Փշփշոտ ծառերը բացատը շրջապատ ել են բոլոր կողմերից: Այդտեղից հազիվ նշմարելի երեք շավիղ գնում են տարբեր ուղղություններով, կտրելով թփերի թավուտը։

Իսիդորան հասավ բացատի մեջտեղը և, այնտեղ կանգ առնելով, թփթփացրեց իր ձիու բաշին, որպեսզի նա հանգստանա։ Թեև հազիվ հարկ կար այդպես անելու. դիք վերելքն այնպես էր հոգնեցրել ձիուն, որ նա արդեն առաջ չէր ձգտում և անհամբերություն չէր ցուցաբերում:

— Ես նշանակված ժամից շուտ եմ եկել,— գոչեց դեռատի աղջիկը իր սերապեի տակից հանելով ոսկե ժամացույցը:— Բայց գուցե նա ամենևին չի է՞լ գա։ Ա՜խ, եթե միայն կարողանար գալ... Այս ի՞նչ բան է. ամբողջ մարմնով դողում եմ։ Սա ջղային դող է։ Ես երբեք այսպիսի հուզմունք չեմ ապրել։ Արդյոք վա՞խ է սա։ Այո, հավանորեն...

Ի՞նչ տարօրինակ է, որ ես վախենում եմ իմ սիրած մարդուց, միակ մարդուց, որին ընդհանրապես ես սիրել եմ։ Իմ վերաբերմունքը դոն Միգուելին հազիվ թե կարելի էր սեր անվանել։ Այն ինքնախաբեություն էր, երևակայության խաղ։ Բարեբախտաբար նրա վախկոտությունը տեսնելով ես շուտ ազատվեցի այդ զգացմունքից։ Իմ ռոմանտիկական անուրջների հերոսն իջավ իր պատվանդանից, և դրան հետևեց հիասթափությունը։ Որքա՜ն ուրախ եմ դրա համար։ Իսկ հիմա պարզապես ատում եմ դոն Միգուելին, իմանալով, որ նա դարձել է... Սու՜րբ ուժեր, մի՞թե ճշմարիտ է, որ նա... որ նա դարձել է ավազակ...

Բայց ես նրան հանդիպելուց չէի վախենա նույնիսկ այս առանձնացած վայրում...

Ի՜նչ տարօրինակ բան է. վախենալ սիրած մարդուց, որին համարում ես ամենաազնիվը, ամենագեղեցիկը մահկանացուների մեջ և միևնույն ժամանակ չվախենալ նրանից, որին խորապես ատում ես, իմանալով նրա ամբողջ դաժանությունն ու խարդախությունը:

Բայց և այնպես սա ամենևին էլ տարօրինակ չէ: Ես դողում եմ ոչ թե վտանգի երկյուղից, այլ միայն սիրված չլինելու երկյուղից: Ահա թե ինչու եմ դողում հիմա, ահա թե ինչու այն օրվանից, ինչ Մորիս Զերալդն ինձ ազատեց հնդիկների ձեռքից, ես գիշերները հանգիստ քուն չունեմ...

Ես նրա հետ երբեք չեմ խոսել իմ զգացմունքների մասին: Եվ դեռ հայտնի չէ, թե ինչպես կընդունի իմ խոստովանությունը: Բայց նա պետք է ամեն ինչ իմանա։ Ես այլևս չեմ կարող տանել այս տանջալից անորոշությունը։ Գերադասում եմ հուսահատությունը, նույնիսկ մահը, եթե միայն իմ երազանքը խաբելու է ինձ...

Ա՜, ձիու ոտնաձայն է գալիս: Նա՞ է արդյոք։ Այո։ Ծառերի միջով ես տեսնում եմ նրա հագուստի վառ գույները։ Մորիս Ջերալդը միշտ այդպիսի շոր է հագնում։ Եվ դա զարմանալի չէ. որքա՜ն է սազում նրան այդ շորը...

Օ՜, սուրբ կույս։ Ես ամբողջովին սերապեի մեջ եմ փաթաթված, իսկ գլխիս սոմբրերո է... Նա ինձ տղամարդու տեղ կդնի: Կորչի՛ այս այլանդակ դիմակը: Ես կին եմ, և նա պետք է կին տեսնի իր առաջ...

Մի ակնթարթում Իսիդորան պոկում է իր վրայից սերապեն ու գլխարկը. հազիվ թե կերպարանափոխությունը բեմի վրա ավելի արագ կատարվեր։ Եվ ահա կանաչ ֆոնի վրա այժմ երևում է կանացի մի քնքուշ կերպարանք և մի սքանչելի գլուխ՝ արժանի քանդակագործ Կանովայի ձեռքին։ Ասպանդակներին հենված փոքր-ինչ բարձրանալով և իրանն առաջ մղելով, նա ամբողջովին դաոնում է սպասում...

Իսիդորան, ,հակառակ իր խոսքերի, վախի նշույլ անգամ չի ցույց տալիս։ Շրթունքները չեն դողում, դեմքին գունատություն չի նկատվում։ Ընդհակառակն, դեպի առաջ սևեռած նրա հայացքը հպարտ սիրո կանչ է, իր արուին սպասող մարի արծվի կանչ։

Բայց հանկարծ... ի՜նչ զարմանալի փոփոխություն։ Հագուստի ոսկեվառ նախշերը նրան մոլորության մեջ են գցել. մեքսիկական հագուստով ձիավորը Մորիս Ջերալդը չէ, այլ Միգուել Դիազը:

Իսիդորայի խանդավառ հուզումը փոխվում է վհատության։ Հուսախաբված աղջիկն ընկնում է թամբի վրա և նրա կրծքից դուրս են թռչում հուսահատության բացականչությունների նման ծանր հառաչանքներ։

Առաջինը խոսեց Էլ-Կոյոտը։

— Բարև ձեզ, սինյորիտա։ Ո՞վ կսպասեր, որ ձեզ կարելի է տեսնել այս ստվերախիտ թավուտում:

— Այդ ամենևին ձեզ չպետք է վերաբերի, դոն Միգուել Դիազ։

— Տարօրինա՜կ պատասխան, սինյորիտա։ Իհարկե, այդ ինձ է վերաբերում և պետք է ինձ վերաբերի: Դուք շատ լավ գիտեք, որ ես գժի պես սիրում եմ ձեզ: Հիմար էի ես, երբ խոստովանեցի, որ ձեր ստրուկն եմ: Ահա հենց այդ էլ պաղեցրեց ձեր զգացմունքները:

— Սխալվում եք, սինյոր: Ես երբեք չեմ ասել, թե սիրում եմ ձեզ: Եթե ինձ դուր էր գալիս ձեր ձի նստելու ձևը, և այդ ասել եմ ձեզ, ապա, համենայն դեպս, դրանից որևէ հետևություն պետք չէր անել։ Ոչ թե դուք էիք ինձ դուր գալիս, այլ ձիավարության ձեր արվեստը: Եվ դա երեք տարի առաջ էր: Այն ժամանակ ես դեռ փոքրիկ աղջիկ էի, իսկ այդ տարիքում այդպիսի բաներն ուժեղ տպավորություն են գոր-ծում։ Մարդու շշմեցնում է արտաքին փայլը և ոչ թև ներքին բովանդակությունը: Բայց հիմա ես մեծացել եմ և միանգամայն բնական է, որ շատ բանի սկսել եմ ուրիշ կերպ վերաբերվել:

— Բայց ինչո՞ւ էիք դուք ինձ սուտ հույսեր ներշնչում։ Հիշեցեք այն օրը, երբ ես զսպեցի ամենակատաղի ցուլը և հնազանդեցրի ձեր հոր երամակի ամենավայրի ձին: Ահա այդ օրը դուք ժպտում էիք ինձ, և ես ձեր հայացքի մեջ սիրո խոստովանություն կարդացի։ Մի՛ ժխտեք այս, դոննա Իսիդորա: Ես բավական լավ եմ ուսումնասիրել մարդկանց և ձեր դեմքին հեշտությամբ կարող էի կարդալ, թե ինչ եք մտածում և ինչ եք ուզում դուք: Բայց հիմա ամեն ինչ փոխվել է։ Իսկ ինչո՞ւ: Որովհետև ես ենթարկվեցի ձեր հրապուրանքներին, կամ, ավելի ճիշտ, որովհետև հիմարաբար խոստովանեցի այդ։ Իսկ դուք, ինչպես սովորաբար անում են կանայք, հաղթանակ տանելով և իմանալով, որ հաղթել եք, կորցրիք ձեր հետաքրքրությունը պարտվածի նկատմամբ։ Այդպես է, սինյորիտա, մի՛ ժխտեք այս:

— Ո՛չ, այդպես չէ, դոն Միգուել Դիազ։ Ես երբեք ո՛չ խոսքով, ո՛չ հայացքով սեր չեմ խոստովանել ձեզ։ Դուք ինձ համար եղել եք սոսկ հմուտ ձիավար, ուրիշ ոչինչ: Այն ժամանակ դուք այդպիսին էիք, կամ, համենայն դեպս, այդպիսին էիք թվում։ Բայց ի՞նչ եք դուք այժմ։ Գիտե՞ք արդյոք, թե ձեր մասին ինչեր են խոսում այստեղ և ոչ միայն այստեղ, այլև Ռիո-Գրանդեում:

— Ես հարկ չեմ համարում պատասխան տալու զրպարտիչներին, դավաճան բարեկամներս լինեն նրանք, թե զրախոս թշնամիներս։ Ես այստեղ եմ եկել բացատրություն ստանալու և ո՛չ թե բացատրություն տալու:

— Ումի՞ց։

— Ձեզանից, չքնաղ դոնյա Ւսիդորա:

— Դուք շատ ինքնավստահ եք, դոն Միգուել Դիազ։ Մի՛ մոռացեք, սինյոր, թե ում հետ եք խոսում։ Մի՛ մոռացեք, որ ես դուստրն եմ...

— Ռիո-Գրանդեի ամենահարուստ ագարակատերերից մեկի և Տեխասի ո՛չ պակաս գոռոզ սեփականատիրոջ եղբոր դուստրը։ Ես այդ ամենի մասին խորհել եմ։ Հիշել եմ նաև, որ մի ժամանակ ես էլ գասիենդա ունեի, իսկ հիմա ընդամենը մի մուստանգեր եմ։ Caramba! Եվ ի՞նչ կա որ։ Դուք այն կանանցից չեք, որոնք կարող են մարդուն արհամարհել միայն նրա համար, որ հարուստ չէ։ Երևում է՝ աղքատ մուստանգերն էլ ձեզ մոտ հաջողության պակաս հույսեր չի ունենա, քան հարյուրավոր երամակների տերը: Ես ձեր այդ մեծահոգության ապացույցն ունեմ։

— Ի՞նչ ապացույց,— արագ հարցրեց աղջիկը, աոաջին անգամ անհանգստություն ցուցաբերելով։— Որտե՞ղ է այդ ապացույցը։

— Այս հիանալի նամակի մեջ։ Ահա այն, իմ ձեռքումն է՝ դոնյա Իսիղորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսի ստորագրությամբ։ Մի նամակ, որ ուղղված է ինձ նման մի խեղճ մուստանգերի։ Ես հարկ չեմ համարում ձեր ձեռքը տալ այս նամակը։ Դուք հեռվից էլ կարող եք ճանաչել այն, չէ՞։

Իսիդորան ճանաչեց նամակը: Դիազի վրա նետած ցասումնալից հայացքը մատնեց նրան։

— Ինչպե՞ս կարող էր այդ նամակն ընկնել ձեր ձեռքը,— հարցրեց Իսիդորան, չփորձելով թաքցնել իր ցասումը։

— Դա կարևոր չէ։ Հիմա այն իմ ձեռքումն է։ Ես վաղուց էի ձգտում սրան։ Ո՛չ նրա համար, որպեսզի իմանամ, թե դուք դադարել եք ինձնով հետաքրքրվել, այդ ինձ համար վաղուց պարզ էր,— այլ նրա համար, որպեսզի ապացույց ունենամ, որ դուք տարված եք ուրիշով։ Այս նամակը ցույց է տալիս, որ դուք սիրում եք Մորիս-մուստանգերին, դուք երազում եք նայել նրա գեղեցիկ աչքերին։ Բայց իմացած եղեք, դուք երբեք չեք տեսնի նրան։

— Այդ ի՞նչ է նշանակում, դոն Միգուել Դիազ։

Այս հարցը նա տվեց դողդոջ ձայնով, վախենալով պատասխանը լսել։ Եվ դա զարմանալի չէ. Էլ-Կոյոտի դեմքի արտահայտությունը պետք է որ վախ ներշնչեր։

Այդ բանը նկատելով, Դիազը պատասխանեց.

— Զեր երկյուղը միանգամայն տեղին է։ Ես կորցրել եմ ձեզ, դոնյա Իսիդորա, բայց դուք մի ուրիշին էլ չպետք է պատկան եք. ես այդ որոշել եմ:

— Այսինքն ի՞նչ։

— Այն, ինչ ասացի, ուրիշ ոչ ոք ձեզ իր կինը չի կոչի, մանավանդ՝ Մորիս-մուստանգերը։

— Մի՞թե:

— Այո՛։ Խոստացեք ինձ, որ այլևս երբեք չեք հանդիպի նրան, հակառակ դեպքում դուք այստեղից չեք գնա։

— Դուք կատա՞կ եք անում, դոն Միգուել։

— Ո՛չ, ես միանգամայն լուրջ եմ խոսում, դոնյա Իսիդորա։

Այդ խոսքերի անկեղծությունը շատ ակներև էր: Չնայած Էլ-Կոյոտին հատուկ վախկոտությանը, նրա հայացքն արտահայտում էր պաղ ու դաժան վճռականություն, իսկ ձեռքն արդեն դաշույնի վրա էր։

Նույնիսկ խիզախ Իսիդորան ահ զգաց։ Սպառնալիքը խիստ ակներև էր և թվում էր, թե վտանգից խույս տալ համարյա անհնարին է։ Հանդիպման առաջին իսկ րոպեին նրա սիրտը մի քիչ դող ընկավ, բայց նա հույս ուներ, որ վրա կհասնի իր բարեկամը և իրեն պաշտպանության տակ կառնի։ Խոսակցության սկզբում դեռատի մեքսիկուհին լարված ականջ էր դնում, թե ձիու դոփյուն չի՞ լսվում արդյոք և երբեմն հայացք էր գցում թփուտի այն կողմը, որտեղից սպասում էր այդ ձայնը։

Այժմ այդ հույսը խորտակվել էր: Նամակը չէր ընկել նրա ձեռքը, ում համար գրված էր։ Օգնություն սպասել չէր կարելի։ Իսիդորան մտածեց փախուստի մասին։ Բայց դա դժվար էր և խիստ վտանգավոր. կարելի էր գնդակի հարված ստանալ թիկունքից, որովհետև Էլ-Կոյոտը բացի դաշույնից նաև ատրճանակ ուներ ձեռքին:

Իսիդորան լրիվ հասկանում էր դրության լրջությունը։ Նրա տեղը ինչ կին էլ լիներ՝ կշփոթվեր։ Բայց Իսիդորա Քովարուբիոն վախկոտներից չէր: Նա նույնիսկ ցույց չտվեց, թե սպառնալիքն իր վրա որևէ տպավորություն է թողել:

— Հիմարությո՜ւն,— գոչեց նա։— Դուք կատակ եք անում ինձ հետ, սինյոր։ Ուզում եք վախեցնել ինձ։ Հա՛-հա՛- հա՛: Իսկ ինչո՞ւ պիտի վախենամ ձեզանից։ Ես ավելի վատ չեմ ձի քշում, քան դուք։ Եվ լասսոն էլ ես նետում եմ այնպես թեթև ու հեռու, ինչպես դուք։ Տեսեք, թե ինչպիսի ճարպկությամբ եմ գործածում այն։

Այս խոսքերը ժպիտով ասելով՝ աղջիկը թամբի աղեղից լասսոն վերցրեց և սկսեց բաց անել, ասես ցանկանալով ցույց տալ իր շնորհքը։

Բայց նրա միտքն ուրիշ էր։ Դիազն այդ չհասկացավ։ Նա նրա վարմունքից զարմացած լուռ նստել էր ձիու վրա։

Մեքսիկացին աղջկա միտքը հասկացավ միայն այն ժամանակ, երբ զգաց, որ լասսոյի օղակը ձգվում է իր արմունկների շուրջը։ Բայց արդեն ուշ էր։ Հաջորդ րոպեին նրա թևերն արդեն սեղմված էին կողերին և պինդ կապված։ Նա այլևս չէր կարող հանել ո՛չ դաշույնը, ո՛չ ատրճանակը։ Նախքան Էլ-Կոյոտը կկարողանար ձեռք տալ լասսոյին, այն ավելի ամուր ձգվեց նրա շուրջը։ Եվ մի ուժեղ հրումով մեք-սիկացին ցած տապալվեց թամբից:

— Այժմ, դոն Միգուել Դիազ,— գոչեց Իսիդորան, շուռ տալով իր ձին,— այլևս ինձ մի՛ սպառնացեք: Եվ ազատվելու փորձ մի՛ արեք։ Բավական է, որ ձեր մի մատը շարժեք, ես առաջ կարշավեմ: Խարդա՛խ չարագործ: Չնայած քո վախկոտությանը, ուզում էիր սպանել ինձ, ես այդ հասկանում էի քո աչքերից: Բայց մեր դերերը փոխվեցին և հիմա...

Պատասխան չլսելով՝ աղջիկը լռեց: Նրա լասսոն պինդ էր ձգված, և նա աչք չէր հեռացնում ընկած մարդուց:

Էլ-Կոյոտը լասսոյի մեջ սեղմված ընկած էր գետնին: Ձիուց ընկնելիս նա ուշաթափվել էր: Թվում էր, թե մեռած է։

- Սուրբ կույս: Մի՞թե ես նրան սպանեցի:— գոչեց Իսիդորան փոքր-ինչ ետ տալով իր ձին։— Ես այդ չէի ուզում։ Բայց եթե նույնիսկ այդպես լինի, ոչ ոք չի կարող կշտամբել ինձ. չէ՞ որ նա հաստատ մտադիր էր ինձ սպանել: Բայց մեռե՞լ է նա, թե՞ մեռած է ձևանում, որպեսզի ես մոտենամ իրեն: Թող ուրիշները պարզեն այդ: Այժմ ես կարող եմ ազատ տուն գնալ. նա իմ հետևից չի հասնի: Իսկ եթե նրա կյանքը վտանգի մեջ է, ես գասիենդայից մարդ կուղարկեմ նրան օգնելու: Մնաք բարով, դոն Միգուել Դիազ։

Այս ասելով, Իսիդորան իր կորսաժից մի փոքրիկ դանակ հանեց, լասսոյի ծայրը կտրեց հենց թամբի աղեղից և առանց խղճի խայթ զգալու սլացավ տուն, իր զոհը թողնելով գետնին փռված:

ԳԼՈՒԽ XLIX

ԼԱՍՍՆ ԱՐՁԱԿՎԱԾ

Զեբ Ստումպի հետ ունեցած զրույցից հետո դեռատի կրեոլուհին գնաց իր սենյակը և ծունկ չոքելով սկսեց աղոթել։ Բոլոր կրեոլուհիների պես նա էլ կաթոլիկ էր և հաստատ հավատում էր աստվածածնի օգնությանը։ Զարմանալի և տխուր էր նրա աղոթքը. նա աղոթում էր մի մարդու համար, որին համարում էին իր եղբորն սպանողը։

Լուիզան ոչ մի րոպե չէր կասկածում, որ Մորիս Ջերալդը մեղք չունի այդ զարհուրելի ոճիրի մեջ: Նա աղոթում էր ոչ թե թողություն տալու, այլ պաշտպանելու մասին: Հեծկլտանքը խլացնում էր նրա աղոթքի խոսքերը: Լուիզան իր եղբորը սիրում էր քույրական ամենայն քնքշությամբ։ Վիշտը խորապես ցնցել էր նրան, բայց այդ վիշտը չէր կարող խլացնել մի ուրիշ զգացմունք, որն ավելի ուժեղ էր, քան արյունակցական կապերը: Սգալով եղբոր կորուստը, աղջիկն աղոթում էր սիրած տղայի փրկության համար:

Չոքած տեղից վեր կենալիս նրա աչքր պատահաբար ընկավ իր աղեղին, որն այնպես լավ ծառայել էր նրան սիրային նամակագրության գործում։

«Օ՜, եթե ես կարողանայի մի նետ ուղարկել և Մորիսին զգուշացնել վտանգի մասին»...

Բայց և իսկույն նա մի ուրիշ բան էլ մտածեց. արդյոք իրենց գաղտնի տեսակցությունների հետքերը մնացած չե՞ն լինի։ Լուիզան հիշեց, որ գիշերային տեսակցությունից հետո Մորիսը գետն անցավ ոչ թե մակույկով, այլ լող տալով։ Նրա լասսոն երևի մնացել է մակույկի մեջ։ Նախորդ օրը վիշտն այնպես էր ցնցել նրան, որ դրա մասին չէր մտածել: Նրանց գիշերային տեսակցության գաղտնիքը կարող է բացվել։

Արևն արդեն բավական բարձրացել էր և ապակյա դռան միջով պայծառ լույս էր գցում: Լուիզան բացեց այդ դուռը, որպեսզի իջնի այգի և մոտենա մակույկին: Բայց պատշգամբ դուրս գալով նա կանգ առավ, որովհետև կտուրից ձայներ լսեց: Իրար հետ խոսում էին Ֆլորինդան ու Պլուտոն, որոնք տիրոջ բացակայությունից օգտվելով որոշել էին բարձրանալ ազոտեա՝ թարմ օդ ծծելու: Ցածում նրանց ամեն մի խոսքը կարելի էր պարզ լսել, բայց Լուիզային նրանց խոսակցությունը քիչ էր հետաքրքրում։ Միայն երբ ականջին հասավ իր համար թանկագին անունը, նա սկսեց ականջ դնել:

— Նրանք երիտասարդ Ջերալդի անունն են տալիս։ Մորիս Ջերալդ նրա անունն է: Ասում են, որ նա իռլանդացի է, բայց եթե դա ճշմարիտ է, ապա ամենևին նման չէ այն իռլանդացիներին, որոնց ես տեսել եմ Նոր Օռլեանում։ Նա ավելի շատ նման է իսկական ջենտլմենի։ Ա՛յ թե ում է նման նա։

— Դու չե՞ս կարծում, Պլուտո, որ նա է սպանել մեր մաստր Հենրիին։

— Մտքովս էլ չի անցնում։ Հո՛-հո՛։ Նա սպանի մաստր Հենրիի՞ն: Տե՜ս թե ինչ են մտածել։ Դա մեկ է, թե ասեն՝ ես եմ սպանել մաստր Հենրիին... Բայց այն ի՞նչ է այնտեղ։ Նայիր այն կողմը, տեսնո՞ւմ ես Ֆլորինդա։

— Որտե՞ ղ։

— Այ, այնտեղ, գետի մյուս կողմը։ Տեսնո՞ւմ ես, ձիավոր տղամարդ: Դա հո Մորիս Ջերալդն է, հենց այն մարդը, որին մենք հանդիպեցինք սև պրերիայում... Նա ինքը, որ խատուտիկ ձին ընծայեց միսս Լուին: Հենց նա, որին հիմա բոլորը որոնում են այնտեղ, որտեղ նա չկա։

— Օ՜, Պլուտո, ես էլ հավատացած եմ, որ նա մեղավոր չէ։ Նա այնքան գեղեցիկ ու քաջ երիտասարդ է:

Լուիզան դադարեց ականջ դնել։ Նա վերադարձավ տուն և դանդաղ բարձրացավ ազոտեա: Նրա համար դժվար էր իր հուզմունքը թաքցնել ծառաներից։

— Ինչի՞ մասին եք խոսում,— շինծու խստությամբ հարցրեց Լուիզան:

— Օ՜, միսս Լուիզա, նայեցեք այնտեղ, երիտասարդ տղան...

— Ի՞նչ երիտասարդ տղա...

— Հենց նա, որին որոնում են, հենց նա...

— Ես ոչինչ չեմ տեսնում։

— Հո՛ -հո՛։ Նա հենց նոր ծառերի հետևն անցավ։ Նայեցեք այնտեղ, այնտեղ... Տեսնո՞ւմ եք սև փայլուն գլխարկը, թավշյա բաճկոնը և արծաթե շողշողուն կոճակները։ Այդ նա է: Ես հավատացած եմ, որ նա է, այն նույն երիտասարդ տղան։

— Դու երևի սխալվում ես, Պլուտո: Այստեղ շատերն են այդպես հագնվում։ Նա այնքան հեռու է, որ դժվար է մարդուն ճանաչել, մանավանդ հիմա, երբ համարյա չի երևում։ Դե լավ, ինչ որ է... Ֆլորինդա, ցած վազիր, բեր իմ գլխարկն ու ամազոնկան։ Ես ուզում եմ մի քիչ ձիով զբոսնել։ Իսկ դու, Պլուտո , թամբիր իմ ձին, որքան կարելի է արագ։ Վախենում եմ, որ արևը շատ կբարձրանա: Դե՛ շու՛տ , շու՛տ։

Հենց որ ծառաներն իջան սանդուղքով, Լուիզան մի անգամ ևս հուզմունքով մոտեցավ ազոտեայի ճաղերին։. Հիմա նրան ոչ ոք չի խանգարի լավ նայել, տեսնել ով է այնտեղ, բլրի գլխին, թփուտի մեջ։

Բայց ուշ էր արդեն. ձիավորն անհայտացել էր։

«Նմանությունը մեծ էր, բայց միևնույն ժամանակ կարծես նա չէր։ Եթե դա Մորիս Ջերալդը լիներ, ինչո՞ւ պետք է այդ ուղղությամբ զնար»։

Մի տասն րոպեից հետո Լուիզան արդեն գետի մյուս ափին էր և մտավ այն թփուտը, որտեղ անհայտացել էր ձիավորը: Արագորեն առաջ գնալով, նա ուշադիր այս ու այն կողմ էր նայում։ Բլրի գագաթը բարձրանալով, Լուիզան հանկարծ ձին կանգնեցրեց։ Ականջին հասած ձայներն ստիպեցին նրան այդպես անել։

Նա ականջ դրեց։ Թեև ձայները հետևից էին գալիս և հազիվ էին լսվում, բայց արդեն կարելի էր տարբերել, որ դրանք երկու ձայն էին՝ կնոջ և տղամարդու։ Բայց ի՞նչ տղամարդ էր դա և ի՞նչ կին։ Նորից նրա սիրտը հիվանդագին թպրտաց ։ Աղջիկն ավելի մոտեցավ։ Դարձյալ կանգ առավ։ Նորից ականջ դրեց։ Խոսում էին իսպաներեն։ Կրեոլուհին այդ լեզուն այնքան լավ գիտեր, որ կարող էր խոսակցության միտքը հասկանալ։ Բայց նա շատ էր հեռու և խոսքերը հասկանալ չէր կարելի։ Խոսում էին բորբոքված, կարծես երկուսն էլ խիստ վրդովված էին։ Լուիզան ավելի մոտեցավ։ Տղամարդու ձայնն այլևս չէր լսվում։ Կնոջ ձայնը միանգամայն պարզ հնչում էր սպառնագին։

Ձայները գալիս էին այն բացատից, որ Լուիզան լավ գիտեր. այդ տեղի հետ նա թանկագին հիշողություններ ուներ կապված։ Աղջիկը նորից կանգ առավ, արդեն բոլորովին մոտիկ։ Նա վախենում էր ավելի առաջ գնալ, վախենում էր իմանալ դառն ճշմարտությունը։

Վերջապես նա ձիու սանձը շարժեց։

Բացատում ետ ու առաջ էր վազում մի թամբած ձի։ Գետնին ընկած էր ինչ-որ մարդ՝ ձեռքերը կապկպած։

Կողքին ընկած էին մի սոմբրերո և մի սերապե, բայց դրանք ըստ երևույթին, այդ մարդուն չէին պատկանում: Ի՞նչ կարող է պատահած լինել այստեղ:

Տղամարդը մեքսիկացու գունագեղ հագուստի մեջ էր: Ձիու վրա շքեղ թամբածածկոց կար, որ նույնպես մեքսիկական գործ էր։

Լուիզայի սիրտը լցվեց ուրախությամբ. մեռած է այս մարդը թե ոչ, համենայն դեպս անպայման նա է, որին ինքը տեսել է ազոտեայից։ Եվ դա Մորիս Ջերալդը ՚ չէ։ Լուիզան ավելի ևս մոտեցավ և սկսեց դիտել գետնին փռված մարդուն։ Պարզ էր, որ դա մեքսիկացի է։

«Գեղեցիկ դեմք է»,— մտածեց կրեոլուհին։

– Բայց դա չէր, որ Լուիզային ստիպեց ցած ցատկել ձիուց և կարեկցությամբ կռանալ պառկած մարդու վրա։ Այդ մարդասիրական վարմունքին նրան մղեց այն ուրախությունը, որ կապկպված մարդը նա չէր, որին ինքը վախենում էր հանդիպել այստեղ։

«Սա չի մեռել. ես լսում եմ շնչառությունը»:

Լուիզան արձակեց լասսոյի օղակը։

«Հիմա կարող է ազատ շնչել... Բայց ի՞նչ կարող է տեղի ունեցած լինել այստեղ: Ահա, նա ուշքի է գալիս... Փա՜ռք աստծո։ Ես հիմա ամեն ինչ կիմանամ»։

— Ջեզ լա՞վ եք զգում, սըր:

— Սինյորիտա, ո՞վ եք դուք,–– հարցրեց դոն Միգուել Դիազը գլուխը բարձրացնելով և անհանգիստ շուրջը նայելով։– Որտե՞ղ է նա։

— Ու՞մ մասին եք հարցնում։ Ես այստեղ ոչ ոքի չեմ տեսել, բացի ձեզանից։

Caramba! Տարօրինակ է։ Մի՞թե դուք չեք հանդիպել մոխրագույն ձի նստած մի կնոջ։

— Երբ գալիս էի այս կողմը, ես լսեցի կանացի ձայն։

— Ավելի ճիշտ կլինի ասել՝ սատանայի ձայն։ Դա ավելի ճիշտ կբնորոշի Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսին։

— Մի՞թե նա է արել այդ:

— Նզովյալ լինի նա։ Այո՛։ Որտե՞ղ է հիմա։ Ասացեք ինձ, սինյորիտա։

— Ես չգիտեմ։ Ձիու դոփյունի ձայնից պիտի եզրակացնել, որ նա շավիղով ցած է գնացել։ Երևի այդպես էլ եղել է։ Ես մյուս կողմից եմ եկել։

— Ա՜, նշանակում է նա տուն է գնացել... Դուք շատ բարի եք, սինյորիտա։ Ես շատ երախտապարտ եմ, որ ինձ ազատեցիք այս օղակից։ Գուցե դուք կշարունակե՞ք ձեր սիրալիրությունը և կօգնեք ինձ բարձրանալու ձիու վրա։ Հուսով եմ, որ կդիմանամ թամբի վրա, հարկավոր է միայն օգնել ինձ նստելու։ Համենայն դեպս, այստեղ ինձ երկար մնալ չի կարելի։ Իմ թշնամիները հեռու չեն այստեղից... Հապա մի մոտ արի, Կառլիտո,— ասաց նա ձիուն և միաժամանակ մի հատուկ ձևով սուլեց։— Մոտ արի, մի՛ վախեցիր այս բարեսիրտ կնոջից։ Սա չէ այս չար խաղը խաղացել մեր գլխին ու մեզ բաժանել իրարից։ Դե՛, մոտ արի, իմ խեղճ ձի, մի՛ վախեցիր։

Ձին սուլոցը լսելով մոտեցավ տիրոջը և թույլ տվեց, որ նա իր սանձը բռնի։

— Ձեր մի փոքրիկ օգնությունը լինի, և ես կարծում եմ կնստեմ թամբին։ Եվ հենց որ ձիու վրա լինեմ, այլևս հետապնդումից վախենալու բան չեմ ունենա։

— Դուք կարծում եք, որ ձեզ հետապնդելո՞ւ են։

— Կարող եմ ձեզ հավատացնել, որ ես թշնամիներ ունեմ։ Բայց դա ոչինչ։ Ես ինձ շատ թույլ եմ զգում։ Դուք չե՞ք մերժի օգնել ինձ։

— Իհարկե ոչ։ Ես սիրով կօգնեմ, որքան ուժս պատի։

— Շատ շնորհակալ եմ, սինյորիտա։ Շատ երախտապարտ եմ ձեզ։

Դեռատի կրեոլուհուն մեծ դժվարությամբ հաջողվեց մեքսիկացուն թամբի վրա նստեցնել։

— Մնաք բարով, սինյորիտա,— ասաց Էլ-Կոյոտը։ Ես չգիտեմ ով եք դուք։ Տեսնում եմ միայն, որ մեքսիկուհի չեք։ Ամերիկուհի եք, կարծում եմ: Բայց դա միևնույն է: Դուք նույնքան բարի եք, որքան և չքնաղ։ Եվ եթե երբևիցե առիթ լինի, Միգուել Դիազը կհատուցի ձեզ այս ծառայության համար։

Այս ասելով, Էլ-Կոյոտն իր ձին շարժեց: Նա գնում էր դանդաղ, որովհետև դժվարությամբ էր պահում հավասարակշռությունը։ Շուտով նա ծառերի հետևն անցավ։

Դեռատի կրեոլուհուն այս ամենը երազ էր թվում և ավելի շուտ տարօրինակ, քան անհաճո երազ։

Բայց նրա այս տրամադրությունը շուտով փոխվեց, երբ գետնից վերցրեց Դիազի թողած նամակը։ Այդ նամակը հասցեագրված էր: Մորիս Ջերալդին։ Ստորագրությունն էր՝

«Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոս»։

Լուիզան դժվարությամբ բարձրացավ թամբի վրա։

Կասա-դել-Կորվո վերադառնալիս Լեոնան անցնելու ժամանակ նա ձին կանգնեցրեց գետի մեջտեղը։ Մի տեսակ տարօրինակ, պաղ հայացքով նա երկար նայում էր ջրին։ Նրա դեմքին խոր հուսահատություն էր երևում։ Բավական էր, որ մի փոքր առաջ շարժվեր, և Լեոնայի ալիքները հավիտենապես կուլ կտային նրան։

ԳԼՈՒԽ L

ԿՌԻՎ ՇՆԱԳԱՅԼԵՐԻ ՀԵՏ

Տեխասյան մթնշաղի մանուշակագույն ստվերներն արդեն իջնում էին գետնի վրա, երբ փշոտ մացառուտի միջով տանջալից ճանապարհ անցնող մարդուն, վերջապես, հաջողվեց հասնել առվակին։

Ծարավը հագեցնելով, նա փռվեց կանաչ խոտի վրա։

Ոտքը ցավում էր, բայց ո՛չ այնքան ուժեղ: Ապագայի մասին վիրավորն այժմ չէր մտածում. հոգնածությունը խանգարում էր։ Ակացիաների նոսր տերևներն օրորող զեփյուռը նինջ բերեց նրան, և տառապյալը քուն մտավ։

Բայց նա երկար չքնեց։ Վերքերը նորից զգալ տվին իրենց, և նա արթնացավ։

Նա երկյուղ չուներ պրերիայի վախկոտ գայլից, որը հարձակվում է միայն մեռելների վրա։ Նա չէր կարծում, թե մահը մոտ է։

Գիշերը տառապյալին թվաց տանջալից երկար, և դժվար էր սպասել լուսաբացին։ Վերջապես լույսը բացվեց, բայց առավոտն էլ մխիթարություն չբերեց։ Լույսի հետ միասին նորից եկան սև թռչունները. նորից նրա վրա կախվեցին ուրուրների սև ստվերները։ Քաղցն էլ մյուս կողմից էր նեղում։ Հարկավոր էր ուտելիք գտնել։

Ոչ հեռու մի պնդուկենի էր կանգնած։ Նրա ճյուղերին պնդուկներ կային, բայց դրանք գետնից մոտ վեց ոտնաչափ բարձր էին։

Վիրավորը մի կերպ սողաց մինչև ծառը, թեև դա մեծ տանջանք էր պատճառում նրան։ Իր հենակով նա մի քանի պնդուկ ցած գցեց և նախաճաշեց։

Ւսկ հիմա՞ ինչ աներ նա։

Այստեղից հեռանալն անհնարին էր։ Ամենափոքր շարժումն անասելի ցավ էր պատճառում։ Թշվառը համարյա չէր հավատում, թե որևէ մեկից օգնություն կստանա։ Չէ՞ որ գոռացել էր խռպոտելու չափ, բայց ոչ ոք նրան չէր լսել: Եվ չնայած դրան, էլի երբեմն-երբեմն լսվում էր նրա խուլ կանչը։ Դա հույսի թույլ նշույլ էր, որ պայքարում էր հուսահատության դեմ։

Ընտրություն չկար։ Հարկավոր էր մնալ տեղում։ Գալով այս եզրակացությանը, վիրավորը հանգիստ պառկեց խոտերի վրա և որոշեց համբերությամբ զինվել, որքան այդ հնարավոր է։

Երբեմն –երբեմն նա ծանր հառաչում էր։ Ցավն այնքան էր տանջել, որ նա այլևս չէր նկատում, թե ինչ է կատարվում շուրջը։ Սև ուրուրներն առաջվա պես պտտվում էին նրա գլխավերևը։ Բայց նա արդեն վարժվել էր դրան և ուշադրություն չէր դարձնում նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ուրուրներից մի քանիսն այնքան էին իջնում, որ թևերը քսում էին նրա գլխին։

Բայց ի՞նչ բան է սա. էլի ինչ-որ ձայներ են լսվում...

Առվակի ավազոտ ափին փոքրիկ ոտքերի թփթփոց լսվեց: Դրան միանում էր և անհավասար շնչառություն։ Վիրավորը ետ նայեց, որ տեսնի՝ ինչ է դա։

«Ա՜, շնագայլեր են»,– մտածեց նա, տեսնելով ետ ու առաջ վազվզող գիշատիչների մի ամբողջ ոհմակ։

Մինչև այժմ նա երկյուղ չէր զգացել, այդ վախկոտ կենդանիները միայն զզվանք էին առաջացրել նրա մեջ։

Սովորաբար շնագայլերը մարդու վրա չեն հարձակվում, բայց բավական է միայն զգան, որ մարդը թույլ է և պաշտպանվել չի կարող, իսկույն հանդուգն են դառնում։

Տառապյալին կակտուսի փշերը քրքրել էին, և նրանից արյան էր ծորում։

Շնագայլերն արյան հոտն առել էին։ Այդ հոտը գրգռում էր նրանց: Մարդը չէր կասկածում, որ նրանք իրենց զոհն են համարում նրան։

Վիրավորը ոչ մի զենք չուներ, բացի որսորդական դանակից, որը բարեբախտաբար մնացել էր նրա գոտկին խրած։ Թամբին կապած հրացանն ու ատրճանակը մնացել էին ձիու վրա։ Վիրավորը դանակը դուրս քաշեց և, աջ ծնկին հենվելով, պատրաստվեց պաշտպանվելու։ Մի րոպե հապաղում և արդեն ուշ կլիներ։ Արյան հոտից ծայրահեղորեն գրգռված շնագայլերն ագահաբար հարձակվեցին իրենց զոհի վրա։ Նրանցից վեցը միաժամանակ իրենց ժանիքները խրեցին մարդու ձեռքերի, ոտքերի ու մարմնի մեջ:

Իր բոլոր ուժերը լարելով ու դանակով պաշտպանվելով՝ վիրավորը ետ քշեց շնագայլերին։ Նրանցից երկու-երեքը վիրավորվեցին և վայրի ոռնոցով ետ փախան։ Պայքարը դարձավ հուսահատական, մահացու։ Շնագայլերից մի քանիսն սպանվեցին, բայց ընկածների վիճակը մյուսներին չէր զսպում։ Նրանք կարծես շարունակում էին հարձակումն ավելի կատաղորեն։ Դրությունն անհուսալի էր դառնում։ Շնագայլերն իրար վրա էին բարձրանում, որպեսզի պատառոտեն իրենց զոհին։ Վիրավորը դանակն էր թափահարում, բայց նրա ձեռքերը գնալով թուլանում էին, դանակի հարվածներն ավելի ու ավելի հազվադեպ էին նպատակին հասնում։ Րոպե առ րոպե նա կորցնում էր ուժերը։ Մահը ուղիղ նրա աչքերին էր նայում։

Եվ հուսահատության այդ րոպեին վիրավորը մի անգամ ևս բարձր ճչաց։ Զարմանալի է. դա հուսահատության ճիչ չէր, ուրախության ճիչ դուրս թռավ նրա շուրթերից։ Եվ է՛լ ավելի զարմանալին այն է, որ այդ ձայնի վրա շնագայլերը դադարեցրին հարձակումը։ Հուսակտուր գոտեմարտն ընդհատվեց: Մի րոպե լռություն տիրեց։

Լսվեց ձիու դոփյուն, որին միանում էր շան բարձր հաչոց։

Վիրավորը շարունակում էր գոռալ ու օգնություն կանչել։ Թվում էր, թե ձին բոլորովին մոտիկ է: Ձիավորը չէր կարող չլսել նրա ձայնը։ Բայց պատասխան չկար։ Ձիավորը անցավ գնաց։ Սմբակների հարվածներն ավելի ու ավելի էին թուլանում։ Նորից հուսահատությունը համակեց թշվառին։

Եվ այդ ժամանակ գիշատիչները նորից սիրտ առած հարձակման անցան։ Նորից պայքար սկսվեց։ Ուժասպառ մարդն իրեն համարում էր մահվան դատապարտված և շարունակում էր պաշտպանվել միայն իներցիայով։

Եվ հանկարծ շնագայլերը թողին իրենց զոհը. այս անգամ երևաց պաշտպանը։

Ձիավորը չարձագանքեց վիրավորի աղաչանքներին, բայց շունը օգնության եկավ։ Դեպի կռվի տեղն ուղղվեց մի հսկա շուն։ Մեծ-մեծ ոստյուններով ու բարձր հաչոցով նա առաջ նետվեց մացառուտների միջով։

— Բարեկա՜մս։ Օ՜, ի՜նչ երջանկություն, բարեկա՜մս։

Շունը թավուտից դուրս ցատկելով, երախը բացած հարձակվեց շնագայլերի վրա։ Նրան տեսնելուն պես շնագայլերն իրենց զոհը թողին և սարսափած սկսեցին նահանջել։ Հա՛ֆ, և մեկն արդեն շան ժանիքների մեջ է։ Նա թափահարում է շնագայլին մկան, պես և մի րոպե չանցած՝ շպրտում է գետնին՝ կոկորդը կտրած:

Երկրորդին նույն բախտն է վիճակվում։ Երրորդ զոհ չեղավ. մյուսները վախեցած՝ պոչներն իրենց քաշեցին ու փախան վհատ ոռնոցով։ Բոլորը չքացան խիտ մացառուտի մեջ։

Հոգնատանջ մարդը այլևս ոչինչ չտեսավ։ Նրա ուժերն սպառվել էին: Միայն ձեռքը մեկնեց, ժպիտը դեմքին գրկեց իր փրկչին և ինչ-որ բան շշնջալով ուշաթափ եղավ։

**********

Ուշաթափ վիճակը երկար չտևեց։ Շուտով վիրավորը նորից ուշքի եկավ և, արմունկին հենվելով, հարցական հայացքով նայեց շուրջը։

Զարհուրելի էր նայել այն վայրին, ուր կռիվն էր տեղի ունեցել։ Բայց եթե վիրավորն ուշաթափված չլիներ, վկա էր լինելու մի ավելի զարհուրելի տեսարանի։

Նրա ուշաթափության ժամանակ բացատում երևաց անգլուխ ձիավորը։ Նրա ձին իջավ առվակը, որպեսզի ծարավը հագեցնի։ Զուր խմելուց հետո նա բարձրացավ զառիթափ ափը, վազելով անցավ բացատը, որտեղ վիրավորն էր ընկած, և անհայտացավ մացառների մեջ։ Շունն ուզեց նորից վազել նրա հետևից, բայց շուտով ետ դարձավ և պառկեց վիրավորի կողքին։

Եվ հենց այդ պահին վիրավորն ուշքի եկավ։ Շանը շոյելուց հետո նա նորից մեկնվեց գետնին, հետո կիզիչ արևից պաշտպանվելու համար թիկնոցի փեշը գլխին քաշեց և քան մտավ։

Շունը վիրավորի ոտքերի մոտ պառկած նույնպես ննջում էր։ Բայց նա շուտ–շուտ էր արթնանում և զգաստ էր երևում։ Երբեմն–երբեմն գլուխը բարձրացնում էր և չարացած մռմռում. այդ նա ուրուրներին էր քշում, երբ նրանք շատ ցած էին իջնում։

Վիրավոր երիտասարդը զառանցում էր քնի մեջ: Նրա ցամաքած շուրթերից ինչ-որ տարօրինակ բառեր էին դուրս թռչում։ Դրանք մերթ բուռն սիրո կոչեր էին, մերթ կցկտուր խոսքեր ինչ-որ սպանության մասին։

ԳԼՈԻԽ LI

ԿՐԿՆԱԿԻ ՀԱՐԲԱԾԸ

Վերադառնանք նորից Ալամոյի ափի մենավոր խրճիթը, որտեղից այնպես հանկարծակի հեռացան խաղամոլները, որոնք տեղավորվել էին այդ խրճիթի հարկի տակ նրա տիրոջ բացակայությամբ։

Մոտենում էր հաջորդ օրվա կեսօրը, բայց տերը դեռ չկար ու չկար: Ֆելիմն առաջվա պես այդ խրճիթի միակ բնակիչն էր։ Առաջվա պես նա հարբած փռված էր հատակին։

Ամեն ինչ բացատրելու համար հարկավոր է պատմել, թե էլի ինչ եղավ այն գիշերը, երբ մոնտե հագած խաղամոլներն այնպես հանկարծակի հեռացան խրճիթից։

Սեղանի շուրջը թղթախաղի տեղավորված երեք կարմրամորթների տեսքը Ֆելիմին ավելի շատ ուշքի բերեց, քան երազը։

Թե այնուհետև ինչ կատարվեց՝ նա պարզ պատկերացնել չէր կարողանում։ Հիշում էր միայն, որ երեք գունազարդ հնդիկները հանկարծ խաղը դադարեցրին, խաղաթղթերը շպրտեցին սեղանի վրա և դուրս քաշեցին դանակները, սպառնալով նրա կյանքին։ Հետո հանկարծ իրեն հանգիստ թողին և հնազանդվելով չորրորդ հնդիկին, որը եկել էր նրանց հետևից, հապճեպ հեռացան խրճիթից։

Այս ամենը տեղի ունեցավ ընդամենը մի քսան վայրկյանի ընթացքում։ Եվ երբ Ֆելիմն ուշքի եկավ, խրճիթում այլևս ոչ ոք չկար։

Արդյոք քնա՞ծ էր ինքը, թե՞ արթուն։ Հարբած վիճակո՞ւմ տեսավ այս ամենը, թե՞ երազում։ Արդյո՞ք իրականությո՞ւն էր սա, թե՞ նրա խելքին անհասանելի ինչ-որ տեսիլք, նման այն տեսիլքին, որ մինչև այժմ էլ դուրս չէր գալիս նրա մտքից։

Ո՛չ, սա ուրվական լինել չէր կարող։ Նա վայրենիներին այնքան մոտիկից էր տեսել, որ չէր կարող կասկածել, թե դրանք իրական մարդիկ էին։

Նա լսեց, թե նրանք ինչպես էին իրար հետ խոսում ինչ- որ անհասկանալի լեզվով։ Դեռ ավելին. չէ՞ որ նրանք սեղանի վրա թողել են իրենց խաղաթղթերը։

Ֆելիմի մտքովն էլ չանցավ նրանցից գեթ մեկը վերցնել, համոզվելու համար, որ դրանք իսկական խաղաթղթեր են։ Նրա ուշքը գլխին էր, բայց այնքան քաջություն չուներ, որ այդ աներ։ Մի՞թե նա կարող էր վստահ լինել, որ այդ տարօրինակ խաղաթղթերը իր մատները չեն վառի: Ի՛նչ իմանաս, գուցե դրանք սատանայական բան են։

Չնայած այս խճճված մտքերին, այնուամենայնիվ Ֆելիմը գլխի ընկավ, որ խրճիթում մնալը վտանգավոր է։ Պճնված խաղամոլները կարող են վերադառնալ իրենց խաղը շարունակելու։ Նրանք այստեղ թողել են ոչ միայն իրենց խաղաթղթերը, այլև խրճիթում եղած-չեղածը։ Ճիշտ է, ինչ-որ կարևոր բան նրանց ստիպեց հանկարծակի հեռանալ, բայց չէ՞ որ կարող են նույնպես հանկարծակի վերադառնալ։

Այս մտքով էլ իռլանդացին որոշեց գործել։ Զգուշության համար մոմը մարելով, նա կուզեկուզ դուրս եկավ խրճիթից։ Բայց դռնովը դուրս գալ սիրտ չարեց. լուսինը պայծառ լուսավորում էր տան առջևի հրապարակը, իսկ վայրենիները կարող էին մոտերքում լինել։ Նա պատից մի ձիու մորթի պոկեց և դուրս պրծավ բացված ճեղքով։ Դուրս գալուն պես Ֆելիմը սողաց ծառի ստվերի տակ։

Քիչ հեռանալուց հետո նա իՐ առջև ինչ-որ մթին առարկաներ տեսավ։ Այնպիսի ձայն էր լսվում, որ ասես ձիեր էին խոտ ծամում։ Երբեմն-երբեմն էլ ձիերի սմբակների հարվածներ էին լսվում։ Ֆելիմը կանգ առավ և թաքնվեց նոճու բնի հետևը։

Շուտով իռլանդացին համոզվեց, որ դրանք իրոք ձիեր են։ Տարակույս չկար, որ դրանք այն չորս ռազմիկներինն էին, որոնք մուստանգերի խրճիթը խաղատուն էին դարձրել։ Ըստ երևույթին ձիերը կապված էին ծառերին, բայց չէ՞ որ տերերն էլ կարող էին նրանց մոտ լինել։

Այսպես մտածելով, Ֆելիմն արդեն ուզում էր շուռ գալ ու գնալ ուրիշ ուղղությամբ։ Բայց հենց այդ րոպեին նա հակառակ կողմից ինչ–որ ձայներ լսեց. դրանք մի քանի տղամարդու ձայներ էին, որոնք սպառնում էին ինչ-որ մեկին։ Հետո լսվեցին սարսափի կցկտուր բացականչություններ, ապա՝ շան հաչոց։ Հետո տիրեց լռություն, որ խախտվում էր միայն կոտրտվող ճյուղերի ճրթճրթոցով. ասես մի քանի մարդ խուճուպահար փախչում էին անտառի թավուտով:

Ֆելիմը շարունակում էր ականջ դնել։ Մարդիկ մոտենում էին նոճուն։ Մի քանի վայրկյանից հետո նրանք արդեն իրենց ձիերի մոտ էին և առանց կանգ առնելու նետվեցին թամբի վրա ու սլացան հեռու։

Երբ չորս փախստականներն ընկան լուսնի լույսի տակ, Ֆելիմը պարզ նկատեց նրանց մերկ մարմինների վառ կարմիր գույնը։ Նա ճանաչեց չորս հնդիկներին, որոնք մուստանգերի խրճիթումն էին։

Ֆելիմը տեղից չշարժվեց, մինչև ձիերի դոփյունի ձայնից հասկացավ, որ ձիավորները դիք զառիթափով բարձրացան հարթությունը և արագ քառատրոփով արշավեցին պրերիայով։

Այն ժամանակ նա դուրս եկավ իր թաքստոցից և ձեռքերն իրար զարկելով, գոչեց.

— Սո՛ւրբ Պատրիկ, ի՞նչ բան էր սա։ Ի՞նչ էին ուզում այդ սատանաներն այստեղ։ Եվ այդ ո՞ւմ մտքով էր անցել հալածել նրանց։ Բայց, երևում է, ինչ-որ մեկը շատ լավ վախեցրեց նրանց։ Հետաքրքիր է։ Գուցե էլի հենց նա՞ էր։ Երդվում եմ, որ հենց այդպես է։ Ես լսում էի շան գռմռոցը, իսկ շունը չէ՞ որ նրա հետևից վազեց։ Օ՜, աստված իմ, այս ի՞նչ բան է։ Իսկ եթե հանկարծ նա, այդ չորսի հետևից ընկած, այս կողմը գա՞։

Խորհրդավոր ձիավորին նորից հանդիպելուց վախենալով՝ Ֆելիմը կրկին թաքնվեց ծառի հետևը։ Սրտատրոփ սպասումով նա էլի մի պահ կանգնեց այնտեղ։

«Վերջ ի վերջո դա երևի միստր Մորիսի սարքած խաղն է։ Նա վերադառնալիս է եղել տուն և ցանկացել է վախեցնել ինձ։ Լավ է, որ ճիշտ ժամանակին հասավ և վախեցրեց կարմրամորթներին. չէ՞ որ նրանք ուզում էին կողոպտել ու սպանել մեզ։ Երևի արդեն բավական ժամանակ է անցել։ Հիշում եմ, որ ես կարգին խմեցի։ Իսկ հիմա կարծես ոչինչ էլ չի եղել... Բայց հետաքրքիր է, իմ շիշը հնդիկների աչքովը չի՞ ընկել։ Ես լսել եմ, որ նրանք մեզանից, սպիտակամորթներիցս, պակաս չեն սիրում այդ խմիչքը։ Տե՜ր իմ աստված, ախր եթե նրանք հոտն առած լինեն, երևի մի կաթիլ էլ մնացած չի լինի։ Հարկավոր է վերադառնալ և ստուգել։ Հիմա այլևս նրանցից վախենալու բան չկա։ Նրանց փախչելուց երևում է, որ հետքերն էլ մնացած չի լինի»։

Թաքստոցից դուրս գալով՝ Ֆելիմն ուղղվեց դեպի խրճիթ։ Նա առաջ էր գնում վախվխելով, մի քանի անգամ կանգ առավ, որպեսզի ստուգի, թե մոտերքում չկա՞ որևէ մեկը։ Չնայած իրեն հանգստացնելու համար արված ենթադրությանը, այնուամենայնիվ Ֆելիմը վախենում էր նորից հանդիպել անգլուխ ձիավորին։

Բայց խմելու բուռն ցանկությունը խլացնում էր վախը, և Ֆելիմը, թեպետև վախվխելով, շարունակում էր ճանապարհը: Վերջապես նա կամացուկ մտավ խրճիթ։

Լույսը չվառեց, դրա կարիքը չկար։ Նրա համար դժվար չէր ափլփելով գտնել շիշը. նա շատ լավ գիտեր, թե որտեղ է դրված այն։

Բայց նվիրական անկյունում շիշը չկար։

— Գրո՛ղը տանի նրանց, կարծես շիշը ձեռքներն է ընկել, թե չէ՝ ինչո՞ւ պիտի իր տեղում չլիներ։ Ես, ահա, այստեղ էի դրել։ Լավ եմ հիշում, որ իր տեղն եմ դրել... Ա՜խ, ահա թե որտեղ ես դու, թանկագինս,— շարունակեց նա, երբ, վերջապես, ձեռքը դիպավ որոնածին։— Ա՜խ, անասուննե՛ր, ախր ցամաքեցրել են բոլորովին։ Ա՛յ սատանաների բաժին դաոնաք դուք այն աշխարհում։ Նրանք ձեզ ցույց կտան, թե ի՛նչ է նշանակում քնած մարդու գինին գողանալ։ Ա՛յ-ա՛յ– ա՛յ։ Հիմա ես ի՞նչ անեմ, նորից պառկեմ քնելո՞ւ։ Բայց մարդու աչքին քո՞ւն կգա, երբ մտքումդ նրանք են ու մեկ էլ այն մյուսը։ Երևի առանց խմելու ես հանգիստ չեմ ունենա։ Իսկ նրանք մի կաթիլ էլ չեն թողել... Սպասի՜ր։ Սո՜ւրբ Պատրիկ։ Հիշեցի՜ ։ Մի լիքը ջրամա՜ն։ Սնդուկումն եմ պահել: Լցրի մինչև բուկը , որ ճանապարհի համար միստր Մորիսին տամ, երբ վերջին անգամ նա ուզում էր գնալ սետլմենտ։ Եվ կարծեմ նա մոռացավ իր հետ վերցնել։ Աստված չանի, որ հնդիկներն իրենց կեղտոտ թաթը նրան էլ հասցրած լինեն, այն ժամանակ ես կխելագարվեմ... Ուռա՜,- գոչեց Ֆելիմը մի քանի րոպեի լռությունից հետո, որի ժամանակ լսվում էր, թե նա ինչպես է փորփրում սնդուկը։– Ա՜յ քեզ բախտ. կարմրամորթների մտքով չի անցել այստեղ էլ նայել։ Ջրամանը լիքն է, ոչ ոք ձեռք չի տվել։

Այս երջանիկ հայտնագործությունից հետո խրճիթի մթության մեջ սկսվեց իռլանդացու պարը։

Հետո լռություն տիրեց, ապա լսվեց հեղուկի կլկլոց։

Քիչ անց այդ ձայնին փոխարինեցին շրթունքների ծփծփոցը և գոհունակության բացականչությունները։

Կլկլոցն ու ծփծփոցը լսվում էին այնքան ժամանակ, մինչև որ, վերջապես, հնչեց հատակին ընկնող դատարկ ջրամանի զրնգոցը։

Իսկ հետո հարբածի կանչերին հաջորդեցին հարբածի կցկտուր երգեր, վայրի քրքիջ և անկապ-անկապ դատողություններ կարմրամորթների մասին, կոմանչների ու անգլուխ ձիավորի մասին։ Նորից ու նորից, բայց արդեն ավելի ու ավելի ցածր էին կրկնվում միևնույն ճառերը ապրած սար-սափների մասին, մինչև որ, վերջապես, դրանց էլ փոխարինեց հարբած ճառախոսի անընդհատ ու բարձր խռմփոցը։

ԳԼՈՒԽ LII

ԱՐԹՆԱՑՈՒՄ

Ֆելիմի երկրորդ քունը առաջինից ավելի երկար տևեց։ Արդեն կեսօրը մոտենում էր, երբ, վերջապես, ուշքի եկավ և այն էլ ոչ թե իր կամքով, այլ հենց ուղիղ գլխին լցրած մի դույլ սառը ջրից։ Այդ բանը նրան զգաստացրեց ոչ ավելի վատ, քան կարմրամորթ վայրենիների տեսքը։

Իսկ այդ լոգանքը նրա համար սարքել էր Զեբ Ստումպր:

Կասա-դել-Կորվոյի դարբասից դուրս գալով ծերունի որսորդն ամենակարճ ճանապարհով ուղղվեց դեպի Նուեսես գետի ակունքները։ Նա գնում էր իրեն շատ լավ հայտնի շավիղով:

Լուիզա Պոյնդեքստերի ասածներից ծերունի որսորդը հասկացել էր, որ Մորիս Ջերալդը մեծ վտանգի մեջ է:

Ստումպն աշխատում էր խուսափել Պոյնդեքստերի ջոկատներին հանդիպելուց և շտապում էր Ալամո հասնել նրանցից շուտ։

Նա գիտեր, որ եթե օրինակատարներին հանդիպի, ուզած-չուզած պետք է նրանց ցույց տա ենթադրվող մարդասպանի խրճիթի ճանապարհը։

Խրճիթից որոշ հեռավորության վրա, Ալամոյի ցածրադիր ափի թավուտում Ստումպը ձին կապեց և ճանապարհը շարունակեց ոտքով։

Մուստանգի մորթի քաշած դուռը ծածկված էր, բայց նրա մեջտեղը մի անցք էր երևում։ Ի՞նչ էր նշանակում դա։

Ծերունի որսորդը համր քայլերով անցավ խրճիթի մոտով և ծառերի պաշտպանությամբ մոտեցավ ծածկին, ծունկ չոքեց և սկսեց ականջ դնել:

Խրճիթի ներսից բարձր խռմփոց էր լսվում։ Զեբ Ստումպը ճեղքի միջով նայեց և տեսավ հատակին քնած Ֆէլիմին։

Այլևս նախազգուշությունն ավելորդ էր։ Որսորդը ոտքի ելավ և նորից խրճիթի շուրջը դառնալով մոտեցավ դռանը։ Դուռը փակ չէր, այնպես որ առայժմ հարկավոր չէր Ֆելիմին արթնացնել։ Զեբը մտքի մեջ ընկած կանգ առավ:

«Իրերը կապկպած են ճամփա գնալու համար։ Ա՜, հիշում եմ, Մորիսն ասում էր, որ պատրաստվում է օրերս դուրս գնալ այստեղից։ Իսկ այս քաջը ոչ թե պարզապես քնած է, այլ հարբած է մեռածի պես։ Հետաքրքիր է, գոնե մի կաթիլ խմիչք թողե՞լ է։ Կասկածում եմ... Ահա, շիշն առանց խցանի ընկած է գետնին, կողքին էլ ջրամանը՝ նույնպես դատարկ։ Ա՛յ գրողը տանի այս հարբեցողին, ախր սա ընդունակ է ավելի շատ ծծելու, քան ամբողջ կավճային պրերիան... Իսպանական խաղաթո՜ւղթ... Մի ամբողջ դաստա է ընկած հատակին... Ինչի՞ն է պետք եղել։ Երևի խմելիս պասյանս է խաղացել։ Բայց ո՞վ է անցք բացել դռան մեջ և ինչո՞ւ է պատը ճեղքված։ Երևի սա կկարողանա բացատրել ինձ։ Արթնացնեմ ու հարցնեմ»։

— Ֆելի՜մ, Ֆելի՜մ։

Ֆելիմը չէր պատասխանում։

— Ֆելի՜մ, ես եմ, Ֆելի՜մ։

Դարձյալ պատասխան չեղավ։ Չնայած երկրորդ անգամ որսորդն այնպես բարձր գոռաց, որ նրա ձայնը երևի կես մղոն հեռավորության վրա էլ կլսվեր, բայց Ֆելիմը շարունակում էր անխռով քնած մնալ։ Զեբն սկսեց ամբողջ ուժով ցնցել նրան։ Որպես պատասխան մի տեսակ մռնչոց լսվեց, բայց այն էլ շուտով փոխվեց նախկին խռմփոցին։

«Եթե սրա խռմփոցը չլիներ, կկարծեի, թե մեռած է։ Բայց միայն մեռածի պես հարբած է... դա կասկածից դուրս է։ Ինչպե՞ս ուշքի բերեմ սրան»։

Ծերունի որսորդի հայացքը կանգ առավ անկյունում դրված դույլի վրա։ Այդ դույլը բերնեբերան լիքն էր ջրով։ Զեբը ժպիտը դեմքին դույլը վերցրեց և լցրեց ուղիղ քնածի գլխին։

Եվ դա տվեց ցանկալի արդյունք. Ֆելիմն արթնացավ, թեև դեռ բոլորովին չէր զգաստացել։

Նրա ջուրթերից դուրս թռած բացականչությունների հոսանքը միախառնվեց ծերունի որսորդի ուրախ քրքիջին։

Վերջապես երկուսն էլ հանգստացան և կարող էին լուրջ խոսակցություն սկսել։ Ֆելիմը դեռ գտնվում էր իր ապրած սարսափների ազդեցության տակ: Զեբ Ստումպի համարձակ կատակից նա չէր նեղացել. ընդհակառակն, Ֆելիմն ուրախ էր, որ հայտնվեց մեկը, որին կարող է պատմել իր տպավո-րությունները։ Զեբը առաջին անդամ նրանից լսեց տարօրինակ անգլուխ ձիավորի մասին։

Սկզբում Զեբը ծաղրեց Ֆելիմին. նա այդ անվանեց պարզապես հարբեցողի «երևակայության խաղ»։ Բայց երբ Ֆելիմը շարունակեց պնդել, թե դա իրական փաստ է, որսորդը մտքի մեջ ընկավ։

— Դե, ինչպե՞ս կարող է սխալ լինել,– առարկում էր իռլանդացին։— Ախր ես միստր Մորիսին տեսա այնպես պարզ, ինչպես հիմա ձեզ եմ տեսնում։ Ամբողջը տեսա, բացի գլխից ։ Բայց գլուխն էլ տեսա հետո, երբ նա ձին շուռ տվեց։ Բացի ղրանից, նրա հագին իր մեքսիկական սերապեն էր ու հովազի մորթուց կարված կոշիկները։ Ես ինչպե՞ս կարող էի չճանաչել նրա գեղեցիկ ձին... Կարծեմ մոռացել եմ ձեզ ասել, որ Թարան էլ գնաց նրա հետևից։ Հետո ես լսեցի, թե նա ինչպես էր գռմռում հնդիկների վրա։

— Հնդիկնե՞ր,— գոչեց որսորդը թերահավատությամբ գլուխն օրորելով։— Հնդիկներն իսպանական խավաթղթով կխաղա՞ն։

— Դուք կարծում եք, որ դրանք հնդիկներ չե՞ն եղել:

— Կարևոր չէ, թե ես ինչ եմ կարծում։ Հիմա դատողություններ անելու ժամանակ չկա։ Շարունակիր, պատմիր բոլորը, ինչ տեսել ես ու լսել։

Երբ Ֆելիմը, վերջապես, ավարտեց իր պատմությանը, Զեբն այլևս հարցեր չտվեց։ Նա խրճիթից դուրս գնաց և մեկնվեց խոտերի վրա:

Նա ուզում էր իր մտքերը ժողովել։ Ֆելիմի պատմությունն ավելի էր խճճում գործը:

Մինչև այդ հայտնի էր միայն Հենրի Պոյնդեքստերի անհայտացումը։ Իսկ այժմ պատկերը բարդանում էր նաև նրանով, որ մուստանգերը տուն չէր վերադարձել, չնայած, ծառայի ասելով, նա պետք է վերադառնար դեռ նախորդ օրն առավոտյան։

Բոլորովին անհավանական բան էր այն պատմությանը, թե մուստանգերը երևացել է անգլուխ ձիավորի տեսքով, կամ թե գլուխը իր ձեռքին բռնած։ Դա կարող էր միայն որևէ մեկի սարքած խաղը լինել:

Տարօրինակ բան էր, իհարկե, այդպիսի կատակներով զբաղվել այն ժամանակ, երբ հենց նոր սպանություն է կատարվել և սետլմենտի բնակչության կեսը մարդասպանին է որոնում։ Առավել ևս տարօրինակ էր դա այն պատճառով, որ ոճրագործ համարում էին հենց Մորիս Ջերալդին։

Զեբ Ստումպի առաջ բացվում էր հանգամանքների տարօրինակ միահյուսման, կամ, ավելի ճիշտ, դեպքերի կուտակման մի պատկեր։ Դեպքեր՝ առանց տեսանելի պատճառների, պատճառներ՝ առանց տեսանելի հետևանքների, հանցագործություններ՝ առանց հասկանալի դրդապատճառների... Ինչ-որ խորհրդավոր, անհասկանալի բան...

Մորիս Ջերալդի և Լուիզա Պոյնդեքստերի գիշերային տեսակցությունը, եղբոր գժտությունը որպես այդ հանդիպման հետևանք, Մորիսի հեռացումը պրերիա, Հենրիի մեկնումը Զերալդի հետևից, որպեսզի նրանից ներողություն խնդրի՝ այս ամենը միանգամայն բնական էր ու հասկանալի։ Բայց դրանից հետո սկսվում էին շփոթն ու հակասությունները։

Զեբ Ստումպը գիտեր Մորիս Ջերալդի վերաբերմունքը Հենրի Պոյնդեքստերին։ Մորիսը շատ անգամ էր խոսել Հենրի Պոյնղեքստերի մասին և երբեք թշնամանքի նշույլ անգամ չէր ցույց տվել։ Ընդհակառակն, նա միշտ հիացմունքով էր խոսել այդ պատանու սքանչելի հոգեկան հատկությունների մասին։ Այն ենթադրությունը, թե Մորիսը կարող էր հանկարծ պատանու բարեկամը լինելուց փոխվել ու դառնալ նրա թշնամի և սպանել նրան, խիստ անհավանական էր թվում։

Չնայած իր մտքի արտասովոր սրությանը, Զեբ Ստումպը չէր կարողանում գտնել ույդ բարդ դրամայի խելամիտ լուծումը։ Միակ բանը, որին նա չէր կասկածում, այն էր, որ չորս ձիավորը, որոնք նրա կարծիքով հնդիկներ չեն եղել, հարձակում են գործել մուստանգերի խրճիթի վրա։ Հնարավոր է, որ նրանք որևէ կերպ կապված են եղել կատարված սպանության հետ։ Սակայն այդ մարդկանց հայտնվելը խրճիթում և նրա տիրոջ բացակայությունը Ստումպին ավելի տխուր հետևությունների էին հասցնում. այժմ նրան թվում էր, որ մեկ հոգի չի սպանված և որ անտառի թավուտներում պետք է որոնել երկու դիակ։

Այսպես մտածելիս մի ծանր հառաչանք դուրս թռավ որսորդի կրծքից։ Նա երիտասարդ իռլանդացուն սիրել էր համարյա հայրական սիրով։ Եվ այն միտքը, որ Մորիս Ջերալդը դավաճանաբար սպանված է մթին թավուտներում և որ նրա մարմինը բզկտում են ուրուրներն ու շնագայլերը, անասելի ցավ էր պատճառում ծերունուն։ Եվ որքան ավելի էր մտածում նա, այնքան խոր էր հառաչում։ Վերջապես զգալով, որ այլևս չի կարող մնալ այդ տանջալից անհայտության մեջ, Ստումպը ոտքի թռավ և սկսեց արագ-արագ ետ ու առաջ քայլել։ Նա որոշեց վրեժ լուծել։

Ծերունի որսորդն այնպես էր տարված իր դառն ապրումներով, որ չնկատեց, թե ինչպես իր մոտով վազելով անցավ մուստանգերի վիթխարի շունը։

Ֆելիմն ուրախության ճիչով դիմավորեց շան վերադարձը։ Բայց Զեբ Ստումպն անտարբեր մնաց դրան, մինչև չլսեց իրեն ուղղված բարձր կանչը.

- Օ՜, միստր Ստո՜ւմպ, նայեցեք Թարային, տեսե՜ք, նրա վզին ինչ-որ բան է կապված։ Երբ նա այստեղից գնում էր, այդպիսի բան չկար: Ի՞նչ եք կարծում, սա ի՞նչ բան է։

Իսկապես, շան վզին եղջերուի մորթուց մի փոկ կար, բայց նրա տակ էլ կար էլի ինչ-որ բան, մի փոքրիկ փաթեթ։

Զեբը որսորդական դանակը հանեց ու կռացավ շան վրա։ Շունը վախեցած ետ-ետ քաշվեց, բայց հետո համոզվելով, որ այդտեղ չար մտադրություն չկա, թույլ տվեց մոտենալ իրեն։

Զեբը փոկը կարեց, փաթեթը բաց արեց։ Նրա մեջ մի այցետոմս կար։ Այդ տոմսի վրա ինչ-որ բան էր գրված կարծես կարմիր թանաքով, ավելի ճիշտ՝ արյունով։

Զեբն սկսեց կարդալ։ Նա բավական շուտ հասկացավ գրածը, և նրա կրծքից թեթևության մի հառաչանք դուրս թռավ։

— Նա ո՜ղջ է, Ֆելի՜մ, նա ո՜ղջ է... Նայիր սրան... Է՜, բայց դու գրագետ չես։ Շնորհակալություն այն ծեր ուսուցչին, որ ինձ կարդալ է սովորեցրել։ Բայց միևնույն է... Նա կենդանի է, նա ո՜ղջ է։

— Ո՞վ, միստր Մորիսը՞։ Պետք է գոհունակություն հայտնել աստծուն։

— Սպասիր, հիմա դրա ժամանակը չէ։ Հանիր մի վերմակ և փոկեր: Շու՛տ արա, մինչև ես կգնամ իմ ձին բերելու։ Շտապի՛ր։ Ոչ մի րոպե չի կարելի կորցնել, թե չէ՝ ուշ կլինի։

ԳԼՈԻԽ LIII

ԻՍԿ ԵՎ ԻՍԿ ԺԱՄԱՆԱԿԻՆ

Այս ասելով, ծերունի որսորդը ճանապարհ ընկավ։

Նա միանգամայն իրավացի էր. ոչ մի րոպե կորցնել չէր կարելի։ Երբ որսորդն շտապում էր օգնության հասնելու այն մարդուն, որն արյունով էր գրել նամակը, այդ նույն պահին թշվառին նորից մահացու վտանգ էր սպառնում. շնագայլերի երկրորդ հարձակումից հետո գաղտագողի նրան մոտեցավ մի ուրիշ ավելի ահեղ թշնամի, և թվում էր, որ խեղճ մարդու կյանքի րոպեները հաշվված են։

Ընթերցողը երևի արդեն հասկացավ, որ պանամայով ու թիկնոցով վիրավորը Մորիս Ջերալդն էր: Շնագայլերի հետ ունեցած կռվից հետո, որը հաջողությամբ լուծվեց Թարայի միջամտության շնորհիվ, նա խիստ թուլություն զգաց և քունը տանում էր։

Բարեկամի ներկայությունից հանգստացած և իմանալով, որ հավատարիմ շունը հիմա չի թողնի իրեն վնասել, այլ կպաշտպանի ինչպես թևավոր, այնպես էլ չորքոտանի գիշատիչներից, երիտասարդը շուտով խոր քուն մտավ։

Երբ մի քանի ժամից հետո արթնացավ, արդեն իրեն առույգ էր զգում և կարող էր հանգիստ մտածել իր դրության մասին։

Շունը նրան փրկել էր շնագայլերից։ Տարակույս չկար, որ կարելի էր նրա օգնության վրա հույս դնել նաև ուրիշ թշնամիների հարձակման դեպքում։ Բայց հիմա ի՞նչ անել։ Շունը հո չի կարող իրեն տուն հասցնել, իսկ այստեղ մնալ՝ նշանակում է մեռնել սովից կամ գուցե և վերքերից։

Վիրավորը ոտքի ելավ, բայց ուղղվել չկարողացավ։ Առանց մեջքն ուղղելու նա փորձեց մեկ-երկու քայլ անել, բայց նորից ստիպված եղավ պառկել։ Սաստիկ թուլությունից գլուխը պտույտ էր գալիս։

Այդ ծանր րոպեին հանկարծ մի երջանիկ միտք ծագեց նրա գլխում։ «Թարան կարող է լուր հասցնել տուն»։

«Եթե միայն կարողանայի նրան ստիպել, որ հեռանա այստեղից,— մտածեց նա քննաբար նայելով շանը։— Եկ այստեղ, իմ խելոք շուն,— ասաց Մորիսը, դառնալով իր անլեզու բարեկամին։— Ես ուզում եմ, որ դու դաոնաս իմ փոստատարը և նամակ տանես: Հասկանո՞ւմ ես։ Սպասիր, հիմա ես նամակը կգրեմ, հետո ավելի լավ կբացատրեմ քեզ»։

Երիտասարդը ձեռքը գրպանը տարավ և այնտեղից մի այցետոմս հանեց։

— Լավ է, որ գրելու թուղթ ունեմ։ Բայց մատիտ չկա։ Ասենք՝ դա ոչինչ. թանաք շատ կա, իսկ գրչի տեղ կծառայի այ, այս ագավայի փուշը։

Նա սողեսող մոտեցավ ագավային, նրա տերևի ծայրին ցցված երկար փշերից մեկը պոկեց, թաթախեց շնագայլի արյան մեջ և սկսեց գրել։

Նամակը վերջացնելուց հետո վիրավորը փոկի մի կտոր կապեց շան վզին, ապա պանամայի աստառից մի կտոր կաշի կտրեց, նամակը խնամքով փաթաթեց նրա մեջ և խրեց շան վզնոցի հետևը։

Այժմ մնում էր շանը համոզել, որ փոստատարի պարտականություն կատարի:

Դա բավական դժվար բան էր։ Հավատարիմ շունը, չնայած շատ խելոք էր, ոչ մի կերպ չէր կարողանում հասկանալ, թե ինչու պետք է ինքը փորձանքի մեջ թողնի հեռանա մի մարդուց, որին այնքան նվիրված է։ Երկար ժամանակ նա չէր ենթարկվում հեռանալու հրամաններին։ Եվ միայն երբ մարդը, որի կյանքը հենց նոր փրկել էր նա, շինծու բարկությամբ գոռաց նրա վրա և սկսեց հենակով ծեծել, միայն այդ ժամանակ շունը հնազանդվեց ու գնաց։

Բայց և այնպես Թարան էլի յի քանի անգամ շուռ եկավ ու տիրոջ վրա կշտամբանքով լի հայացքներ գցեց։

— Խե՜ղճ շուն,— սրտի ցավով ասաց Մորիսը, երբ Թարան անհայտացավ թփերի մեջ։— Սա միևնույն է, թե մարդ ինքն իրեն ծեծի կամ իր ամենամոտիկ բարեկամին։ Բայց ոչինչ, ես նրան պարտական չեմ մնա։ Իսկ հիմա հարկավոր է մտածել պաշտպանվելու մասին, եթե շնագայլերը նորից հարձակվելու լինեն։ Նրանք հոտն առնելով, որ ես մենակ եմ մնացել, էլի կգան։

Անելիքն արդեն որոշվեց։ Պնդուկենուց ոչ հեռու կար մի ծառ, որը հորիզոնական դիրքով երկու հաստ ճյուղ ուներ։ Այդ ճյուղերն իրար մոտիկ էին և գետնից վեց-յոթ ոտնաչափ բարձր։

Ջերալդը իր թիկնոցի փեշերին դանակով մի քանի անցք բացեց, հետո շարֆն արձակեց և երկարությամբ պատռելով երկու մաս արեց։ Այսպիսով ստացվեց մի քանի յարդ երկարությամբ երկու երիզ։ Դրանից հետո նա թիկնոցը փռեց երկու ճյուղերի միջև և ճոճի ձևով ծառին կապեց շարֆի երիզ-ներով։

Մորիսը գիտեր, որ շնագայլերը ծառ բարձրանալ չեն կարողանում և որ այդ կախովի անկողնում տեղավորվելով, ինքը կարող է հանգիստ ու ապահով դիտել նրանց։

Այս հարմարանքը սարքելիս նա իր ուժերը չէր խնայում, որովհետև համոզված էր, որ շնագայլերը վերադառնալու են։ Իվ իրոք, շուտով գայլերը երևացին։ Նրանք մոտենում էին կուզեկուզ ու վախվխելով։ Մի երկու քայլ անելով կանգ էին առնում և շուրջը նայում։ Ապա նորից շարժվում էին դեպի առաջվա կռվի տեղը։ Համոզվելով, որ շունն այնտեղ չէ, նրանք նորից հավաքվեցին ամբողջ ոհմակով։

Մորիսը վկա դարձավ այն գարշելի ագահության, որ հատուկ է այդ վախկոտ կենդանիներին։ Սկզբում նրանք սկսեցին լափել իրենց սատկած ընկերների լեշերը։ Ապա ժողովվեցին այն ծառի տակ, որի վրա տեղավորվել էր վիրավորը։

Իր ճոճը կախելիս մուստանգերը չէր էլ փորձել քողարկել այն։ Նա գետնից բավական բարձր էր, և նրան թվում էր, թե դրանով էլ ապահովված է իր անվտանգությունը։

Արյունոտ ճաշն ըստ երևույթին ավելի գրգռեց գիշատիչների ախորժակը, և այժմ նրանք ծառի տակ կանգնած լիզում էին իրենց արյունոտ մռութները:

Մորիսը համարյա ոչ մի ուշադրություն չէր դարձնում նրանց վրա նույնիսկ այն ժամանակ, երբ վախկոտ կենդանիները վեր-վեր ցատկելով համարյա դիպչում էին նրա ոտքերին։

Բայց կար մի վտանգ, որ նա չէր նախատեսել։ Գիշատիչները, համոզվելով, որ իրենց փորձերն ապարդյուն են, ծանր շնչելով պառկեցին ծառի տակ։ Թվում էր, թե սա չպետք է վախեցներ մուստանգերին, քանի որ իրեն ապահով էր զգում իր ճոճի մեջ։ Եվ նա չէր էլ անհանգստանա, եթե նորից անհագ ծարավ չզգար, որը րոպե առ րոպե ավելի ու ավելի տանջալից էր դաոնում:

Նա ինքն իրեն մեղադրում էր, որ գլխի չի ընկել. չէ՞ որ կարելի էր ծառը բարձրանալուց առաջ դրա մասին մտածել։ Դժվար չէր ջրի պաշար վերցնել իր հետ։ Առվակը հենց կողքին էր, իսկ ագավայի գոգավոր տերևները կարող էին որպես ջրաման ծառայել:

Բայց այժմ արդեն ուշ էր։ Ծարավն ավելի ու ավելի էր սաստկանում։ Շնագայլերի ոհմակի միջով առվակի մոտ գնալն անհնարին էր. դա անխուսափելի մահ էր սպառնում։

Շատ արյուն կորցնելուց հետո մարդուն ծարավն առանձնապես ուժեղ է տանջում։ Եվ մուստանգերի տանջանքներն անտանելի էին դառնում, որոնց այս անգամ ավելանում էին զառանցանքները։ Նրան թվում էր, թե գայլերի թիվը տասնապատկվել է։ Նրանք արդեն ոչ թե հարյուրներ, այլ հազարներ են բացատում և ավելի ու ավելի են մոտենում։ Նրանց աչքերը շողում էին սոսկալի փայլով, կարմիր լեզուները դիպչում էին կախված թիկնոցին, նրանք պատառոտում էին այն իրենց ժանիքներով։ Երբ վեր էին ցատկում, նրանց գարշահոտ շունչը հասնում էր Մորիսին։

Մտքի պայծառացման րոպեներին մուստանգերը տեսնում էր, որ այդ ամենն իր հիվանդ երևակայության խաղն է եղել։ Գայլերը խոտի վրա հանգիստ պառկած շարունակում էին հսկել իրենց գերուն։

Ահա այդպիսի մի րոպե Ջերալդը տեսավ մի անսպասելի ու անհասկանալի փոփոխություն. շնագայլերը հանկարծ վեր թռան ու փախան անտառի թավուտը։ Չքվեցին բոլորը՝ մինչև վերջինը։

Բայց ի՞նչը կարող էր փախցնել նրանց։

Ուրախության մի ճիչ դուրս թռավ Մորիսի կրծքից։ Երևի Թարան է վերադարձել։ Գուցե հենց Ֆելիմն էլ նրա հետ է։ Չէ՞ որ բավական ժամանակ է անցել. մոտ երկու ժամ է, ինչ նա պաշարված է գայլերով։ Մորիսը կռացավ ու շուրջը նայեց։ Չէր երևում ոչ շունը, ոչ ծառան։ Ոչ մի բան, բացի ճյուղերից ու թփերից ։ Նա սկսեց ականջ դնել։ Ոչ մի ձայն՝ բացի շնագայլերի ոռնոցներից, որոնք, երևում էր, որ ավելի ու ավելի են հեռանում։ Արդյոք մի նոր զառանցանք չէ՞ սա։ Ի՞նչը կարող էր նրանց փախուստի մատնել։ Բայց միևնույն է, ճանապարհը բաց էր։ Այժմ առվակի մոտ գնալն անվտանգ էր։ Ջուրը փայլփլում էր նրա աչքի առաջ։ Նրա խոխոջյունը ականջ էր շոյում։

Մորիսն իջավ ծառից և ուղղվեց դեպի առվակի ափը։ Բայց նախքան ջրի վրա կռանալը նա մի անգամ էլ ետ նայեց և կանաչ խոտերի մեջ սարսափով տեսավ հովազի դեղին, պուտպուտուրիկ մորթին։ Հովազը իր երկար, բարակ մարմինն օձի պես գալարելով դուրս էր սողում թավուտից։

Այժմ արդեն հասկանալի էր, թե ինչու էին փախել շնագայլերը:

Արյունռուշտ հովազի մտադրությունն էլ բավական ակներև էր. նա արյան հոտն առել էր և շտապել այնտեղ, որտեղ թափվել էր այդ արյունը, որպեսզի մասնակից լինի արյունոտ խնջույքին։

Հովազը դեպի մարդն էր շարժվում սկզբում դանդաղ, սողեսող, հետո ավելի ու ավելի արագ, պատրաստվելով ոստյունի:

Ծառը բարձրանալն անօգուտ էր. հովազը կատվի պես մագլցում է ծառերի վրա։ Մուստանգերն այդ գիտեր, բայց եթե չիմանար էլ, միևնույն է, արդեն ուշ էր։ Գազանն արդեն առաջ էր եկել այն ծառից, որը մուստանգերին ապաստան էր ծառայում, իսկ մոտերքում չկար մի ուրիշ ծառ, որի վրա կարելի լիներ բարձրանալ:

Չիմանալով, թե որտեղ փրկություն գտնի, խեղճը նետվեց ուղիղ առվակի մեջ։ Բայց հովազը ոչ միայն լավ մագլցում է ծառերի վրա, այլև սամույրի պես լող է տալիս ջրի մեջ։ Նա ջրի մեջ էլ նույնքան սարսափելի է, որքան ցամաքում։

Մինչև գոտին ջրի մեջ մտնելով՝ Մորիս Ջերալդը կատարելապես անհուսալի վիճակում կանգ առավ։ Ուրիշ ոչինչ չէր մնում անել։ Նա պաշտպանվելու ոչինչ չուներ՝ ո՛չ հրացան, ո՛չ ատրճանակ, ո՛չ դանակ և նույնիսկ ոչ էլ հենակն էր ձեռքին։

Մի վայրի ճիչ դուրս թռավ թշվառի կրծքից, երբ պուտպուտուրիկ գազանը պատրաստվում էր ոստյունի։

Բայց ահա, որպես մուստանգերի ձայնին արձագանք, հնչեց իր բարեկամի ճիչը, որին հետևեց հրացանի կրակոցը։

Միաժամանակ լսվեց հովազի ոռնոցը: Եվ նա, փոխանակ մարդու վրա հարձակվելու, անշնչացած ընկավ ջուրը:

Մի ահագին շուն թփերի միջով առաջ նետվելով ցատկեց ջրի մեջ։ Վիթխարահասակ մի մարդ արագ մոտենում էր ափին։ Մի ուրիշը՝ ցածրահասակ մի մարդ վազում էր նրա հետևից, օդը խլացնելով ցնծության աղաղակով։

Այս ձայները պատանին կարծես երազի մեջ էր լսում։ Դրանք նրա վերջին տպավորություններն էին այդ զարհուրելի օրը։ Դրանից հետո նա արդեն ոչինչ չէր հիշում ու չէր հասկանում, թե ինչ է անում։ Հիվանդն ուզում էր խեղդել իրեն քսմսվող հավատարիմ շանը և դուրս էր պրծնում բարեկամի ուժեղ ձեռքերից, որը ճգնում էր հանել նրան ջրից:

Իր ապրած բոլոր սարսափներն անասելի ծանր փորձություն եղան Մորիսի նյարդերի համար, և նա չկարողացավ դիմանալ այդ լարումին։ Նա դադարեց ըմբռնել զարհուրելի իրականության դեպքերը և ընկավ ավելի սոսկալի ուշաթափության մեջ: Վրա հասավ տենդի նոպան։

ԳԼՈՒԽ LIV

ՊՐԵՐԻԱՅԻ ՊԱՏԳԱՐԱԿԸ

Այդ Զեբ Ստումպն էր, որ օգնության էր հասել մուստանգերին։ Հետևելով երկտողի ցուցումներին՝ ծերունի որսորդը հնարավորին չափ շտապել էր, որպեսզի շուտ տեղ հասնի։

Եվ հասել էր իսկ և իսկ ժամանակին, այն րոպեին, երբ հովազը ոստյունի էր պատրաստվում։ Բարեբախտաբար Զեբն այդ պահին արդեն հրացանի կրակոցի հեռավորության վրա էր։

Կատաղի գազանի սիրտը ծակող գնդակը չկանգնեցրեց նրա ոստյունը, բայց դա արդեն գիշատիչի վերջին ոստյունն էր:

Ծերունի որսորդը ջուրը նետվեց։

Բայց այստեղ նրան էլ հարձակում էր սպասում։ Նրան կառչեցին ոչ թե հովազի մագիլները, այլ այն մարդու ձեռքերը, որին հենց նոր ինքը փրկեց մահից։

Զեբի բախտից մուստանգերի դանակը ցամաքի վրա էր մնացել, բայց հիվանդը խելացնոր վիճակում նետվեց խեղդելու իր փրկչին։ Զեբը դեն նետեց հրացանը և սկսեց ետ մղել այդ անակնկալ հարձակումը։ Պայքարը բավական երկար տևեց։ Վերջապես Զեբին հաջողվեց գրկել երիտասարդ իռլանդացուն և ափ տանել։

Բայց հենց որ հիվանդն իրեն ազատ զգաց, պոկվեց տեղից և դեպի պնդուկենին վազեց այնպիսի արագությամբ, ասես հիվանդ ոտքն այլևս չէր անհանգստացնում նրան։

Որսորդը հասկացավ խելացնորի մտադրությունը։ Նա նկատեց թիկնոցի վրա շողացող դանակը։ Մուստանգերը

վազում էր այդ դանակը վերցնելու։ Զեբը նետվեց նրա հետևից և նորից բռնելով ետ քաշեց ծառից:

— Շո՛ւտ արա, Ֆելի՛մ,— գոոաց Զեբը։— Թաքցրո՛ւ այդ դանակը։ Տղան ցնորվել է։ Վառվում է ամբողջովին, տենդի մեջ է:

Ֆելիմն ի սկույն պատվերը կատարեց։

Բայց պայքարը դեռ չէր վերջացել։ Հիվանդը բռունցքներով հարձակվեց իր փրկչի վրա։ Նա բարձր գոռում էր, Սպառնում, նրա աչքերը վառվում էին վայրի կրակով։ Ամբողջ տասը րոպե շարունակվում էր այս գոտեմարտը։ Վերջապես Ջերալդը բոլորովին ուժասպառ եղած ընկավ խոտերի վրա և ջղաձիգ շարժումներից ու խոր հառաչանքներից հետո բոլորովին հանդարտվեց։ Թվում էր, թե կյանքի վերջին կայծն էլ մարեց նրա մեջ։

Ֆելիմն սկսեց բարձրաձայն ողբալ նրա վրա։

— Վե՛րջ տուր ոռնոցիդ, նզովյա՛լ ապուշ,— գոոաց Զեբը:— Հենց միայն քո ոռնոցը բավական է, որ մարդու հոգին բաժանվի մարմնից։ Նա այնքան է մեռած, որքան դու։ Սա միայն ուշաթափություն է։ Դատելով այն դիմադրությամբ, որ ցույց էր տալիս նա ինձ, պետք է ենթադրել, որ ոչ մի լուրջ բան չի պատահել։

Ուրախանալով, որ իր տերը ողջ է և նրա կյանքը վտանգի մեջ չէ, Ֆելիմը հանկարծ մռայլ հուսահատությունից անցավ ցնծագին ուրախության, որն արտահայտվեց անչափ ծիծաղելի մի պարով։ Նրա ուրախության գրգիռն ազդեց նաև Թարայի վրա։ Շունը թռչկոտում էր Ֆելիմի շուրջը, միանալով նրա իռլանդական մոլեգին պարին։

Զեբն ուշադրություն չէր դարձնում այդ կոմիկական ներկայացմանը։ Նա նորից կռացավ հիվանդի վրա։ Համոզվելով, որ վտանգավոր վերքեր չկան, Զեբ Ստումպը վեր կացավ և սկսեց դիտել գետնին թափված իրերը։ Հետո նա ուշադրություն դարձրեց պանամային, որը դեռ մնացել էր մուստանգերի գլխին։

Հայակվիլյան խոտից պատրաստված այդ գլխարկները, որոնք պանամա սխալ անունն են կրում, լայնորեն տարածված էին ամբողջ հարավում, ինչպես և Տեխասում։ Բայց որսորղը գիտեր, որ երիտասարդ իռլանդացին սովոր է կրել մեքսիկական սոմբրերո, որ բոլորովին այլ տեսակի գլխարկ է: Գուցե մուստանգերն այս անգամ դավաճանել է իր սովորությանը։ Բայց Զեբին թվաց, թե հենց այս գլխարկը ինքը տեսել է ինչ-որ մեկի գլխին։ Պանամայի ներսի կողմը նայելով, որսորդը տեսավ երկու մակագրություն, մեկը գլխարկների գործարանատիրոջ դրոշմն էր, մյուսը ձեռքով գրված էր՝ «Հենրի Պոյնդեքստեր»։

Այժմ նա սկսեց հետազոտել թիկնոցը։ Նրա վրա նույնպես Զեբը տեսավ նշաններ, որոնք ապացուցում էին, որ թիկնոցն էլ նույն մարդուն է պատկանում։

— Սատանան գիտեր, թե այս ամենն ինչ է նշանակում,– մրթմրթած ծերունին գետնին նայելով և խոր մտքի մեջ ընկնելով։— Գլխարկներն իրենց գլխներին չեն, գլուխներն իրենց տեղը չեն։ Ազնիվ խոսք, այստեղ ինչ-որ սատանայական բան կա։ Եթե ես այս երիտասարդ քաջի հարվածից ցավ չզգայի իմ ձախ աչքի տակ, երևի կսկսեի կասկածել, թե արդյոք իմ սեփական գանգն իր տե՞ղն է։ Հիմա սրանից բացատրություններ սպասելն ավելորդ է,— ավելացրեց Զեբը Մորիսին նայելով։— Բան իմանալ կարելի է միայն այն ժամանակ, երբ սա կուշտ կքնի և այս տենդը կանցնի։ Բայց ե՞րբ կլինի այդ, ո՛վ գիտե... Դե լավ,— շարունակեց որսորդը մի պահ լռելուց հետո։— Այստեղ մնալու կարիք չկա։ Անհրաժեշտ է հիվանդին խրճիթ տանել, բայց պետք է մտածել, թե ինչպես տանենք։ Սա, միևնույն է, ոչ մի հնար չի գտնի,— ասաց Զեբը նայելով Ֆելիմին, որն այդ ժամանակ Թարայի հետ խոսելով էր զբաղված։— Երևում է՝ շունն ավելի շատ խելք ունի, քան սա։ Լավ, ոչինչ։ Սա էլ ստիպված կլինի մի բան անել։ Բայց հիմա ի՞նչ անենք։ Հարկավոր է պատգարակ պատրաստել։ Դա կարելի է պատրաստել երկու ձողից և թիկնոցից կամ այն վերմակից, որ բերել է Ֆելիմը։ Այո, միանգամայն ճիշտ է։ Հենց պատգարակն է, որ այժմ մեզ հարկավոր է։

Այժմ արդեն իռլանդացին օգնության կանչվեց։

Կտրեցին ու տաշեցին երկու ձող, յուրաքանչյուրը մոտ տասը ոտնաչափ երկարությամբ, ավելացրին էլի երկու կարճ ձող՝ պատգարակի լայնքին կապելու համար։ Դրանց վրա փռեցին նախ վերմակը, վրայից էլ թիկնոցը։ Նոր կատաղության նոպայի հնարավորությունը նախատեսելով՝ Զեբ Ստումպը որոշեց հիվանդին կապել այդ ինքնաշեն պատգարակին։

Բայց այդ պատգարակը կրում էին ո՛չ երկու մարդ, ինչպես սովորաբար լինում է։ Գործն այլ կերպ կազմակերպվեց. ձողերի առջևի ծայրերն ամրացվեցին ձիու երկու կողմերում, իսկ հետևի կողմից պատգարակը պահողը մարդ էր, այն է՝ Ֆելիմը։

Զեբը որպես ուղեցույց առջևից էր գնում:

Այս ինքնաշեն պատգարակով էլ Մորիս Ջերալդին հասցրին իր խրճիթը:

**********

Արդեն գիշերն իջել էր, երբ այդ տարօրինակ երթը հասավ մուստանգերի խրճիթը։

Որսորդի ուժեղ ձեռքերը հիվանդին զգուշությամբ պատգարակից փոխադրեցին խրճիթ ու դրին իր մահճակալին։

Ջերալդը չէր հասկանում, թե որտեղ է գտնվում և չէր ճանաչում իր բարեկամ Զեբին, որը կռացել էր նրա վրա։ Նրա մտքերը դեռևս թափառում էին, թեպետ նա այլևս կատաղի բաներ չէր անում։ Սկսվել էր հանգստության շրջանը։

Հիվանդը չէր լռում, բայց և չէր պատասխանում իրեն ուղղված սիրալիր հարցերին. նրա շուրթերից դուրս էին թռչում ինչ-որ անհասկանալի բացականչություններ։

Մուստանգերի բարեկամները նրա վերքերը փաթաթեցին ինչքան կարող էին, բայց ուրիշ ոչինչ անել չկարողացան։ Հարկավոր էր սպասել մինչև լույսը բացվի։

Զեբը Ֆելիմին կարգադրեց գնալ քնել, իսկ ինքը մնաց հիվանդի անկողնի մոտ։

Ծերունի որսորդն այս առթիվ իր նկատառումներն ուներ: Նա չէր ուզում, որ բացի իրենից ուրիշ որևէ մեկը, նույնիսկ Ֆելիմը լսի հիվանդի զառանցանքը։ Եվ ամբողջ գիշերը Մորիսի անկողնու մոտ նստած նա որսում էր հիվանդի ամեն մի խոսքը:

Զեբ Սաումպի համար տարօրինակ բան չէր լսել, թե ինչպես հիվանդն իր սիրային երդումների մեջ շարունակ կրկնում էր Լուիզայի անունը։

Բայց հիվանդի շուրթերից մի ուրիշ անուն էլ հաճախ էր դուրս թռչում: Դա Լուիզայի եղբոր անունն էր։ Այդ անվանը զուգորդում էին ինչ-որ կցկտուր, հոգեմաշ, անիմաստ բառեր։

Զեբ Ստումպը նստել և իր բոլոր լսածները համադրում էր իրեն արդեն հայտնի փաստերի հետ, և երբ լույսը բացվեց, նա արդեն չէր կասկածում, որ Հենրի Պոյնդեքստերը կենդանի չէ։

ԳԼՈԻԽ LV

ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻ ՕՐԸ

Դոն Սիլվիո Մարտինեցը մեկն էր այն սակավաթիվ հարուստ մեքսիկացիներից, որոնք մնացել էին Տեխասում, երբ այդ երկիրը զավթել էին հյուսիսային գաղութականները։ Նա քաղաքականությամբ քիչ էր հետաքրքրվում, ի բնե խաղաղասեր մարդ էր, արդեն հասակն առած, դրա համար էլ բավական հեշտությամբ հաշտվեց նոր դրության հետ: Ազգային անկախության կորուստը նրա գիտակցության մեջ հավասարակշռվում էր նրանով, որ ազատվել էին կոմանչների ասպատակություններից, որոնք, մինչև գաղութականների այստեղ գալը, ահաբեկել էին այդ երկիրը։ Ճիշտ է, այդ վայրենիները դեռ վերջնականապես նվաճված չէին, բայց նրանց հարձակումները շատ հազվադեպ էին դարձել:

Եվ հենց միայն այդքանը ծերունի մեքսիկացուն մեծ նվաճում էր թվում։

Դոն Սիլվիոն «գանադերո» էր, այսինքն՝ մեծաքանակ անասնապահ։ Նրա արոտավայրերը երկայնքին ու լայնքին փռված էին շատ ու շատ մղոն հեռավորությամբ, իսկ ձիերն ու եղջերավոր անասունները հազարներով էին հաշվվում։ Նրա գասիենդան, որ նեղ ու երկար միահարկ տուն էր, ավելի շուտ բանտ էր հիշեցնում, քան բնակելի շենք։ Այդ տունը բոլոր կողմերից շրջապատված էր անասունների արգելափակոցներով։

Սովորաբար կյանքն այստեղ շատ հանդարտ էր ընթանում։ Բայց երբ սկսվում էր աշնան տոնը՝ անասունները դրոշմելու տոնը, մի քանի օր շարունակ խնջույքների ուրախ աղմուկը խլացնում էր օդը։ Բայց դա էլ տարեկան միայն մեկ անգամ էր լինում։ Մնացած ժամանակը գասիենդայի ծերունի տերը, որ համոզված ամուրի էր, հանգիստ ու մենավոր կյանք էր վարում։ Նրա հետ ապրում էր միայն իր քույրը, որը տարիքով ավելի մեծ էր, քան ինքը։

Լռիկ գասիենդան կենդանություն էր ստանում այն ժամանակ, երբ Ռիո– Գրանդեի ափերից այստեղ հյուր էր գալիս տանտիրոջ եղբոր սիրունիկ աղջիկը։ Այստեղ միշտ ուրախ էին ընդունում Իսիդորային։ Նա գալիս ու գնում էր, երբ սիրտն ուզենար։ Հորեղբոր տանը նրան թույլ էին տալիս անել ինչ խելքին փչեր։ Ծերունուն դուր էր գալիս Իսիդորայի կայտառությունն ու կենսուրախությունը, և հենց նա ինքն էլ ամենևին մռայլ մարդ չէր։ Աղջկա բնավորության որոշ գծեր, որոնք ուրիշ երկրներում կարող էին թվալ ո՛չ կանացիական, բնական էին այն երկրռւմ, որտեղ քաղաքից դուրս եղած տունը ամբողջովին ամրոցի էր վերածվում, իսկ ընտանեկան օջախը ողողվում էր, տանտերերի արյունով։

Դոն Սիլվիո Մարտինեցն իր երիտասարդությունն անց էր կացրել մշտական վտանգի մեջ։ Նա վկա էր եղել բազմաթիվ խենթ ու խելառ արարքների։ Զարմանալի չէ, որ նա չէր զսպում Իսիդորային, որի հանդուգն արարքները հաճախ անզուսպ խելառության էին հասնում։

Ծերունի մեքսիկացին իր եղբոր դստերը սիրում էր այնպես քնքշորեն, ինչպես կարելի է սիրել միայն սեփական դստերը: Եվ ամեն ոք գիտեր, որ Իսիդորան նրա բոլոր տիրապետությունների ժառանգորդն է լինելու:

Ուստի զարմանալի չէ, որ նա դոն Սիլվիո Մարտինեցի բոլոր ծառաների հարգանքն էր վայելում. նրան նայում էին որպես իրենց ապագա տիրուհու։ Ի դեպ, Իսիդորային բոլորը հարգում էին նաև նրա անձնական հատկությունների, մանավանդ քաջության համար, և մեքսիկացի խիզախ երիտասարդների մեջ հազիվ թե գտնվեր մեկը, որն իր մաչետեն չմերկացներ նրան պաշտպանելու համար։

Վերջին ժամանակներս Իսիդորան սկսել էր ավելի հաճախ այցելել իր հորեղբորը։ Բայց դա նրա համար չէր, որ ավելի էր կապվել հորեղբոր հետ և ուզում էր մխիթարել նրա ծերությունը: Պատճառը բոլորովին ուրիշ էր: Նա Լեոնայի ափերն էր գալիս Մորիս Ջերալդի հետ հանդիպելու հույսով։ Իսիդորան սիրում էր մուստանգերին: Այն օրից, ինչ Մորիսը Իսիդորային ազատել էր հնդիկների ձեռքից, տիրապետել էր աղջկա սրտին:

Իսիդորան քուն ու դադար չուներ: Բնավորությամբ լինելով բացսիրտ՝ նա այլևս չէր կարող տանել այդ անորոշ դրությունը։ Ուստի որոշել էր խոստովանել իր սերը և ուղղակի պատասխան պահանջել՝ նա էլ սիրո՞ւմ է իրեն, թե ոչ: Եվ աղջիկը տեսակցություն նշանակեց Ջերալդին, որին վերջինս չեկավ։

«Միգուել Դիազն է կանգնել մեր միջև»,— այսպես էր մտածում Իսիդորան, երբ շտապում էր դեպի իր հորեղբոր գասիենդան։

Իսիդորան իր մոխրագույն ձին բաց թողեց քառատրոփ։ Աղջիկն առանց գլխարկի էր։ Նրա սանրվածքը քանդվել էր, և սքանչելի սև ծամերը թափվել էին մեջքին։ Աչքերը փայլում էին հուզմունքից, այտերը վառվում էին վառ կարմիրով։ Տանը մոտենալիս Իսիդորան սանձը քաշեց: Ձին վազքը դանդաղեցրեց, սկսեց գնալ վարգով, ապա՝ քայլով և վերջապես կանգ առավ ճանապարհի մեջտեղը:

Իսիդորան մտքի մեջ ընկավ։

«Ավելի լավ է նրան ձեռք չտալ։ Աղմուկ կբարձրանա։ Առայժմ ոչ ոք չգիտե իմ տեսակցության մասին։ Ա՜խ, եթե ամեն ինչ պատմեմ այս սիրալիր տեխասցիներին, ապա հենց միայն իմ ցուցմունքները բավական կլինեն, որպեսզի դաժանորեն պատժեն նրան։ Բայց թող ապրի.. Նա սրիկա է, բայց ես նրանից չեմ վախենում։ Այսօրվա դեպքից հետո նա այլևս չի համարձակվի մոտենալ ինձ։Օ՜, սուրբ կույս։ Եվ ինչպե՞ս եղավ, որ գեթ մեկ րոպե ես հրապուրվեցի նրանով... Հարկավոր է որևէ մեկին ուղարկել նրան ազատելու։ Այնպիսի մարդու, որը պահպանի իմ գաղտնիքը։ Բայց ո՞ւմ: Ավագ նախրապան Բենիտոյին։ Հավատարիմ ու քաջ տղա է... Ահա և նա։ Սովորականի պես շարունակ իր նախիրն է հաշվում»։

— Բենի՛տո, Բենի՛տո։

— Պատրաստ եմ ծառայելու, սինյորիտա։

— Բենի՛տո, բարեկամս, ես ուզում եմ քեզ մի բան խնդրել։ Համաձա՞յն ես օգնելու ինձ։

— Ուրախ կլինեմ կատարելու ձեր կարգադրությունը,— պատասխանեց մեքսիկացին խոր գլուխ տալով։

— Սա կարգադրություն չէ։ Ես խնդրում եմ ինձ մի ծառայություն մատուցել։

— Լսում եմ ձեզ, սինյորիտա։

— Դու գիտե՞ս բլրի գագաթին այն տեղը, որտեղ երեք ճանապարհը միանում են։

— Այնպես լավ, ինչպես ձեր հորեղբոր գասիենդայի արգելափակոցը։

— Շատ լավ։ Գնա այնտեղ: Դու այնտեղ կտեսնես մի մարդ՝ ձեռքերը լասսոյով կապկպած։ Ազատ արձակիր նրան, և թող գնա ուր ուզում է։ Եթե որևէ վնասվածք է ստացել, օգնություն ցույց տուր ինչպես կարող ես։ Միայն թե չասես՝ ով է ուղարկել քեզ։ Գուցե դու նրան կճանաչես։ Կարծում եմ, որ այդպես կլինի, բայց դա կարևոր չէ։ Ոչ մի հարց չտաս նրան և պատասխան չտաս, եթե ինքը հարցեր տա քեզ։ Հենց որ ոտքի կանգնեցրիր, թող ինքը տնօրինի այդ ոտքերը, ինչպես կամենա։ Հասկացա՞ր ինձ։

— Ամեն ինչ պարզ է, սինյորիտա: Ձեր կարգադրությունը կկատարվի ճշտորեն։

— Շնորհակալ եմ, իմ բարի Բենիտո: Էլի մի խնդրիք. այն, ինչ դու ինձ համար կանես, պետք է իմանան երեք հոգի, ուրիշ ոչ ոք։ Երրորդը այն մարդն է, որի մոտ ես քեզ ուղարկում եմ։ Մյուսներին դու գիտես։

— Հասկանում եմ ձեզ, սինյորիտա: Ձեր կամքը ինձ համար օրենք է:

Բենիտոն ձիուն ասպանդակեց։

— Սպասիր: Մոռացել էի,— ձայն տվեց Իսիդորան:— Այնտեղ դու կտեսնես իմ սերապեն և գլխարկը։ Դրանք վերցրու քեզ հետ։ Ես քեզ կսպասեմ այստեղ, կամ կդիմավորեմ ճանապարհին:

Բենիտոն գլուխ տալով գնաց։ Բայց նրան նորից կանգնեցրին:

— Ես որոշեցի քեզ հետ գալ, Բենիտո։

Դոն Սիլվիոյի ծառան արդեն վարժվել էր իր ապագա տիրուհու քմահաճույքներին։

Նա գնաց առջևից, Իսիդորան հետևում էր նրան։

Բայց Բենիտոյի ենթադրությունները սխալ էին։ Սինյորիտա Իսիդորան քմահաճույքի համար չէ, որ ուղեկցում էր նրան. դրա համար նա լուրջ պատճառներ ուներ: Նա մոռացել էր ոչ միայն իր սերապեն ու գլխարկը, այլև այն նամակը, որ այնքան անախորժություն էր պատճառել իրեն։ Դրա մասին Բենիտոն չպետք է իմանար:

Բայց ինչպե՞ս էր նամակն ընկել Էլ— Կոյոտի ձեռքը։ Խոսե՞ն էր տվել նրան։ Ուրեմն դավաճա՞ն էր դուրս եկել իր ծառան: Թե՞ Դիազը, հանդիպելով նրան, զոռով էր վերցրել նամակը: Այս երկուսն էլ ճշմարտանման էին։

Վերջապես նրանք տեղ հասան։ Իսիդորան բացատ մտավ Բենիտոյի հետ կողք-կողքի:

Միգուել Դիազը չկար։

Բայց նրան ամենից ավելի վշտացրեց այն, որ նամակն էլ չկար: Այնտեղ ընկած էին նրա գլխարկը, սերապեն և լասսոն, ուրիշ ոչինչ։

— Դու կարող ես տուն վերադառնալ: Բենիտո։ Այն մարդը, որ ընկել էր ձիուց, երևի արդեն ուշքի է եկել ու գնացել: Ես ուրախ եմ, որ այդպես է եղել։ Բայց չմոռանաս, Բենիտո, որ այս ամենը պետք է մնա մեր մեջ։ Հասկանո՞ւմ ես։

— Հասկանում եմ, դոնյա Իսիդորա։

Բենիտոն գնաց և շուտով ծածկվեց բլրի հետևը։

**********

Իսիդորան բացատում մենակ մնաց։

Նա ցած թռավ թամբից, սերապեն գցեց վրան, գլխարկը ծածկեց և նորից դարձավ հիդալգո։ Ապա դանդաղորեն բարձրացավ թամբի վրա։ Նրա մտքերը, ըստ երևույթին, թափառում էին հեռուներում։

Բայց դեռ նոր էր ձին հեծել, երբ վազեվազ բացատ եկավ Խոսեն։ Եվ աղջիկն իսկույն հարցրեց նրան.

— Ւ՞նչ արիր նամակը:

— Տեղ հասցրի, սինյորիտա։

— Ո՞ւմ տվիր։

— Ես այն թողի հյուրանոցում,— կմկմալով ու գունատվելով ասաց նա։— Դոն Մորիսիոն այնտեղ չէր։

— Ստո՛ւմ ես, սրիկա՛։ Դու նամակը տվել ես Միգուել Դիազին։ Մի՛ ուրանա։ Ես ինքս եմ տեսել այդ նամակը։

— Օ՜ , սինյորիտա, ներեցեք, ներեցեք ինձ։ Ես մեղավոր չեմ, հավատացնում եմ ձեզ, որ ես մեղավոր չեմ։

— Ապո՛ւշ, դու ինքդ քեզ մատնեցիր։ Որքա՞ն է վճարել քեզ դոն Միգուելը քո դավաճանության համար:

— Երդվում եմ, տիրուհի, որ սա դավաճանություն չէ... Նա... նա... ստիպեց ինձ... սպառնալիքներով, ծեծով։ Ես... ես... ինձ ոչինչ չեն վճարել:

— Այդ դեպքում ես կվճարեմ քեզ։ Այլևս դու ինձ հարկավոր չես։ Կարող ես չքվել ուր ուզում ես։ Իսկ որպես վարձատրություն՝ ա՛ռ քեզ, ա՛ռ քեզ...

Մի տասն անգամ նա կրկնեց այդ բառերը, և ամեն անգամ նրա մտրակն իջնում էր ծառայի մեջքին։ Խոսեն փորձեց փախչել, բայց իզուր։ Աղջիկը հասնում էր հետևից, և նա կանգ էր առնում, վախենալով, թե կատաղած ձիու սմբակների տակ կընկնի։ Ծեծը վերջացավ միայն այն ժամանակ, երբ ծառայի թուխ մաշկի վրա կապույտ սպիներ գոյացան։

— Իսկ հիմա կորիր այստեղից։ Եվ այլևս աչքիս չերևաս։ Չքվի՛ր:

Ծառան վախեցած կատվի պես փախավ բացատից։ Նա ուրախ էր, որ կարող է թաքնվել փշոտ թփուտում։ Այնտեղ կծածկվեր և իր խայտառակությունը։

Իսիդորան էլ երկար չմնաց բացատում։ Նրա զայրույթին փոխարինել էր խոր դառնություն։ Բավական չէ, որ իր տեսակցությունը խանգարվել էր, ավելի մեծ ցավն այն էր, որ իր սրտի գաղտնիքն ընկել է դավաճանների ձեռքը։

Նա ուղղվեց դեպի տուն:

Գասիենդայի մոտ ինչ–որ իրարանցում էր։ Դաշտում աշխատող պեոնները, նախրապանները, ձիարածները, դոն Սիլվիո Մարտինեցի գասիենդան, սպասարկող բոլոր ծառաները ետ ու առաջ էին վազվզում՝ դաշտից դեպի արգելափակոց, արգելափակոցից դեպի բակ և ինչ— որ բան գոռգոռում։ Տղամարդիկ զինվում էին: Կանայք ծունկ չոքած օգնության էին կանչում երկնքին:

— Ի՞նչ է պատահել,— շվարած հարցրեց Իսիդորան։

— Պրերիայում ինչ— որ տեղ մարդ են սպանել,— պատասխանեց ոչ հեռու կանգնած Բենիտոն:— Զոհը մի ամերիկացի է, վերջերս Կասա— դել— Կորվոյում տեղավորված ագարակատիրոջ որդին։ Ասում են հնդիկներն են սպանել։

Հնդիկնե՜ր։

Այս բառի մեջ էր թաքնված դոն Սիլվիոյի մարդկանց փոթորկող իրարանցման պատճառը:

Մարդ սպանելու փաստը այնքան էլ մեծ իրադարձություն չէր այդ երկրի համար։ Դա այդպիսի հուզում չէր առաջացնի, մանավանդ եթե գործը վերաբերում է օտարի՝ ամերիկացու։ Բայց այն լուրը, թե մարդուն հնդիկներն են սպանել, բոլորովին ուրիշ բան էր։ Դա արդեն սպառնալիք էր ապահովությանը։ Սակայն Իսիդորան այդ լուրին բավական անտարբեր վերաբերվեց:

Անցավ մի քանի ժամ։ Սպանության մասին նորանոր լուրեր էին տարածվում։ Սպանությունը կատարել են ոչ թե կոմանչները, այլ՝ մի սպիտակ մարդ՝ Մորիս-մուստանգերը։ Մոտերքում հնդիկներ չկան։

Նորությունների այս նոր խմբագրությունը դոն Սիլվիոյի ծառաներին հանգստացրեց, բայց հակառակ ազդեցություն ունեցավ Իսիդորայի վրա։ Նա դադար չուներ։ Կես ժամ անց Իսիդորան իր ձին կանգնեցրեց հյուրանոցի դռան առաջ։

Դեռատի մեքսիկուհին մի քիչ անգլերեն գիտեր. արդեն մի քանի շաբաթ էր, ինչ նա եռանդով սովորում էր այդ լեզուն, և նրա բառապաշարը բավական եղավ հարցուփորձ անելու ոչ թե սպանվածի, այլ այն մարդու մասին, ով մեղադրվում էր այդ սպանության մեջ։

Պանդոկի տերը, իմանալով, թե ով է նա, հարցերին պատասխանում էր մեծ զգուշությամբ։

Մեքսիկուհին թախիծը սրտում վերադարձավ Մարտինեցի գասիենդան։ Այնտեղ նորից իրարանցում էր ընկել։ Մի նոր զարհուրելի լուր. Նուեսես գետի մոտերքը լույս է ընկել մի անգլուխ ձիավոր։

Իսիդորան որոշեց վերադառնալ Ռիո-Գրանդե, նրան ոչ մի բան չէր կարող ետ պահել։ Նրա ի՛նչ գործն էր, թե այն պրերիայում, որտեղով նրա ճանապարհն է անցնում, մարդ էին սպանել։ Նրան ավելի քիչ էր անհանգստացնում անգլուխ ձիավորի ուրվականը։ Դեռ ավելին. նա հայտարարեց, թե մենակ է գնալու։ Դոն Սիլվիոն նրան առաջարկեց տասը զինված վակերոյից բաղկացած պահակախումբ։ Իսիդորան կտրականապես հրաժարվեց։ Գոնե Բենիտոյին չի՞ վերցնի իր հետ։ Ո՛չ, նա գերադասում է մենակ զնալ: Նա այդպես է որոշել։

**********

Հետևյալ առավոտյան Իսիդորան իրոք ճանապարհ ընկավ։ Դեռ հազիվ էր լույսը բացվել, երբ նա արդեն թամբի վրա էր։ Երկու ժամ էլ չանցած՝ մեքսիկուհին արդեն հեռու էր, բայց նա գնում էր ոչ թե Ռիո-Գրանդե տանող ուղիղ ճանապարհով, այլ Ալամո գետի ափի երկարությամբ։

ԳԼՈՒԽ LVI

ԿՐԱԿՈՑ ՍԱՏԱՆԱՅԻ ՎՐԱ

Ամբողջ գիշերը հիվանդն աչք չփակեց։ Նա մերթ պառկած էր մնում լուռ ու հանդարտ, մերթ շուռումուռ էր գալիս զառացանքի մեջ։ Ամբողջ գիշերը ծերունի որսորդը չհեռացավ նրանից և որսում էր նրա անկապ խոսքերի ամեն մի բառը։

Վեճ։ Գլխարկ։ Թիկնոց... Զեբի մտքերը պտույտ էին գալիս ասես ինչ-որ մթին ու խորհրդավոր լաբիրինթոսում։ Որսորդի ուշիմ միտքն իր օրում երբեք այդպիսի դժվարության առաջ չէր կանգնել։ Զեբ Ստումպը տնքում էր, զգալով իր անզորությունը։

Լուսադեմին, երբ լուսնի լույսը խառնվում էր լուսաբացի հետ, հնչեց թփուտների մեջ թափառող Թարայի երկար ու տխուր ոռնոցը։

Զեբը լույսը մարելով կամացուկ դուրս եկավ ու սկսեց ականջ դնել։ Արևադարձային թփուտի մեջ գիշերային ձայները լռել էին։ Բայց ի՞նչն էր Թարային ստիպում ոռնալ։

Որսորդն սկզբում մի հայացք գցեց տան առջևի բացատի վրա, հետո դիտեց թփուտի եզրը, ապա սկսեց ուշի-ուշով զննել ծառերի ստվերները։ Ոչ մի բան չէր երևում: Երկնքի ֆոնի վրա ժայռն աչքի էր ընկնում իր մռայլ գծագրությամբ: Լեռնային ռելիեֆի գիծը մեղմանում էր այնտեղ աճած ծառերի գագաթների գծագրությամբ։ Վերևում, դարափուլի հետևը, փռված էր մի հարթություն: Լուսինը պայծառ լույս էր սփռում ուղիղ ժայռի վրա և, շրջակայքն այնքան պարզ էր երևում, որ թվում էր, թե օձն էլ չէր կարող սողալ առանց նկատվելու։

Բայց ոչ մի տեղ ոչ ոք չկար։

Ինչ-որ ձայն լսվեց, որ գալիս էր հարթության կողմից և կարծես հեռու չէր ժայռից։ Դա նման էր քարերին զարկվող պայտի չխկոցի։

Այդպես թվաց Զեբին։

Եվ ծերունի որսորդը չէր սխալվել։ Շուտով ծառերի հետևից իսկապես մի ձի երևաց, որի վրա նստած էր մի մարդ: Երկնքի շափյուղյա ֆոնի վրա ձիավորը գծագրվում էր որպես սև ուրվագիծ։ Նրա մարմինը երևում էր միայն թամբից մինչև ուսերը։ Ուսերից վերև ոչինչ չէր երևում։

Զեբ Ստումպն աչքերը տրորեց, բայց ձիավորն էլի նույնն էր մնում։

Երկար ժամանակ Զեբն ապշած նայում էր տարօրինակ ձիավորին, որը գլուխ չուներ։

Սա ուրվական չէր, ոչ էլ զառանցանք: Ձիավորը հեռանում էր դանդաղ և աստիճանաբար։ Սկզբում դարափուլի ծառերի հետևը ծածկվեց ձիու գլուխը, հետո՝ պարանոցը, իրանի առջևի մասը, ապա նաև ձիավորը՝ մարդու այդ ուրվականային, հրեշավոր կերպարանքը։

— Հովսափա՜թ,— գոչեց որսորդը շշմած։

Այս բացականչությունը նա կրկնում էր ամեն անգամ, երբ որևէ բանից հուզված էր լինում։ Իսկ այժմ, չնայած իր անվեհերությանը, նա համակված էր սոսկումով։

Մի պահ Զեբը կանգնել էր լուռ, ասես լեզուն կապվել էր հրեշավոր տեսարանից:

— Գրո՛ղը տանի,— վերջապես գոչեց նա։— Իռլանդացին, երևում է, ճիշտ է եղել։ Ես կարծում էի, թե հարբած վիճակում աչքին է երևացել։ Բայց ո՛չ։ Նա իսկապես որ տեսել է այնպես, ինչպես ես տեսա։ Զարմանալի չէ, որ տղան վախեցել է։ Հենց իմ ջանն էլ դող ընկավ։ Հովսափա՜թ։ Ի՞նչ կարող է լինել սա,— կրկնեց Զեբը մի պահ մտածելուց հետո։– Սատանի բաժին լինեմ, եթե որևէ կերպ այս հանելուկը չլուծեմ։ Թե որ ցերեկ լիներ, մի լավ կդիտեի այդ ձիավորին։ Պետք է փորձել մոտենալ նրան։ Հուսով եմ, որ ինձ չի ուտի, եթե նույնիսկ ինքը՝ սատանան լինի, իսկ եթե անգլուխ ձիավորն իսկապես սատանա է, ապա ես դեռ կփորձեմ՝ իմ գնդակը նրան ցած կգցի՞ թամբից, թև ոչ։ Դե գնանք ու ավելի մոտիկից ծանոթանանք այդ պիղծին, ով էլ լինի նա:

Այս ասելով որսորդն ուղղվեց դեպի այն շավիղը, որը տանում էր դարափուլ ափը։

Հրացանն իր հետ էր. նա այն վերցրել էր, երբ շան ոռնոցը լսելով դուրս էր թռել խրճիթից։ Զեբն իր հաշիվը լավ էր արել. զառիվեր շավիղով բարձրանալով՝ նա շուտով տեսավ ձիավորին։ Ձիավորը կանգ էր առել ուղիղ զառիթափի գլխին։

Այս հանդիպումից Զեբը ցնցվեց։

Սակայն նա հաստատ որոշել էր կատարել իր մտադրությունը. նա պետք է իմանար՝ ո՛վ է դա, մա՞րդ, թե սատանա։

Զեբը հրացանը ձեռքն առավ ու նշան բռնեց։ Մի վայրկյան ևս՝ և գնդակը կծակեր խորհրդավոր ձիավորին։ Բայց որսորդի գլխում մի միտք ծագեց. գուցե այդպիսով ինքն սպանությո՞ւն կգործի։ Զեբը հրացանի փողն իջեցրեց և մի րոպե տատանվում էր։

— Ա՛լլո, անծանո՜թ,— գոռաց նա։— Շատ ուշ ժամի եք դուք այստեղ պտույտ գալիս։ Եվ այդ որտե՞ղ եք մոռացել ձեր գլուխը։

Պատասխան չեղավ։ Միայն ձին մարդու ձայն լսելով փնչացրեց։

— Լսեցե՜ք, անծանո՜թ։ Ձեզ հետ խոսում է ծերունի Զեբ Ստումպը՝ Կենտուկի նահանգից։ Նա այն մարդկանցից չէ, որոնց հետ կարելի է կատակ անել: Ես ուզում եմ, որ դուք բացատրեք ձեր այդ ֆոկուսը: Եթե դուք մեռած եք ձևանում, ապա խնդրում եմ բարձրացնեք ձեր ձեռը: Դե՛հ, պատասխանեցե՛ք, թե չէ կկրակեմ։

Նորից ոչ մի պատասխան:

— Գրո՛ղը տանի ձեզ,– գոչեց որսորդը:— Էլի վեց վայրկյան։ Ես ձեզ վեց վայրկյան եմ տալիս, և եթե այդքան ժամանակում ինձ պատասխան չտաք, կկրակեմ: Եթե դուք պարզապես խրտվիլակ եք, ուրեմն այդ ձեզ չի վնասի։ Իսկ եթե սատանա եք, ապա այդ էլ երևի ձեզ վնաս չի պատճառի: Բայց եթե մարդ եք և մեռելի դեր եք խաղում, ապա ուրեմն արժանի եք գնդակի ձեր հիմարության համար։ Դե՛հ, պատասխան տվեք,— շարունակեց նա ավելի ու ավելի աճող վրդովմունքով։— Լսո՞ւմ եք, թե չէ։ Չե՞ք ուզում։ Լա՛վ։ Ես կրակում եմ։ Մեկ, երկու, երեք, չորս, հինգ, վեց:

Սրան հետևեց կրակոցը։

Որպես այդ կրակոցին պատասխան՝ ձին կատաղորեն վրնջաց, իսկ ձիավորն առաջվա պես անվրդով նստած էր թամբին:

Ձին հեռու սլացավ, իսկ Զեբը շվարած՝ տեղում կանգնած մնաց։

Մի քանի վայրկյան նա շարժվել չէր կարողանում, կանգնել էր մեխվածի պես:

Ծերունի որսորդը սարսափից քար էր կտրել։ Նա լիովին համոզված էր, որ իր գնդակը սրտին է դիպել, կամ, համենայն դեպս, այնտեղ, որտեղ մարդու սիրտը պիտի լինի։

Զեբն ուզում էր փախչել, բայց չէր կարող: Բոլորովին քար կտրած նայում էր հեռացող հրաշքին։ Երբ անգլուխ ձիավորը հեռացավ, միայն այն ժամանակ ծերունին իր մեջ ուժ զգաց, որպեսզի վերադառնա խրճիթ, և միայն այդ հարկի տակ հասնելուց հետո այնքան ուշքի եկավ, որ կարող էր հանգիստ մտածել այդ տարօրինակ դեպքի մասին։

Երկար ժամանակ նա չէր կարողանում ազատվել այն մտքից, թե դա սատանա էր։ Սակայն վերջ ի վերջո առողջ դատողությունը համոզեց, որ այդ ենթադրությունը բոլորովին անհավանական է: Բայց թե ինչ բան էր դա, այնպես էլ նա հասկանալ չկարողացավ։

***********

Լույսը բացվում էր։ Ժամանակն էր Ֆէլիմին արթնացնելու, որպեսզի այժմ էլ նա նստի հիվանդի անկողնի մոտ։ Իռլանդացին, որ արդեն բոլորովին ուշքի էր եկել, սիրով ընդունեց այդ պարտականությունը։ Բայց նախքան իր տեղը անփորձ փոխարինողին զիջելը, ծերունի որսորդը նորից վերքերը փաթաթեց։

Զեբը լավ գիտեր բույսերի բուժիչ հատկությունները։ Նա վերքերին դրեց կակտուսի մի տեսակ, որը հայտնի է nopaL անունով։ Ծերունին փորձից գիտեր, որ այդ բույսի հյութը բուժիչ ներգործություն կունենա, և մի օրից հետո վերքերը կսկսեն բուժվել, իսկ երեք օրից հետո բոլորովին առողջացած կլինեն։

Կակտուսների հայրենիքի բնակիչների մեծ մասի պես Զեբն էլ թերահավատ էր բժիշկների նկատմամբ, նա ոչ մի դեպքում հիվանդի վրա ոչ մի բժիշկ չէր հրավիրի, ,եթե նույնիսկ դա հնարավոր լիներ։ Բացի դրանից, ծերունի հեքիմը ոչ մի վտանգ չէր տեսնում այդ վերքերից։ Մորիս Ջերալդի համար ուրիշ վտանգ կար։

— Դե՛հ, միստր Ֆելիմ,— ասաց Զեբը վերքերը փաթաթելուց հետո,— մենք արինք այն ամենը, ինչ կարող էինք անել այս գործում, իսկ հիմա հարկավոր է մտածել, թե ինչպես կերակրենք հիվանդին։ Որևէ ուտելիք կգտնվի՞ քեզ մոտ։

— Ոչինչ չկա, միստր Ստումպ։ Բայց ամենավատն այն է, որ ոչ մի կաթիլ գինի չկա։

— Ախ դու, անպե՛տք, ախր դա քո արածն է,— բարկացած գոռաց Զեբը։— Դու չլինեիր՝ գինին կբավականացներ հիվանդության ամբողջ ժամանակամիջոցում։ Հիմա ի՞նչ անենք։

— Դուք իզուր եք ինձ նախատում, միստր Ստումպ, ես միայն փոքրիկ ջրամանից եմ խմել: Մեծ շիշը հնդիկներն են ցամաքեցրել, հավատացնում եմ ձեզ:

— Մի՛ փչիր։ Մի՞թե դու կարող էիր գոհանալ փոքրիկ ջրամանում եղածով։ Ես շատ լավ գիտեմ քո նզովյալ կոկորդը, այնպես որ դրան չեմ հավատա: Մեծ շշից էլ դու քիչ չես կուլ տվել։

— Երդվում եմ բոլոր սրբերով։

— Թող, խնդրեմ, քո սրբերին և իզուր մի՛ անհանգստացնի նրանց։ Խելքը գլխին ոչ մի մարդ այդ հեքիաթներին չի հավատա։ Վե՛րջ։ Վերջ տանք այս խոսակցություններին։ Դու քամել ես վիսկին, ուրիշ ոչինչ: Քսան մղոն ճանապարհ չես գնա վիսկի բերելու համար, իսկ ավելի մոտիկ ոչ մի տեղ չի ճարվի։ Ստիպված ենք յոլա գնալ առանց խմիչքի։

— Բա հիմա ի՞նչ անենք։

— Լռիր և լսիր ինչ որ կասեմ։ Առանց խմիչքի մենք յոլա կգնանք, բայց քաղցից սատկելու հիմք չկա։ Ես չեմ կասկածում, որ մեր հիվանդը շատ քաղցած կլինի: Իսկ ինչ վերաբերում է ինձ, ես այնպես եմ քաղցած, որ պատրաստ եմ շնագայլ էլ ուտել, իսկ հնդկահավից արդեն հազիվ թե երես դարձնեմ: Դու մնա այստեղ և նստիր երիտասարդի մոտ, իսկ ես գնամ գետափ, տեսնեմ՝ գուցե հաջողվի որևէ բան խփել։

— Մի՛ անհանգստացեք, միստր Ստումպ, ես ամեն բան կանեմ, ինչ հարկավոր է։ Ազնիվ խոսք...

— Լռիր և թող խոսքս վերջացնեմ։

— Էլ ոչ մի խոսք չեմ ասի։

— Դե, այժմ ինձ լսիր։ Ես ուզում եմ, որ դու մի բան աչքաթող չանես: Ահա թե ինչ բան. եթե իմ բացակայության ժամանակ որևէ մեկը գա այստեղ, իսկույն ինձ իմաց տուր։ Ոչ մի րոպե չկորցնես, այլ իսկույն կհայտնես։ Տե՛ս, հա՜, ուշքդ գլխիդ պահիր։

— Այդ բոլորը լավ, բայց ես ինչպե՞ս անեմ այդ, միստր Ստումպ: Եթե դուք հեռու գնաք և իմ ձայնը չլսվի, ինչպե՞ս անեմ:

— Հույս ունեմ, որ շատ հեռու. գնալու կարիք չի լինի. վայրի հնդկահավ մոտերքում էլ դժվար չէ խփել... Բայց, ասենք, ի՛նչ իմանաս,— շարունակեց Զեբը մի րոպե մտածելուց հետո։— Քեզ մոտ հրացան կա՞։ Ատրճանակ էլ կլինի։

— Ոչ մեկը կա, ոչ մյուսը։ Մեր տերը տարել է իր հետ։

— Տարօրինակ է... Այո, դու իրավացի ես, գուցե և ես չլսեմ քո ձայնը:

Զեբն արդեն ուզում էր շեմքն անցնել, բայց կանգ առավ ու սկսեց մտածել։

— Գտա՜, — գոչեց նա մի պահ մտածելուց հետո։ — Հնարը գտա։ Տեսնո՞ւմ ես իմ պառավ զամբիկը։

— Ւնչպե՞ս չեմ տեսնում, միստր Ստումպ։ Իհարկե տեսնում եմ։

— Լավ։ Տես ինչ եմ ասում։ Ահա այնտեղ փշոտ կակտուսներ կան, բացատի ամենածայրին, տեսնո՞ւմ ես։

— Տեսնում եմ ինչպես բռիս մեջ։

— Կեցցե՛ս։ Հիմա լսիր։ Աչքդ դռանը պահիր։ Եթե իմ բացակայության ժամանակ որևէ մեկը գա, վազիր ուղիղ այդ կակտուսի մոտ, ամենափշոտ ճյուղերից մեկը կտրիր և խրիր իմ զամբիկի պոչի տակ։

— Աո՜ւրբ Պատրիկ։ Այդ ինչի՞ համար։

— Գիտե՞ս ինչ, Ֆելիմ, եթե որևէ մեկը գա այստեղ, ես այդ պետք է իմանամ։ Հեռու չեմ գնա, բայց և այնպես կարող է պատահել, որ քեզ չլսեմ։ Թող խրխնջա իմ զամբիկը. նրա ձայնը երևի քոնից ուժեղ կլինի։ Հասկացա՞ր, Ֆելիմ։ Դե՛, քեզ տեսնեմ, ամեն ինչ կանես այնպես, ինչպես ասացի։

Այս վերջին կարգադրությունն անելով ծերունի որսորդը հրացանն ուսը գցեց և խրճիթից դուրս գնաց։

«Չէ, այս ծերունին հիմար մարդ չի»,– մտածեց Ֆելիմը։

Հենց որ Զեբը մի քիչ հեռացավ, Ֆելիմն էլ դուրս եկավ խրճիթից և ժամապահի պես կանգնեց նրա շեմքում:

ԳԼՈԻԽ LVII

ՊԱՅՄԱՆԱԿԱՆ ԱԶԴԱՆՇԱՆ

Ֆելիմն այդպես երկար չսպասեց։ Տասը րոպե էլ չանցած նա սմբակների ձայն լսեց։ Ինչ-որ մեկը գետի ափով մոտենում էր խրճիթին։ Ֆելիմի սիրտը դող ընկավ. «Չլինի՞ դարձյալ նա է»։

Ծառերի թավ կանաչը նրան խանգարում էր լավ տեսնել մոտեցողին։ Սկզբում Ֆելիմը մտածեց վազել բացատ և Զեբի կարգադրությունը կատարել։ Բայց վախը նրան մեխել էր տեղում, և նա սիրտ չարեց շարժվել: Շուտով իռլանդացին համոզվեց, որ իր երկյուղն իզուր է եղել. անծանոթ ձիավորի գլուխն իր տեղն էր։

— Դե, իհարկե, այդպես է. նրա գլուխն ուսերի վրա է,— ասաց Ֆելիմը, երբ ձիավորը երևաց ծառերի հետևից և կանգ առավ բացատի դիմացի ծայրում։— Իսկական գլուխ է և այն էլ գեղեցիկ դեմքով: Բայց խեղճը ինչ-որ բանից դժգոհ է։ Կարելի է կարծել, թե հենց նոր է թաղել իր տատին։ Ի՜նչ հրաշալի տեսք ունի տղան։ Իսկ ոտքերը որքա՞ն մանր են... Սու՜րբ արդարներ, ախր սա կի՜ն է։

Ավելի ուշադիր նայելով, Ֆելիմը վերջնականապես համոզվեց, որ ինքը ճիշտ է որոշել անծանոթ ձիավորի սեռը։

**********

Դա Իսիդորան էր։

Ֆելիմն առաջին անգամ էր տեսնում մեքսիկուհուն, և աղջիկն էլ չէր ճանաչում նրան։ Ֆելիմը ճիշտ էր նկատել, որ աղջկա դեմքն ուրախ չէր։ Ընդհակառակն, նա տխուր էր, դեռ ավելին. նրա դեմքին հուսահատության կնիք կար։ Երբ Իսիդորան ծառերի հետևից երևաց, նրա հայացքում ինչ-որ երկյուղ էր արտացոլում։

Բացատ մտնելիս նրա դեմքը չպայծառացավ, այլ արտահայտում էր զարմանք՝ հիասթափության հետ խառնված։

— Չե՞մ սխալվել,– հարցրեց Իսիդորան անգլերեն, անվճռական տոնով։— Ներեցեք, բայց ես... կարծում էի, թե դոն Մորիսիոն այստեղ է ապրում։

— Դոն Մորիշո ասացի՞ք։ Ո՛չ։ Այստեղ այդպիսի մարդ չկա։ Դոն Մորիշո... Ես ճանաչում էի մեկին՝ Մորիշ ազգանունով, նա Բալլիբալահից հեռու չէր ապրում։ Միայն թե նրա անունը Դոն չէր, այլ Պատ։ Պատ Մորիշ էին կոչում նրան։

— Դոն Մորիսիո, Մո՜-րի՛ս, Մո՜-րի՛ս։

— Ա՜, Մորի՛ս։ Գուցե դուք հարցնում եք իմ տիրոջ՝ միստր Ջերալդի՞ մասին:

— Այո՛, այո՛։ Սինյոր Ջերալդ։

— Միստր Ջերալդը հենց այս խրճիթումն է ապրում, ավելի ճիշտ՝ նա այստեղ է գալիս վայրի ձիեր որսալուց հետո։ Նա այստեղ բնակություն է հաստատել միայն ժամանակավորապես, որսի համար։ Բայց եթե դուք տեսնեիք նրա գեղեցիկ տունը, որտեղ նա միշտ ապրում է, և նայեիք այն կապուտաչյա գեղեցկուհուն, որը կարոտում է նրան։ Խեղճ ազջիկը շարունակ արցունք թափելով նրա վերադարձին է սպասում։ Ա՜խ, եթե դուք տեսնեիք այն աղջկան։

Չնայած Ֆելիմի կոտրտված լեզվին, զրուցակիցը լավ հասկացավ նրա միտքը։ Հառաչանքի նման մի բան դուրս թռավ Իսիդորայի կրծքից, երբ Ֆելիմն արտասանեց «այն աղջկան» բառերը:

— Ես ամենևին չեմ ուզում տեսնել «այն աղջկան»,— շտապեց պատասխանել նա։— Ես ուզում եմ տեսնել սինյոր

Ջերալդին։ Տա՞նն է։

— Տա՞նն է՝ հարցնում եք։ Հարցն ուղղակի է դրված։ Ենթադրենք ասացի, որ տանն է։ Հետո ի՞նչ։

— Ես ուզում եմ նրան տեսնել։

— Ա՜, ա՛յ թե ինչ։ Ստիպված պիտի լինեք սպասել։ Հիմա հյուր ընդունելու ժամանակ չէ։ Միստր Ջերալդի մոտ, սիրելիս, կարելի է թողնել միայն բժշկին կամ քահանային։ Ւսկ ձեզ չեմ թողնի:

— Բայց ինձ խիստ կարևոր է տեսնել նրան։

— Հը՜մ, դուք ուզում եք տեսնե՞լ նրան։ Դա ձեզ չի հաջողվի։ Ֆելիմ Օ՚Նիլը քիչ է պատահում, որ գեղեցկուհիներին մերժի, մանավանդ ձեզ պես սևաչյա գեղեցկուհուն: Բայց ի՛նչ արած, եթե չի կարելի։

— Իսկ ինչո՞ւ չի կարելի:

— Քի՞չ պատճառներ են լինում։ Նախ՝ նրա համար, որ այժմ նա չի կարող հյուրեր ընդունել, մանավանդ՝ կնոջ։

— Բայց ինչո՞ւ, սինյոր, ինչո՞ւ:

— Որովհետև նա լրիվ հագնված չի։ Նրա հագին միայն մի շապիկ կա, չհաշվենք այն հին լաթերը, որոնցով ծերունի Զեբը փաթաթել է նրան։ Գրողը տանի, այդ լաթերն այնքան շատ են, որ ղրանցից կարելի էր մի ամբողջ զգեստ կարել նրա համար, և՛ պիջակ, և՛ ժիլետ, և՛ շալվար...

— Սինյոր, ես ձեզ չեմ հասկանամ...

— Ա՜խ, չե՞ք հասկանում։ Մի՞թե ես բավական պարզ չասացի, որ նա անկողնի մեջ է։

— Անկողնի մե՞ջ, այս ժամի՞ն: Հուսով եմ, որ ոչինչ չի...

— ...պատահե՞լ, ուզում եք ասել։ Դժբախտաբար պատահել է: Վատ բան է պատահել։ Նա դեռ շատ շաբաթներ ստիպված պիտի չինի պառկել վերմակի տակ։

— Օ՜, սինյոր, մի՞թե նա հիվանդ է:

— Ահա հենց այդ էլ ես ասում եմ ձեզ։

— Նշանակում է, նա հիվանդ է։ Օ՜, սըր, ասացեք, ինչո՞վ է հիվանդ նա և ինչո՞ւ է հիվանդացել։

— Լավ, բայց ես կարող եմ պատասխանել ձեր միայն մեկ հարցին, առաջինին։ Նրա հիվանդությունը սկսվել է վատ վերաբերմունքից, բայց ո՞վ է մեղավորը՝ աստված գիտե: Նրա ոտքը ցավում է։ Իսկ մաշկը այնպիսի վիճակումն է, որ ասես երկու տասնյակ չար կատուների հետ գցված է եղել տոպրակի մեջ։ Ա՜խ, եթե դուք տեսնեիք... Ախր մի սաղ տեղ չի մնացել։ Նույնիսկ ձեր թաթիկի չափ ողջ մաշկ չի մնացել նրա վրա։ Դեռ դրանից էլ վատը, նրա ուշքը վրան չի։

— Ուշքը վրան չի՞։

— Հենց այդպես։ Այնպես է շատախոսում, ինչպես չափից ավելի խմած մարդը։ Ա՛յ, ես կարծում եմ մի կաթիլ գինին լավ դեղ կլիներ նրա համար, բայց ի՛նչ արած, որ չկա։ Ջրամանն էլ է դատարակ, շիշն էլ։ Դուք ձեզ հետ գինի չունե՞ք։ Մի քիչ ագվարդիենտ. կարծեմ դուք այդպես եք կոչում: Պատահել է, որ ես դրանից վատն էլ եմ խմել: Ես հավատացած եմ, որ եթե այդ հեղուկից մի կում լիներ, շատ կօգներ իմ տիրոջը: Դե, ճիշտն ասացեք, տիրուհի, չունե՞ք գոնե մի կաթիլ:

-Ոչ, սինյոր, ես ոչ մի կաթիլ գինի չունեմ։

-Ափսո՜ս։ Միստր Մորիսի համար եմ ցավում։ Դա նրան շատ օգտակար կլիներ:

-Բայց, սինյոր, մի՞թե ճիշտ եք ասում, որ չի կարելի նրան տեսնել:

— Անպայման ճիշտ։ Եվ ի՞նչ կարիք էլ կա։ Միևնույն է, նա ձեզ իր տատից չի տարբերի: Կրկնում եմ, որ նրա հետ վատ են վարվել, և նրա ուշքը վրան չի:

— Ուրեմն առավել ևս պետք է նրան տեսնեմ։ Գուցե կարող եմ օգնել... ես նրան պարտական եմ...

— Օ՜, դուք նրան պարտական եք և ուղում եք պարտքը վճարե՞լ։ Դե, դա արդեն բոլորովին ուրիշ բան է։ Բայց այդ դեպքում էլ կարիք չկա նրան տեսնելու։ Ես նրա հավատարիմ մարդն եմ, և նրա բոլոր գործերն իմ ձեռքով են անցնում։ Ճիշտ է, գրել չգիտեմ, բայց ստացականի վրա կարող եմ խաչ դնել, իսկ դա միանգամայն բավական է փաստաթղթի համար: Վստահորեն վճարեցեք ինձ փողը. խոսք եմ տալիս, որ իմ տերը երբեք երկրորդ անգամ չի պահանջի ձեզանից: Եվ հիմա դա շատ ժամանակին կլինի. շուտով մենք այստեղից գնալու ենք, և փողը մեզ պետք է։ Դե ուրեմն, եթե փողը ձեզ մոտ է, մնացածը կճարենք. թուղթ, գրիչ ու թանաք մեր խրճիթում կգտնվի: Միայն ասացեք, որ համաձայն եք, և ևս ձեզ ստացական կտամ։

— Ո՛չ, ո՛չ, ո՛չ: Ես փողի մասին չեմ խոսում։ Դա երախտագիտության պարտականություն է։

— Ա՜խ, միայն երախտագիտությա՜ն։ Դե, այդպիսի պարտքը դժվար չի վճարել։ Ստացական էլ պետք չի։ Բայց հիմա այդպիսի պարտքեր վճարելու ժամանակը չի։ Իմ տերը, միևնույն է, ոչինչ չի հասկանա։ Երբ նա ուշքի կգա, ես իրեն կասեմ, որ դուք եղել եք այստեղ։ Ուրիշ բան չի պահանջվում ձեզանից։

— Բայց ես պետք է տեսնեմ նրան։

— Այ քեզ բա՜ն։— Պե՛տք է։ Ինձ այստեղ պահակ են կանգնեցրել և խիստ պատվիրել, որ ոչ ոքի ներս չթողնեմ:

— Դա չէր կարող ինձ վերաբերել։ Ես նրա բարեկամն եմ։ Դոն Մորիսիոյի բարեկամը։

— Ֆելիմ Օ՚նիլը որտեղի՞ց իմանա այդ։ Թեպետև դուք տեսքով շատ լավն եք, բայց կարող եք դուրս գալ նրա ոխերիմ թշնամին:

— Բայց ես պետք է նրան տեսնեմ։ Ես այդպես եմ ուզում, և կտեսնեմ։

Այս ասելով Իսիդորան ցած թռավ թամբից և ուղղվեց դեպի դուռը։

Իր զրուցակցի դեմքի վճռականությունը տեսնելով՝ իռլանդացին հասկացավ, որ հասել է Զեբ Ստումպի կարգադրությունը կատարելու ժամանակը։ Շտապ մտնելով խրճիթ, Ֆելիմն այնտեղից դուրս եկավ տոմագավկով զինված և վճռական քայլելով առաջ շարժվեց, բայց և հանկարծ կանգ առավ, որովհետև կինը իր ատրճանակը մեկնեց ուղիղ նրա քունքին։

— Abajo la hacha!— գոռաց Իսիդորան։— Վախկոտ թշվառակա՛ն, փորձիր միայն ձեռք րարձրացանել ինձ վրա, և դու կմեռնես։

— Հարձակվել ձեզ վրա՞, տիրուհի,— մրմնջաց Ֆելիմը, վախից մի փոքր ուշքի գալով։— Աո՜ւրբ կույս: Այս զենքը ամենևին էլ ձեր դեմ չի ուղղված։ Երդվում եմ բոլոր սրբերով։

— Հապա ինչո՞ւ եք վերցրել,— հարցրեց մեքսիկուհին, հասկանալով իր սխալը և ատրճանակն իջեցնելով։— Ինչի՞ համար այդպես զինվեցիք։

— Երդվում եմ, տոմագավկը վերցրել եմ միայն նրա համար, որ կակտուսի ճյուղ կտրեմ, ա՛յ, որ այնտեղ բուսել է։ Ես պետք է այն ձիու պոչի տակ խրեմ: Դուք հո դրան դեմ չե՞ք լինի։

Աղջիկը լռեց: Նա չգիտեր ինչպես հասկանալ այդ տարօրինակ մտադրությունը:

Նրա առաջ կանգնած անճոռնի կերպարանքը հազիվ թե կարող էր վախ պատճառել։ Իռլանդացու ամբողջ տեսքը, նրա շարժումները ավելի շուտ ծիծաղաշարժ էին, քան սպառնական։

— Լռությունը համաձայնության նշան է,— հանգստացած ասաց Ֆելիմը:

Նա բացատի միջով վազեց և ճշտությամբ կատարեց ծերունի Զեբի բոլոր պատվերները։

Զամբիկի վայրի խրխինջը խառնվեց նրա սմբակների դոփյունին։ Դրան էլ արձագանքեց շան ոռնոցը։

Իսիդորան կանգնել էր լուռ տարակուսանքի մեջ։ Քանի դեռ շարունակվում էր այդ դժոխային աղմուկը, միտք չկար բացատրություն ստանալու փորձ անել։

Ֆելիմը վերադարձավ խրճիթի դռան մոտ և լիակատար գոհ տեսքով գրավեց իր տեղը, ինչպես դերը լավ խաղացող դերասան։

ԳԼՈՒԽ LVIII

ԹՈՒՆԱՎՈՐՎԱԾ ՀԱՄԲՈՒՅՐ

Մոտ տասը րոպե տևեց այդ վայրի համերգը։ Զամբիկը ճղղում էր կիսամորթ խոչկորի պես, շունն արձագանքում էր նրան կցկտուր ու թախծոտ հաչոցով։ Այդ ձայները լսվում էին մի մղոնից էլ հեռու։ Եվ քանի որ Զեբ Ատումպը հազիվ թե դրանից շատ հեռացած լիներ, այդ ձայները, իհարկե, նրա ականջին էլ հասան։

Պարզվեց, որ Մորիսը մի պաշտպան էլ ունի, որը մոլեգնաբար պաշտպանում էր խրճիթի մուտքը։ Դա Թարան էր։ Նա ևս անվստահություն էր զգում դեպի այդ անկոչ հյուրը: Մեքսիկուհու շարժումները շանը թվում էին թշնամական, և նա ուղիղ Ֆելիմի առջև կանգնած սպառնագին փակել էր խրճիթի մուտքը։

Իսիդորան չէր ուզում ծայրահեղ քայլի դիմել։

Նա ասես տեղում մեխված կանգնել ու սպասում էր։ Չէր կասկածում, որ այդպիսի բուռն նախաբանին հաջորդելու է համապատասխան վերջավորություն։ Խիստ շահագրգռված լինելով՝ նա համբերությամբ սպասում էր այդ ներկայացման վախճանին։ Անզոր տարակուսանքի արտահայտությամբ նա այնքան կանգնեց, մինչև որ, վերջապես, ծառերի արանքում երևաց մի վիթխարի մարդ՝ խունացած բաճկոնը հագին, երկար հրացանն ուսին։

Իսիդորային նկատելով նա ինչ-որ խոսք նետեց ատամների արանքից, բայց թե ինչ՝ անկարելի էր լսել դեռևս շարունակվող աղմուկի մեջ։ Ստումպն արագ մոտեցավ ձիուն, նրա պոչը բարձրացրեց և անասունին ազատեց տանջանքներից։ Լռություն տիրեց։ Բայց Իսիդորան դեռ ոչինչ չէր հասկանում:

Հենց որ Ստումպը սպառնական տեսքով կտրուկ շուռ եկավ դեպի խրճիթը, Ֆելիմի ինքնագոհությունն իսկույն չքացավ։ Նույնիսկ աղջկա ներկայությունը չէր կարող կանգնեցնել Ստումպի հայհոյանքների հեղեղը:

— Ա՜խ, դո՛ւ, հիմա՛ր, իռլանդական ապուշ։ Մի հարցնող լինի՝ ինչի՞ համար ինձ կանչեցիր այստեղ։ Հենց նոր ես նշան էի բռնել մի ահագին հնդկահավի, որ երեսուն ֆունտից պակաս չէր լինի։ Բայց հրացանի ոտքը դեռ չքաշած՝ զամբիկի նզովյալ ոռնոցը խրտնեցրեց նրան։ Հիմա հո կորավ մեր նախաճաշը։

— Բայց, միստր Ստումպ, դուք ինքներդ էիք ասել, որ եթե որևէ մեկը գա խրճիթի մոտ...

— Ա՛յ թե դմբոն է հա՜։ Մի՞թե դա կանանց էլ էր վերաբերում, հիմարի՛ գլուխ։

— Բայց ես ի՛նչ իմանայի, թե սա կին է։ Մի տեսնեիք, թե ինչպես էր ձի հեծել։ Իսկական տղամարդու նման։

— Հետո ի՞նչ։ Բոլոր մեքսիկուհիներն էլ այդպես են ձի նստում։ Իսկ սրան ես մի քանի անգամ տեսել եմ և լսել եմ սրա մասին։ Չգիտեմ, թե ինչն է սրան ստիպել այստեղ գալ։ Եվ դժվար թե ինքը կարողանար բացատրել այդ. նա խոսում է միայն իրենց մեքսիկական լեզվով։ Իսկ ես այդ լեզվից ոչինչ չեմ հասկանում և չեմ էլ ուզում հասկանալ։

— Դուք սխալվում եք, միստր Ստումպ։ Նա անգլերեն էլ է խոսում... Ճիշտ չե՞մ ասում, տիրուհի։

— Մի քիչ,— պատասխանեց մեքսիկուհին, որ մինչ այդ լուռ կանգնած լսում էր։

— Ա՜խ,— թեթևակի շփոթվելով գոչեց Զեբը:— Ներեցեք ինձ, սինյորիտա։ Դուք մի քիչ խոսո՞ւմ եք անգլերեն։ Ավելի լավ։ Այդ դեպքում կարող եք ինձ ասել. ինչո՞ւ եք այստեղ եկել։ Հուսով եմ, որ չե՞ք մոլորվել։

— Ոչ, սինյոր.— պատասխանեց աղջիկը փոքր-ինչ անվճռական։

— Այդ դեպքում ձեզ ի՞նչ է հարկավոր այստեղ։

— Ինձ, սինյոր... ինձ... Սա դոն Մորիսիո Ջերալդի տո՞ւնն է։

— Այո, այդպես է։ Թեև այս խրճիթը դժվար է տուն անվանել, բայց այդպես է։ Ենթադրում եմ, որ դուք ուզում եք տեսնել խրճիթի տիրո՞ջը։

— Օ՜, այո, սինյոր։ Հենց դրա համար էլ ես եկել եմ այստեղ։

— Դե ինչ կա որ, կարծում եմ առարկություն լինել չի կարող։ Հուսով եմ, որ դուք որևէ չար մտադրություն չունեք, չէ՞։ Միայն թե արժե՞ նրա հետ խոսել։ Ախր նա ձեզ իր ներբանից չի տարբերի։

— Նա հիվա՞նդ է։ Որևէ դժբախտությո՞ւն է պատահել նրան։ Այս զորականն ինձ այդպես էր ասում։

— Այո, ես եմ ասել,— հպարտ-հպարտ միջամտեց Ֆելիմը, որին շատ դուր եկավ, որ իրեն զորական անվանեցին։

— Ճշմարիտ է, — պատասխանեց Զեբը։— Նա վիրավորված է։ Եվ հենց հիմա նա մի քիչ զառանցանքի մեջ է։ Կարծում եմ, որ լուրջ բան չկա։ Պետք է հուսալ, որ շուտով ուշքի կգա:

— Օ՜, սըր, ես կարող եմ գթության քույր լինել։ Խե՜ղճ տղա։ Թույլ տվեք ինձ ներս մտնել, և ես կսկսեմ խնամել նրան։ Ես նրա սրտակից բարեկամն եմ։

— Էհ, ի՛նչ կա որ։ Ես դրա մեջ մի վատ բան չեմ տեսնում։ Ասում են, որ հիվանդին խնամելը կնոջ գործ է։ Բայց ես վերջին ժամանակներս, այն օրից, ինչ Միսիսիպիի ափին թաղեցի իմ պառավին, հնարավորություն չեմ ունեցել ինձ վրա ստուգելու այդ: Եթե դուք ուզում եք հիվանդի անկողնի մոտ նստել, խնդրե՜մ, նստեցեք, քանի որ դուք ձեզ կոչում եք նրա բարեկամը։ Կարող եք մոտը մնալ, մինչև մենք կվերադառնանք։ Միայն թե նայեցեք, որ նա մահճակալից դուրս չցատկի, և թույլ չտաք որ իր փաթաթանները պոկոտի։

— Վստահեցեք ինձ, ոըր: Ես կպաշտպանեմ նրան որքան կարող եմ։ Բայց ասացեք, ինչպե՞ս է պատահել այս ամենը։ Հնդիկնե՞րն են արել։ Բայց այս մոտերքում հնդիկներ չկան։ Գուցե որևէ մեկի հետ կռվե՞լ է։

— Դրա մասին, սինյորիտա, ես էլ այնքան գիտեմ, որքան դուք։ Երևում է, որ նա կռիվ է ունեցել շնագայլերի հետ, բայց թե ծնկին ինչ է պատահել՝ ոչ ոքի հայտնի չէ։ Շնագայլերն այստեղ գործ չունեն։ Ես նրան երեկ գտա այստեղից հեռու մի թփուտում։ Նա մինչև գոտին ջրի մեջ էր կանգնած, իսկ ափից նրա վրա ցատկել էր ուզում մի չալպտուրիկ գազան, որին դուք, մեքսիկացիներդ վագր եք կոչում։ Դե, պարզ է, ես Մորիսին փրկեցի այդ փոքրիկ վտանգից, բայց թե դրանից առաջ ինչ է եղել՝ ինձ համար խոր գաղտնիք է մնում։ Տղան գիտակցությունը կորցրել է, և հիմա նրանից բան իմանալ չի լինի։ Դրա համար էլ մեզ մնում է միայն սպասել։

— Բայց դուք, սըր, համոզվա՞ծ եք, որ լուրջ բան չկա, նրա վերքերը վտանգավոր չե՞ն։

— Ոչ։ Միայն մի քիչ տենդի մեջ է։ Ւնչ վերաբերում է վերքերին, դատարկ չանգռվածքներ են։ Հույս ունեմ, որ մի շաբաթից հետո նա բոլորովին առողջ կլինի։

— Օ՜, ես քնքշությամբ կխնամեմ նրան։

— Դուք շատ բարի եք, միայն թե... միայն թե...

Զեբն սկսեց տատանվել։ Նրա գլխում հանկարծ մի միտք ծագեց, հետո էլ եկան ուրիշ մտքեր։ Ահա թե ինչ էր մտածում նա. «Ինչպես երևում է, սա հենց այն աղջիկն է, որը Մորիսի համար ուտելեղեն էր ուղարկել հյուրանոց։ Կասկած չի կարող լինել, որ սա սիրահարված է Մորիսին։ Դա պարզ է։ Սիրահարված է մինչև ականջները։ Մյուսը նույնպես։ Պարզ է նաև այն, որ Մորիսը երազում է այն մյուսի մասին, ոչ թե սրա։ Լավ կլինի, եթե ես այս սևաչյա գեղեցկուհուն համոզեմ չգնա նրա մոտ, որպեսզի չլսի նրա սիրային զառացանքները»։

— Բայց, միսս,— վերջապես դարձավ նա մեքսիկուհուն, որը վառվում էր անհամբերությունից,— չե՞ք գտնում, որ ձեզ համար ավելի լավ կլիներ տուն վերադառնալ։ Կգաք այստեղ այն ժամանակ, երբ նա լավացած կլինի։ Ախր նա ձեզ հիմա չի էլ ճանաչի։ Իսկ նրան խնամելու համար մնալը միտք չունի. նա այնքան էլ լուրջ հիվանդ չէ և մեռնելու միտք չունի։

— Այդ ոչինչ, որ ինձ չի ճանաչի։ Միևնույն է, ես պետք է նրան տեսնեմ։ Գուցե նրան որևէ բան է հարկավոր։ Ես ամեն ինչ կճարեմ։

— Նշանակում է, դուք որոշել եք մնալ, — ասաց Զեբը մտախոհ։— Դե, ինչ արած, ձեր գործն է։ Միայն թե չնեղանաք նրա խոսքերից. նա զառանցանքի մեջ խոսելու է սպանության և ուրիշ բաների մասին։ Դա բնական բան է, երբ մարդ զառանցում է, մանավանդ երբ վիրավորված է։ Բացի դրանից, դուք ուրիշ բան էլ կլսեք. նա երևի շատ կխոսի մի կնոջ մասին, շարունակ նրան է հիշում։

— Կնոջ մասի՞ն։

— Այո, մի կնոջ։ Դուք նրա անունն էլ կլսեք։

— Նրա անո՞ւնը։ Սինյոր, ի՞նչ է նրա անունը։

— Ինչպես երևում է, դա նրա քրոջ անունն է։ Ես նույնիսկ հավատացած եմ, որ նա հենց իր քրոջն է հիշում։

— Միստր Ստումպ, դուք այդ միստր Մորիսի մասի՞ն եք ասում,— հարցրեց Ֆէլիմը ։

— Լռի՛ր, հիմա՛ր։ Խնդրեմ մեջ մի՛ ընկիր։ Դա քո խելքի բանը չէ։ Եկ ինձ հետ։ Ես ուզում եմ, որ դու մի քիչ ինձ հետ պտտվես։ Երբ ես գետի ափով վեր էի բարձրանում, մի բոժոժավոր սպանեցի և թողի այնտեղ։ Դու այդ բոժոժավորը տուն կբերես, եթե արդեն որևէ պարազիտ չի փախցրել այն։

— Բոժոժավո՞ր։ Դուք ուղում եք ասել՝ բոժոժավոր օ՞ձ։

— Հա, ի՛նչ կա որ։

— Բայց դուք հո չե՞ք ուտելու այն, միստր Ստումպ։ Դրանից հո կարելի է թունավորվե՞լ։

— Շա՜տ բան ես հասկանում։ Այնտեղ էլ թույն չի մնացել։ Ես գլուխը կտրեցի, նրա հետ էլ ամբողջ թույնը:

— Թո՛ւհ։ Միևնույն է, ես մի թիքա էլ այն գարշելուց բերանս չեմ դնի, թեկուզ սովից մեռնելիս լինեմ։

— Է՛հ, մեռնում ես՝ մեռի։ Ո՞վ է քեզ ստիպում ուտել։ Ես միայն ուզում եմ, որ դու օձը տուն բերես։ Դեհ, եկ և արա ինչ որ քեզ ասում են։ Թե չէ՝ տես, ես քեզ կստիպեմ իժը կուլ տալ գլխով ու ամբողջ փոր ու փսորով։

— Ազնիվ խոսք, միստր Ստումպ, մտքովս էլ չի անցել չլսել ձեզ։ Հավատացնում եմ՝ Ֆելիմ Օ՚Նիլը կկատարի ինչ որ դուք ասեք։ Ես պատրաստ եմ նույնիսկ օձը կուլ տալու։ Սո՜ւրբ Պատրիկ, թողություն տուր մեղապարտիս։

— Վե՛րջ տուր հիմարություններ դուրս տալուդ։ Դե՛հ, գնանք։

Ֆելիմն այլևս ոչինչ չասաց և հնազանդորեն որսորդի հետևից գնաց անտառ։

**********

Ւսիդորան խրճիթ մտավ և մոտեցավ հիվանդի անկողնին։ Նա կրքոտ համբույրներով ծածկեց երիտասարդի ջերմ ճակատը և ցամաքած շրթունքները։ Բայց հանկարծ ետ նետվեց, ինչպես կարիճ խայթած լիներ։ Այն, ինչ նրան ստիպեց ետ նետվել, ավելի վատ բան էր, քան կարիճի թույնը։ Դա ընդամենը մեկ բառ էր, մի կարճ բառ։

ԳԼՈԻԽ LIX

ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԽՐՃԻԹՈՒՄ

Այն օրը, երբ Լուիզա Պոյնդեքստերն ազատեց Միգուել Դիազին, մռայլ օր էր աղջկա համար, երևի ամենամռայլ օրը նրա կյանքում։

Կորցրած եղբոր վշտին ավելանում էր անհանգստությունը սիրած մարդու նկատմամբ։ Խանդը կրկնապատկում էր վիշտը։ Եվ դրա պատճառը Իսիդորայի նամակն էր Ջերալդին։

Նամակի բովանդակությունից երևում էր, որ Մորիս Ջերալդի և մեքսիկուհու հարաբերություններն ավելի մտերմական են եղել, քան Մորիսն էր ասում։ Նշանակում է Մորիսը խաբել է նրան։ Հակառակ դեպքում ինչո՞ւ պետք է այդ աղջիկն այսպես պարզ գրեր իր զգացմունքների մասին։ Նամակի մեջ բարեկամության մասին ակնարկ անգամ չկար։ Նրանից ամբողջովին կրքոտ սեր էր բուրում։

Եվ հետո այդ տեսակցությո՜ւնը։

Ճիշտ է, աղջիկը միայն խնդրանքով է դիմում նրան, բայց դա միայն ձև է, ինքնավստահ կնոջ կոկետություն։ Նամակը վերջանում էր արդեն ոչ թե խնդրանքով, այլ՝ հրամայական տոնով.

«Դե կգաք, ես սպասում եմ ձեզ»։

Կարդալով այս տողերը, Լուիզան անգթորեն ճմրթեց նամակը։

— Այո՛, այժմ ինձ համար ամեն ինչ պարզ է,— գոչեց նա դառնությամբ։— Առաջին անգամը չէ, որ նա արձագանքել է այսպիսի խնդրանքի։ Առաջին անգամը չէ, որ նրանք հանդիպել են այստեղ։ «...Ես կսպասեմ իմ հորեղբոր տան հետևի բլրի գլխին»։ Սա նրանց մշտական հանդիպումների տեղն է։

Այսպիսի բուռն ապրումների երկար ժամերից հետո կրեոլուհին սկսեց փոքր-ինչ հանգստանալ և ավելի խելամիտ դատել։ Նամակը նորից կարդաց և սկսեց խորհել նրա մասին։ Այնուամենայնիվ էլի մի հույս մնում էր. կարող է պատահել, որ Մորիս Ջերալդը սետլմենտում չի եղել։

Ստեղծված դրության մեջ Լուիզա Պոյնդեքստերի համար շատ դժվար էր այդ բանն ստուգել, բայց ուրիշ ելք չկար։ Եվ հենց որ աղջամուղջն իջավ, նա իր մուստանգը հեծած գնաց սետլմենտ ու կանգ առավ պանդոկի դռան առաջ։

Այդ երեկո ավանը բոլորովին դատարկ էր։ Նրա բոլոր բնակիչները ցրվել էին։ Ոմանք հանցագործության հետքերը գտնելու էին գնացել, ուրիշները արշավի էին դուրս եկել կոմանչների դեմ։ Օբերդոֆերը Լուիզայի դատապարտելի արարմունքի միակ վկան էր։

Իմանալով, որ ինքն առաջինը չէ տեղեկություններ հարցնում Մորիս-մուստանգերի մասին, որ իրենից առաջ մի ուրիշ կին էլ տվել է նույն հարցերը, Լուիզան հուսակտուր շուռ եկավ դեպի Կասա-դել-Կորվո։

Ամբողջ գիշերը նա շուռումուռ էր գալիս և հանգիստ չուներ։ Ինքնամոռացության կարճ րոպեներին էլ նրան կոշմարային երազներն էին տանջում։

Առավոտը նրան հանգստություն չբերեց, բայց առավոտվա հետ եկավ նրա վճռականությունը՝ հաստատուն, համարձակ, համարյա հանդուգն վճռականություն։

Լուիզա Պոյնդեքստերը ուրիշ ոչ մի ելք չէր տեսնում, բացի Ալամոյի ափերը գնալը։ Չկար մեկը, որը ետ պահեր նրան այդ մտքից, չկար մեկը, որն ասեր՝ «Ո'չ»։

Սպանության գործով որոնումները շարունակվում էին ամբողջ գիշերը, և դեռ ոչ ոք չէր վերադարձել։

Լուիզան ուզում էր իմանալ ամբողջ ճշմարտությունը։ Երկուսից մեկը. կամ այդ ճշմարտությունը կհանգստացնի նրա սիրտը, կամ կփշրի այդ սիրտը։ Նույնիսկ վերջինս նրան ավելի լավ էր թվում այն տանջալից կասկածներից, որոնց մեջ նա խորովվում էր անօգնական։ Նույնիսկ հոր կամքը հազիվ թե կարողանար ետ պահել նրան այդ ուղևորությունից:

**********

Ծագող արևը Լուիզային թամբի վրա տեսավ։ Կասա-դել-Կորվոյի դարբասից դուրս գալով նա արդեն ծանոթ շավիղով ուղղվեց դեպի պրերիա։ Քսան մղոն էր բաժանում Կասա-դել-Կորվոն մուստանգերի մենավոր խրճիթից։ Երկու ժամ էլ չանցած՝ Լուիզան իր արագավազ մուստանգով հասավ իր ուզած տեղը։ Նա այլևս հուսահատություն չէր ապրում. նրա սրտի թախիծը լուսավորում էին հուսո կայծերը։

Բայց հենց որ խրճիթի շեմքից ներս մտավ, այդ, կայծերը մարեցին։ Մի ճնշված ճիչ դուրս թռավ նրա կրծքից։ Թվում էր, թե դա խորտակված սրտի վերջին ողբն էր։

Խրճիթում մի կին կար։

Դեռատի կրեոլուհու համար ամեն ինչ պարզվեց... Նա իՐ առջև տեսնում էր մի կին, որ այն սիրային նամակի հեղինակն էր։ Տեսակցությունը, ըստ երևույթին, տեղի էր

ունեցել։

Լուիզայի սիրտը ճմլող ցավը հազիվ թե կարելի է խոսքերով արտահայտել։

Պակաս պարզ և պակաս տանջալից չէին նաև Իսիդորայի հետևությունները։ Մեքսիկուհին հասկացավ, որ իր համար Մորիսի սրտում այլևս տեղ չկա։ Հիվանդի անկապ-անկապ խոսքերն այնքան էր որսացել նա, որ այլևս դառն ճշմարտությանը չէր կարող կասկածել։ Շեմքում կանգնած էր մի կին, որը գրավել էր իր տեղը։

Երես առ երես, այրվող աչքերով կանգնել էին նրանք դեմ-դիմաց։ Երկուսն էլ բուռն կերպով սիրահարված միևնույն մարդուն, երկուսն էլ մորմոքվելով խանդից, երկուսն էլ այնքան մոտիկ նրան, որը, սակայն, չէր զգում ո՛չ մեկի, ո՛չ մյուսի ներկայությունը։ Նրանցից յուրաքանչյուրը մյուսին համարում էր իր երջանիկ մրցակիցը։ Լուիզան չէր լսել այն բառերը, որոնք կհանգստացնեին նրան, բայց այդ բառերը մինչև այժմ էլ հնչում էին Իսիդորայի ականջում և մորմոքում նրա սիրտը։

Դա անձայն թշնամության տեսարան էր։ Նրանք ոչ մի խոսք չփոխանակեցին։ Նրանցից ոչ մեկը բացատրություն չխնդրեց մյուսից, դրա կարիքը չկար։ Լինում են րոպեներ, երբ բառերն ավելորդ են։ Դա վիրավորված սիրո փոխադարձ մարտահրավեր էր, որ արտահայտվում էր միայն հրաբորբոք հայացքներով և նրանց բերանների անկյուններում գոյացած արհամարհական ծալքերով։

Այդ տեսարանը հազիվ թե մի քսան վայրկյան տևեց։ Եվ վերջացավ նրանով, որ Լուիզա Պոյնդեքստերը շուռ եկավ և ուղղվեց դեպի դուռը։ Մորիս Ջերալդի խրճիթում նրա համար տեղ չկա։

Ւսիդորան նույնպես դուրս եկավ, համարյա կոխկրտելով իր մրցակցի փեշերը։ Նրա գլխում մի միտք կար. Մորիս Ջերալդի խրճիթում ինքը տեղ չունի։

Թվում էր, թե երկուսն էլ շտապում էին որքան կարելի է շուտ հեռանալ խրճիթից։ Մոխրագույն ձին ավելի մոտիկ էր կանգնած, մուստանգը՝ հեռու։ Իսիդորան առաջինը հեծավ իր ձին։ Երբ նա անցնում էր Լուիզայի մոտով, վերջինս նույնպես արդեն հեծնում էր իր ձին ճանապարհ ընկնելու համար։ Ախոյանները նորից հայացքներ փոխանակեցին։ Այդ հայացքներից ոչ մեկը չէր կարելի հաղթական համարել, բայց նրանց մեջ չէր երևում և ներողամտություն։

Կրեոլուհու հայացքը լի էր վշտով, ցասումով ու զարմանքով։ Այնինչ Իսիդորայի վերջին հայացքը, որին զուգորդեց «Caray!» կոպիտ բացականչությունը, լի էր անզոր չարությամբ։

ԳԼՈԻԽ LX

ՄԱՏՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ալամոյի վրա փայլփլող պայծառ արևի շողերով ողողված գնում էր Ւսիդորան՝ մռայլ մտքերով համակված։ Նրան մորմոքում էր վրեժի ծարավը։

Եվ այդ զգացմունքը նրան փրկեց հուսահատությունից։

Ւսիդորան կանգ առավ մի դիք վերելքի առաջ։ Նրա գլխավերևը փռված էին նոճու վիթխարի մթին ճյուղերը։ Այդ մռայլ ստվերն ավելի մոտ էր նրա ցավող սրտին, քան արեգակի ուրախ շողերը։

«Ես պետք է տեղն ու տեղը սպանած լինեի այդ աղջկան։ Չվերադառնա՞մ արդյոք և մահվան մարտի կանչեմ նրան։ Բայց եթե նույնիսկ սպանեմ, ի՞նչ օգուտ դրանից։ Դրանով հո չեմ կարող վերադարձնել Մորիսի սիրտը։ Այդ սիրտը կորած է ինձ համար, կորած է անդարձ։ Միայն այդ աղջկա պատկերն է իշխում այդ սրտի մեջ։ Ւսկ ինձ համար հուսո մի կայծ էլ չի մնացել։ Ո՛չ, այդ տղան է, որ պիտի մեռնի։ Նա է ինձ դժբախտ դարձրել։ Բայց եթե ես նրան սպանեմ, ի՞նչ օգուտ դրանից։ Ի՞նչ կդառնա իմ կյանքը։ Անտանելի մի տանջանք։ Իսկ այժմ... մի՞թե քիչ տանջալի է... Ես այլևս դիմանալ չեմ կարող։ Եվ ուրիշ ելք չեմ տեսնում, բացի վրեժից։ Ոչ միայն այդ աղջիկը, այլև այդ տղան, երկուսն էլ պետք է մեռնեն... Բայց ո՛չ հիմա, այլ այն ժամանակ, երբ նա գիտակցության կգա և կիմանա, թե ում ձեռքով սպանվեց։ Օ՜, թող նա զգա իմ վրեժի ամբողջ ուժը... Սո՜ւրբ կույս, ուժ տուր ինձ վրեժ լուծելու»։

Իսիդորան խթանեց ձիուն և արագ բարձրացավ զառիվերով։

Դուրս գալով հարթությունը, նա կանգ չառավ և հանգիստ չտվեց ձիուն, այլ կատաղի քառատրոփով սլացավ պրերիայով։

Ինքն իր կամքին թողնված ձին սլանում էր ինչ-որ անորոշ ուղղությամբ։ Թվում էր, որ ձիավորը դրա վրա ոչ մի ուշադրություն չի դարձնում։ Խոր մտքերի մեջ սուզված, գլուխը կախ, նա իր շուրջը ոչինչ չէր նկատում։

Երբ ձին կանգ առավ, միայն այն ժամանակ Իսիդորան ուշքի եկավ և բաց հարթության մեջ նկատեց մի խումբ ձիավորներ:

«Հնդիկնե՞ր են։ Ո՛չ, սպիտակ են։ Տեխասցիներ են»,— մտածեց նա։

Ձիավորներից վախենալու ոչ մի հիմք չունենալով՝ մեքսիկուհին չէր էլ ուզում այժմ հանդիպել նրանց։ Ուրիշ ժամանակ նա չէր խուսափի հանդիպումից, բայց իր վշտի պահին նա չէր ուզում հետաքրքրվող հայացքների ու հարցերի տարափի տակ ընկնել։

Դեռ թաքնվելու ժամանակ կա։ Ըստ երևույթին ձիավորները դեռ չեն նկատել իրեն։ Կտրուկ շուռ գալով դեպի անտառի թավուտը, կարելի է աննկատ մնալ։

Բայց դեռ այդ բանը չէր արել Իսիդորան, երբ նրա ձին բարձր վրնջաց։ Դիմացի քսան ձին պատասխանեցին նրան նույնպիսի խրխինջով։

Այնուամենայնիվ դեռ կարելի էր խույս տալ։ Ձիավորները երևի կարշավեին իր հետևից, բայց կհասնեի՞ն արդյոք իրեն, մանավանդ անտառի այս շավիղներով, որոնք այնքան լավ գիտեր աղջիկը։

Նա արդեն պատրաստ էր խթանելու իր ձին, բայց և իսկույն շուռ տվեց նրան և դուրս եկավ ջոկատի դեմ-դիմաց, որը սլանում էր ուղիղ իր կողմը:

«Ավազակնե՞ր են։ Ո՛չ: Ավազակի պես չեն հագնված։ Սա երևի հետախույզների խումբն է սպանված Հենրիի հոր գլխավորությամբ։ Այո՛, այո՛, նրանք են։ Օ՜, աստված իմ։ Ահա վրեժ լուծելու հնարավորություն, որ գալիս, ուղիղ իմ ձեռքն է ընկնում։ Սա երևի աստծո կամքն է»։

Դեպի թավուտը շուռ գալու փոխարեն Իսիդորան դուրս եկավ բաց դաշտը և սպառնական տեսքով ուղղվեց ձիավորներին ընդառաջ։ Նրա գլխում մատնության մի ծրագիր կազմվեց։ Նա սանձը քաշեց և սպասեց նրանց մոտենալուն։

Մի րոպե անց մեքսիկուհին իրեն շրջապատող ձիավորների մեջտեղն էր։

Այս հանգամանքը նրան ամենևին չանհանգստացրեց։ Նա չէր վախենում իրեն այդպես կոպտորեն շրջապատող մարդկանցից: Նրանցից մի քանիսին նա դեմքով ճանաչում էր։ Այն տարիքավոր մարդուն, որն ըստ երևույթին նրանց ղեկավարն էր, Իսիդորան երբեք չէր տեսել, բայց բնազդով գլխի ընկավ, թե ով պիտի լինի։ Դա երևի սպանված պատանու և այն աղջկա հայրն է, որին Իսիդորան ուզում է տեսնել սպանված, կամ գոնե խայտառակված: Օ՜, ի՜նչ բարեպատեհ առիթ։

— Դուք ֆրանսերեն գիտե՞ք, մադմուազել,— հարցրեց նրան Վուդլի Պոյնդեքստերը։

— Վատ գիտեմ, սըր։ Ավելի լավ է անգլերեն խոսեք։

— Օ՜, անգլերե՞ն։ Ավելի լավ մեզ համար։ Ասացեք ինձ, միսս, ճանապարհին դուք ոչ ոքի չե՞ք պատահել։ Ուզում եմ ասել՝ չե՞ք հանդիպել ինչ-որ ձիավորների, կամ գուցե որևէ ճամբա՞ր եք տեսել։

Իսիդորան լուռ էր և պարզ չէր՝ վարանո՞ւմ է արդյոք, թե իր պատասխանն է խորհում։

Ագարակատերը խիստ քաղաքավարի շարունակեց իր հարցուփորձը.

— Թույլ տվեք հարցնել ձեզ. որտե՞ղ եք ապրում դուք։

— Ռիո-Գրանդեի ափին, սինյոր։

— Հիմա հենց այնտեղի՞ց եք գալիս։

— Ոչ, Լեոնայի կողմից։

— Լեո՜նայի։

— Դա ծերունի Մարտինեցի եղբոր աղջիկն է,– ասաց ներկաներից մեկը։– Նրա ագարակը ձերի կողքին է, միստր Պոյնդեքստեր։

— Այո, ես դոն Սիլվիո Մարտինեցի եղբոր աղջիկն եմ։

— Նշանակում է դուք ուղիղ տանի՞ց եք գալիս։ Ներեցեք, գուցե ձեզ դուր չգա, որ այսքան հարցեր եմ տալիս, բայց հավատացնում եմ, միսս, որ այս հարցերը դատարկ հետաքրքրությունից չեմ տալիս։ Դրա համար մենք շատ լուրջ պատճառներ ունենք, ավելի քան լուրջ։

— Այո, ես գալիս եմ ուղիղ Մարտինեցի գասիենդայից,— պատասխանեց Իսիդորան, ձևացնելով, թե ուշադրություն չդարձրեց ագարակատիրոջ վերջին խոսքերի վրա։– Ես իմ հորեղբոր տանից դուրս եմ եկել ուղիղ երկու ժամ առաջ։

— Այդ դեպքում դուք, անտարակույս, լսե՞լ եք, որ սպանություն է տեղի ունեցել։

— Այո, սինյոր, երեկ հորեղբայր Սիլվիոյի տանը խոսում էին դրա մասին։

— Երբ այսօր դուք դուրս էիք գալիս, որևէ թարմ նորություն չկա՞ր սետլմենտում։

— Ես լսել եմ միայն, որ մարդիկ են գնացել մարդասպանին գտնելու... Ձեր խո՞ւմբն է, սինյոր։

— Այո, նրանք մեզ են նկատի ունեցել... Այս կողմերում դուք որևէ մարդու չե՞ք հանդիպել,- միսս,— շարունակեց ագարակատերը իր հարցուփորձը։

— Այո, հանդիպել եմ։

— Իսկ ո՞ւմ։ Բարի եղեք, նկարագրեցեք մեզ։

— Մի կնոջ։

— Կնո՞ջ,– արձագանքեցին մի քանի ձայն։

— Այո, սինյորներ։

— Բայց ո՞վ էր նա։

— Ամերիկուհի։

— Ամերիկուհի՞: Այստե՞ղ։ Մենա՞կ։

— Այո։

— Բայց ո՞վ էր նա։

— Ես չգիտեմ։

— Դուք նրան չե՞ք ճանաչում։ Իսկ ինչպիսի՞ տեսք ուներ։

— Ինչպիսի տե՞սք։

— Այո, ի՞նչ հագուստով էր։

— Ձիավորի հագուստով։

— Ձիո՞վ էր նշանակում է։

— Այո, ձիով։

— Իսկ որտե՞ղ հանդիպեցիք այդ կնոջը։

— Այստեղից ոչ հեռու, միայն թե անտառի մյուս կողմում։

— Ո՞ր ուղղությամբ գնաց նա։ Եվ կա՞ արդյոք որևէ տուն այն կողմում։

— Միայն մի խրճիթ։

— Ո՞ւմն է այդ խրճիթը։

— Դոն Մորիսիո մուստանգերինը:

Ամբոխի միջով հաղթական մի դժժոց անցավ։ Երկու օրվա անդադրում և նույնքան ապարդյուն, որքան և համառ որոնումներից հետո, վերջապես, ընկել էին մարդասպանի հետքի վրա։

Ովքեր ձիերից իջել էին, նորից նետվեցին թամբերի վրա, պատրաստ ճանապարհ ընկնելու:

— Մենք չէինք ցանկանա ձանձրացնել ձեզ, միսս Մարտինեց, բայց ստիպված ենք խնդրել ձեզ, որ ցույց տաք մեզ դեպի այդ խրճիթը տանող ճանապարհը։

— Դրա համար ես ստիպված պիտի լինեմ պտույտ զործել... դե լավ, գնանք։ Ես ձեզ ճանապարհը ցույց կտամ, երբ հաստատ որոշել եք այնտեղ գնալ։

Ւսիդորան նորից կտրեց անցավ անտառի թավուտը: Նրան հետևեցին ձիավորները։

Ուղեցույցը կանգ առավ անտառի արևմտյան ծայրին։ Այդտեղից մինչև Ալամո փռված էր մի բաց պրերիա։

— Ահա, այնտեղ է,— ասաց Ւսիդորան։— Տեսնո՞ւմ եք այն սև կետը հորիզոնի վրա։ Դա մի նոճու գագաթ է։ Այդ նոճին հենց Ալամոյի ափին է: Գնացեք այնտեղ։ Դուք այնտեղ կտեսնեք մի զառիվայր, որով կարելի է իջնել կիրճը։ Ցած իջեք և քիչ այն կողմը դուք կգտնեք այն խրճիթը, որի մասին ես ձեզ ասացի։

Հետախույզներն այլևս ոչինչ չհարցրին: Համարյա մոռանալով ճանապարհը ցույց տվողին, նրանք պրերիայով արշավեցին դեպի նոճին։

Ձիավորներից մեկը միայն տեղից չշարժվեց։ Նա Ւսիդորայի լեզուն գիտեր համարյա նույնքան լավ, ինչպես իր մայրենի լեզուն։

— Ասացեք ինձ, սինյորիտա,— դիմեց նա մեքսիկուհուն համարյա աղաչանքով,— արդյոք նկատեցի՞ք դուք այն ձին, որով գնում էր այդ կինը։

— Իհարկե։ Ինչպե՞ս կարող էի չնկատել։

— Ի՞նչ գույնի էր։

— Խատուտիկ մուստանգ էր։

— Խատուտիկ մաստա՞նգ: 0՜, աստված իմ, — հառաչանքով գոչեց Կասսի Կոլհաունը և սլացավ խմբի հետևից։

Իսիդորայի համար պարզ էր, որ միայն ինքը չէ, այլ նաև այդ մարդն է վառվում նույն անմար բոցով, որի առաջ ամեն ինչ անզոր է, բացի մահից։

ԳԼՈԻԽ LXI

ՀԻՎԱՆԴԻ ԱՆԿՈՂՆՈՒ ՄՈՏ

Իր ախոյանի արագ ու անսպասելի փախուստը շշմեցրեց Լուիզա Պոյնդեքստերին։ Նա արդեն պատրաստ էր խթանելու իր խատուտիկին, բայց այդ շարժումը չարեց, այլ տեղի ունեցածի տպավորության տակ մնաց անվճռական վիճակում։

Ընդամենը մի րոպե առաջ մտնելով խրճիթ՝ այնտեղ տեսավ այդ կնոջը, որն ըստ երևույթին իրեն տիրուհի էր զգում այնտեղ։

Ինչպե՞ս բացատրել նրա հանկարծակ փախուստը:

Ինչո՞վ բացատրել չար ատելությամբ լի այդ հայացքը։ Ինչո՞ւ այդ հայացքի մեջ չկար հաղթական վստահություն, իր ուժի գիտակցություն։

Իսիդորայի հայացքը չվիրավորեց կրեոլուհուն,ընդհակառակն,նրան մի գաղտնի ուրախություն ներշնչեց։ Եվ փոխանակ պրերիայով արշավելու, Լուիզա Պոյնդեքստերր նորից իջավ թամբից և կրկին խրճիթ մտավ։

Տեսնելով սիրելի դեմքի հիվանդագին գունատությանը և թափառուն աչքերը՝ կրեոլուհին մի պահ մոռացավ իր վիրավորված զգացմունքը։

— Տե՜ր իմ աստված,— գոչեց նա շտապ մոտենալով անկողնին։— Նա վիրավոր է... մեռնում է... Ո՞վ է արել այս:

Պատասխան չկար: Լսվեց միայն ինչ-որ անկապ մրրմունջ։

— Մորի՜ս, Մորի՜ս,պատասխան տուր։ Դու ինձ չե՞ս ճանաչում, Լուիզային, քո Լուիզային։ Չէ՞ դու այդպես էիր կոչում ինձ։ Հիշո՞ւմ ես դու այդ անունը։

— Լուիզա... Լուիզա... սիրում եմ...– ասես նրա հարցին պատասխանելով մրմնջաց Մորիսը, շարունակելով զառանցել։

Դեռ երբեք սիրո խոստովանությունն այդքան մեծ երջանկություն չէր պատճառել Լուիզային։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ակացիաների ստվերի տակ առաջին անգամ լսեց այդ խոսքերը,նույնիսկ այն ժամանակ, երբ իր սիրածը լիակատար գիտակցությամբ էր արտասանում դրանք և ջերմ սիրո պոռթկումով, նույնիսկ այդ ժամանակ այդ խոսքերն այսպիսի ուժեղ տպավորություն չէին թողել։ 0՜, որքա՜ն երջանիկ էր Լուիզան։

Նորից քնքուշ համբույրները ծածկեցին հիվանդի տաք ճակատը և ցամաքած շուրթերը:

Լուիզան կանգնել էր բերկրալից, ձեռքը սրտին սեղմած։ Նա երջանիկ էր և վախենում էր միայն, որ սիրո վայելքի այդ րոպեները խիստ արագ կթռչեն։

Ավա՜ղ, նրա երկյուղն արդարացավ։

Խրճիթի շեմքում մի մարդ երևաց:

Լուիզան ճանաչեց Ֆելիմին։ Մի ձեռքում նա տոմագավկն էր բռնել, մյուսում՝ մի ահագին բոժոժավոր օձ:

— Սո՜ւրբ Պատրիկ,— գոչեց նա, ցած գցելով այդ տարօրինակ առարկաները։- Ես երևի բոլորովին ապուշ եմ կտրել։ Հենց այդպես էլ կա։ Դե հո չի՛ կարող պատահել, որ այդ դուք լինեք, միսս Պոյնդեքստեր: Չի՛ կարող լինել։

— Բայց հենց այդպես է, միստր 0’Նիլ։ Որքան վատ է ձեր կողմից, որ այդպես շուտ մոռացել եք ինձ։

— Մոռանալ ձե՞զ։ Ի՜նչ եք ասում։ Այդ բանում ինձ մեղադրել հնարավոր չի։ Եվ ո՞վ կարող է մոռանալ ձեզ։ Ինչո՞ւ հեռու գնալ։ Ահա մի մարդ, որը շարունակ ձեզ է զառանցում։

Հալվեյացին բազմանշանակ նայեց մահճակալին։ Լուիզայի մարմնով մի ուրախ դող անցավ։

— Բայց ի՞նչ է նշանակում այս,– շարունակեց Ֆելիմը, վերադառնալով առեղծվածային կերպարանափոխությանը,— Իսկ որտե՞ղ է այն պատանին կամ կինը, ով է հասկանում նրան։ Մի՞թե դուք այստեղ ոչ ոքի չեք հանդիդպել, միսս Պոյնդեքստեր։

— Այո, հանդիպել եմ։

— 0՜, հանդիպե՞լ եք։ Իսկ որտե՞ղ է նա։

— Գնաց։ Կարծում եմ՝ գնաց։

— Գնա՜ց։ Նշանակում է, նա ինքն էլ չգիտե, թե ինչ է ուզում։ Ես նրան խրճիթում թողի ընդամենը մի տասը րոպե առաջ։ Նա գլխից վերցրեց իր գլխարկը, որ պարզապես տղամարդու գլխարկ էր, և տեղավորվեց այստեղ, ինչպես իր տանը։ Եվ հիմա ասում եք, որ գնացե՞լ է։ Ի՜նչ լավ է եղել։ Ես ամենևին չեմ ափսոսում։ Այդպիսի կնոջից լավ է հեռու մնալ։ Դուք չեք հավատա, միսս Պոյնդեքստեր, ախր նա իր ատրճանակն ուղիղ քթիս դեմ արավ։

— Աստվա ՜ծ իմ։ Իսկ ինչո՞ւ։

— Միայն նրա համար, որ ես իրեն ներս չէի թողնում։ Բայց միևնույն է, նա ներս մտավ։ երբ Զեբը եկավ, չարգելեց նրան։ Դե նա ասում էր, որ միստր Ջերալդը իր բարեկամն է և որ ինքը ցանկանում է հիվանդին խնամել։

— Ճշմարի՞տ։ 0՜, տարօրինակ է, շա՜տ տարօրինակ,— մրմնջաց կրեոլուհին մտախոհ։

— Ճիշտ եք ասում. այստեղ տարօրինակ բաներ շատ են լինում։

— Թանկագին Ֆելիմ, պատմեցեք ինձ, ի՞նչ է պատահել:

— Շատ լավ, միսս, բայց դրա համար դուք պետք է ձեր գլխարկը վերցնեք և այստեղ երկար մնաք։ Երեկ չէ առաջին օրվանից հետո տեղի ունեցածները պատմելու համար շատ ժամանակ է հարկավոր։

— Ո՞վ է եղել այստեղ այդ ժամանակամիջոցում։

— Օ՜, շատ - շատերն են եղել։ Ամենից առաջ այստեղ եկավ մի կատակաբան։ Ես չեմ էլ համարձակվում ձեզ պատմել նրա մասին։ Դա կարող է վախեցնել ձեզ, միսս։

— Պատմեցեք, ես չեմ վախենա։

— Դե լավ։ Միայն թև ես ինքս էլ լավ չեմ հասկանում, թե ինչ բան էր դա. ձիավոր մի մարդ՝առանց գլխի։

— Առանց գլխի՞։

— Իսկ որ ամենազարմանալին է, դա իսկ և իսկ միստր Մորիսն էր։ Եթե իմանայիք, թե ինչպե՜ս վախեցա ես... Հոգիս մի բուռ դառավ։

— Բայց որտե՞ղ տեսաք դուք այդ, միստր Օ՛Նիլ:

— Ա՛յ, այնտեղ, դարափուլի գլխին։ Ես դուրս էի եկել իմ տիրոջը դիմավորելու։ Նա խոստացել էր առավոտյան գալ։ Սկզբում ես կարծում էի, թե միստր Մորիսն է եկողը։ Եվ հանկարծ մոտենում է նա... անգլուխը... Վերցրեք ձեր գըլխարկր և նստեցեք սնդուկի վրա. այնտեղ ավելի հարմար է, քան աթոռին։ Նստեցեք խնդրում եմ։ Ես դեռ ամեն բան չեմ պատմել։

— Մի անհանգստացեք իմ մասին։ Շարունակեցեք։ Էլի ո՞վ է եղել այստեղ, բացի այդ տարօրինակ ձիավորից։ Դա երևի որևէ մեկը ուզեցել է խաղ խաղալ ձեր գլխին։

— Խա՜ղ խաղալ։ Նույն բանն ինձ ծերունի Զեբն էլ ասաց։

— Նշանակում է, նա է՞լ է եղել այստեղ։

— Այո, բայց միայն նրանից հետո, երբ այստեղ էին եկել...

— Էլի ուրիշնե՞րը։

— Այո, միսս։ Զեբը միայն երեկ առավոտյան եկավ: Իսկ նրանք մեզ այցելեցին նախորդ գիշերը։ Եվ այն էլ շատ ուշ ժամի։ Հասկանո՜ւմ եք, ես հանգիստ քնած էի։ Նրանք եկան և ինձ արթնացրին։

— Բայց ովքեր են այդ «նրանք»–ը։

— Ի՞նչ եք կարծում, ովքե՞ր։ Հնդիկներ։

— Հնդիկնե՞ր։

— Հա, մի ամբողջ ցեղ։ Երևակայեցեք, միսս, ինչպես ասացի, ես հանգիստ քնած էի։ Մեկ էլ հանկարծ թղթի խշխշոց եմ լսում, կարծես մեկը խաղաթուղթ է բաժանում... Սո՜ւրբ Պատրիկ, այս ի՞նչ բան է։

— Ի՞նչ։

— Մի՞թե դուք ոչինչ չլսեցիք:Ա՛յ, նորից։ Ձիերի ոտնաձայն։

Ֆելիմը նետվեց դեպի դուռը։

— Արդա՜ր սրբեր։ Ս ենք շրջապատված ենք ձիավորների մի ջոկատով։ Հազարը կլինի։ Հարկավոր է ծերունի Զեբին իմաց տալ, օ՜, տե՜ր իմ աստված։ Գուցե արդեն ուշ է։

Կակտուսի ճյուղը վերցնելով Ֆելիմը դուրս վազեց խրճիթից։

— Տե՜ր իմ աստված,— գոչեց կրեոլուհին։— Նրանք են, հայրս... Հիմա ի՞նչ անեմ։ Սո՜ւրբ կույս, դու պաշտպանիր ինձ խայտառակությունից։

Լուիզան բնազդաբար նետվեց դեպի դուռը և փակեց այն։ Բայց մի պահ մտածելով հասկացավ, որ դա անօգուտ բան է։ Դրսում եղածները դժվար թե կանգ առնեին այդպիսի արգելքի առաջ։ Լուիզան ճանաչեց օրինակատարների ձայները։

Պատի մեջ բացված անցքը նրա աչքովն ընկավ։ Փախչե՞լ։

Բայց արդեն ուշ էր։ Խրճիթի հետևն էլ ձիերի դոփյուն լսվեց։ Ձիավարները խրճիթը շրջապատել էին բոլոր կողմերից։

Ասենք միևնույն է, չի կարող գաղտնիք մնալ, որ ինքն այստեղ է. խատուտիկ մուստանգը կապված էր խրճիթի մոտ, իսկ նրան չճանաչելն անհնարին էր։ Բայց մի ուրիշ բան էլ աղջկան թույլ չէր տալիս փախչել. Մորիսը վտանգի մեջ էր, նա պետք է հիվանդին իր պաշտպանության տակ առներ։

«Թ՛ող ես զրկվեմ իմ բարի անունից,— մտածեց կրեոլուհին,— թող կորցնեմ հորս, բարեկամներիս, ամեն ինչ, միայն թե ո՛չ սրան։ Սա իմ բախտն է, թեկուզ և խայտառակվելու լինեմ, ես նրան հավատարիմ կմնամ»։

Եվ Լուիզան հանգիստ նստեց հիվանդի անկողնի մոտ, որոշելով նրա համար վտանգի ենթարկել ամեն ինչ, թեկուզ և իր կյանքը։

ԳԼՈՒԽ LXII

ԼԱՐՎԱԾ ՍՊԱՍՈՒՄ

Մուստանգերի խրճիթի մոտ դեռ երբեք այնքան սմբակների դոփյուն չէր լսվել, նույնիսկ այն ժամանակ, երբ արգելարանը լի էր եղել նոր բռնված վայրի մուստանգներով։

Դռնից դուրս փախած Ֆելիմին կանգնեցրին մի քանի տասնյակ ձայներ։

Մի ձայն մյուսներից ավելի բարձր էր հնչում, և իռլանդացին մտածեց, թե դա ջոկատի գլխավորն է:

— Կա՛նգ առ, սրիկա՛։ Վազելն անօգուտ է։ Էլի մի քայլ անես, այլևս երբեք տեղիցդ չես շարժվի։ Կա՛նգ առ, ասում եմ քեզ։

Գալվեյացուն մնում էր միայն հնազանդվել։

— Հավատացնում եմ ձեզ, ջենտլմեններ, ես ամենևին միտք չունեի փախչելու,— դողդոջուն ձայնով ասաց Ֆելիմը, կանգնելով դաժան հայացքների և իր վրա սպառնագին բարձրացրած հրացանների տակ։ — Ես այդպիսի մտադրություն չունեի։ Ես միայն ուզում էի...

— Դե փախիր, եթե քեզ կհաջողվի։ Սկիզբը լավ է... Այս կողմն արի, Դիկ Տրոսի։ Այս կողմը բեր մարդկանց։ Կապկպեցեք սրան, գրողը տանի: Հազիվ թե սա նա լինի, որին մենք որոնում ենք։

— Ո՛չ,ո՛չ,սա նա չէ... Սա նրա ծառան է, Ջո՛ն։

— Է՛ յ, դո՛ւք, շրջապատեցե՛ք խրճիթը։ Աչք չհեռացնեք նրանից: Մենք դեռ գլխավորին չենք հասել: Ոչ ոքի չթողնեք փախչել... Իսկ հիմա դու ասա, ո՞վ կա ներսում։

— Դուք ուզում եք ասել՝ով կա խրճիթո՞ւմ։

— Պատասխանիր քեզ տված հարցին, հիմա՛ր, — ասաց Տրոսին, պարանով շրխկացնելով գալվեյացուն։— Ո՞վ կա խրճիթի ներսում։

— Այնտեղ ամենիդ առաջ իմ տերն է։

— Զարմանալի բան... Այս ի՞նչ է նշանակում, — խատուտիկ մուստանգը նկատելով, հարցրեց Վուդլի Պոյնդեքստերը, որ հենց նոր էր մոտեցել։— Սա հո Լուիզայի ձի՜ն է:

— Այո՛, քեոի, նրա ձին է,— պատասխանեց Կոլհաունը,որ ձին քշում էր նրա կողքով։

— Հետաքրքիր է, ո՞վ է այդ ձին բերել այստեղ։

— Երևի ինքը՝ Լուիզան։

— Ի՜նչ հիմարություն։ Դու կատա՞կ ես անում, Կասսի:

— Ոչ, քեոի, ես միանգամայն լուրջ եմ խոսում։

— Ուզում ես ասել, որ իմ դուստրն այստե՞ղ է եղել:

— Նա հիմա էլ այստեղ է։ Ես դրան չեմ կասկածում։

— Անկարելի բան է։

— Հապա նայեցեք այնտեղ։

Խրճիթի լայն բացված դռան միջով երևոսք էր մի կին։

— 0՜, աստվա՜ծ իմ, դա իմ դուստրն է։

Պոյնդեքստերն արագ ցած թռավ թամբից և շտապ

ուղղվեց դեպի խրճիթը։ Նրան հետևեց Կոլհաունը։ Երկուսն էլ ներս մտան։

— Լուիզա, այս ի՞նչ է նշանակում։ Վիրավո՞ր է։ Ո՞վ է դա։ Հենրի՞ն է։

Նախքան ագարակատերը պատասխանը կլսեր, նրա հայացքր կանգ առավ Հենրիի գլխարկի ու թիկնոցի վրա։

— Նա՛ է։ Նա կենդանի՜է։ Փա՜ռք աստծո։ Պոյնդեքստերր նետվեց դեպի անկողինը։ Եվ նրա ուրա-խությունը վայրկենապես չքացավ։ Նա հառաչանքով ետ քաշվեց։

Կոլհաունը նրանից ո՛չ պակաս հուզված էր թվում:Նրա կրծքից սոսկումի մի ճիչ դուրս թռավ։ Եվ ամբողջովին կուչ գալով, նա կամացուկ դուրս եկավ խրճիթից:

— Սա ի՞նչ բան է,— շշնջաց ագարակատերը։– Սա ի՞նչ բան է, Լուիզա, կարո՞ղ ես բացատրել ինձ։

— Ոչ, չեմ կարող, հայր։ Ընդամենը մի քանի րոպե առաջ եմ ես այստեղ եկել։ Սրան գտա հենց այս վիճակում։ Գիտակցություն չկա վրան, ինչպես ինքդ տեսնում ես:

— Իսկ... իսկ... Հենքի՞ն։

— Սրանք ինձ ոչինչ չեն ասել։ Երբ ես ներս մտա, միստր Ջերալդը մենակ էր։ Նրա ծառան չկար։ Նա հենց նոր վերադարձավ, և ես ժամանակ չեմ ունեցել նրան մի բան հարցնելու։

— Բայց... բայց... ինչպե՞ս ես դու այստեղ ընկել։

— Ես չէի կարող տանը մնալ։ Անհայտությունն ինձ տանջում էր։ Ես բոլորովին մենակ էի։ Դա սոսկալի բան էր... Ես այլևս դիմանալ չէի կարող։ Դժբախտ եղբորս մասին կուտակված մտքերը... Աստվա՜ծ իմ, աստվա ՜ծ իմ։

Պոյնդեքստերը նայեց աղջկան շփոթված և դեռևս հարցական հայացքով։

— Ես մտածում էի, թև գուցե Հենրիին կգտնեմ այստեղ։

— Այստեղ... Բայց դու որտեղի՞ց գիտեիր այստեղ գալու ճանապարհը։ Ո՞վ է առաջնորդել քեզ։ Դու մենա՞կ ես այստեղ։

— 0՜, հայր, ես ճանապարհը գիտեի։ Հիշո՞ւմ ես որսի օրը, երբ իմ մուստանգը փախցրեց ինձ: Վերադառնալիս միստր Ջերալդն ինձ ցույց տվեց, թե որտեղ է ապրում ինքը։ Եվ ես այս տեղերը միտս էի պահել։

Պոյնդեքստերն առաջվա պես շվարած էր թվում, բայց Լուիզայի խոսքերից նրա դեմքը մռայլվեց։

— Խելամիտ բան չէ քո ասածը, աղջիկս։ Անվայել և շատ վտանգավոր արարք է։ Դու վարվել ես ինչպես մի հիմար աղջիկ։ Իսկույն պետք է գնաս այստեղից։ Գնա՛նք, գնա՛նք։ Այստեղ աղջիկների տեղ չէ։ Նստիր քո ձին և վերադարձիր տուն։ Որևէ մեկը քեզ կուղեկցի։ Այստեղ կարող են ամեն տեսակ անախորժություններ լինել։ Քեզ չի կարելի մնալ։ Դե՛հ, գնա՛նք, գնա՛նք։

Հայրը դուրս գնաց խրճիթից, աղջիկը նրան հետևեց ակներև դժկամությամբ։

Բոլոր ձիավորներն արդեն ձիերից իջել և հավաքվել էին խրճիթի աոջևի բացատում։

Կոլհաունն արդեն բոլորին տեղեկացրել էի գործի դրության մասին:Մարդիկ խմբերի էին բաժանվել։ Ոմանք կանգնած էին լուռ,ուրիշները խոսում էին իրար հետ։ Շատ ժողովուրդ էր հավաքվել Ֆելիմի մոտ։ Նա կապկպած պառկած էր գետնին։ Նրան հարցուփորձ էին անում, բայց, ըստ երևույթին, նրա պատասխաններին առանձին նշանակության չէին տալիս։

Երբ հայր ու աղջիկ երևացին, բոլորը շուռ եկան նրանց կողմը։ Նրանցից շատերը աղջկան ճանաչում էին։ Բոլորը զարմացած էին, դեռ ավելին՝ շվարած էին նրան այստեղ տեսնելով։ Սպանված պատանու քույրը սպանողի հարկի տա՞կ։ Եվ հիմա, ավելի քան երբևէ, բոլորը համոզված էին, որ ոճրագործը մուստանգերն է։ Կոլհաունը հայտնել էր, որ Հենրիի գլխարկն ու թիկնոցը գտնվել են մուստանգերի խրճիթում ։

Բայց ինչո՞ւ Լուիզա Պոյնդեքստերն այստեղ է մենակ, առանց մի ուղեկցի։

Ամբոխի միջով մի շշուկ անցավ։ Բայց նույնիսկ այդ կոպիտ մարդիկ վախենում էին վիրավորել հայրական զգացմունքը և բոլորը համբերությամբ սպասում էին բացատրության։

— Հեծիր քո ձին, Լուիզա։ Միստր Յանսին քեզ կուղեկցի տուն։

Երիտասարդ ագարակատերը, որին դիմեցին այդ խնդիրքով, անասելի ուրախ էր։ Նա մեկն էր նրանցից, որոնք առանձնապես նախանձում էին Կասսի Կոլհաունի կարծեցյալ բախտին։

— Բայց ինչո՞ւ ես չսպասեմ քեզ,— հարցրեց աղջիկը։– Դու հո այստեղ երկար չե՞ս մնալու։

— Ես ուզում եմ, աղջիկս, որ դու անես այնպես, ինչպես քեզ ասում եմ։

Լուիզան մեծ դժկամությամբ հեծավ իր ձին։ Երիտասարդ ագարակատերն առաջ ընկավ, Լուիզան դանդաղ հետևեց նրան։ Յանսին չէր կարող թաքցնել իր ուրախությունը, աղջիկը՝իր վիշտը։ Բայց հանկարծ կրեոլուհու դեմքը փոխվեց. նրա երեսին կարծես ինչ-որ հույս շողաց։

Լուիզան կանգ առավ։ Նրա ուղեկիցն ստիպված եղավ նույնն անել։

— Միստր Յանսի,— ասաց աղջիկը մի պահ լուռ մնալուց հետո,-իմ ձիու թամբի կապը թուլացել է: Շատ անհարմար է նստել:Բարի եղեք ամրացրեք։

Յանսին ցած թռավ ձիուց և փորքաշն ստուգեց։ Նրան թվում էր, որ ավելի ամուր քաշել հարկավոր չէ։ Հայց չուզեց առարկել և որքան ուժ ուներ քաշեց։

— Սպասեցեք մի րոպե,–- ասաց դեռատի ձիավորը։- Թողեք ես իջնեմ, այդպես ձեզ համար ավելի հարմար կլինի։

Առանց օգնության սպասելու Լուիզան ցած թռավ թամբից և կանգնեց մուստանգի կողքին։

— Հիմա, միսս Պոյնդեքստեր, ինձ թվում է ամեն ինչ կարգին է։

— Այո, այսպես լավ կլինի,— պատասխանեց աղջիկը, ձեռքը դնելով թամբի աղեղին և թամբի ամրությունը փորձելով։— Բայց գիտե՞ք ինչ։ Ես հենց նոր եմ եկել այստեղ և սլացել եմ ամբողջ թափով։ Եմ խեղճ ձին դեռ չի հանգստացել։ Եկեք մի քիչ այստեղ մնանք, ձիս հանգստանա։

Անխղճություն կլինի ստիպել, որ առանց հանգստանալու մեկ էլ ետ վազի։

— Բայց ձեր հայրը... Նրա ցանկությունն էր, որ...

— Որ ես իսկույս տո՞ւն վերադառնամ։ Լավ, այդ ոչինչ։ Նա ուղղակի չէր ուզում, որ ես մնամ այդ կոպիտ ամբոխի

մեջ։ Ուրիշ ոչինչ։ Քանի որ ես արդեն հեռացել եմ նրանցից, հայրս այլևս չի անհանգստանա... Որքա՜ն գեղեցիկ է այստեղ։ Եվ ի՜նչ զով է ծառերի ստվերում։ Այնինչ պրերիայում կիզիչ արևն անտանելի է։ Ա՞խ, միստր Յանսի, նայեցեք ի՜նչ գեղեցիկ ձկնիկներ կան գետի մեջ։ Ա՛յ, այնտեղ, տեսնո՞ւմ եք, արծաթափայլ թեփուկներով։

Երիտասարդ ագարակատերն իրեն շոյված էր զգում և չստիպեց երկար խնդրել.

— Միսս Պոյնդեքստեր, ես ամբողջովին ձեր տրամադրության տակ եմ և երջանիկ կլինեմ կատարելու այն, ինչ դուք ուզենաք։ Եկեք մի քիչ մնանք այստեղ։

— Միայն այնքան, մինչև որ իմ խատուտիկը հանգստանա։ Պետք է ձեզ ասեմ, որ ես հենց նոր էի ձիուց իջել երբ ձեր ջոկատը եկավ։ Նայեցեք իմ ձիուն, որքա՜ն է տանջվել խեղճը այդքան երկար վազելուց։

Յանսիին ամենևին չէր հետաքրքրում, թե ինչ վիճակում է Լուիզայի ձին։ Նա ուրախ էր կատարելու իր ուղեկցուհու ամենափոքր ցանկությունն անգամ։

Նրանք կանգ առան գետի ափին:

Երիտասարդ ագարակատերը մի քիչ զարմացել էր նկատելով, որ Լուիզան շատ քիչ է ուշադրություն դարձնում ձկնիկներին, և վշտացած էր, որ իրեն համարյա թե չի էլ նկատում։ Նրա հայացքը մոլար էր, իսկ լսողությունը որսում էր խրճիթի կողմից եկող ամեն մի ձայն։

Չնայած աղջկանով հրապուրված լինելուն,Յանսին

նույնպես ակամայից սկսեց ականջ դնել այդ ձայներին։ Ըստ երևույթին խրճիթի մոտ ինչ-որ լուրջ դեպքեր էին հասունանում։

Կարելի էր տարբերել մի քանի տղամարդու ձայն։ Նրանցից մեկը մյուսներից ավելի բարձր էր գոռում։

Լուիզան այդ ձայնը ճանաչեց։ Այդ Կասսին էր խոսում. նա ամբոխին ինչ-որ բան էր համոզում, ինչ-որ բան էր ապացուցում։ Նրա խոսքի մեջ չարություն էր զգացվում։ Բայց ահա նա վերջացրեց։ Ւսկույն հավանության բուռն բացականչություններ հնչեցին։

Յան սին ականջ դնելով՝ բոլորովին մոռացել էր իր չքնաղ ուղեկցուհու ներկայությունը։ Նա աղջկան հիշեց միայն այն ժամանակ, երբ նա տեղից վեր թռչելով վազեց դեպի խրճիթը։

ԳԼՈՒԽ LXIII

ՕՐԻՆԱԿԱՏԱՐՆԵՐԻ ԴԱՏԱՍՏԱՆԸ

Այն բարձր ճիչը, որ դեռատի կրեոլուհուն ստիպեց այնպես արագ պոկվել տեղից, ցույց էր տալիս միաժամանակ և՛ դատարանի վճիռը, և՛ վճռի բնույթը:

«Կախել» բառն էր, որ հասավ աղջկա ականջին, և նա նետվեց դեպի մուստանգերի խրճիթը։

Այժմ արդեն մարդիկ առանձին-առանձին խմբերով չէին կանգնած, այլ հավաքվել, մի շրջան էին կազմել։ Շրջանի մեջտեղը կանգնած էր օրինակատարների վիթխարահասակ պետը։ Այդտեղ էր նաև Վուդլի Պոյնդեքստերը, իսկ նրա կողքին՝ Կասսի Կոլհաունը: Վերջիններս, ըստ երևույթին, ներկա էին միայն որպես սկսվող դրամայի վկաներ, վճռական խոսքը պատկանում էր ուրիշներին։

Դա դատաքննություն էր սպանության մեղադրանքով, այսինքն՝ Լինչի դատաստան։ Որպես մեղադրող հանդես էր դալիս օրինակատարների պետը։ Ամբողջ ամբոխը, բացի երկու մեղադրյալներից, դատական ատենակալների դեր էր կատարում։

Մորիս Ջերալղն ու իր ծառա Ֆելիմը գտնվում էին խիտ օղակի ներսում։ Նրանք երկուսն էլ ձեռքերն ու ոտքերը պինդ կապկպած ընկած էին խոտերի վրա։ Նրանց զրկել էին խոսելու հնարավորությունից։ Ֆելիմին սպառնալիքներով էին ստիպել լռել, իսկ նրա տերը լուռ էր, որովհետև բերանը մի փայտի կտոր էին խրել։ Պինդ կապված պարանները չէին կարող խանգարել հիվանդի շարժումները։ Երկու մարդ բռնել էին Մորիսի ուսերից, երրորդը նրա ծնկներին կանգնած՝ ոտքերն էր գետնին սեղմում։

Մեղադրանքի ծանրությանը գլխավորապես ընկնում էր Մորիս Ջերալդի վրա. Ֆելիմին համարում էին միայն մեղսակից։

Նրան ստիպեցին պատմել ամեն բան, ինչ գիտե։ Հնդիկների և հովազի մասին Ֆելիմի պատմածը համարեցին «հերյուրանք, որ հնարվել է դատարանին մոլորության մեջ գցելու համար»։

Դատաքննությունը տասը րոպեից ավելի չտևեց։ Հետևությունը պարզ էր։ Մեծ մասը վերջնականապես այն համոզմունքը կազմեց, որ Հենրի Պոյնդեքստերն սպանված է, և նրա մահվան համար պատասխանատու է Մորիս Ջերալդը։

Արդեն առաջուց հայտնի ամեն մի հանգամանք նորից քննարկվեց ու կշռադատվեց։ Դրանց ավելացան խրճիթում հենց նոր բացված նոր փաստեր:Ամենից ավելի համոզիչն և արդեն ուզում էի մի ուրիշն էլ հանել, մեկ էլ գետի կողմից ձայներ լսեցի։ Բարձր, գրգռված խոսակցություն էր։ Պարզ էր, որ այնտեղ վեճ էր տեղի ունենում։ Ականջ դնելով ես ճանաչեցի ձայներից մեկը, հետո էլ՝ մյուսը։ Աոաջինը իմ քեռու տղա Հենրիի ձայնն էր, երկրորդը՝ ահա այս մարդու, այս մարդասպանի։

— Շարունակեցեք, միստր Կոլհաուն։ Մենք ուզում ենք նախ լսել ձեր ցուցմունքները, իսկ ձեր հետևությունները դուք հետո կանեք։

— Դուք հասկանում եք, իհարկե, ջենտլմեններ, որ ես բավական զարմացա իմ քեռու տղայի ձայնը լսելով, ես կարծում էի, որ նա քնած պիտի լինի։ Այնքան համոզված էի, որ հենց նա է խոսում, որ նույնիսկ չգնացի նրա սենյակն ստուգելու։ Ինձ համար ո՛չ պակաս պարզ էր և այն, որ վիճողներից երկրորդը մուստանգերն էր։ Ինձ առանձնապես զարմանալի թվաց, որ Հենրին, հակառակ իր սովորության, այդպես ուշ ժամին դուրս էր եկել տանից։ Բայց փաստը մնում էր փաստ, այդտեղ սխալ լինել չէր կարող։ Ես սկսեցի ականջ դնել, որ իմանամ, թե ինչի մասին են վիճում նրանք։ Ձայները թույլ էին հասնում ինձ։ Միակ բանը, որ կարողացա հասկանալ, այն կծու արտահայտություններն էին, որ Հենրին ուղղում էր մուստանգերի հասցեին:Պարզ էր, որ իմ քեռու որդին ինչ-որ բանից նեղացած էր։ Հետո պարզ լսվեցին մուստանգերի սպառնալիքները:Նրանցից ամեն մեկը բարձր ձայնով տալիս էր մյուսի անունը,և այլևս ինձ համար ոչ մի կասկած չմնաց։ Հարկավոր էր, որ ես գնայի այնտեղ և պարզեի, թե ինչ է պատահել, բայց իմ հագին գիշերային մաշիկներ էին։ Սպասեցի մի կես ժամ, հուսալով, թե Հենրին շուտով տուն կվերադառնա, բայց նա չեկավ։ Ես մտածեցի, թե պատանին գնացել է պանդոկ։ Այնտեղ նա կարող էր հանդիպել ամրոցի իր ծանոթներին և երկար նստել։ Եվ ես որոշեցի պառկել քնելու։ Այսպես, ուրեմն, ջենտլմեններ, ես ձեզ ասացի այն ամենը, ինչ գիտեմ։ Դրանից հետո խեղճ Հենրին այլևս չվերադարձավ Կասա-դել-Կորվո։ Այդ գիշեր նրա անկողինն անշարժ էր մնացել, նա գիշերել էր պրերիայում կամ անտառում, բայց թե հատկապես որտեղ, այդ գիտե միայն այս մարդը:

Եվ նա ձեռքը մեկնեց դեպի մեղադրյալը։

Կոլհաունի ճառը տպավորություն գործեց։ Ոչ ոք չէր կասկածում, որ նա անկեղծ է խոսում։

Դրան հետևեց ցասումի մի նոր պոռթկում։

— Կախե՜լ... կախե՜լ...— գոռում էին բոլոր կողմերից։

Նույնիսկ Սեմ Մենլին կարծես սկսեց տատանվել:Առարկողների թիվն ավելի փոքրացավ։ Լարումը սաստկանում էր ինչպես փոթորկից առաջ։

Թոկից փախածներից մեկը, որ հենց նոր ինչ-որ բան էր փսփսում Կոլհաունի հետ, մոտեցավ պարանին, կռացավ և օղակն արագ անցկացրեց դատապարտյալի վիզր, որն առաջվա պես ոչինչ չէր գիտակցում։

Ոչ ոք չփորձեց կանգնեցնել դահճին, ոչ ոք չհամարձակվեց պաշտպան կանգնել դատապարտյալին։

Օղակը գցված էր Մորիսի վիզը: Պարանի մյուս ծայրն արդեն գցված էր թզենու ճյուղի վրա։

«Շուտով Մորիս Ջերալդը հրաժեշտ կտա կյանքին այսպես էր մտածում ներկա եղողներից ամեն մեկը։

ԳԼՈՒԽ LXIV

ՒՆՏԵՐՄԵԴԻԱՆԵՐԻ ՇԱՐՔ

«Շուտով Մորիս Ջերալդը հրաժեշտ կտա կյանքին»,– այսպես էր մտածում ամեն մեկն այն մարդկանցից, ովքեր մասնակցում էին բնության ծոցում, իսկական ծառերի ստվերի տակ խաղացվող այս ողբերգությանը։

Ինտերմեդիա — այստեղ՝ միջանկյալ էպիզոդ, որը կանգնեցնում է դեպքերի ընթացքը։ Բառացի՝ ինտերմեդիա նշանակում է կոմիքական փոքրիկ պիես, որով XVI— XVII դարերում լցնում էին ներկայացման ընդմիջումները։

Բայց այդ ժամանակ գործողության մեջ տեղի ունեցավ մի անակնկալ ընդմիջում, ողբերգությունը հանկարծ փոխվեց զավեշտի։ Եվ այդ զավեշտի հերոսն էր Ֆելիմը։

Կոլհաունի «ոգեշունչ» ճառից հետո, որն ավելի ևս ուժեղացրեց վրեժի ծարավը, օրինակատարների ուշադրությունն ամբողջովին դարձած էր Մորիսի վրա։ Ծառային նրանք մոռացել էին։ Չարությամբ լի հայացքներն ուղղված էին միայն մուստանգերի վրա։ Ֆելիմի համար փախչելու հնարավորություն էր ստեղծվել, և նա չհապաղեց օգտվել դրանից։

Խոտերի վրա գլոր-գլոր գալով նա թուլացրեց իրեն կաշկանդող պարանը, ազատվեց նրանից և ամբոխի ոտքերի արանքներով կամացուկ դուրս սողաց։ Ոչ ոք չնկատեց նրա այդ արարքը։ Գրգռիչ տեսարանից խելակորույս մարդիկ հրմշտում էին իրար և աչք չէին հեռացնում թզենու ճյուղից, որը կախաղանի դեր պիտի կատարեր։

Ֆելիմն ամենևին էլ միտք չուներ բախտի կամքին թողնել իր տիրոջը։ Ընդհակառակն, նա նորից փորձ արեց օգնելու Մորիս Ջերալդին։ Այժմ նա իր ամբողջ հույսը դրել էր Զեբ Ստումպի վրա, ուստի որոշեց մեզ արդեն հայտնի եղանակով կանչել նրան որքան կարելի է շուտ։

Ամբոխի միջից դուրս պրծնելով, Ֆելիմն սկսեց կամացուկ մոտենալ այն տեղին, որտեղ պառավ զամբիկն էր արածում։ Եկվորների ձիերը կապված էին անտառի եզրին։ Նրանք կանգնած մի խիտ շարան էին կազմել։ Ահա այդ շարանի հետևը թաքնվելով Ֆելիմը կարողացավ հասնել իր ուզած տեղը։

Բայց այստեղ նա նոր միայն գլխի ընկավ, որ անհրաժեշտ հարմարանքները չի վերցրել։ Կակտուսի ճյուղը վայր էր գցել այնտեղ, որտեղ առաջին անգամ նրան բռնել էին։ Ձեռքին դանակ չկար, ինչո՞վ պիտի կակտուսի ճյուղ կտրեր։

Տխուր մտածմունքի մեջ կանգ առավ գալվեյացին, չիմանալով ինչ անել։ Անհրաժեշտ էր գործել առանց ժամանակ կորցնելու։ Հապաղման ամեն մի րոպեն կարող էր ճակատագրական լինել նրա տիրոջ կյանքի համար։ Բայց չկար մի զոհաբերություն, որին պատրաստ չլիներ հավատարիմ ծառան։ Ֆելիմը նետվեց փշփշոտ բույսի մոտ և մերկ ձեռքեր ով նրանցից մի ճյուղ պոկեց։

Նրա ձեռքերն ամբողջովին արյունոտվեցին։ Բայց կարելի էր ուշադրություն դարձնել այդպիսի դատարկ բանի վրա, երբ մարդու բախտն էր վճռվում։ Իռլանդացին վազեց զամբիկի մոտ և առանց որևէ նախազգուշության կակտուսի փուշը խրեց նրա պոչի տակ։

Մինչ այդ բացատում գործողությունն ընթանում էր իր կարգով։ Օղակը պատրաստ էր։ Պարանի մյուս ծայրը, որ գցված էր թզենու ճյուղի վրա, արդեն գտնվում էր կամավոր դահիճների ձեռքում։ Նրանք սպասում էին վերջին հրամանին։ Ամբոխը քար էր կտրել։ Մարդիկ կանգնել էին լուռ ու անշարժ, ինչպես շրջապատի ծառերի բները։ Բայց ոչ ոք սիրտ չէր անում ճակատագրական ազդանշանը տալ։ Նույնիսկ Կոլհաունը խույս էր տալիս այդ պարտականությունից։

Այդ լարված րոպեին պառավ զամբիկը,— բոլորը գիտեին, որ դա Զեբ Ստումպի ձին է,— հանկարծ կարծես կատաղեց։ Նա սկսեց հետևի ոտքերը վեր –վեր նետելով ցատկոտել և բացատը խլացնել կատաղի խրխինջով։ Նրա կողքին կանգնած ձիերն էլ սկսեցին ձայնակցել նրան և ընդօրինակել նրա կատաղի պարը։

Ամբոխի տրամադրությունը միանգամից փոխվեց։ Բոլորի դեմքին տագնապ երևաց, վախեցած ճիչեր լսվեցին։

Օրինակատարները վեր թռցրին իրենց զենքերը և նետվեցին ձիերի մոտ։

— Հնդիկնե՜ր։

Միմիայն կոմանչների հարձակումը կարող էր այդպիսի իրարանցում գցել։

Հուզումը տևեց այնքան, մինչև որ տերերը մոտեցան իրենց ձիերին։ Ձիերը հանգստացան, և միայն Զեբի ձին էր, որ շարունակում էր մոլեգնել։

Միայն այդ ժամանակ ամբոխն իմացավ տագնապի իսկական պատճառը։ Ի դեպ, այդ ժամանակ էլ նկատեցին, որ գալվեյացին անհայտացել է։

Ֆելիմը հեռատեսաբար թաքնվել էր թփերի հետևը, և դա փրկեց նրան, հակառակ դեպքում ծառայի կյանքը պակաս վտանգի մեջ չէր լինի, քան իր տիրոջը։

Մի քսան հոգի հրացանները նշան բռնեցին իրարանցման պատճառի վրա։ Բայց նախքան նրանք կկրակեին, մոտիկ կանգնածներից մեկը լասսոն նետեց ձիու պարանոցը և այդպիսով նրան ստիպեց լռել։

**********

Հանգստությունը վերականգնեց։ Նորից ուշադրությանը կենտրոնացավ դատապարտյալի վրա։ Օրինակատարներն առաջվա պես կատաղած էին։ Աղմկալից միջադեպը ոչ միայն չէր զվարճացրել նրանց, այլև, ընդհակառակն, ավելի էր գրգռել: Նորից մահապատիժ պահանջող ձայներ հնչեցին։

Նորից վրեժի ծարավի մարդկանց ամբոխը օղակ կազմեց դատապարտյալի շուրջը։

Նորից դահիճները պարանը ձեռքն առան, նորից ներկաներից յուրաքանչյուրի գլխում միտք ծագեց. «Շուտով Մորիս Ջերալդը հրաժեշտ կտա կյանքին»։

Բայց նորից ընդմիջում։

Ծառերի հետևից պայծառ արևի տակ դուրս վազեց մի գեղեցկուհի։

Երկնաքարի նման Լուիզան ընկավ ամբոխի մեջ և կռացավ դատապարտյալի վրա, որը անձայն մեկնված էր խոտի վրա։ Երկու ձեռքով կառչելով պարանից՝ աղջիկն ուզում էր պոկել այն դահիճների ձեռքից։

— Տեխասցինե՜ր։ Սրիկանե՜ր,— գռռաց նա ցասումով։– Ամո՛թ, խայտառակությո՜ւն։

Դահիճները զարմացած ցած գցեցին պարանը։

— Դատաստա՜ն։ Եվ սա կոչվում է դատաստա՞ն։ Մեղադրյալը դատապարտվել է առանց պաշտպանի,հնարավորություն չունենալով գեթ մի խոսք ասել իրեն արդարացնելու համար։ Եվ դուք սա համարում եք արդարությո՞ւն։ Տեխասյան արդարություն։ Ամո՛թ ձեզ։ Դուք մարդիկ չե՛ք, այլ գազաններ։ Դուք մարդասպաննե՛ր եք։

— Սա ի՞նչ է նշանակում,— գոչեց Պոյնդեքստերն առաջ նետվելով և աղջկա ձեռքը բռնելով։— Դու ցնորվե՞լ ես, Լո՛լ... Դու բոլորովին խելագարվել ես։ Ինչպե՞ս դու այստեղ ընկար։ Ես քեզ չասացի՞, որ տուն գնաս։ Հեռացի՛ր այս րոպեին և մի խաոնվիր այն գործին, որ քեզ չի վերաբերում։

— Հա՛յր, սա ի՛նձ է վերաբերում։

— Քե՞զ է վերաբերում։ Ա՜խ, ճիշտ որ, դու քույրն ես, այս մարդը՝ քո եղբորն սպանողը։

— Ես դրան երբե՛ք չեմ հավատա։ Երբե՛ք։ 0՜, մարդի՛կ, եթե դուք իսկապես մարդիկ եք, գազանի պես մի՛ վարվեք:Արդար դատ է հարկավոր, և այն ժամանակ... այն ժամանակ...

— Արդար դատ եղել է,— գոռաց մեկը ամբոխի միջից:— Ոչ ոք չի կասկածում,որ նա հանցավոր է:Նա՛ է սպանել ձեր եղբորը, ուրիշ ոչ ոք։ Եվ շատ տգեղ բան է ձեր կողմից,— ներեցեք, որ ես այսպես եմ խոսում, — վատ բան է, որ դուք աշխատում եք մուստանգերին փրկել նրանից, ինչի որ արժանի է նա։

— Ճշմարիտ է,— միացան մի քանի հոգի։

— Նա պետք է արժանի պատիժը կրի,— գոոացին ամբոխի միջից։

— Պե՛տք է, պե՛տք է կրի,— արձագանքեցին շատերը։

— Մենք շատ ենք ցավում, որ չենք կարող բավարարել ձեր պահանջը, բայց պետք է խնդրենք ձեզ հեռանալ այստեղից... Միստր Պոյնդեքստեր, լավ կլիներ, որ դուք ձեր աղջկան հեռացնեիք։

— Գնա՛նք, Լո՛ւ:Այստեղ քո տեղը չէ՛։ Պետք է գնալ... Դու հրաժարվո՞ւմ ես։ Դա ի՞նչ բան է։ Դու հրաժարվում ես հնազանդվել ի՞նձ... Կասսի, բռնիր դրա ձեռքը և հեռու տար... Եթե դու, Լուիզա, կամովին չգնաս, մենք քեզ զոռով կստիպենք անել այդ։ Դեհ, խելոք եղիր, արա այն, ինչ ես խնդրում եմ քեզ։ Հեռացի՛ր:

— Ո՛չ, հայր։ Ես չեմ հեռանա, մինչև որ դու ինձ չխոստանաս, մինչև բոլորը չխոստանան...

— Մենք ոչ մի բան չենք կարող խոստանալ ձեզ, միսս, որքան էլ այդ ցանկանանք։ Եվ ընդհանրապես սա կնոջ գործ չէ։ Կատարված է ոճիր, սպանություն, այդ դուք ինքներդ գիտեք։ Չի կարելի դատավորների կարծիքի վրա բռնանալ։ Մարդասպանին գթություն չկա ։

— Գթություն չկա՛,— արձագանքեցին մի քանի տասնյակ կատաղի ձայներ։

— Կախե՜լ նրան։ Կախե՜լ։

Չքնաղ աղջկա ներկայությունն այլևս չէր շփոթում օրինակատարներին։ Կասսի Կոլհաունը քաղաքավարությունը բոլորովին մոռացած՝ Լուիզային կոպտաբար քարշ տվեց բացատից հեռու։ Աղջիկն ուզում էր պոկվել նրա ձեռքերից, լաց էր լինում և բարձրաձայն բողոքում տմարդի դատաստանի դեմ։

— Ճիվաղնե՜ր, մարդասպաննե՜ր, — գոռում էր Lուիզան։

Բայց աղջիկն արդեն ամբոխից հեռացված էր և հնարավորություն չուներ օգնելու այն մարդուն, որի համար պատրաստ էր իր կյանքը տալու։

ԳԼՈԻԽ LXV

ՆՈՐՒՑ ՄԻ ԻՆՏԵՐՄԵԴԻԱ

Երրորդ անգամ խրճիթի մոտ վերականգնեց չարագույժ լռությունը։ Ահասարսուռ դրամայի հանդիսատեսներն ու գործող անձերը կրկին գրավեցին իրենց տեղերը։

Լասսոն նորից գցվեց թզենու ճյուղին։ Նույն երկու դահիճները բռնեցին նրա ազատ ծայրը։ Այս անգամ նրանք ուժեղ էին ձգում պարանը։

«Շուտով Մորիս Ջերալդը հրաժեշտ կտա կյանքին»։

Այժմ թշվառ Մորիսը բոլորովին մոտիկ էր մահվան»:Նույնիսկ սերը անզոր եղավ փրկելու նրան։ Էլ ուրիշ ի՞նչ ուժ կարող էր կանխել ճակատագրական վախճանը։

Թվում էր, թե այլևս օգնելու հնարավորություն չկա, ժամանակ էլ չկա։ Օրինակատարների խոժոռ հայացքների ողջ գթություն չէր երևում, միայն անհամբերություն կար։ Դահիճներն էլ շտապում էին, վախենալով, թե մի նոր բան կխանգարի։ Նրանք պարանի հետ վարվում էին հմուտ դահճի ճարպկությամբ։ Վաթսուն վայրկյան էլ չանցած՝ ամբոխի դատավճիռն ի կատար կածվեր։

— Դե՛, Բիլլ, պատրաստ ես այդտեղ,— հարցրեց դահիճներից մեկը մյուսին, որոշելով այլևս հրահանգի չսպասել։

— Ամեն ինչ կարգին է,– պատասխանեց Բիլլը։– Քաշի՛ ր, վերջ տուր այս սրիկային։

Պարանը քաշեցին, բայց ո՛չ այնքան ուժեղ, որ դատապարտյալի մարմինը բարձրացներ գետնից: Օղակը բարձրացրեց միայն նրա գլուխը։

— Դե քաշիր է՛, նզովյա՛լ,— գոռաց Բիլլը՝ ընկերոջ անգործությունից զարմացած։— Ի՞նչ ես քնել։

Բիլլը կանգնած էր մեջքն անտառի կողմն արած և չէր տեսնում ծառերի հետևից լույս ընկած մարդուն։

— Դեհ, քաշի՛ր,— գոռաց Բիլլը։— Բեր միասին քաշենք։ Վերև՛։ Վե՛րջ տուր սրան։

— Ո՛չ, նա այդ չի անի,— որոտաց մի ձայն։

Եվ վիթխարահասակ մի մարդ հրացանը ձեռքին դուրս թռավ թփերի հետևից։ Էլի մի վայրկյան, և Զեբ Ստումպն արդեն ամբոխի մեջտեղն էր։

— Ո՛չ, դուք այդ չե՛ք անի,— կրկնեց որսորդը, կռանալով գետնին փռված մարդու վրա և իր երկար հրացանի փողն ուղղելով դահիճների կողմը։– Բա՛ց թողեք, թե չէ՝ կկրակեմ։ Է՛յ։ Բիլլ Գրիֆին, եթե դու թեկուզ մի քիչ օղակը քաշես, գնդակս ուղիղ փորդ կխրվի, և դժվար թե կարողանաս մարսել այն։ Բա՛ց թողեք պարանը, նզովյալնե՛ր։

Նույնիսկ զամբիկի վայրի ճղղոցը ամբոխի վրա այնպիսի ուժեղ տպավորություն չէր գործել, ինչպես Զեբ Ստումպի լույս ընկնելը։

Համարյա բոլոր ներկա եղողները ճանաչում էին նրան։

Նրան հարգում էին, շատերը վախենում էին նրանից։ Վերջիններից էին Բիլլ Գրիֆինը և նրա ընկերը։ Հենց որ հնչեց «Բաց թողեք» հրամանը, պարանը ցած ընկավ նրանց ձեռքից։

— Այս ի՞նչ հիմարություն են հնարել այս տղաները, — շարունակեց որսորդը, դառնալով զարմանքից պապանձված ամբոխին։— Չլինի՞ մտածում եք հիվանդ մարդուն կախել։

— Հենց աչդ էլ ուզում ենք անել,— պատասխանեց մի կոպիտ ձայն։

— Ինչո՞ւ չպիտի կախենք,— հարցրեց մի ուրիշը:

— Ինչու չպիտի կախե՜նք։ Իսկ ո՞վ է ձեզ իրավունք տվել առանց դատաստանի կախել տեխասյան քաղաքացուն։

— Բա՜ն ասացիր, ի՛նչ մի կարևոր քաղաքացի է։ Բացի դրանից, այստեղ դատ է եղել, արդար դատաստան։

— Ա՜յ, թե ինչ։ Գիտակցությունից զուրկ մարդը դատապարտված է մահվան։ Նրան ուղարկում են այն աշխարհը, երբ ինքը ոչինչ չի գիտակցում։ Եվ դուք դա համարում եք արդար դատաստա՞ն։

— Մեր ի՛նչ գործն է դա։ Մենք գիտենք, որ նա մեղավոր է, բոլորս համոզված ենք դրանում։

— Համոզվա՞ծ եք։ Շատ լավ: Քեզ հետ, Ջիմ Ստորդաս, ես դրա մասին չեմ էլ խոսի։ Բայց դու, Սեմ Մենլի, և դուք, միստր Պոյնդեքստեր, հո չի կարող պատահել, որ դուք համաձայն լինեք այն գազանությանը, որ կատարվում է այստեղ։ Իմ կարծիքով, սա մարդասպանություն է, ուրիշ ոչինչ:

— Դու ամեն բան չգիտես, Զեբ Ստումպ,— խոսեց օրինակատարների ղեկավարը, ցանկանալով արդարացնել իր մասնակցությունն այդ գործին։— Մենք փաստեր ունենք։

— Գրողի ծոցը գնան ձեր փաստերը։ Ես ոչինչ չեմ ուզում լսել։ Մենք ժամանակ կունենանք այդ բոլորը քննելու, երբ իսկական դատ կլինի, որի դեմ, իհարկե, ոչ ոք չի առարկի։

— Դուք խիստ մեծ պատասխանատվություն եք վերցնում ձեզ վրա, Զեբ Ստումպ,– միջամտեց Կոլհաունը։— Սպանվածը ոչ ձեր որդին է, ոչ եղբայրը, թե չէ՝ երևի ուրիշ տեսակ կխոսեիք: Չեմ հասկանում, դուք ինչո՞ւ եք խառնվոսէ այս գործին։

Ամենից առաջ նրա համար, որ այս տղան իմ բարեկամն է, չնայած նա օտարերկրացի է։ Եվ երկրորդ նրա համար, որ Զեբ Ստումպը չի կարող հանդուրժել անազնիվ խաղ, թեկուզ և այն Տեխասի պրերիաներում խաղացվի։

— Անազնիվ խա՜ղ։ Դուք այս անազնիվ խա՞ղ եք անվանում... Տեխասցինե՛ր, մի՞թե դուք վախենում եք այս չաչանակից, ժամանակն է վերջ դնելու այս գործին։ Սպանված Հենրի Պոյնդեքստերի արյունը վրեժ է պահանջում։ Վերցրե՛ք պարանը։

— Հապա մի փորձեցե՛ք։ Առաջին փորձ անողը գետին կտապալվի նախքան ձեռքը պարանին հասցնելը: Դուք այս թշվառին կախել կարող եք միայն այն ժամանակ, երբ Զեբ Ստումպի անշունչ մարմինը փռված կլինի գետնին և ձեզանից մի քանիսինն էլ՝ նրա կողքին։ Հապա մի փորձեցե՛ք։ Ես ուզում եմ տեսնել ով ձեռքը կմեկնի պարանին։

Քար լռություն տիրեց։ Մարդիկ տեղներից չէին շարժվում մասամբ վախենալով ընդունել այդ մարտահրավերը, մասամբ հարգելով որսորդի արիությունն ու մեծահոգությունը։ Զեբ Ստումպը, օգտվելով բարենպաստ րոպեից, շարունակում էր պնդել իր ասածը։

— Արդար դատ նշանակեցեք,— պահանջում էր նա։ — Եկեք սրան տանենք սետլմենտ, և թող այնտեղ դատեն նրան։ Դուք չունեք ակնհայտ ապացույցներ, որ սա մասնակցել է այդ կեղտոտ գործին, և թող նզովյալ լինեմ ես, եթե հավատամ դրան առանց իմ սեփական աչքերով համոզվելու։ Ես գիտեմ, թե սա ինչպես էր վերաբերվում երիտասարդ Պոյնդեքստերին։ Սա ոչ միայն նրա թշնամին չէր, այլև մտերիմ բարեկամն էր։

— Դուք, միստր Ստումպ, չգիտեք այն, ինչ մենք հենց նոր լսեցինք։

— Իսկ ի՞նչ լսեցիք դուք։

— Այնպիսի ցուցմունքներ, որոնք մեզ հակառակն են ասում։ Մենք ապացույց ունենք, որ Ջերալդի ու երիտասարդ Պոյնդեքստերի միջև գժտություն է եղել, դեռ ավելին, այդ տեղի է ունեցել հենց նույն գիշերը։

— Այդ ո՞վ ասաց ձեզ, Սեմ Մենլի։

— Ե՛ս ասացի այդ,— պատասխանեց Կոլհաունն առաջ գալով, որպեսզի Զեբը տեսնի իրեն։

— 0՜, այդ դո՞ւք եք, միստր Կասսի Կոլհաուն։ Դուք գիտեք, որ նրանք երկուսն էլ տաքացել էին։ Դուք ներկա՞ էիք նրանց վեճին։

— Ես այդ չեմ ասել, Զեբ Ստումպ։ Բացի ղրանից, ես ամենևին միտք չունեմ պատասխանելու ձեր հարցերին... Կարծում եմ, ջենտլմեննե ր, որ դուք բո լորդ համաձայն եք ընդունված վճռին։ Չեմ հասկանում, ինշո ւ պետք է այս ցանցառ ծերուկը խառնվի մեր գործերին։

— «Ցանցառ ծերո՛ւկ»,— գոռաց որսորդը։— Դուք ինձ ցանցառ ծերո՞ւկ եք կոչում։ Երդվում եմ, որ դուք դեռ ստիպված կլինեք ետ վերցնելու ձեր խոսքը, այս ձեզ ասում է կենտուկցի Զեբ Ստումպը։ Բայց հիմա չարժե դրա մասին խոսել։ Ամեն բան իր ժամանակն ունի։ Ձեր ժամն էլ կգա, միստր Կասսի Կոլհաուն, և գուցե շատ ավելի շուտ, քան դուք կարծում եք... Ինչ վեբարերում է Հենրի Պոյնդեքստերի և այս երիտասարդի միջև տեղի ունեցած վեճին,— շարունակեց Զեբը. դառնալով. օրինակատարների գլխավորին,— ես դրան չեմ հավատում։ Եվ երբեք չեմ հավատա, մինչև չլինեն ավելի համոզիչ ապացույցներ, քան դատարկ շատախոսությունը։ Իմ գիտեցածներից այդպիսի հետևություն անել չի կարելի։ Դուք ասում եք, որ նոր փաստե՞ր ունեք։ Ես ևս փաստեր ունեմ։ Այնպիսի փաստեր, որոնք կարծում եմ, կարող են լույս սփռել այս խորհրդավոր գործի վրա:

— Ի՞նչ փաստեր են դրանք,— հարցրեց Սեմ Մենլին։– Մենք լսում ենք քեզ, Զեբ Ստումպ։

— Դրանք մի քանիսն են։ Ամենից առաջ ինքներդ տեսնուք եք, որ այս տղան վիրավորված է։ Ես չեմ խոսում չանգռվածքների մասին. ենթադրում եմ, որ այդ շնագայլերն են դզել նրան։ Բայց նայեցեք ծնկին։ Այդ արդեն շնագայլերի գործ չէ։ Դու ի՞նչ ես կարծում դրա մասին, Սեմ Մենլի:

— Այստեղ ենթադրություն արին, որ այդ տեղի է ունեցել ընդհարման ժամանակ սրա և...

— Սրա և ո՞ւմ միջև,— կտրուկ հարցրեց Զեբը։

— Եվ այն մարդու, որը կորել է։

Այո՛, այդպես ենք կարծում մենք,– ասաց մեկը ամբոխի միջից: — Մենք բոլորս գիտենք, որ Հենրի Պոյնդեքստերը չէր թույլ տա իրեն հորթի պես սպանել։ Նրանց միջև կռիվ է եղել և, ըստ երևույթին, մուստանգերն ընկնելիս ծունկը քարի է խփել։ Դրանով պետք է բացատրել ուռուցքը: Բացի դրանից, դրա գլխին մի վերք կա, որ կարծես ատրճանակից լինի ստացած։ Իսկ ինչ վերաբերում է չանգռվածքներին, մենք չգիտենք որտեղից են դրանք՝ մացառների փշերի՞ց,թե՝ շնագայլերի ճանկերց, ինչպես դուք եք ենթադրում։ Այստեղ խենթի մեկը մի հեքիաթ էր հնարել հովազի մասին, բայց մենք դրան չենք հավատում:

— Ի՞նչ խենթի մասին եք խոսում։ Դուք նկատի ունեք Ֆելիմի՞ն։ Իսկ որտե՞ղ է նա:

— Փախել է, որ գլուխը պրծացնի։ Բայց մենք կգտնենք նրան, երբ սրա հետ գործը կվերջացնենք։ Կախաղանի համն առնել կտանք նրան, և այն ժամանակ կխոսի ոնց որ պետք է:

— Եթե ձեզ հարկավոր է իմանալ հովազի մասին, ապա ոչ մի նոր բան չեք իմանա։ Ես ինքս տեսա այն գազանին և հազիվ վրա հասա ու տղային փրկեցի նրա ճիրաններից: Բայց բանն այդ չէ։ Է՞լ ինչ է պատմել այն մարդը։

— Մի երկար պատմություն ինչ-որ հնդիկների մասին: Բայց ո՞վ կհավատա դրան։

— Ինչո՞ւ որ: Նա ինձ էլ պատմել է նույնը։ Եվ այդ,ամենը ճշմարտանման է։ Նա ասում էր, որ նրանք թուղթ էին խաղում։ Ահա, նայեցեք, խրճիթի հատակին ես մի ամբողջ ձեռք խաղաթուղթ եմ գտել։ Սրանք իսպանական խաղաթղթեր են։

Զեբը գրպանից հանեց խաղաթղթի դաստան և մեկնեց օրինակատարների պետին։

Վերջինս սկսեց ուշի-ուշով զննել յուրաքանչյուր թուղթը, ապա ասաց, որ դրանք մեքսիկական արտադրություն են, որ այդպիսի խաղաթղթերով սովորաբար մոնտե են խաղում։

— Այդ որտե՞ղ է լսված, որ կոմանշները թուղթ խաղան,– մի ձայն լսվեց ամբոխի միջից,– դա պարզապես ծիծաղելի է։

— Ծիծաղելի է՞ ասում եք,— խոսեց մի ծեքունի որսորդ, որը մի ժամանակ մոտ տասներկու ամիս գերի էր եղել կոմանչների մոտ։— Գուցե և ծիծաղելի է, բայց ճշմարտություն է։ Ես շատ անգամ եմ տեսել, թե ինչպես այդ վայրենիները թուղթ էին խաղում բիզոնի մորթու վրա, փոխանակ սեղանի։ Հենց այդ մեքսիկական խաղն էլ խաղում էին, որ նրանք երևի, իրենց գերիներից էին սովորել։ Ինչ ուզում եք ասեք,— խոսքը վերջացրեց ծերունին, – կոմանչները թուղթ խաղում են, դա ճշմարտություն է։

Այս հայտարարությունը Ձեբ Ստումպին ուրախացրեց։ Շրջակայքում հնդիկների երևալը փոխում էր օրինակատարների վերաբերմունքն այս գործին, որոնք մինչև այդ ենթադրում էին, թե կոմանչներն ասպատակություններ են գործում միայն սետլմենտի մյուս կողմում։

— Իհարկե, այդպես է,— վրա բերեց Զեբը, ցանկանալով ներկաներին համոզել, որ անհրաժեշտ է դատաքննությունը հետաձգել։– Այստեղ եղել են հնդիկներ, կամ համենայն դեպս նրանց շատ նման մարդիկ… Հովսափա՛թ, այս որտեղի՞ց է արշավում նա։

Այդ ժամանակ ժայռի կողմից շատ պարզ լսվեց սմբակների դոփյուն։

Դարափուլի գլխին երևաց մի ձիավոր կին, որն արշավում էր ամբողջ թափով։ Նրա մազերը գզգզվել էին, գլխարկը գլխից ընկել էր։ Ձիավորը շարունակ քշում էր իր ձին մոտ բակով, խթաններով, ու գոռալով, թեև ձին առանց այդ էլ սլանում էր ամբողջ թափով։

Բոլորը միանգամից ճանաչեցին, որ մոլեգնաբար արշավող այդ ձիավորը հենց այն կինն է, որը մի կես ժամ առաջ իրենց ցույց տվեց խրճիթի ճանապարհը։

ԳԼՈԻԽ LXVI

ԿՈՄԱՆՉՆԵՐՑ ՀԱԼԱԾՎԱԾԸ

Իսիդորան լույս ընկավ անսպասելիորեն։ Ի՞նչն էր նրան՝ ստիպել վերադառնալ։ Եվ ինչո՞ւ էր արշավում այդպիսի խելակորույս քառատրոփով։

Այս բանը բացատրելու համար մենք պետք է վերադառնանք այնտեղ, երբ նա տեխասցիներին հանդիպելուց հետո մռայլ խոհերի մեջ էր ընկել։

Ջոկատից բաժանվելուց հետո Իսիդորան մի պահ տատանվում էր՝ արդյոք Լեոնայի կո՞ղմը գնա, թե վերադառնա մուսատանդերի խրճիթը և անձամբ վկա լինի այնտեղ կատարվելիք դեպքերին։

Նա կանգ առավ անտառի թավուտում, ծառերի ստվերի տակ, և ակամա նայեց Ալամոյի դարափուլ ափի վրա բարձրացած նոճու մթին գագաթին։ Ծանր կասկածներ համակեցին նրա հոգին։

Ի՞նչ արեց ինքը՝ ջոկատն ուղարկելով մուստանդերի խրճիթը։ Եթե պիտի ստորանա այն կինը, որին ինքն ատում է, չէ՞ որ միաժամանակ կարող է զոհ գնալ նաև իր սիրած մարդը։

— Սո՜ւրբ աստվածածին,— շշնջաց նա:— Այս ի՞նչ արի ես։ Եթե այդ դաժան դատավորները նրան մեղավոր ճանաչեն, ի՞նչ կլինի նրա վերջը։ Մա՛հ։ 0՜, ես այդ չե՛մ ուղում։ Միայն թե ո՛չ նրանց ձեռքով։ Ո՛չ, ո՛չ։ Երբ ես ճանապարհը ցույց տվի նրանց, ինչպիսի ագահությամբ առաջ նետվեցին։ Նրանք արդեն նախօրոք որոշել են, որ դոն Մորիսիոն պետք է մեռնի։ Նա այստեղ բոլորի համար օտար է, ուրիշ երկրի ծնունդ։ Մեն-մենակ՝ առանց բարեկամների, շրջապատված միայն թշնամիներով...

Աղջկա հայացքը լուռ թախիծով թափառում էր պրերիայով։ Հանկարծ նրա ձին կամացուկ վրնջաց և գլուխը դարձրեց դեպի մացառուտը։

Չլինի՞ այնտեղ որևէ մարդ կա։

Իսիդորան նույնպես շուռ եկավ և սկսեց դիտել այն շավիղը, որով հենց նոր եկել էր։ Դա Լեոնա տանող ճանապարհն էր։ Նա երևում էր միայն մի կարճ տարածության վրա, ավելի հեռու շուռ գալով կորչում էր թավուտի մեջ։ Այդ ճանապարհի վրա ոչ ոք չէր երևում, բացի երկու-երեք շնագայլից։

Իսկ ինչո՞ւ է իր ձին այսպես անհանգիստ, չի ուզում տեղը կանգնել, խռխռում է և բարձր վրնջում։

Որպես այս հարցի պատասխան՝ լսվեց մի քանի ձիու խրխինջ, որոնք, ըստ երևույթին, արշավում էին ճանապարհով, բայց դեռ ծածկված էին մացառուտների հետևը։ Լսվում էին միայն նրանց սմբակների հարվածները։

Հետո նորից ամեն ինչ լսեց։ Ձիերը կամ կանգ առան, կամ առաջ էին շարժվում թեթև, անլսելի քայլով։

Իսիդորան դժվարությամբ հանգստացրեց իր մոխրագույն ձիուն և ամբողջովին լսողություն դարձավ։ Թփերի միջից մարդկային շշուկի ձայներ էին հասնում։

Հետո նորից լռություն տիրեց։ Ձիավորները երևի կանգ առան։

Այս բանը Իսիդորային քիչ անհանգստացրեց։

«Երևի ճանապարհորդներ են, որոնք գնում են դեպի Ռիո-Գրանդե,— մտածեց նա,— կամ դուցե տեխասցիների ջոկատից ետ մնացած ձիավորներ են։ Այստեղ հնդիկներ չեն կարող լինել. հայտնի է, որ նրանք ռազմի ուղի են բռնել մի ուրիշ տեղ։ Բայց ովքեր էլ լինեն այս ձիավորները, հարկավոր է զգույշ մնալ»։

Այսպես մտածելով, Իսիդորան մի կողմ քաշվեց և կանգ առավ ակացիաների տակ թաքնված։ Այստեղ նա նորից ականջ դրեց։ Շուտով նրա համար պարզվեց, որ անհայտ մարդիկ իրեն են մոտենում ոչ թե ճանապարհով, այլ մացառուտի միջով։

Ի՛նչ իմանաս, ի՞նչ մտադրություն ունեն նրանք։ Իսիդորային մի հուզմունք համակեց։ Մինչև այժմ նա հանգիստ էր, բայց հիմա ձիավորների վարմունքը նրան խիստ կասկածելի թվաց: Սովորական ճանապարհորդներ լինեին, ճանապարհով կգնային և ոչ թե գաղտագողի կառաջանային մացառուտի միջով։

Աղջիկը շուրջը նայեց, աշխատելով թաքնվել ու տեղ գտնել, ակացիայի նոսր տերևները վատ պաշտպանության էին նրա համար։

Ւսիդորան ձիուն խթանեց,դուրս եկավ մացառուտից և հովտի միջով առաջ սլացավ դեպի Ալամո։

Նա որոշել էր հեռանալ մի երեք հարյուր ջարդ տարածությամբ, որտեղ նրան չէին կարող հասնել ո՛չ նետ, ո՛չ գնդակ, ապա կանգ առնել, որպեսզի իմանա ովքեր են մոտեցողները բարեկամնե՞ր, թե թշնամիներ։

Բայց նրան չհաջողվեց անել այդ. խորհրդավոր ձիավորներն սկսեցին հետապնդել նրան։

Աղջիկը ետ նայելով տեսավ կիսամերկ մարմինների բրոնզագույն մաշկը, նախշված դեմքերի կարմիր ներկը և հրակարմիր փետուրները նրանց մազերի մեջ։

— Los indios!— սոսկումով շշնջաց մեքսիկուհին և ավելի ուժեղ խթանեց ձիան ուղղելով նրան դեպի նոճին։

Մինչև այժմ Իսիդորան քիչ էր վախենում պրերիայի կարմրամորթ քոչվորներին հանդիպելուց։ Արդեն երկար տարիներ նրանք խաղաղ հարաբերությունների մեջ էին ինչպես տեխասցիների, այնպես էլ մեքսիկացիների հետ։ Նրանք վտնագավոր էին դառնում միայն այն ժամանակ, երբ հարբած էին լինում։ Իսկ նրանց քիչ չէր պատահում, որ խմացնում էին։ Իսիդորան արդեն մի անդամ այդ բանն զգացել էր իր վրա։

Բայց հիմա հանգամանքները փոխվել էին։

Զինադադարի ժամանակն անցել էր։ Պատերազմը կախված էր օդում։ Այժմ նրան հետապնդողները հարբած չեն և ծարավի են արյան։ Այժմ ոչ թե պետք է երկյուղ կրել հարբածների վիրավորանքից, այլ նրա կյանքն է սոսկալի սպառնալիքի տակ։

Գոչումներով, մտրակով ու խթաններով քշում է Իսիդորան իր տաքարյուն ձին։

Լսվում է միայն նրա ձայնը։ Նրան հետապնդողները բոլորովին լուռ են։

Նրանք չորս հոգի են, ինքը՝ մենակ։

Միակ հույսը տեխասցիների պաշտպանության տակ ընկընելն է։

Իսիդորան սլանում էր դե՜պի նոճին։

ԳԼՈԻԽ LXVII

ՀՆԴԻԿՆԵ՜Ր

Հալածվող ձիավորն արդեն երեք հարյուր յարդ էր հեռու այն դարափուլից, որի գլխին բարձրանում էր նոճին։

Առջևից սլացող հնդիկը լասսոն վերցրեց թամբի գլխից և պտտեցրեց իր գլխավերևը։

— Նախքան աղջիկը կհասներ կիրճի պռնկին, լասսոյի օղակը նրա պարանոցին կփաթաթվեր։ Եվ այն ժամանակ...

Հանկարծ Իսիդորայի գլխում մի երջանիկ միտք ծագեց։

Ալամոյի գլխին բարձրացող ժայռը նրանից ավելի մոտիկ էր, քան դեպի գետն իջնող կիրճը։ Նա մտաբերեց, որ ժայռը խրճիթից երևում է։

Աղջիկն արագ փոխեց ուղղությունը և, դեպի նոճին գնալու փոխարեն, գնաց դեպի դարափուլը:

Հետապնդողներին դա ուրախացրեց. նրանք լավ գիտեին այդ տեղերը և հասկանում էին աղջկա դրության անելանելիությունը։ Տարակույս չկար, որ այստեղ նա իրենց ձեռքը կընկներ։

Ղեկավարը նորից լասսոն ձեռքն առավ։ Նա չէր շտապում պարանը նետել, որովհետև վստահ էր իր հաջողությանը։

— Գրո՛ղը տանի,— գոչեց նա։ — Էլի մի րոպե՝ և նա անդունդը կընկնի։

Բայց նա սխալվել էր։ Իսիդորան առաջ էր սլանում,

բայց ո՛չ դեպի անդունդը։ Եվս մի շրջադարձ, և նա արդեն սլանում էր դարափուլի երկարությամբ այնքան մոտիկ նրա պռունկին, որ դա գրավեց տեխասցիների ուշադրությունը, և Զեբը շվարած գոչեց «Հովսափա՜թ»։

Այդ բացականչությունը որսորդի շուրթերից դուրս էր թոչում միայն բացառիկ դեպքերում։

Եվ որպես նրա պատասխան՝ հնչեց ձիավոր աղջկա ճիչը.

— Los indios! Los indios!...

Նա, ով գեթ երեք օր ապրել է հարավային Տեխասում, չի կարող չհասկանալ այդ բառերի նշանակությունը, ինչ լեզվով էլ ասվելու լինեին դրանք։ Դա տագնապի մի ճիչ է, որ արդնն երեք հարյուր տարի է, ինչ հնչում է երեք հազար մղոն սահմանային շերտի երկարությամբ։

— Տեխասցինե՜ր, փրկեցե՜ք։ Հնդիկները հետապնդո՜ւմ են ինձ։

Աղջկա հետևից ժայռի եզրով սլանում էր հնդիկների առաջնորդը։ Նրա լասսոն նորից պտույտ գործեց օդում։ Հանկարծ որոտաց կրակոցը։ Թևի այրող ցավը հնդիկին ստիպեց լասսոն ցած գցել և շվարած շուրջը նայել։

Ներքևի հովտում, զինված մարդկանց խմբի վրա ծխի մի ամպ բարձրացավ։

Ասես խոսք մեկ արած, բոլոր չորսն էլ ձիերը ետ դարձրին և սլացան այնպիսի արագությամբ, ինչպես եկել էին։

— Ափսո՜ս,— ասաց Զեբ Ստումպը հրացանը նորից լցնելով։— Չլիներ այն աղջիկը՝ ես նրանց կստիպեի ցած իջնել։ Եթե նրանք գերի ընկնեին մեր ձեռքը, կարող էինք որոշ բան իմանալ այս հանելուկային գործի մասին: Բայց հիմա արդեն նրանց հետևից հասնել չի լինի։

**********

Հնդիկների երևալը փոխեց մուստանգերի խրճիթի մոտ հավաքված ամբոխի տրամադրությունը։

Կոլհաունն ու նրա բանդիտներն այլևս դրության տերը չէին։ Օրինակատարների գլխավորը հայտարարեց, որ դատավարությունը հետաձգվում է։

Իսկույն կազմվեց գործողության նոր ծրագիր։ Մեղադրյալը պետք է փոխագրվեր սետլմենտ, որտեղ դատաքննթյուն էր նշանակվելու երկրի օրենքներին համաձայն։

Այս առաջարկությունն ընդունվեց ներկաների մեծամասնությամբ։ Բայց ինչպե՞ ս վարվել հնդիկների հետ։ Հետապնդե՞լ նրանց։ Իհարկե։ Բայց ե՞րբ։ Հենց այս րոպեի՞ն։ Զգուշությունը թելադրում է՝ ո՛չ։ Տեսել էին միայն չորսին, բայց դրանք կարող էին լինել մի քանի հարյուրի ավանգարդը։

— Ավելի լավ է սպասել այն կնոջը, որ արշավում էր դարափուլի գլխով, և նրանից տեղեկություն ստանալ հնդիկների մասին,— խորհուրդ տվեց տեխասցիներց մեկը:

Այժմ բոլորն սպասում էին Իսիդորային։

Մինչ այդ Զեբ Ստումպը թշվառ գերու բերանից հանեց փայտի կտորը և նրան պինդ կաշկանդող պարանն արձակեց։ Հեռվից այդ ամենին տենդագին ուշադրությամբ հետևում էր Լուիզա Պոյնդեքստերը։

Բայց որտե՞ղ էր դոն Սիլվիո Մարտինեցի եղբող դուստրը։

Նա չկար ու չկար։ Նույնիսկ այլևս չէր լսվում նրա ձիու դոփյունը։

Իսիդորայի բացակայությունը զարմանք, անհանգստություն ու երկյուղ առաջացրեց։ Ներկաների մեջ շատ կային մեքսիկացի աղջկա երկրպագուներ։ Գուցե նրան գերի՞ են բռնել։

Տեխասցիների ինքնասիրությունը վիրավորված էր։ Չէ՞ որ իրենց էին օգնության կանչում՝ «Տեխասցինե՜ր, փրկեցե՜ք»։

Եվ ահա վրեժի ծարավը, որ ուղղված էր մուստանգերի դեմ, ուրիշ հունի մեջ մտավ։ Հարկավոր էր վրեժ լուծել կարմրամորթներից։ Ավելի ջահելներն ու տաքարյունները նետվեցին թամբերի վրա և բարձրաձայն հայտարարեցին, որ որոշել են գտնել աղջկան, փրկել նրան կամ զոհվել։

Ոչ ոք պատանիներին ետ չպահեց։ Նրանք գնում էին Իսիդորային փրկելու և պրերիայի ավազակներին հետապնդելու։

Քչերը մնացին տեղում, նրանց մեջ էլ Զեբ Ստումպը։

Այժմ որսորդն ամբողջովին զբաղված էր հիվանդի պաշտպանությամբ, որին դեռևս հսկում էին օրինակատարները։ Բայց միայն Զեբը չէր, որ մուստանգերին հավատարիմ մնաց դժբախտության պահին։ Չքնաղ կրեոլուհին առաջվա պես աչք չէր հեռացնում նրանից, թեպետև ստիպված էր ուրիշներից թաքցնել իր ջերմ կարեկցությունը։

Բայց ահա երևաց նաև Ֆելիմը։ Նա ևս իր տիրոջն օգնության շտապեց։ Այդ ամբողջ ժամանակ նա թաքնված էր եղել մի ծառի վրա և այնտեղից դիտել էր, թե ինչ է կատարվում խրճիթի մոտ։ Վերջապես դրության փոփոխությունը նրան հնարավորություն էր տվել առանց վտանգ սպասելու ցած իջնել ծառից։

Այսպես վերջացավ ինքնադատաստանը Մորիս Ջերալդի նկատմամբ։

Հետագա դեպքերն արդեն զարգանալու էին Ալամոյի ափերից հեռու:

Մի ժամ անց խրճիթը դատարկվեց, և գուցե այլևս երբեք Մորիս-մուստանգերն առիթ չունենար ապրելու նրա հյուրընկալ հարկի տակ։

ԳԼՈԻԽ LXVIII

ԱՆՀԱՋՈՂ ԱՐՇԱՎԱՆՔ

Կոմանչների դեմ արշավանքը երեք-չորս օրից ավելի չտևեց։ Պարզվեց, որ արևմտյան հարթավայրի հնդիկներն ամենևին միտք չեն ունեցել լուրջ կռվելու։ Նրանց հարձակումները սետլմենտների վրա պարզապես եղել է տաքգլուխ պատանիների չարաճճություն, որով նրանք ցանկացել են քաջի համբավ վաստակել։

Հեծյալ հրաձիգների մի փոքրիկ էսկադրոն Սան-Սաբայի մոտերքում բռնեց կարմրամորթներին։ Նրանք ստիպված եղան ավարը թողնել և միայն փախուստով փրկեցին իրենց կյանքը:

Քանի որ կոմանչները նահանջեցին չեզոք գոտու մյուս կողմը,նրանց դեմ ուղարկված ջոկատի մասնակիցներին այլևս ոչինչ չէր մնում անելու, քան վերադառնալ իրենց զորամասերը և սպասել գլխավոր շտաբի հետագա կարգադրություններին։

Ռազմական սխրագործությունների ծարավի երիտասարդ աեխասցիների համար սա մեծ հիասթափություն էր: Իմանալով, որ իրենց բացակայության ժամանակ հնդիկներ են երևացել նաև արևելքում, Լեոնա գետի մյուս կողմը, նրանք նորից ոգեշնչվեցին՝ հուսալով, թե նոր արշավ կլինի։ Բայց այստեղ էլ նրանց անհաջողություն էր սպասում։

Իսիդորային փրկելու գնացած երիտասարդների ջոկատը շուտով վերադարձավ, Ալամոյի մոտերքում ոչ մի հնդիկ չգտնելով։ Դեռ ավելին, կարելի էր ենթադրել, որ մուստան գերի խրճիթի մոտ կարմրամորթներ երևալու ամբողջ պատմությունը սարքովի բան է եղել:Դրանք ոչ թև հնդիկներ են եղել, այլ՝հնդիկի կերպարանքով սպիտակներ։

Որպես իրենց ենթադրության ապացույց՝ ջոկատի մասնակիցները բերել էին մի քանի բան, որոնք պարզ վկայում էին այդպիսի դիմակահանդեսի մասին։ Դրանք էին՝ ձիու մազից շինված կեղծամներ, աքաղաղի փետուրներ, որոնք կանաչ ու կարմիր էին ներկված, եղջերուի մորթուց կարված շալվարներ, մոկասիններ և մի քանի տուփ ներկեր։ Այս ամենը գտնվել էր մի պառավ ծառի փչակում։

Հնդիկների դեմ նոր արշավանքի գնալու մասին երազելն անգամ ավելորդ էր։ Հերոսական սխրագործություն որոնողներն ստիպված էին մեղմել իրենց պոռթկումը և գոհանալ խաղաղ կյանքով։

Չնայած Ւնջ ամրոցը հեռու էր որևէ խոշոր քաղաքակիրթ կենտրոնից, այնուամենայնիվ չի կարելի ասել, թե այնտեղ կյանքը տրտում էր րնթպնում։ Նախ և առաջ բոլո

րովին վերջերս այնտեղ բնակություն էր հաստատել մի չտեսնված գեղեցիկ, ջահել աղջիկ:

Այնուհետև՝ այդ աղջկա եղբոր խորհրդավոր անհայտացումը և ենթադրվող սպանությունը։ Ապա՝ անգլուխ ձիավորի է՛լ ավելի խորհրդավոր երևան գալը, հնդիկների շոր հագած սպիտակամորթների պատմությունը և վերջապես թվով բայց ոչ իր նշանակությամբ վերջին նորությունը, որ Հենրի Պոյնդեքստերի սպանության գործով կասկածվող մարդը բռնված է և խիստ խելացնոր վիճակում փակված է պահականոցում:

Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսի, այդ արտառոց գեղեցկուհու անունը խոսակցության սիրված նյութ էր դարձել: Նույնիսկ լուրեր էին պտտվում, թե իբր նա ինչ-որ կապ ունի այն հանելուկային պատմության հետ, որն այնքան հուզել էր բոլորին։

Ալամոյի ափին տեղի ունեցած դեպքերը՝ հիվանդ վիճակում մուստանգերի գտնվելը իր խրճիթում, ամբոխի դատավճիռը նրան կախաղան հանելու մասին, դատավճռի իրականացման ընդհատումը Լուիզա Պոյնդեքստերի միջամտության հետևանքով, Զեբ Ստումպի խիզախ պաշտպանության շնորհիվ հետաձգված գործի առաջիկա վերանայումը՝ այս ամենը հուզում էր բնակչությանը, ամեն տեսակ դատողություններին ու բամբասանքներին վերջ ու վախճան չկար։

Սակայն առավել աշխույժ վեճեր տեղի էին ունենում այն հարցի շուրջը, թե մեղավո՞ր է արդյոք մուստանգերը, թե ոչ, քանի որ նա էր մեղադրվում Հենրի Պոյնդեքստերի սպանության գործում:

— Սպանությունը,– ասաց փիլիսոփայորեն տրամադրված կապիտան Սլոմանը,– այնպիսի մի ոճիր է, որին, իմ կարծիքով, Մորիս-մուստանդերն ընդունակ չէ։ Կարծում եմ՝ ես այնքան լավ եմ ճանաչում այդ տղային, որ կարող եմ պնդել այս։

— Դուք չեք կարող ժխտել,– նկատեց Կրոսմանը,- որ գործի բոլոր հանգամանքները նրա դեմ են խոսում։ Համարյա չի կարող կասկած լինել, որ նա մեղավոր է։

Կրոսմանը երբեք բարեհաճ վերաբերմունք չէր ունեցել դեպի երիտասարդ իռլանդացին։ Մի անգամ նրան թվացել էր, որ կոմիսարի ՝ ազգականուհին, որն ամրոցում ամենաառաջին գեղեցկուհին էր, խիստ բարեհաճ նայեց մուստանդերին։

— Ես ամենևին համաձայն չեմ ձեզ հետ,— պատասխաննեց Սլոմանը։

— Բայց հո կասկածից դո՞ւրս է, որ երիտասարդ Պոյնդեքստերն սպանված է։ Սա անվիճելի է։ Էլ ուրիշ ո՞վ կարող էր անել այդ։ Կոլհաունը երդվում է, որ ինքը լսել է պատանու և Ջերալդի միջև տեղի ունեցած վեճը։

— Այդ թանկագին հորքուրորդին ինչով ասես կերդվի, միայն թե իրեն ձեռնտու լինի,— միջամտեց դրագոն Հենկոկը։— Բացի դրանից, նրա գժտությունը մուստանգերի հետ կասկածի տակ է դնում նրա ապացույցները։ Մի՞թե այդպես չէ։

— Ենթադրենք, թե պատանի Պոյնդեքստերի և մուստանգերի միջև վեճ է տեղի ունեցել,— շարունակեց հետևակի սպան։— Հետո՞ ինչ։ Դա դեռ չի ապացուցում, թե մենք գործ ունենք սպանության հետ։

— Նշանակում է, դուք ենթադրում եք, որ այդ տղան Պոյնդեքստերին սպանել է ազնիվ մենամարտո՞ւմ։

— Շատ հնարավոր է։

— Բայց ի՞նչ հողի վրա է տեղի ունեցել վիճը նրանց միջև,— հարցրեց Հենկոկը։— Ես լսել եմ, որ երիտասարդ Պոյնդեքստերը բարեկամական հարաբերությունների մեջ է եղել մուստանգերի հետ, չնայած նա գժտված է եղել Կոլհաունի հետ։ Ինչի՞ մասին կարող էին վիճել նրանք։

— Տարօրինակ հարց եք տալիս, լեյտենանտ Հենկոկ,— պատասխանեց հետևակայինը։— Մի՞թե տղամարդիկ կովում են որևէ այլ բանի համար, բացի...

— Բացի կնոջի՞ց,— միջամտեց դրադոնը։— Բայց ի՞նչ կնոջ համար, ես չեմ կարողանում հասկանալ։ Հո չի՞ կարող պատանի Պոյնդեքստերի քրոջ համար լինել։

— Ի՛նչ իմանաս,— պատասխանեց Սլոմանը ուսերը բազմանշանակ թոթվելով։

— Հրեշավո՜ր բան,– գոչեց Կրոսմանը։– Կարելի՞ է երևակայել, որ ձիերի որսորդը համարձակվի երագել Լուիզա Պոյնդեքստերի մասին։ Կատարյա՜լ անհեթեթություն։

— Դուք, Կրոսման, խիստ թունդ արիստոկրատ եք։

Մի՞թե չգիտեք, որ սերը հաշվի չի առնում այնպիսի մի դատարկ բան, ինչպիսին է ծագումը։ Ես, իհարկե, ոչինչ չեմ պնդում։ Վեճը կարող էր լինել նաև ոչ միսս Պոյնդեքստերի համար։ Չէ՞ որ մեր սետլմենտում ուրիշ աղջիկներ էլ կան, որոնց համար արժե կռվել, էլ չեմ խոսում այն չքնաղ արարածների մասին, որոնք մեր ամրոցը երջանկացրել են իրենց...

— Կապիտան Սլոման,— ընդհատեց նրան հրաձգային զորամասի լեյտենանտը,– պետք, է ասեմ, որ ձեր մակարդակի մարդու համար դուք շատ տարօրինակ եք դատում։ Մեր կայազորի տիկինները պետք է շատ երախտապարտ լինեն ձեզ այդպիսի ակնարկների համար։

— Ի՞նչ ակնարկներ, սը՛ր։

— Մի՞թե դուք կարծում եք, որ նրանց մեջ կգտնվի գեթ մեկը, որը համաձայներ խոսել այդ մարդու հետ։

— Ո՞ր մարդու։ Ես երկուսի անուն տվի։

— Դուք, Սլոման, ինձ բավական լավ եք հասկանում, իսկ ես՝ ձեզ։ Մեր տիկինները, իհարկե, շատ շոյված կլինեն նրանով, որ իրենց անունը հիշատակվում է այդ ստոր արկածախնդրի, այդ ձիագողի և մարդասպանության մեջ կասկածվող մարդու անվան հետ։

— Մորիս-մուստանգերին դժվար է կասկածել մարդասպանության մեջ։ Եվ նա ոչ արկածախնդիր է, ոչ էլ ձիագող։ Ես ձեզանից ավելի շատ եմ հանդիպումներ ունեցել երիտասարդ իռլանդացու հետ և պնդում եմ, որ իր կուլտուրական մակարդակով նա չի զիջի մեզանից ոչ մեկին։ Թող մեր տիկինները չամաչեն նրա հետ ծանոթ լինելուց։ Եվ, քանի որ մենք շոշափեցինք այս թեման, ես պետք է ավելացնեմ , որ հազիվ թե նրանք, համենայն դեպս նրանցից ոմանք, ուզենային խուսափել նրա հետ ավելի մոտիկ ծանոթանալուց, եթե միայն այդպիսի հնարավորություն ունենային։ Մորիս-մուստանգերը, որքան ես առիթ եմ ունեցել դիտելու, մեր տիկինների ներկայությամբ իրեն պահել է իսկական ջենտլմենի համեստությամբ։ Եվ, բացի այս ամենից, ես խիստ կասկածում եմ, թե մուստանգերը կարողանար հետաքրքրվել նրանցից որևէ մեկով։ — Մի՞թե։ Ի՞նչ երջանկություն նրա համար, ով հակառակ դեպքում կարող էր նրա մրցակիցը լինել։

— Հենց այդպես էլ կա,— հանգիստ պատասխանեց հետևազորի կապիտանը։

— Ի՛նչ իմանաս...— բազմանշանակ ասաց Հենկոկը։ — Ի՛նչ իմանաս, ո՞ւմ համար է տեղի ունեցել այդ վեճը, եթե միայն ընդհանրապես եղել է այն։ Արդյոք այդ գործում խառը չէ այն չքնաղ սինյորիտան, որի մասին այժմ այնքան շատ են խոսում։ Այն, ինչ ես լսել եմ այդ կնոջ մասին, թույլ է տալիս մտածել, որ տղամարդիկ նրա համար կարող են իրար կոկորդ կրծել... Մուստանգերին փակել են պահականոցում։ Նրա հետ է իր խենթուկ ծառան։ Բայց ավելի հետաքրքիրն այն է, որ մայորը կարգադրել է կրկնապատկել հսկողությունը։ Այդ ի՞նչ կարող է նշանակել, կապիտան Սլոման։ Դուք երևի ուրիշներից ավելի լավ կարող եք բացատրել այդ։ Մի՞թե նա բանտից փախչելու փորձ է արել։

— Հազիվ թե,— պատասխանեց հետևազորի սպան,— մանավանդ եթե նկատի առնենք, որ հիվանդ մուստանգերը նույնիսկ չի էլ կասկածում, որ ինքը բանտի մեջ է։ Ես հենց նոր այնտեղ էի։ Նրա գիտակցությունն այնքան է մթագնած, որ ինքն իրեն հայելու մեջ չի ճանաչում։

— Գիտակցությունը մթագնա՞ծ է։ Ի՞նչ եք ուզում ասել դրանով,— հարցրեց Հենկոկը։

— Նա տենդի մեջ է։

— Ահա՜ թե ինչու է ուժեղացված հսկողությունը։ Շատ

տարօրինակ է։ Երևի ինքը՝ մայորն էլ մի քիչ ցնդել է։ Գուցե թե... դա...մայորի կնո՞ջ կարգադրությունն է։ Հա՛ - հա՛ –հա՛ ։

— Բայց դա ի՞նչ է նշանակում։ Մի՞թե ծերունի մայորը վախենում է, թե մուստանգերը կփախչի բանտից։

— Ոչ, ես կարծում եմ, որ բանը դրանում չէ։ Այստեղ ըստ երևույթին ավելի շատ հակառակ բանից են վախենում... Ուզում եմ ասել, որ Մորիս-մուստանգերի համար ավելի անվտանգ է բանտում նստել,քան նրանից դուրս լինել։ Ինչ-որ տարօրինակ տիպեր են երևացել, որոնք նորից Լինչի դատաստանի մասին են խոսում։ Կամ օրինակատարներն են ափսոսում, որ դատավարությունը հետաձգեցին, կամ թե որևէ մեկն սկսել է հասարակական կարծիքն այս ուղղությամբ լրջորեն մշակել։ Մուստանգերի բախտն է, որ ծերունի որսորդը նրա հավատարիմ բարեկամը դուրս եկավ։ Լավ է, որ մեր ջոկատն էլ ժամանակին վերադարձավ, և կարելի եղավ պաշտպանությունն ուժեղացնել։ Մի օր էլ անցներ, Մորիս Ջերալդն այլևս կենդանի չէր լինի։ Բայց հիմա ամեն ինչ կարգին է, և խեղճ տղային դատելու են միանգամայն արդար ձևով։

— Իսկ ե՞րբ է լինելու դատը։

— Հենց որ նա գիտակցության գա։

— Դա հո կարող է շաբաթներ տևել։

— Գուցե և ամեն ինչ վերջանա մի քանի օրից, նույնիսկ մի քանի ժամից հետո։ Ֆիզիկապես նա, ինչպես երևում է, այնքան էլ վատ չէ։ Ըստ երևույթին նա ինչ-որ ծանր ցնցում է ապրել։ Փոփոխությունը կարող է տեղի ունենալ մեկ օրվա ընթացքում։ Իսկ օրինակատարները, ասում են, ցանկանում են նրան դատել հենց ուշքի գալուն պես։

— Գուցե նա կկարողանա՞ արդարացնել իրեն։ Հուսով եմ, որ այդպես էլ կլինի,— ասաց Կրոսմանը:

— Ես դրան հավատացած եմ,— ասաց Սլոմանը։ — Կապրենք, կտեսնենք։

ԳԼՈՒԽ LXIX

ԳԱՂՏՆԻՔ ԵՎ ՍՈՒԳ

Կասա-դել-Կորվո գասիենդայում տխրություն է և սուգ։ Վուդլի Պոյնդեքստերի ընտանիքի անդամների միջև ինչ-որ առեղծվածային հարաբերություններ են ստեղծվել։ Նրանք մնացել են ընդամենը երեք հոգի։ Այժմ շատ ավելի սակավ են հանդիպում, քան առաջ, և նրանց հարաբերությունների մեջ մի տեսակ լարվածություն է զգացվում։ Նրանք իրար տեսնում են միայն ճաշի ժամին։ Խոսում են միայն ամենաանհրաժեշտ բաների մասին։

Դժվար չէ հասկանալ տխրության պատճառը։ Որոշ չափով հասկանալի է նաև նրանց լռակյացությունը։

Մահը, որին այլևս ոչ ոք չէր կասկածում, միակ որդու և միակ եղբոր անսպասելի ու առեղծվածային մահը սոսկալի հարված էր, և՛ հոր, և՛ քրոջ համար։ Արդյոք այդ մահը չէ , որ մռայլ տրտմության մեջ է գցել նաև Կասսի Կոլհաունին, սպանվածի հորաքրոջ որդուն։

Նրանցից յուրաքանչյուրը տանջալից կերպով զուսպ է մյուսների հետ նույնիսկ այն սակավ դեպքերում, երբ առիթ է լինում խոսելու ընտանիքի վշտի մասին։

Բացի ընդհանուր վշտից, թվում է, որ նրանցից յուրաքանչյուրն էլ ունի էլի ինչ-որ գաղտնիք, որը նրանք չեն բացում և չեն կարող բացել։

Ագարակատերն այժմ փողոցում չի երևում։ Նա ամբողջ օրերով քայլում է միջանցքում կամ սենյակից սենյակ։ Վշտի ծանրությունը կոտրել է նրա հպարտությունը և վերք է հասցրել սրտին։ Բայց միայն զոհված որդու կարոտը չէ, որ ճնշում է ծերունուն. երբեմն-երբեմն նրա շուրթերից դուրս թռչող անհասկանալի նզովքները մատնում են նրա ուրիշ զգացմունքները ևս։

Կոլհաունը շարունակ ինչ-որ տեղ է գնում և երևում է միայն այն ժամանակ, երբ հարկավոր է սեղան նստել կամ պառկել քնելու։

Լուիզան ավելի շատ նստած է մնում իր սենյակում։ Ճիշտ, է, երբեմն նրան կարելի է տեսնել նաև ազոտեայում, մեն-մենակ, մտախոհ վիճակում։ Այնտեղ, կապուտակ երկնակամարի տակ, նրա համար ավելի հեշտ է կրել իր տանջանքները՝ զոհված եղբոր կարոտը, սիրած մարդուն կորցնելու վախը, գուցե նաև իր անվան հետ կապված խայտառակության անհաճո մտքերը։

Լուիզան գիտե, որ Մորիս Ջերալդը բանտ է գցված։ Նա շրջապատված է զինվորական պահականոցի ամուր պարիսպներով։

Բայց, տարօրինակ բան. նրան չի անհանգստացնում այդ պարիսպների անմատչելիությունը, ընդհակառակն, վախենում է, թե դրանք բավականաչափ ամուր չեն լինի։

Դրա համար Լուիզան հիմքեր ունի։ Խոսում են Լինչի դատաստանի մասին։ Այս անդամ որպես ավագ դատավոր հանդես է գալու ոչ թե Սեմ Մենլին, ատենակալներ են լինելու ոչ թե օրինակատարները, այլ էլ ավելի դաժան մարդիկ, պարզապես ավազակներ, որոնցից շատ կան ամեն մի սահմանային ամրոցի շրջակայքում։ Այս խոսակցություններն ընդհանուր զարմանք են առաջացնում։ Դժվար է հասկանալ, թե ինչո՞ւ կալանավորը նորից օրինական դատարանի փոխարեն հանձնվելու է ամբոխի կամայականությանը։ Վերջին ժամանակներս պարզված փաստերը դրությունը չեն

փոխում։ Համենայն դեպս, նրա մեղավորության ոչ մի նոր ապացույց չկա։

Ուրեմն ինչո՞ւ է նորից բռնկել այդ թշնամությունը կալանավորի դեմ։ Սրա մեջ ինչ-որ տարօրինակ բան է թաքնված։

Այդ թշնամության պատճառը հասկանում կամ կասկածում են միայն երեք մարդ՝ Զեբ Ստումպը, Լուիզա Պոյնդեքստերը և Կասսի Կոլհաունը։

Ծերունի որսորդը, որ ուշի-ուշով հետևում էր տեղի ունեցող դեպքերին, բնազդորեն զգաց ու հասկացավ այդ մութ գործի իմաստը։ Կասսի Կոլհաունը գործում էր ուրիշների միջոցով։ Նրա չար կամքը կատարողներն էին Միգուել

Դիազն ու նրա ընկերները՝ տեղական թոկից փախածներից ջոկված մի տասը մարդու հետ միասին։

Զեբ Ստումպը չհապաղեց իր կասկածները հաղորդել դեռատի կրեոլուհուն։ Լուիզան գնահատեց այդ կասկածների ամբողջ իրավացիությունը։ Եվ հենց այդ է, որ տանջալից տագնապ էր առաջացրել նրա մեջ։

Նա ագահորեն նորանոր լուրեր է որսում։ Լարված նայում է այն ճանապարհին, որ Կասա - դել- Կորվոն միացնում է ամրոցի հետ, ասես սպասում է լրաբերի, որն այնտեղից նրան կբերի կամ մահվան դատավճիռ, կամ կյանքի հույս։ Նա չի համարձակվում բանտի մոտ երևալ։ Պահականոցի դուռը, չնայած ժամապահների ներկայությանը, շարունակ պաշարված է մարդկանցով, որոնք ագահորեն ականջ են դնում ցնորվածի զառանցանքներին։ Անչափ ծանր կլիներ անցնել այդ դատարկապորտների ամբոխի միջով և իր վրա զգալ նրանց հարցական հայացքները։

Եթե Լուիզան թողնված լիներ իր կամքին, միևնույն է, այդ կաներ, բայց նրան հսկում էր հայրը, որի մեջ առանց այն էլ կասկածներ էին արթնացել։ Բացի դրանից, էլի մի ազգական ո՛չ պակաս եռանդով պաշտպանում էր նրան հասարակական կարծիքից։ Նրա համար անհնարին էր այդ քայլն անել։ Ոչինչ չէր մնում անելու, բացի տանը նստելուց։

Որքա՜ն երջանիկ էր Լուիզան, երբ չորրորդ օրվա առավոտյան Կասա-դել-Կորվոյում երևաց Զեբ Սաումպը և լուր բերեց, որ հնդիկների դեմ արշավի գնացած հրաձիգները վերադարձել են ամրոց։ Այժմ արդեն հարկ չկար երկյուղ կրելու, թե մուստանգերի թշնամիները նրան կգողանան պահակների ձեռքից։

— Կարող եք այլևս չանհանգստանալ,— ասաց Զեբը վստահ ձայնով։— Հիմա այդ վտանգն անցել է, միսս Լուիզա, ես համապատասխան միջոցներ եմ ձեռք առել։

— Ինչպե՞ս, Զեբ։

— Ամենից առաջ հենց որ մայորը վերադարձավ, ես տեսնվեցի նրա հետ։ Պատմեցի նրան ամեն բան, ինչ տեղի է ունեցեյ, որքան ինձ հայտնի էր։ Բարեբախտաբար մայորը

շարունակում է լավ վերաբերվել երիտասարդ իսլանդացուն։ Հետո պատմեցի ամերիկացիների, մեքսիկացիների և մյուսների այդ կեղտոտ բանդայի մասին։ Չմոռացա խոսել նաև սրիկա Դիազի մասին, որը թերևս ամենավտանգավորն է նրանցից։ Դրա հետևանքով մայորը կարդացրեց պահակախումբը կրկնապատկել:

— Որքա՜ն ուրախ եմ։ Ուրեմն դուք կարծում եք, որ այդ կողմից այլևս վտանգ չի՞ սպաոնում։

— Դուք երևի նկատի ունեք միստր Միգուել Դիազի ավազակախումբը։ Կարող եմ ձեզ հավատացնել, որ այժմ նրանցից վախենալու բան չկա։ Թող նախ Դիազն ինքը դուրս պրծնի բանտից։

— Ի՞նչ։ Դիազը բանտո՞ւմն է։ Ինչպե՞ս, ե՞րբ, որտե՞ղ։

— Դուք ինձ այնքա՜ն շատ հարցեր տվիք, միսս Լուիզա։ Դե ինչ կա որ։ Հարմարության համար եկեք սկսենք վերջինից։ Նշանակում է, դուք հարցնում եք՝ որտե՞ղ։ Այս կողմերում կա միայն մեկ բանտ, ուրիշը չկա։ Ուզում եմ ասել, որ դա ամրոցի պահականոցն է։ Նա էլ այնտեղ է։

— Միասին... Մո...

— Գիտեմ, դուք ուզում էիք երիտասարդի անունը տալ: Այո, նրանք մի շենքի մեջ են, թեև ոչ մեկ խցում։ Նրանց միջև միջնապատ կա։ Նրա միջով ամեն ինչ լսվում է, և կարող էին իրար հետ խոսել, եթե միայն ցանկանային։ Հենց այդտեղ էլ մեքսիկացուն հարևան նստած են նրա ընկերները։ Ա՛յ, այդ երեքը երևի բան կգտնեն իրար հետ խոսելու։

— Դա լավ նորություն է, Զե՛բ։ Երեկ դուք ինձ ասում էիք, թե Դիազը գործել է...

— ... որպեսզի ինքը ճանկներն ընկնի։ Եվ դա նրան հաջողվեց։ Լավ է, որ նա ինքն է խցկվել բանտը, թե չէ, միևնույն է, որևէ մեկ ուրիշը նրան այնտեղ կնստեցներ:

— Բայց ասացեք՝ ինչպե՞ս, ե՞րբ։ Չէ՞որ ես ոչինչ չգիտեմ։

— 0՜, ինչպե՞ս եք շտապում։ Թողեք մի շունչ քաշեմ։ Ձեր երկրորդ հարցն է՝ ե՞րբ։ Դրան պատասխանելը դմվար չէ։ Մոտավորապես մի ժամ առաջ ես տեսա, թե ինչպես բանտի դուռը շրխկաց նրա հետևից։ Դրանից հետո ես ուղիղ այստեղ եկա։

— Բայց դուք ինձ չասացիք, թե ինչո՞ւ են ձերբակալել նրան։

— Հնարավորություն չեմ ունեցել ասելու։ Դա երկար պատմություն է և շատ ժամանակ կխլի: Ուզում եք այդ պատմությունը հիմա՞ լսել, թե՝ հետո...

— Ինչի՞ց հետո, միստր Ստումպ։

— Ւնչպես ասեմ ձեզ... միսս Լուիզա, ես մտածում էի... իմ պառավ զամբիկը տանեմ ախոռ, դրանից հետո։ Ախր, երևում է, իմ զամբիկն ուզում է եգիպտացորենի նման մի քիչ բան ծամել և կոկորդը ջրով թրջել։ Ախր ես ու նա երկար ճանապարհ ենք կտրել։

— Ներեցեք ինձ, թանկագին միստր Ստումպ։ Ես դրա մասին չէի մտածել... Պլուտո՛, միստր Ստումպի ձին ախոռ տար և տես, առատ կեր տուր նրան... Ֆլորի՛նդա Ֆլորինդա... Ի՞նչ կարելի է առաջարկել ձեզ, միստր Ստումպ։

— Իմ մասին մի՛ անհանգստացեք, միսս Լուիզա, շատ շնորհակալ եմ։ Ես միայն իմ զամբիկի մասին էի մտածում։ Ինչ վերաբերում է ինձ, ես էլի մի երկու ժամ կարող եմ յոլա գնալ առանց բան ուտելու։ Բայց եթե ձեր տանը գեթ մոնոնգահելյան վիսկիի նման բան կա, դա շատ օգտակար կլիներ մարդուն սրտապնդելու համար։

— Մոնոնգահելյան վիսկի ինչքան ուզեք։ Բայց թույլ տվեք որևէ ավելի լավ բան տալ ձեզ։

— Մոնոնգահելյան վիսկիից լա՞վ։

— Այո։ Շերրի-բրենդի, շամպայն՝ ո՞րը կգերադասեք։

— Ո՛չ, հարկավոր չեն ինձ այդ ֆրանսիական խմիչքները։ Ի՞նչը կարող է ավելի լավ լինել, քան պիտսբուրգյան գործարանների մաքուր եգիպտացորենի հյութը։

— Ֆլորի՛նդա, Ֆլորի՛նդա։

Սպասուհուն կարելի էր և չասել, թե ինչու են կանչում իրեն։ Զեբ Ստումպի ներկայությունը բավական պերճախոս ասում էր, թե ինչ են ուզում իրենից։

Առանց կարգադրության սպասելու Ֆլորինդան դուրս գնաց և մի րոպեից հետո վերադարձավ ձեռքին մի գրաֆին, կեսակես լցրած նրանով, ինչը ծերունի որսորդը կոչում էր «մաքուր եգիպտացորենի հյութ», բայց որն իրականում տարեկանի վերամշակության արդյունք էր։

Զեբը չստիպեց, որ իրեն խնդրեն։ Շուտով գրաֆինի միջի հեղուկը մեկ երրորդով նվազեց։ Մյուս երկու երրորդը նա թողեց, որպեսզի իր կոկորդը թրջի երկար պատմության ժամանակ, որն արդեն ուզում էր սկսել։

ԳԼՈՒԽ LXX

ԶԵԲԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀՈՒՄԸ

Ծերունի որսորդը չէր սիրում ոչ մի բան հապճեպ կատարել։ Նույնիսկ նրա խմելու ձևը բացառություն չէր կազմում, նա դանդաղորեն վայելում էր իր վիսկին։

Կրեոլուհին անհամբերությունից վառվելով՝ չսպասեց, մինչև նա ինքն սկսի խոսել։

— Ասացեք ինձ, թանկագին Զեբ,— հարցրեց նա սպասուհուն ետ ուղարկելուց հետո, — ինչո՞ւ ձերբակալեցին այդ մեքսիկացուն։ Ուզում եմ ասել՝ Միգուել Դիազին... Ինձ թվում է, որ ես նրա մասին որոշ բան գիտեմ։

— Միայն դուք չեք, միսս Լուիզա, շատերը գիտեն այդ սրիկայի արարքները։ Ձեր եղբայրը... Ոայց դրա մասին առայժմ չենք խոսի։ Մի բան Զեբ Ստումպը գիտե, կամ խիստ կասկածում է։ Այդ այն է, որ Միգուել Դիազը ինչ-որ կապ ունի ձեր... Դուք հասկանո՞ւմ եք ինչի մասին եմ խոսում։

— Շարունակեցեք, միստր Ստումպ։

— Բանը հետևյալն է։ Երբ մենք Ալամոյից վերադարձանք, դրանից հետո շատ չանցած եկան և այն տղաները, որոնք գնացել էին հնդիկներին հետապնդելու։ Դուք այդ, իհարկե, լսել եք։ Ծառի փչակում գտնված դիմակահանդեսի իրերը պարզ ցույց են տալիս, որ այն մարդիկ, որոնց մենք տեսանք դարափուլի գլխին, սպիտակամորթներ են եղել։ Ես ինքս էլ դրա մասին մտածում էի, երբ խրճիթում գտա խաղաթղթերը:

— Նշանակում է, դրանք հենց այն մարդիկն են եղել, որոնք գիշերը ներխուժել են խրճիթ և որոնց տեսել է Ֆելի՞մ։

— Անկասկած։ Դրանք նույն մեքսիկացիներն են։

— Ի՞նչ հիմքեր ունեք ենթադրելու, որ դրանք մեքսիկացիներ են։

— Շատ մեծ հիմքեր։ Ես ինքս համոզվեցի դրանում։ Ես հետևեցի և իմացա, թե այդ խմրից յուրաքանչյուրը որտեղ է թաքնվել։

Դեոատի կրեոլուհին այլևս հարցեր չտվեց։ Նա կանգնել էր լուռ և լարված ուշադրությամբ սպասում էր պատմության շարունակությանը։

— Գիտե՞ք ինչ, միսս Լուիզա, խաղաթղթերը, ինչպես և նրանց մի քանի բառերը, որ կրկնում էր գալվեյացին, ինձ այն մտքին բերին, որ այդ մարդիկ մեքսիկացիներ են։ Այս բանում համոզվելով, ինձ համար դժվար չէր մոտավորապես գլխի ընկնել, թե որտեղից կարող էին գալ նրանք։ Տեղական մեքսիկացիներին ես այնքան լավ եմ իմանում, որ նկարագրություններով չորսից ամեն մեկին լավ կճանաչեմ։ Բացի այդ, նրանցից մեկի վրա ես իմ դրոշմն եմ դրել։

— Ձեր դրռ՞շմը։

— Հիշո՞ւմ եք իմ կրակոցը։ Ես խրճիթի դռնից գնդակ արձակեցի նրա վրա։

— Ես տեսա,որ դուք կրակեցիք, բայց ում վրա էիք կրակում՝ այդ չնկատեցի:

— Դե ահա, միսս Լուիզա, քիչ է պատահում, որ Ծերունի Ստումբը հրացան կրակի և արյուն չթափի:Ես գիտեի որ գնդակս դիպել է այդ սրիկային։ Ես հեռվից էի կրակել, և գնդակս մի քիչ շեղվեց, բայց համոզված էի, որ դիպել է։ Ես տեսա, թե նա ինչպես ցավից թափ տվեց գլուխը և մտածեցի. «Եթե դրա կաշվի մեջ ծակ չի բացվել, ապա ես պատրաստ եմ իմ կաշին փոխել նրանի հետո։ >>Դրանից հետո մեր տղերքը եկան և պատմեցին սպիտակների և ոչ թե կարմրա

— մորթների մասին։ Ես շատ լավ գիտեի, թե ովքեր են այդ հնդիկները և կարող էի նրանց բռնել, բայց չարի։

— Ւսկ ինչո՞ւ, միստր Ստումպ։ Գուցե հենց դրանք են սպանել իմ խեղճ եղբորը...

— Այ, հենց դրա համար էլ առայժմ ես նրանց ձեռք չեմ տվել։ Բայց մի ուրիշ պատճառ էլ կար. ես չէի ուզում ամրոցից հեռու գնալ, վախենում էի, որ իմ բացակայության ժամանակ վատ բան կպատահի։ Հասկանո՞ւմ եք։ Եվ, բացի այս բոլորից, ես գտնում էի, որ դեռ շուտ է գործը մինչև վերջը հասցնել։ Ես ուզում էի այդ անել առանց վրիպումի։ Եվ ահա, երբ հրաձիգները վերադարձան, ես հանգիստ կարող էի միստր Մորիսին թողնել նրանց հուսալի պաշտպանության տակ։ Միայն դրանից հետո թամբեցի իմ պառավ զամբիկը և մենք գնացինք այնտեղ, որտեղ այդ «քաջերը» թաքցրել էին իրենց դիմակահանդեսի իրերը: Այդ տեղը ես հեշտությամբ գտա ըստ մեր տղաների նկարագրության։ Զարմանալի չէ, որ նրանք չէին կարողացել պարզել կեսն անգամ այն ամենի, ինչ հարկավոր է. չէ՞ որ նրանց ուղեցույցն այն դեղնակտուց Սպենդլերն է եղել։ Եվ ես ստիպված եղա մնացածն ինքս պարզել։ Իմ հաշիվների մեջ չսխալվեցի։ Ամեն մի հիմար, որ երբևէ եղել է պրերիայում, կարող էր գտնել այդ կեղծ կոմանչների վերադարձի ճանապարհը։ Ամեն մի վաճառական կարող էր պրերիայում հետևել նրանց հետքերին։ Բայց ո՛չ միստր Սպենգլերը,ո՛չ մյուսները չէին կարողացել անել այդ։ Ես հեշտությամբ ամեն ինչ ստուգեցի, չնայած մեր «փորձված» հետախույզների ձիերը խիստ տրորել էին բոլոր հետքերը։

— Իսկ հետո՞:

— Հետո էլ խոսեցի մայորի հետ։ Կես ժամ անց այն չորս քաջերը բանտն ընկան։ Առաջինը գլխավորին բռնեցին, թե չէ նա կարող էր ծլկել: Ես չէի սխալվել մտածելով, որ միստր Միգուել Դիաղզ վրա թողել եմ իմ դրոշմը։

— Նշանակում է ՝ նա՞ է,– ակամա դուրս թռավ Լուիզայի շուրթերից։— Շա՜տ զարմանայի է... Ես նրան տեսել եմ մեր բլրի բացատում, թփուտի մեջ։ Իսկ մեքսիկուհի Իսիդորա՞ն։ Ա՜խ, այստեղ ինչ-որ գաղտնիք կա։ Ասացե՛ք ինձ, թանկագին Զեբ,— հարցրեց Լուիզան ավելի մոտենալով որսորդին,- այն մեքսիկուհին... ուզում եմ ասել նա...նա,որ այնտեղ էր...հաճախ էր լինում նրա մոտ։

— Ո՞ւմ մոտ: Ո՞ւմ մասին եք հարցնում դուք, միսս Լուիզա։

— Մի՞թև չեք հասկանում, միստր Զեբ։ Ես հարցնում եմ միստր Ջերալգի մասին։

— Գուցե հաճախ, գուցե և՝ ոչ։ Ինձ հայտնի չէ ո՛չ այս, ո՛չ այն։ Չէ՞ որ ես ինքս էլ հազվադեպ էի գնում այնտեղ։ Սովորաբար ես այն կողմերում որս չեմ անում։ Երբեմն միայն բազմազանության համար այն կողմերն եմ գնում։ Եթե դուք իմ կարծիքն եք հարցնում, ես կարծում եմ, որ այդ աղջիկն առաջ երբեք չի եղել այնտեղ։ Համենայն դեպս, ես դրա մասին ոչինչ չեմ լսել։ Այնինչ, եթե լիներ, Ֆելիմն անպայման լեզվից կթռցներ։ Ես լսել եմ միայն իգական սեռի մեկ անձի մասին, որը հյուր է եղել այն խրճիթում։

— Ո՞վ է,— արագ հարցրեց կրեոլուհին և իսկույն էլ ափսոսաց դրա համար։ Վառ կարմիրը ծածկեց նրա այտերը, երբ նկատեց Զեբի բազմանշանակ հայացքը։- Բայց դա կարևոր չէ,- շարունակեց նա առանց պատասխանի սպանելու։— Ուրեմն, Զեբ, դուք կարծում եք, որ այդ մարդիկ, այդ մեքսիկացիները խա՞ռն են իմ եղբոր սպանության գործում:

— Եթե ուզում եք ճիշտն իմանալ, ապա ես պարզապես չգիտեմ, թե ինչ մտածեմ։ Պրերիայում դեռ երբեք այսպիսի խորհրդավոր դեպք չի եղել։ Երբեմն ինձ թվում է, որ այս գործում դեր է խաղացել մի ուրիշը։ Բայց ես չեմ ասի, թե ով։

— Համենայն դեպս, Զեբ, նա չէ՛, այնպես չէ՞։

— Ոչ, մուստանգերը չէ։ Չնայած շատ բան նրա դեմ է խոսում, ես ոչ մի րոպե չեմ կասկածում, որ նա անմեղ է։

— Բայց ինչպե՞ս ապացուցել այդ։ Ասում են, որ բոլոր հանցանիշները նրա դեմ են։ Եվ ոչ ոք չի ուզում մի խոսք ասել նրա օգտին։

— Այդ այնքան էլ այդպես չէ։ Ինձ դեռ չի հաջողվել ինչպես հարկն է պարզել այս գործը, ժամանակ չի եղել:Բայց հիմա հնարավորություն ունեմ և անհապաղ կօգտագործեմ այդ հնարավորությունը։ Պրերիան մի մեծ գիրք է, միսս Պոյնդեքստեր, հետաքրքիր մեծ գիրք, հարկավոր է միայն կարդալ իմանալ այն։ Թեև Զեբ Ստումպն ուրիշ կողմից շատ էլ մեծ գիտնական չի, բայց այդ գործում լավ է հմտացել։ Գուցե մեզ հաջողվի վկայություններ գտնել հօգուտ Մորիսի։ Իմ ծերունի ուսուցիչն ասում էր, որ երբեմն քարերն էլ են խոսում։

— Դուք կարծում եք, որ կարո՞ղ եք գտնել ոճրագործության հետքերը։

— Հարկավոր է գնալ և ամեն ինչ մի լավ զննել։ Ինձ առանձնապես հետաքրքրում է այն տեղը, որտեղ հովազը հարձակվել էր երիտասարդ իռլանդացու վրա։ Հարկավոր էր ավելի շուտ գնալ այնտեղ, բայց ես այդ հնարավորությունը չունեի։ Լավ է, որ այն օրից հետո անձրև չի եղել, և նույնիսկ մի շաբաթվա հետքերը հեշտությամբ կարելի կլինի կարդալ։ Իհարկե, առանց փորձ ունենալու նրանցից բան չի հասկացվի... Դե լավ, միսս Լուիզա, հիմա ժամանակն է գնալու։ Ես միայն մի րոպեով անցա ձեզ մոտ, որպեսզի պատմեմ, թե ինչ է արվում ամրոցում։ Ժամանակ կորցնել չի կարելի։ Այսօր առավոտյան ինձ թույլ տվին տեսակցության գնալ կալանավորի մոտ։ Նրա վիճակն զգալիորեն լավ է, գիտակցությունն սկսել է պարզվել։ Օրինակատարները պնդում են, որ դատը նշանակվի որքան կարելի է շուտ։ Գուցե դա արվի մի երեք օրվա ընթացքում։ Անհրաժեշտ է, որ ես մինչև դատն սկսվելը վերադառնամ։

— Գնացեք, Զեբ։ Ամբողջ սրտով հաջողություն եմ ցանկանում ձեր բարի գործին։ Վերադարձեք նրա անմեղության ապացույցներով:Դա ինձ համար կյանքից էլ թանկ է։ Եվ ես երբեք, երբեք չեմ մոռանա ձեր ծառայությունը։

ԳԼՈԻԽ LXXI

ԱՇԽԵՏԸ

Այս ջերմ բարի-երթից ոգևորված որսորդն շտապեց ախոռ, որտեղ կանգնած էր իր ձին։

Զամբիկը եգիպտացորեն էր ուտում. Պլուտոն չէր զլացել լավ հյուրասիրել նրան։

Հենց ինքը՝ Պլուտոն էլ ձիու մոտ էր։ Չնայած իր սովորական զրուցասիրությանը, ձիապան նեգրն այս անգամ շատ լռակյաց էր։ Ըստ երևույթին նա ինչ-որ բանից վշտացած էր։

Նրա այս վիճակը հասկանալը դժվար չէր։ Ջերմորեն սիրելի երիտասարդ տիրոջ կորուստը, երիտասարդ տիրուհու վիշտը,որին նույնպես նա շատ էր նվիրված, և մեկ էլ հավանորեն կապիտան Կասսի Կոլհաունի կոշիկի հարվածը՝ այս ամենը շատ էր վշտացրել խեղճ խափշիկին։

Զեբն այնքան էր զբաղված իր սեփական մտքերով, որ չնկատեց ստրուկի տրտում դեմքը։ Շտապելուց նա նույնիսկ չթողեց, որ իր զամբիկն ինչպես հարկն է կշտանա եգիպտացորենից։ Ձիու դունչը բռնելով՝ Զեբը սանձը նրա գլուխն անց կացրեց, սանձափոկերը վզովը գցեց, արագ շուռ տվեց և արդեն ուզում էր դուրս բերել ախոռից։ Զամբիկը շատ դժվարությամբ էր ենթարկվում իր տիրոջը, և վերջինս ստիպված էր զոռով ետ քաշել նրան համեղ կերից։

— 0՜յ,օ՜յ, միստր Ստումպ,— միջամտեց Պլուտոն,— ինչո՞ւ եք այդպես շտապում։ Խեղճ զամբիկը դեռ քաղցած է։ Թողնեիք մի կուշտ ուտեր։

— Ժամանակ չունեմ, բարեկամս, ես հեռու ճամփա պիտի գնամ։ Մոտ հարյուր մղոն պիտի անցնեմ, այնինչ երկու ժամից էլ պակաս ժամանակ է մնացել։

— Ի՜նչ եք ասում, միստր Ստումպ։ Ես իմ օրում լսած չեմ այդպիսի արագություն։ Դուք կատա՞կ եք անում։

— Ոչ, լուրջ եմ խոսում։

— Ուղղակի զարմանալի է. մարդիկ ի՜նչ արագ են քշում

ձիերն այս պրերիաներում ։ Ա՛յ, այն ձին էլ երևի երկու հարյուր մղոն ճանապարհ էր կտրել մի գիշերում։

— Ո՞ր ձին։

— Ա՛յ, այն աշխետը, որ կապված է ծայրում, դռան մոտ։ Միստր Կոլհաունի ձին է։

— Ինչո՞ւ ես կարծում, որ նա երկու հարյուր մղոն ճանապարհ էր կտրել։

— Որովհետև ամբողջովին քրտնքի մեջ կորած էր։ Իսկ երբ ես տարա գետակը ջրելու, նա սայթաքում էր նորածին հորթի պես։ 0՜, եթե տեսնեիք ինչպես էր հալից ընկել։

— Այդ ե՞րբ էր, Պլուտո։

— Ե՞րբ։ Սպասեցեք մտածեմ... Հա՛, իհարկե, դա հենց այն գիշերն էր, երբ կորավ մեր մաստր Հենրին վաղ առավոտյան, արևը ծագելուց մի ժամ հետո։ Մինչ այդ ես աշխետին չէի տեսել, որովհետև աշխատանքի էի դուրս եկել միայն լուսաբացին։ Եվ ահա, երբ եկա ախոռ և այդ անասունին տեսա ամբողջովին թաց, ասես լող տալով մի մեծ գետ էր անցել, և ամբողջովին քրտնքի մեջ կորած...

— Իսկ այդ գիշեր ո՞վ էր հեծել նրան։

— Չգիտեմ, միստր Ստումպ։ Միայն թե նրան ոչ ոք չի հեծնում, բացի միստր Կոլհաունից։ Ոչ ոք չի համարձակվի նստել նրա վրա։

— Նշանակում է, նա էր հեծել։

— Ես չգիտեմ, միստր Ստումպ, ես ոչինչ չգիտեմ։ Ես չեմ տեսել, որ կապիտանը նրան դուրս բերի ախոռից, չեմ էլ տեսել, թե ինչպես է ետ բերվել։

— Եթե ճշմարիտ ես ասում, որ նա ամբողջովին քրտնքի մեջ կորած էր, նշանակում է, որևէ մեկը պետք է քշած լիներ նրան։

— Այո, իհարկե, որևէ մեկը քշել էր։

— Լսիր, Պլուտո։ Ես կարծում եմ, որ դու ճիշտ ես խոսում և իսկապես չգիտես, թե այդ գիշեր ով է հեծել աշխետը։ Բայց ի՞նչ ես կարծում, ո՞վ կարող էր անել այդ։ Ես այս բանը քեզ հարցնում եմ միայն նրա համար, որ, ինչպես գիտես, միստր Պոյնդեքստերն իմ բարեկամն է, և ես, բնականաբար, անհանգստանում եմ, երբ նրա ունեցվածքի հետ այդպես վատ են վարվում։ Դա վերաբերում է նաև կապիտան Կոլհաունի սեփականությանը։ Երևի ագարակի խափշիկներից որևէ մեկը գաղտուկ դուրս է տարել խեղճ անասունին և աջ ու ձախ քշել ամբողջ պրերիայում։ Ւ՞նչ ես կարծում, այդպես չի՞ լինի:

— Ոչ, միստր Ստումպ, նեգրը չի կարծում, որ այդպես կլինի։ Ագարակի ստրուկներին այստեղ գալ չի թույլատրված։ Նրանք չեն համարձակվի այստեղ գալ։ Ագարակի նեգրը չէր կարող աշխետին դուրս տանել։

— Գրողը տանի, հապա էլ ո՞ վ կարող էր տանել։ Գուցե վերակացո՞ւն է արել։ Սրա՞ն ինչ կասես։

— Ոչ, նա չի լինի։

— Հապա էլ ո՞վ կարող է լինել, եթե ոչ ինքը՝ ձիու տերը։ Եթե այդպես է, ոչինչ։ Նա իրավունք ունի իր ձին քշելու ուր քեֆը տա, թեկուզ մինչև դժոխքի դուռը։ Դա արդեն իմ գործը չի:

— Ոչ էլ իմ գործն է, միստր Ստումպ։ Ափսոս, որ այսօր առավոտյան այդ միտքն իմ գլուխը չեկավ։

— Իսկ ինչո՞ւ ես ափսոսում դրա համար։ Այսօր առավոտյան ի՞նչ է պատահել և ինչո՞ւ դու այդպես մռայլ ես։

— 0՜, այսօր առավոտյան ինչ է պատահե՜լ։ Մեծ դժբախտություն։ Շա՜տ մեծ դժբախտություն։

— Այդ ի՞նչ դժբախտություն է։

— Ա՜խ, միստր Ստումպ, այսօր ինձ շրխկացրել են։ Դա կեսօրից մի ժամ անց էր։

— Շրխկացրե՞լ են։

— Այո, ես ցավից վազվզում էի ամբողջ ախոռում։

— 0՜, հասկանում եմ, դու ուզում ես ասել, որ ձին քեզ քացի է տվել։ Այդ ո՞ր ձին է քեզ այդպես նեղացրել։

Օ՜,ոչ, դուք սխալվում եք։ Զին չի արել, այլ նրա տերը։ Ինձ միստր Կոլհաունը խփեց իր կոշիկի քթով։ Նեգրը ոչ մի վատ բան չի արել։ Ես միայն կապիտանին հարցրի,թե այն գիշեր ի՛նչ էր պատահել իր ձիուն,ինչո՛ւ այնպես հալից ընկած էր:Նա ասաց, որ դա իմ գործը չի, և սկսեց իր կոշիկով խփել ինձ, հետո էլ մտրակով ծեծեց։ Հետո ինձ սպառնաց, ասաց, որ եթե ես էլի երբևէ դրա մասին խոսեմ, մտրակի հարյուր հարված կստանամ։ Նա ինձ հայհոյեց։ 0՛, ոնց էր հայհոյում։ Պլուտոն դեռ երբեք միստր Կոլհաունին այդպես բարկացած չէր տեսել, երբեք իր օրում։

— Իսկ հիմա որտե՞ղ է նա։ Այսօր ոչ մի տեղ չի երևում։ Կարծում եմ՝ ոչ մի տեղ չի գնացել, որովհետև աշխետն այստեղ է։

— Ոչ, միստր Ստումսլ, հիմա նա այստեղ չի։ Գնացել է։ Վերջին օրերս նա շարունակ ինչ-որ տեղ է գնում և երկար ժամանակ չի վերադառնում։

— Ձիո՞վ է գնում։

— Այո։ Հիմա նա մոխրագույն ձին է հեծնում։ Աշխետին այլևս չի վերցնում։ Այն գիշերվանից, որի մասին մենք հիմա խոսում էինք, նա միայն մեկ անգամ է աշխետով գնացել։ Գուցե ուզում է, որ աշխետը հանգստանա։

— Լսիր ինձ, Պլուտո,— ասաց Զեբը մի քանի րոպե խորհելուց հետո,— իսկապես, կարծես ավելի լավ կլինի, եթե իմ պառավ զամբիկը մի քիչ էլ եգիպտացորեն ուտի։ Դեռ շատ ճանապարհ անի վազելու և կարող է չդիմանալ։ Դրա համար էլ թող մի լավ կշտանա։ Իսկ քանի դեռ նա կեր է ուտում, ես էլ կարող եմ զբաղվել նույն գործով։ Մի վազիր խոհանոց և տես ուտելու բան չի՞ գտնվի։ Մի կտոր պաղ միս ու մի պատառ եգիպտացորենի հաց, ուրիշ բան ինձ հարկավոր չէ։ Քո տիրուհին ինձ առաջարկում էր ճաշել, բայց ես վախենում էի, թե կուշանամ ու մերժեցի։ Հիմա միտքս փոխեցի. խղճում եմ իմ անասունին։ Ստիպված եմ սպասել։ Ուտելուց հետո ինձ համար էլ ավելի լավ կլինի։

— Հիմա կվազեմ, միստր Ստումպ։ Ա՛յս րոպեին։

Այս ասելով Պլուտոն բակի միջով վազեց խոհանոց: Զեբ Ստումպը ախոռում մենակ մնաց։

Հենց որ խափշիկը հեռացավ, Զեբը մոտեցավ աշխետին։ Անասունը վախեցավ և ամբողջ մարմնով դողալով սեղմվեց պատին։

— Կա՛ց, հանգիս՛տ, հիմար անասուն,— մրթմրթաց Զեբը։— Ես քեզ ոչ մի վատ բան չեմ անի։ 0՜ , քո բնավորությունն էլ իսկ և իսկ տիրոջդ բնավորությունն է։ Հանգի՛ստ կաց, ասում եմ։ Թող մի պայտերդ նայեմ։

Այս ասելով Զեբը կռացավ ու փորձեց ձիու ոտքը բռնել։

Այդ նրան չհաջողվեց, ձին հանկարծ սկսեց փնչացնել ու սմբակները գետին խփել, ասես ուզում էին նրա գլխին մի վատ խաղ խաղալ։

— Այ անիծվե՛ս դու, քաջքո՛տ,— բարկությամբ գոռաց Զեբը։— Չես կարող մի րոպե հանգիստ կանգնել։ Քեզ ո՞վ է նեղացնում։ Հապա մի մոտ արի, հիմա՛ր անասուն։ Ես միայն ուզում եմ տեսնել պայտած ես դու, թե ոչ։

Նա նորից փորձեց սմբակը բարձրացնել, բայց կենդանին համառորեն դիմադրում էր։

— Այ քեզ խոչընդոտ, որ ես ոչ մի կերպ չէի սպասում,— մրմնջաց Զեբը շուրջը նայելով, մտածելով, թե մի հարմար բան կգտնի այս դժվարությունը հաղթահարելու համար։

«Ի՞նչ անել։ Խափշիկին օգնության կանչել չի կարելի։ Նա սրա մասին ոչինչ չպիտի իմանա»։

Մի քանի րոպե որսորդը կանգնեց մտքի մեջ ընկած։

— Այ նզովյա՛լ լինի այս գարշելի արարածը,— նորից գոչեց նա։ — Մարդ ուզում է հենց տեգն ու տեղը սատկացնի... Ա՜, գտա՛։ Հնարը գտա։ Միայն թե խափշիկն ինձ չխանգարի։ Հուսանք, որ Ֆլորինդան նրան կուշացնի... Դե հիմա սպասիր, ես քեզ կստիպեմ հանգիստ կանգնել, կամ թե կխեղդեմ։ Այս վզնոցով դու շատ էլ հեշտությամբ պտույտներ չես գործի։

Զեբն իր ձիու թամբից լասսոն վերցրեց, օղակը գցեց աշխետի պարանոցը և քաշեց։ Զին խռխռացրեց և սկսեց ախոռում դեսուդեն ընկնել։ Բայց շուտով խռխռոցը փոխվեց ինչ–որ սուլոցի, որ դժվարությամբ էր դուրս թռչում նրա ռունգներից։

Այժմ Զեբը կարող էր հանգիստ մոտենալ։ Պարանի ծայրը պինդ կապելով, նա սկսեց ուշադիր զննել ամեն մի պայտը։

Երբ հերթը հասավ հետևի ձախ ոտքին, պարզվեց, որ նրա պայտը կոտրված է։

Որսորդը հանեց իր որսորդական ահագին դանակը, խրեց պայտի տակ, պայտի կտորը պոկեց սմբակից և բոլոր մեխերի հետ դրեց իր բաճկոնի անհատակ գրպաններից մեկը։ Ապա նա ճարպիկ շարժումով պարանն արձակեց և աշխետին ազատ շնչելու հնարավորություն տվեց։

Մի րոպե անց եկավ Պլուտոն առատ ճաշով։ Մատուցարանի վրա դրված էր նաև մոնոնգահելյան վիսկիով լի մի փոքրիկ գրաֆին: Զեբն անմիջապես սկսեց ուտել։

Բայց ձիապանն իսկույն նկատեց, որ աշխետին ինչ-որ վատ բան է պատահել, նա իր տեղը կանգնած դողում էր ամբողջ մարմնով և վախեցած շուրջն էր նայում։

— Այս ի՞նչ է պատահել ձիուն,— գոչեց խափշիկը։– Կարծես վախենում է ձեզանից։

— Ախ, հա՜...— ծոր տվեց Զերը շինծու անտարբերությամբ։— Հնարավոր է, որ մի քիչ վախենում է ինձանից։ Նա իմ պառավ զամբիկին էր մոտենում, և ես դրա համար մի երկու անգամ պարանով շրխկացրի նրան։

Այդ պատասխանը Պլուտոյին լիովին գոհացրեց, և հարցը դրանով վերջացավ։

— Ասա ինձ, Պլուտո՛,— նորից խոսեց թերը,— ո՞վ է պայտում ձեր ձիերը։ Երևի դուք ձեր պայտա՞րնն ունեք։

— Այո, այո։ Դեղին Ջեկն է պայտում... Իսկ ինչո՞ւ եք հարցնում, միստր Ստումպ։

— Ես էլ ուզում եմ պայտել տալ իմ պառավ զամբիկը։ Երևի Ջեկը չի մերժի անել այդ, չէ՞։

— Իհարկե, իհարկե, մեծ բավականությամբ կանի։

— Ինչ ես կարծում, ինչքա՞ն ժամանակ կխլի երկու պայտ խփելը:

— Շատ քիչ, միստր Ստումպ։ Ջեկը լավ վարպետ է, բոլորն են ասում։

— Գուցե և պատրաստի պայտեր ունենա, չէ՞։ Վաղո՞ւց է պայտել ձեր ձիերը։

— Մի շաբաթից ավելի է անցել։ Վերջինը պայտել է միսս Լուիզայի ձին, խատուտիկ մուստանգը։ Ես վստահ եմ, որ պատրաստի պայտեր կունենա։ Այդ նրանից գիտեմ, որ ուզում էր պայտել աշխետին, որի մի պայտը կոտրված է։ Դա մի տասն օր առաջ է պատահել։ Միստր Կոլհաանը կարգադրել է, որ այդ պայտը պոկենք։ Հենց այս առավոտ էլ այդ էր ասում Ջեկին:

— Բայց գիտե՞ս, Պլուտո, ես էլի վախենում եմ, որ իմ ժամանակը քիչ է, կուշանամ,— ասաց Զեբը որպես թե հանկարծ փոխելով իր մտադրությունը։— Ավելի լավ է պայտելու գործը հետաձգենք մինչև վերադառնալս։ Կարծում եմ իմ պառավ զամբիկն այսպես էլ յոլա կգնա։ Պրերիայում ճանապարհը փափուկ է, և նրա համար դժվար չի լինի վազել...

Զեբը ախոռից դուրս եկավ բակ և նայեց երկնքին։

— Այո, շարժվելու ժամանակն է.,. Դե՛հ, հոգիս, արդեն բավական է ծամես։ Հիմա հարկավոր է, որ եգիպտացորենի փոխարեն այս երկաթը բերանդ առնես։ Այ, ղոչա՛ղ։

Զեբը սանձը ձիու գլուխն անցկացրեց, ցատկեց թամբի վրա և ճանապարհ ընկավ։

ԳԼՈԻԽ LXXII

ԶԵԲ ՍՏՈՒՄՊԸ ՀԵՏՔԸ ԳՏՆՈՒՄ Է

Կասա-դել-Կորվոյի դարբասից դուրս գալով ծերունի որսորդը գետի ափով բարձրացավ վերև, ամրոցի կողմը։ Կես ժամ էլ չանցած նա արդեն այնտեղ էր։ Ձիուց ցած ցատկելով Զեբը մտավ պարետի բնակարանը։ Զամբիկը մնաց հրապարակում։ Ծերունի որսորդի համար դժվար չէր տեսակցություն ունենալ Ինջ ամրոցի գլխավոր պետի հետ։ Զինվորականների մեջ Զեբ Ստումպի նկատմամբ մի առանձին բարեհաճ վերաբերմունք էր ստեղծվել, և մուտքը նրա համար բաց էր ամեն ժամի։ ժամապահները բաց թողին նրան որպես իրենց մարդու։ Հերթապահ սպան սիրալիր ողջունեց, իսկ համհարզը նրա մասին անհապաղ զեկուցեց մայորին, որը, ըստ երևույթին, սպասում էր որսորդի գալուն։

— Ա՜ , միստր Ստումպ, ուրախ եմ, որ տեսնում եմ ձեզ։ Ի՞նչ նորություն։ Այդպես որ շուտ եք վերադարձել, ենթադրում եմ, որ նորություն կա։ Հուսով եմ որևէ բարենպաստ բան կա այդ խեղճ մուստանգերի մասին։ Ի՞նչ եք իմացել։

— Պետք է ձեզ ասեմ, մայոր,— խոսեց Զեբը գլխարկը վերցնելով,— որ ես դեռ առանձին նորություններ չունեմ, բայց և այնպես հարկ համարեցի վերադառնալ։ Ինձ անհրաժեշտ է խոսել ձեզ հետ։

— Ես ձեզ լսում եմ։ Պատմեցեք, ի՞նչ կա։

— Ուզում եմ խնդրել, որ ինչքան հնարավոր է ձգձգեք դատաքննության սկիզբը։ Գիտեմ, որ այստեղ դրսից ճնշում է լինելու, բայց այն էլ գիտեմ, որ դուք բավական իշխանություն ունեք դրան հակառակվելու համար և միանգամայն վստահ եմ, որ սիրով կանեք այդ։

— Դուք իրավացի եք։ Ես դեմ չեմ այդ խեղճ տղային օգնելու։ Բայց հո գիտեք, որ մեր ռեսպուբլիկայում զինվորական իշխանությունները միշտ ենթարկվում են քաղաքացիականին, բացի այն դեպքերից, երբ երկիրը հայտարարված է ռազմական դրության մեջ։ Որքան ուժերս ներեն, ես ամեն ինչ կանեմ, որպեսզի արգելեմ սահմանված օրենքների խախտումը, բայց օրենքին դեմ գնալ չեմ կարող։

— Ամենևին պետք էլ չի, որ դուք օրենքին դեմ գնաք: Այդպիսի բան չկա, մայոր։ Հարկավոր է միայն, որ դեմ կանգնեք նրանց, ովքեր ցանկանում են օրենքն իրենց ձեռքը վերցնել և աղավաղել այն իրենց օգտին։ Իսկ մեր սետլմենտում կան այդպիսի մարդիկ, և եթե նրանց խանգարող չլինի, հավանորեն կանեն այդ։ Առանձնապես վտանգավոր է մեկ մարդ....

— Ո՞վ։

— Մ իայն թե, մայոր, բարի եղեք գաղտնիք պահել այս: Ես գիտեմ, որ դուք ինձ կխոստանաք այդ։

— Միստր Ստումպ, այն ամենը, ինչ կատարվում է այստեղ, լիովին գաղտնի է պահվում։ Բոլորովին հանգիստ ասացեք ամենը, ինչ մտածում եք։

— Դե ուրեմն ես մտածում եմ, որ սպանությունը կատարող մարդը Մորիս մուստանգերը չէ։

— Դա նաև իմ կարծիքն է։ Ւսկ ուրիշ ի՞նչ կարող եք հաղորդել ինձ։

— Ես կարող էի էլի որոշ բան ավելացնել, բայց դա միայն իմ ենթադրություններն են, որոնք կարող են սխալ դուրս գալ։ Ավելի լավ կլինի, որ ղրանց մասին լռեմ մինչև Նուեսեսի ափերից վերադառնալս։ Դրանից հետո ես ուրախուությամր կհաղորդեմ ձեզ այն տեղեկությունները, որ այժմ ունեմ և նրանք, որ ինձ թերևս կհաջողվի հավաքել պրերիայում։ Կարո՞ղ եք արդյոք խոստանալ ինձ երեք օր։

— Երեք օ՞ր։

— Այո, մինչև դատն սկսելը։

— Խոստանում եմ, միստր Ստումպ։ Չնայած դրանով գուցե և ես վտանգի ենթարկեմ իմ դիրքը, այնուամենայնիվ խոսք եմ տալիս, որ այս երեք օրում Մ որիս-մուստանգերը պահականոցից դուրս չի գա։ Մեղավոր է նա թե անմեղ, բայց այդ ժամանակում նա կլինի իմ պաշտպանության տակ։

— Դուք հավատարիմ բարեկամ եք, մայոր։ Եվ ես դեռ երբևիցե ցույց կտամ ձեզ, թե որքան եմ գնահատում այդ: Էլ ուրիշ ասելիք չունեմ։ Խնդրում եմ միայն այս ամենը գաղտնի պահել։ Այստեղ կան մարդիկ, որոնք հենց որ իմանան, թե ես ինչ եմ ուզում, պատրաստ կլինեն երկինք ու երկիր շուռ տալ, որպեսզի խանգարեն իմ մտադրությունների իրականացումը:

— Ինձանից նրանք աջակցություն չեն ստանա, միստր Ստումպ։ Դուք կարոդ եք հույս դնել իմ խոսքի վրա։

— Գիտեմ, մայոր, գիտեմ։ Շնորհակալ եմ ձեր բարի կարեկցության համար։

Մայորին հրաժեշտ տալով որսորդը գնաց հրապարակ, որտեղ նրան էր սպասում իր պառավ զամբիկը։

Պոյնդեքստերի ագարակին չհասած՝ Զեբն սկսեց զառիթափ լանջով բարձրանալ դեպի հարթությունը։ Այնտեղ որսորդը մտքի մեջ ընկած կանգ առավ ակացիայի տակ։

— Գրողը տանի,— մրմնջաց Զեբը։— Կոլհաունի ձին այն գիշեր բացակայել է և տուն է վերադարձել ամբողջռվին քրտնքի մեջ կորած։ Ի՞նչ կարող է նշանակել սա։ Նզովյալ լինեմ ես, եթե նրա ձեռքերը խառը չեն այս կեղտոտ գործին։ Ես միշտ հենց այդպես էլ մտածում էի։ Միայն թե շատ անհեթեթ բան է ենթադրել, թե Կոլհաունն սպանել է իր քեռու որդուն։ Իհարկե, նա ամեն մի ստորության ընդունակ է։ Բայց չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչու պետք է աներ այդ։ Եթե, ասենք, հույս ունենար, թե ծերունու մահից հետո Հենրիի փոխարեն ինքը կդառնա ժառանգը, էլի մի կերպ հասկանալի կլիներ։ Բայց այդպիսի բան չկա։ Այլևս ծերունի Պոյնդեքստերին չի պատկանում ոչ մի ակր հող, ինչպես և ոչ մի նեգր։ Ամեն ինչ զավթել է այդ սրիկան։ Ուրեմն ի՞նչը պիտի նրան ստիպեր ազատվել իր քեռու որդուց: Նրանք երբեք վատ հարաբերությունների մեջ չեն եղել։ Բայց այստեղ խառնվում է մուստանգերը, հետո այդ վեճը, կեղծ հնդիկները, մեքսիկուհին, անգլուխ ձիավորը և սատանան գիտե, թե էլ ինչեր։ Հովսափա՛թ։ Սա հո ամենալավ խոհարարի միտքն էլ կխառնի... Բայց թանկագին ժամանակը կորցնել չի կարելի։ Քանի որ այս երկաթի կտորը ձեռքիս է, գուցե ինձ կհաջողվի գեթ մասամբ պարզել արյունոտ պատմությունը, կամ գուցե և ամբողջությամբ։ Բայց ո՞ր կողմը գնամ:

Զեբը, կարծես պատասխան որոնելով, շուրջը նայեց:

Ամրոցի կամ սետլմենտի շրջակայքում որոնումները միտք չունեին։ Այստեղ ամբողջ գետինը փորփրված էր ձիերի հետքերով։ Ավելի լավ էր միանգամից դուրս գալ պրերիա և Ռիո–Գրանդեի ճանապարհը հատող ուղղությունը բռնել։ Այո, այդպես ավելի ճիշտ կլիներ։

Մի մղոնաչափ գնալով Նուեսես գետի կողմը՝ Զեբը շուռ եկավ դեպի արևմուտք։ Ծերունի որսորդը կռացած ուշի-ուշով դիտում էր շավիղի երկու կողմերի խոտերը։

Այսպես գնաց մոտ մեկ մղոն, ու մեկ էլ հանկարծ ինչ– որ բան ստիպեց նրան ցնցվել ու սանձը քաշել։

Զամբիկը կանգ առավ։ Զեբը թամբից ցած ցատկեց, երկու-երեք քայլ առաջ գնաց և ծունկ չոքեց։ Հետո գրպանի պայտը հանելով դրեց խոտերի վրա պարզ երևացող հետքի վրա։

— Ի՜սկ և իսկ,— գոչեց որսորդը։— Ահա թե որտեղ է դավաճանի, գուցե և մարդասպանի հետքը։

ԳԼՈՒԽ LXXIII

ԿՂԶԻ ՊՐԵՐԻԱՅՈՒՄ

Հարյուր, երբեմն նույնիսկ երեք հարյուր գլուխ վայրի ձիերի հսկայական երամակը պրերիայի լայնարձակ արոտներում ակամա գրավում է ճամփորդի ուշադրությունը, և նա հավանորեն այդ հոյակապ տեսարանով զարմացած կանգ կառնի։ Բայց բնիկ տեխասցին անտարբեր կանցնի դրա մոտով և միայն ինքն իրեն կմտածի. «Մուստանգների երամակ»։ Նա ավելի շուտ կզարմանա այն դեպքում, եթե տեսնի, որ միայն մեկ ձի է արածում։ Այդ նրան տարօրինակ կթվա, և նա կմտածի՝ արդյոք իր երամակից վռնդված վայրի հովատա՞կ է դա, կամ գուցե ձիավորների խմբից ետ մնացած հեծնելու ձի՞։

Պրերիայի բնակիչը փորձված աչքով իսկույն կորոշի, թե դա ինչ ձի է։ Եթե նրա բերանին սանձ կա և մեջքին՝ թամբ, ուրեմն կասկած չի լինի։ Միակ բանը, որի մասին դրանից հետո պետք է մտածել, այն է, թև ինչպե՞ս է ձին հեռացել իր տիրոջից։

Բայց եթե ձիավորը նստած է վրան, իսկ ձին այնուամենայնիվ արածում է, ապա մնում է մտածել, որ նրա տերը պարզապես դդումագլուխ է ու ծույլի մեկը և գլխի չի ըն կել, որ հարկավոր է իջնել, որպեսզի ձին հնարավորություն ունենա ավելի բնական վիճակում արածելու։

Իսկ եթե պարզվի, որ ձիավորը ոչ միայն դդումի գլուխ, այլև ընդհանրապես գլուխ չունի, այդ դեպքում ծագում են հազարավոր ենթադրություններ, որոնցից գուցե և ոչ մեկը որևէ չափով չի մոտենա ճշմարտությանը։

Ահա հենց այդպիսի մի ձի և այդսլիսի ձիավոր հայտաբերվեցին հարավ-արևմտյան Տեխասի պրերիայում 85... թվականին։ Ճշգրիտ թվականը հիմա դժվար է պարզել, բայց տասը տարվա տատանումներով այս թվականը ճշմարիտ է։

Ավելի ճշգրիտ կարելի է նշել տեղը։ Դա եղել է Ռիո-դը–Նուեսեսի և Լեոնա գետի հարավային վտակների սիստեմի հյուսիսային մասի շրջակայքում, մոտ քսան մղոն շրջագծով։ Այնտեղ այդ ձին ու ձիավորը երևացել են, և՛ բաց պրերիայում, և՛ անտառի մացառուտներում։

Անգլուխ ձիավորին ոչ միայն շատերն են տեսել, այլև տեսել են շատ անգամ և տարբեր ժամանակներում։ Նախ՝ այն ջոկատի անդամները, որոնք գնացել էին որոնելու Հենրի Պոյնդեքստերին և նրա սպանության մեջ կասկածվող մարդուն։ Երկրորդ Մորիս-մուստանգերի ծառան։ Երրորդ Կասսի Կոլհաունը, երբ նա կեսգիշերին հետազոտում էր անտառի մացառուտները։ Չորրորդ՝ հնդիկների կերպարանք մտած մեքսիկացիները՝ հենց նույն գիշերը։ Հինգերորդ Զեբ Ստումպը՝ հաջորդ գիշերը։

Բայց եղել են և ուրիշ մարդիկ, որոնք անգլուխ ձիավորին տեսել են ուրիշ տեղեր և ուրիշ հանգամանքներում՝ որսորդներ, հովիվներ, ճանապարհորդներ։ Բոլորին այդ տարօրինակ տեսարանը սարսափ էր ազդել, բոլորի համար դա մի անլուծելի գաղտնիք էր մնացել։

Եվ դա հուզիչ խոսակցությունների նյութ էր դարձել Ոչ միայն Լեոնայի ափի սետլմենտում, այլև ավելի հեռավոր վայրերում։ Անգլուխ ձիավորի լուրը արագորեն հասավ մինչև Ռիո-Գրանգեի ափերը և մինչև Սաբինյան լիճը։

Այլևս ոչ ոք չէր կասկածում, որ մարդիկ իսկապես տեսել են այդ զարհուրելի բանը։ Եվ մի՞թե կարելի էր չհավատալ: Կասկածել դրան՝ կնշանակեր բանի տեղ չդնել առնվազն երկու հարյուր զույգ աչքերի վկայությունը։ Դա ուրվական համարել չէր կարելի: Միակ հարցը, որ բոլորն էլ տալիս էին իրենց, այն էր, թե ինչպե՞ս հասկանալ այդ երևույթը, որ հակասում է բնության սահմանած օրենքներին։

Առնվազն տասը տարբեր կարծիքներ հայտնվեցին, բոլորն էլ շատ թե քիչ ճշմարտանման, բոլորն էլ շատ թե քիչ անհեթեթ։ Ոմանք դա համարում էին հնդիկների խորամանկ ֆոկուս, ուրիշները՝ խրտվիլակ։ Ոմանք գտնում էին, որ դա իսկական ձիավոր է, միայն թե նրա գլուխը թաքցրած է սերապեի տակ, իսկ սերապեում երկու անցք է արված աչքերի համար, որպեսզի կարելի լինի ճանապարհը տեսնել և ձին քշել: Կային և այնպիսիները, որոնք համառորեն պնդում էին, թե անգլուխ ձիավորն ինքը սատանան է:

Կային և ուրիշ կարծիքներ, որոնք արդեն այնքան ձիավորին չէին վերաբերում, որքան այն կապին, որ կարող էր լինել նրա ու երիտասարդ Պոյնդեքստերի սպանության միջև։

Շատերը ենթադրում էին, որ այդ երկու խորհրդավոր փաստերի միջև անպայման որոշ կապ կա։ Բայց ոչ ոք չէր կարող հասկանալ, թե որն է այդ կապը: Իսկ նա, ով կարող էր որոշ լույս սփռել այդ գաղտնիքի վրա, դեռևս տենդի կոշմարային զառանցանքների մեջ էր գտնվում։

Արդեն մի ամբողջ շաբաթ էր անցել այդպիսի ենթադրություններով։ Եվ այդ ամբողջ ժամանակամիջոցում անգլուխ ձիավորը շարունակում էր երևալ պրերիայում։ Մերթ արշավում էր արագ քառատրոփով, մերթ գնում էր դանդաղ քայլով։ Մերթ նրա ձին կանգ էր առնում և մոլար հայացքով շուրջը նայում, մերթ եռանդով հյութալի խոտ էր արածում Տեխասի փարթամ արոտներում։

Այդ առեղծվածային ձիավորը շատ ամենաֆանտաստիկ ու անհեթեթ պատմությունների տեղիք էր տվել։ Դրանք բոլորը թվել հնարավոր չէ և միտք էլ չունի։ Բայց մի դեպք պետք է պատմել, որովհետև այս տարօրինակ պատմության մեջ դա կարևոր տեղ է գրավում։

Լայնարձակ բաց պրերիայում կա լքյալ անտառի մի փոքրիկ կղզի։ Ծառերի այդ խումբը երեք-չորս ակր տարածություն է գրավում։

Այդ անտառակից ոչ հեռու, ընդամենը մի երկու հարյուր յարդ հեռավորության վրա հանգիստ արածում է մի ձի, այն նույն ձին, որն իր վրա կրում է անգլուխ ձիավորին։ Տարօրինակ ձիավորը դեռ նստած է նրա վրա։ Այն օրից, ինչ նրան առաջին անգամ տեսել են, ոչ նրա հագուստի, ոչ էլ դիրքի մեջ կարծես ոչ մի փոփոխություն չի եղել։ Շերտավոր սերապեն առաջվա պես նրա ուսերից կախվելով ծածկում է իրանի վերին մասը, հովազի մորթուց կարված կոշիկներն առաջվա պես նրա ոտքերին են:

Նա նստած է փոքր-ինչ առաջ թեքված, կարծես նրա համար, որ ձին ավելի հանգիստ արածի։ Սանձափոկերն էլ ձիուն չեն խանգարում. նրանք այնքան երկար են և այնպես ազատ ցած թողած, որ անասունը նույնիսկ չի էլ զգում նրանց գոյությունը։

Նրանք, ովքեր հավատացնում էին, թե ձիավորի գլուխը տեսել են, ճիշտ էին ասել։

Գլուխը, որ ծածկված է ոսկեփայլ բաֆտայով զարդարուն սև սոմբրերոյով, կախված է ձիավորի ձախ ազդրի մոտ, բայց այդ գլուխը կարող է տեսնել միայն նա, ով ձիավորին նայում է ձախ կողմից։ Նրա կզակը քսվում է ձիավորի ծնկին։ Երբեմն կարելի է տեսնել երեսը։ Նրա դիմագծերը գեղեցիկ են, բայց արտահայտությունը՝ սոսկալի է։ Կիսաբաց բերանի կապտած շրթունքներին պաղել է մի սրտամորմոք ժպիտ՝ բացելով նրա սպիտակ ատամների երկու շարքը։

Մինչև այժմ առեղծվածային ձիավորը մենակ էր լինում, այժմ ուղեկիցներ ունի, մի տասը տափաստանային գայլ կրնկակոխ ուղեկցում են նրան՝ շուրջը ցատկռտելով։

Կասկած չկա, որ նրանք ձանձրացնում են ձիուն: Երբ այդ գայլերից որևէ մեկը շատ երես առնելով մոտենում և ձիու ոտքերի տակ է ընկնում, ձին փնչացնում է և սմբակնե–

րով խփում: Ձիավորը շատ անտարբեր է վերաբերում նրանց, ինչպես նաև իր ուսերից վերև պտտվող խոշոր, սև թռչունների երամին։

Հեծած իր ձին, որը մերթ հանգիստ արածում է պրերիայի հյութալի խոտը, մերթ ջղայնացած ետ է մղում գայլերի և ուրուրների հարձակումը, այդ կղզի-անտառի շուրջը հանգիստ պտույտ է գալիս անգլուխ ձիավորը։

ԳԼՈՒԽ LXXIV

ՁԱԽՈՐԴ ՈՐՍԿԱՆԸ

Արդյոք որևէ մեկը տեսե՞լ է անգլուխ ձիավորին իր նոր շրջապատում, գայլերի և ուրուրների ուղեկցությամբ։

Այո, տեսել է։

Տեսել է մի մարդ, և ամբողջ Տեխասում առաջինը նա է սկսել հասկանալ բոլորի համար դեռևս անլուծելի այգ գաղտնիքը։

Բայց նրա համար էլ դեռ ամեն ինչ պարզ չէր։ Նա արդեն գիտեր, որ անգլուխ ձիավորը ոչ խրտվիլակ է, ոչ սատանա, բայց դա նրան չէր ազատում բոլորի համար ընդհանուր սոսկումի զգացմունքից, երբ նայում էր այդ ահասարսուռ տեսարանին։ Նա անգլուխ ձիավորին նայում էր կղզի –անտառի եզրից, ծառերի տակ թաքնված և ըստ երևույթին միտք չուներ դուրս գալու իր այդ դարանից։

Չնայած սրտամաշ սոսկումին և աննկատ մնալու ցանկությանը, այդ մարդը շարունակ հայացքով հետևում էր անգլուխ ձիավորին։ Եվ նա նկատեց, որ անգլուխ ձիավորը, փոխանակ անտառին մոտենալու, շարունակ նրա եզրից միևնույն հեռավորության վրա է մնում։

«Ախ դո՛ւ, գրողի տարած։ Գոնե մի քսան յարդ մոտիկ լինեի, կարող էի գնդակս դիպցնել իրեն։ Բայց այստեղից կրակել, նշանակում է ձեռքից փախցնել նրան գուցե և ընդմիշտ»։

Կարծես ցանկանալով նորից ստուգել իր հաշիվները, մարդն սկսեց հայացքով լափել այն տարածությունը, որ իրեն բաժանում էր անգլուխ ձիավորից: Նա իր կարճ հրացանը պատրաստ բռնած ուներ։

— Միտք չկա,— մրթմրթաց նա։ — Գնդակը չի հասնի և միայն կխրտնեցնի ձիուն: Պետք է համբերությամբ զինվել և սպասել, մինչև ձին ավելի կմոտենա։ Նզովյա՜լ գայլեր։ Քանի նրանք կրնկակոխ հետևում են , ձին անտառից հեռու կմնա, դա տեխասյան բոլոր մուստանգների սովորությունն է, գրողը տանի նրանց։ Հետաքրքիր է, չի՞ կարելի մի կերպ հրապուրել նրան։ Եթե նա իմ ձին տեսնի, գուցե դա հրապուրի նրան, ինչպես այն անգամ եղավ։ Ճիշտ է, այն ժամանակ դա լուսնի լույսով էր, բացի դրանից, նրա հետևից ոռնալով վազում էր շունը։ Զարմանալի չէ, որ ձին վայրենացել է իր վրա կրելով սատանան գիտե թե ում։ Դե հո չի կարող դա լինել...

Այս ասելով՝ ինքն –իրեն խոսող մարդը թափով կանգնեցրեց իր ձին։ Ծառերի տերևների արանքով ավելի լավ տեսնելու համար նա կռացավ և շարունակեց ուշի–ուշով նայել տարօրինակ ձիավորին, որը դանդաղորեն պտտվում էր անտառի շուրջը։

«Սա նրա ձին է, կասկած լինել չի կարող։ Նրա թամբը, սերապեն, ամեն ինչ նրանն է։ Բայց ի՞նչ սատանա կարող էր այս ամենը հանձնել ուրիշին։ Ֆոկուս է սա, թե ոչ, համենայն դեպս կեղտոտ գործ է, ով էլ որ սարքած լինի։ Եվ այս մարդը պետք է որ իմանա ամեն բան, ինչ տեղի ունեցավ այն գիշեր։ Ի՜նչ հիմարն եմ ես։ Ինչպե՞ս կարելի էր պարծենալ այսպիսի բաներով... Այ թե բախտ եմ ասել, հա՜... Ձին համառորեն չի մոտենում։ Վախենում է անտաոից։ Ի՞նչ անել: Գուցե ձիու համար հաճելի՞ կլինի մարդու ձայն լսել։ Եթե դա մի քսան յարդով նրան մոտեցնի, ես միանգամայն գոհ կլինեմ։ Պետք է փորձել»։

Մի փոքր ավելի մոտենալով անտառի մացառուտի եզրին՝ մարդն սկսեց ձիուն կանչել։

— Մոտ արի, խելո՜քս։ Մ ոտեցիր ինձ, իմ խելո՜ք ձի:

Բայց նա իզուր էր կանչում, ձին չմոտեցավ, նա վախեցավ։ Բերանի խոտը ցած գցեց, գլուխը թափահարեց և վայրենաբար խռռացրեց: Կարծես շնագայլերը և ուրուրները նրան ավելի քիչ էին վախեցնում, քան այն ձայնը, որ լսեց։

Մարդու մոտիկությունն զգալով՝ նա կատաղի քառատրոփով սլացավ լայնարձակ պրերիայով։

Հուսահատված որսկանը դուրս եկավ բաց դաշտ, հայհոյանք թափելով ձեռքից փախած որսի վրա։

Անզոր կատաղության պոռթկումի րոպեին արձակած գնդակը նպատակին չհասավ, անգլուխ ձիավորն արդեն հեռու էր։

ԳԼՈԻԽ LXXV

ՀԵՏՔԵՐՈՎ

Զեբ Ստումպը երկար չմնաց այնտեղ, որտեղ հայտաբերել էր պայտի հետքերը։ Իսկույն ոտքի կանգնեց և առաջ գնաց հետքերով։ Նա ոտքով էր դնում։ Պառավ զամբիկը պատկառելի հեռավորությամբ հնազանդորեն հետևում էր նրան։

Մեկ մղոնից ավելի առաջ գնաց Զեբը՝ մերթ քայլերը դանդաղեցնելով, որտեղ հետքերը դժվար էին նկատվում, և նորից արագացնելով, երբ ավելի պարզ էին դառնոսք։ Ամբողջովին կլանված լինելով իր որոնումներով՝ որսորդը կարծես իր շուրջը ոչինչ չէր նկատում։ Նրան չէր հրապուրում ո՛չ անծայրածիր սավաննան, ոչ իր շուրջը փռված զմրուխտանման գորգը, նա չէր նայում գլխավերևում տարածված երկնքի անհատակ կապույտին։ Միայն իր ոտքերի տակի խոտերին էր նայում լարված ու կենտրոնացած։

Հանկարծակի մի ձայն Զեբին ստիպեց ետ նայել։ Դա մի կրակոց էր, որ լսվեց հեռվից։

Զեբը կանգ առավ, աչքերը բարձրացրեց, բայց ինքը չբարձրացավ։ Ծերունի որսորդը մի արագ հայացք գցեց հորիզոնի վրա։ Կապտավուն ծուխը, դեռևս պահպանելով իր գնդաձևությունը, հենց փոքրիկ անտառի վրա դանդաղորեն բարձրանում էր դեպի կապույտ երկինքը։ Ե՛վ անտառը, և՛ կրակոցի ծուխը, և հենց նրա ձայնը այնքան քիչ էին պարզ, որ միայն որսորդի փորձված աչքն ու սուր լսողությունը կարող էին ընկալել այդ տպավորությունները։ Բայց Զեբը ծուխը տեսավ և կրակոցը լսեց։

— Սատանայակա՜ն բան,— մրմնջաց նա, կանգնած մնալով կաղամբի սածիլ տնկող բանջարաբույծի դիրքով: — Շատ զարմանալի է, եթե ավելին չասենք։ Ո՞ւմ խելքին է փչել այդպիսի մի տեղ որս անել։ Ախր այնտեղ ոչ մի որս չկա։ Մի կրակելու վառոդի գին էլ չի դուրս գա։ Բացի շնագայլերից այնտեղ ոչինչ չկա... Ա՜ -ա՜,— շարունակեց նա մի պահ լռելուց հետո։— Այն չարչիներից որևէ մեկը, որոնք, ինչպես իրենք են ասում «էքսկուրսիայի մեջ են, հարձակվում է այդ պարազիտների վրա, իսկ հետո պարծենալու է, թե գայլեր է սպանել։ Է՛հ, ինչ ուզում է անի, դա ինձ չի վերաբերում... Սպասի՛ր, ինչ-որ մեկն այս կողմն է գալիս։ Ձին այնպես է քշում, կարծես փախչում է շիկացած եղաններով զինված սատանաների մի ամբողջ ոհմակից։ Բայց, երդվում եմ, դա հո անգլուխն է։ Հենց նա՛ է։

Ծերունի որսորդն իրավացի էր. նրա կողմն էր սլանում անգլուխ ձիավորը։

Տեխասի սահմաններում հազիվ թե կարելի էր գտնել մի մարդ, որն ավելի սրտոտ լիներ, քան ծեքունի որսորդը։ Նա չէր վախենում ո՛չ հովազի, ո՛չ կատվառյուծի, ոչ էլ արջի հանդիպելուց։ Չէր վախենում նաև վայրենի մարդկանցից։ Նա երևի չէր շփոթվի կոմանչների մի ամբողջ հրոսակախմբի հանդիպելիս, բայց այդ ձիավորի տեսքից Զեբը շշմեց:

Վայրի բնության ծոցում դաժան կյանքով կոփված Զեբ Ստումպը, որքան էլ տարօրինակ է, զուրկ չէր որոշ սնոտի նախապաշարմունքներից։

Նա ոչ միայն վախեցավ, այլև սոսկումից գովում էր ամբողջ մարմնով և թաքնվելու տեղ էր որոնում։

Քիչ հեռու գտնվող թփուտը նրան ապաստան տվեց իր թավուտի մեջ։ Թամբած ձին կարող էր մատնել նրան։ Բայց Զեբն այդ էլ էր նախատեսել։

— Պառկի՛ր։ — գոչեց նա դաոնալով իր չորքոտանի ընկերոջը, որը շատ լավ հասկանում էր նրան։— Պառկի՛ր, շո՛ւտ, թե չէ տես՝ դժոխքի բաժին կդառնաս։

Տիրոջ տագնապահար ձայնից վախեցած զամբիկն իսկույն ծալեց առջևի ոտքերը, ապա հետևինը, և կանաչ խոտի վրա նստեց կարծես հանգստանալու համար։

Դեռ նոր էին Զեբն ու իր ձին թաքնվել, երբ նրանց կողքով քառատրոփ սլացավ խորհրդավոր ձիավորը։

Նա արշավում էր ամբողջ թափով և ըստ երևույթին միտք չուներ կանգ առնելու, որը և Զեբին շատ ուրախացրեց: Ծունկ չոքած տեղից Զեբը լարված հետևում էր նրան։ Երբ ձին հավասարվեց այն թփերին, որտեղ Զեբն էր թաքնված, քամին ձիավորի սերապեի փեշը ետ տվեց։ Նրա տակ որսորդը տեսավ իրեն շատ լավ ծանոթ հագուստը։ Դա բամբակյա երկնագույն կտորից կարված բլուզ էր՝ կրծքին ծալքեր։ Նրա պայծառ ֆոնի վրա պարզ երևում էր չորացած արյան մուգ բիծը։

Զեբ Ստումպը մտքի մեջ ընկավ։ Ձին, թամբը, շերտավոր սերապեն, երկնագույն բլուզը և նույնպիսի շալվարը, նույնիսկ գլխի գլխարկը՝ այդ բոլորը նրան ծանոթ էին։

Ծերունի որսորդը ոչ խոսքով, ոչ շարժումով չփորձեց կանգնեցնել հեռացող ձիավորին. այժմ նա հասկացավ, թե ով է այդ ահասարսուռ ձիավորը։

— Հովսափա՜թ։ Ուրեմն ճշմարիտ է... խե՜ղճ տղա, Սպանվա՜ծ է։

ԳԼՈՒԽ LXXVI

ԿՈՐԵԼ Է ԿԱՎՃԱՅԻՆ ՊՐԵՐԻԱՅՈՒՄ

Երկար ժամանակ Զեբ Ստումպն իր թաքստոցից դիտում էր հեռացող ձիավորին։ Եվ երբ ձին անցավ ակացիաների անտառակի հետևը, միայն այդ ժամանակ ծերունի որսորդը ոտքի կանգնեց և ուղղվեց ամբողջ հասակով:

Այս տարօրինակ ու անսպասելի դեպքը նրա մտքերը խառնել էր։ Արժե՞ արդյոք էլի գնալ կոտրված պայտի հետքով, թե այդ թողնել և գնալ հենց նոր անցած ձիու հետքով։

Երեսը դարձնելով դեպի այն կողմը, որտեղից բարձրացել էր ծխի ամպը, որսորդը նկատեց այնպիսի մի բան, որը նրան ստիպեց նորից թաքնվել ակացիաների թավուտի մեջ։

Այս անգամ Զեբը տեսավ ձի նստած մի մարդ, իսկական ձիավոր՝ գլուխն ուսերին։

Ձիավորը նստել էր առաջ կռացած և ուշադիր դիտում էր այն շավիղը, որով քշում էր իր ձին։

Դժվար չէր հասկանալ, թե ինչով էր զբաղված նա. անծանոթը որոնում էր անգլուխ ձիավորի հետքը։

— Ա՜, այ թե ի՜նչ,— շշնջաց Զեբը։— Միայն ես չեմ, որ ուզում եմ լուծել այս գաղտնիքը։ Բայց ո՞վ է այս մյուսը։

Զեբը երկար չմնաց անորոշ վիճակում։ Ձին վարգով էր վազում, և –ձիավորն այնքան մոտեցավ, որ որսորդն առանց դժվարության կարող էր նրան տեսնել։

— Հովսափա՜ թ,— մրմնջաց Զեբը։— Ես պետք է շուտ գլխի ընկած լինեի այս։ Եվ եթե չեմ սխալվում, այստեղ սկսվում է նույն գրքի մի նոր գլուխը, էլի մի օղակ, որը կարող է վերականգնել ապացույցների ամբողջ շղթան... Հանգիստ պառկիր, անասո՛ւն։ Հենց որ տեղիցդ շարժվեցիր, կոկորդդ կկտրեմ։

Զամբիկին ուղղված այս խոսքերից հետո Զեբը լռեց և գլուխը թաքցրեց ակացիաների կանաչի մեջ։ Նա սկսեց ուշի-ուշով դիտել մոտեցող ձիավորին։

Դա Կասսի Կոլհաունն էր։

Ծերունի որսորդին չէր վախեցնում կապիտանի հետ հանդիպելը, թեև նա զինված էր։ Զեբը ծառերի ծածկույթի տակ մնաց միայն նրա համար, որպեսզի ավելի լավ տեսնի, թե ինչ է կատարվում իր առաջ, բացատում։

Կոլհաունն անցավ նրա մոտով, ուշադիր զննելով անգլուխ ձիավորի հետքը։

Զեբ Ստումպը հայացքով հետևեց նրան, մինչև որ նույն անտառակը, որը ծածկել էր առաջին ձիավորին, ծածկեց նաև կապիտանին։

**********

Զեբ Ստումպն առաջ էլ ուզում էր գնալ անգլուխ ձիավորի հետքով։ Այժմ այդ կրկնակի անհրաժեշտ էր դառնում։

Կարճ ժամանակ խորհելուց հետո որոշումն ընդունված էր։

Նախապատրաստությունը բարդ բան չէր. Զեբը ձեռքն առավ սանձափոկը և հրեց իր պառավ զամբիկի կողին, և այդ նրան ստիպեց իսկույն վեր կենալ։

Որսորդը դուրս եկավ ակացիաների մացառուտից և առաջ շարժվեց այն շավիղով, որով հենց նոր գնացել էր Կասսի Կոլհաունը։

**********

Շրջանցելով ակացիայի անտառակը, որի հետևը ծածկվել էին երկու ձիավորը, որսորդը տեսավ, որ դրանից այն կողմը փռված է կավճային պրերիան, որով անցել է միայն մեկ ձիավորը, նա, որը գլուխ չուներ։

Զեբը որոշ հեռավորության վրա տեսավ կապիտանին։ Կոլհաունը շվարած ետ ու առաջ էր գնում միևնույն տեղում։ Նա հետքը կորցրել էր և հիմա աշխատում էր գտնել։

Ակացիաների մեջ թաքնված՝ որսորդը գաղտուկ հետևում էր Կոլհաունի շարժումներին։

Բավական ժամանակ նույն տեղամասում աջ ու ձախ գնալուց հետո կապիտանն ըստ երևույթին որոշեց հրաժարվել իր մտադրությունից։ Զայրույթով խթանելով իր ձիուն, նա ուղղվեց դեպի Լեոնա։

Հենց որ Կոլհաունը հեռացավ, Զեբը որոշեց փորձել իր արվեստը։ Սակայն, չնայած իր մեծ փորձին, նա ևս ստիպված եղավ հրաժարվել։

Թեժ արեգակն անգթորեն դաղում էր, լուսաշեկ կավճային պրերիան աչք էր կուրացնում։ Հազիվ թե որևէ մեկը, բացի սալամանդրից, կարողանար բան տեսնել այդ լույսի տակ։

Ճար չկար, ծերունի որսորդը որոշեց ետ դառնալ և նորից զբաղվել այն հետքով, որը հենց նոր ինքն սկսել էր ուսումնասիրել։

Այժմ արդեն նա լիովին վստահ էր, որ իր աշխատանքն իզուր չի կորչի և որ իրեն հետաքրքիր հայտնություններ են սպասում։

Շուտով Զեբը նորից իր նախկին տեղն էր:

Առանց ժամանակ կորցնելու նա սկսեց արագ քայլերով առաջ գնալ հետքերով։ Զամբիկն առաջվա պես հետևում էր նրան։

Միայն մեկ անգամ Զեբը կանգ առավ։ Այդ հենց այն տեղն էր, որտեղ ուրիշ երկու ձիերի հետքեր միանում էին այն հետքին, որով ինքն առաջ էր գնում: Երեք հետքերը խառնվում էին իրար։ Տեղ-տեղ նրանք բաժանվում էին և գնում զուգահեռաբար, իրարից մոտ քսան յարդ հեռավորությամբ, հետո նորից հատում էին իրար։

Բոլոր ձիերն էլ պայտած էին։ Որսորդը կանգ առավ, որպեսզի զննի սմբակների հետքը։ Նրա համար պարզվեց, որ երեք ձիերից մեկը եղել է ամերիկյան ցեղի, մյուսը՝ խոշոր մուստանգ: Այս վերջինի սմբակը համարյա նույն չափսի էր, ինչ և ամերիկական ձիունը։

Ամերիկական ձին գնացել էր մուստանգի հետևից։ Եվ, վերջապես, կոտրված պայտով ձին գնացել էր ամենավերջից։

Երեք ձիերն էլ գնացել էին միևնույն ճանապարհով, միայն թե տարբեր ժամանակներում և առանձին –առանձին: Այս բանը Զեբ Ստումպը որոշեց այնպես հեշտ ու վստահ, ինչպես մարդ ջերմությունն է որոշում ջերմաչափով։

— Լավ,— ասաց Զեբը և գոհ տեսքով շարունակեց առաջ գնալ:

Պառավ զամբիկն առանց շտապելու հետևում էր նրան։

— Այստեղ նրանք բաժանվել են,– ասաց որսորդը, նորից կանգ առնելով և զննելով իր կանգնած տեղը։— Մուստանգը և ամերիկական ձին միասին են գնացել, այսինքն անցել են միևնույն շավղով։ Կոտրված պայտավորը շուռ է եկել ուրիշ ուղղությամբ։ Հետաքրքիր է իմանալ՝ ինչո՞ւ: Իմ օրում ես այսպիսի խճճված հետքերի չեմ հանդիպել։ Սրանցից որի՞ն հետևեմ առաջին հերթին։ Եթե գնամ այն երկու հետքերով, ապա առաջուց հայտնի է, թե ուր կտանեն նրանք ինձ։ Դրանք ինձ կտանեն արյան լճակի մոտ։ Արի փորձեմ երրորդը, տեսնենք սա ո՛ւր է գնում... Աջ դարձիր, պառավս, և ետ մի՛ մնա ինձանից, թե չէ կկորչես, և շնագայլերը քո ճարպն անուշ կանեն։

Պառավ զամբիկին ուղղված այս խոսքերից հետո ծերունի որսորդը շուռ եկավ երրորդ ձիու հետքով։

Հետքը գնում էր անտառի եզրով, ուր հենց նոր բերել էին որսորդին բոլոր երեք միահյուսված հետքերը։

Առջևում ծառուղու նման մի լայն բացատ էր, որն արդեն լավ ծանոթ է ընթերցողին։ Կոտրված պայտի հետքը հեոանում էր մի կողմի վրա և շուռ գալիս դեպի թավուտը։ Այստեղ անտառի եզրից մի հիսուն քայլի վրա Զեբը գտավ այն տեղը, որտեղ ձին կապված է եղել ծառից։ Զեբը եզրակացրեց, որ այդ ձին սրանից այն կողմը չի գնացել։ Այստեղից էլ սկսվում էր վերադարձի հետքը դեպի պրերիա, թեպետև ոչ նույն շավղով։

Կոտրված պայտով ձիավորը թավուտի խորքն էր գնացել ոտքով։ Մարդու ոտքերի հետքերը պարզ երևում էին ծանծաղացած գետակի կպչուն ափին, իսկ գետակի մոտ կապված էր եղել ձին։

Իր պառավ զամբիկը թողնելով այդ նույն «ախոռում>> ծերունի որսորդը գնաց մարդու հետքերով։

Շուտով նա պարզեց, որ այդպիսի երկու հետք կար. մեկն առաջ էր տանում, մյուսը՝ ետ։ Զեբը գնաց առաջին հետքով։ Նա ամենևին չզարմացավ, երբ պարզեց, որ այդ հետքը նրան տանում է ծառուղի, ո՛չ հեռու այնտեղից, որտեղ արյան լճակն էր։ Այժմ, իհարկե, լճակը չկար. շնագայլերը վաղուց լիզել էին արյունը։

Իր որոնումների ընթացքում Զեբին հաջողվեց մի շատ հետաքրքիր հայտնագործություն անել։ Խիտ թփուտի թավուտում նա նկատեց այն տեղը, որտեղ, ըստ երևույթին, բավական երկար կանգ էր առել մարդը։ Այդտեղ խոտ չկար, և փխրուն հողը բոլորովին տրորված էր կոշիկների ներբանով։

Այդ նույն ներբանների հետքը այդտեղից տանում էր դեպի արյան լիճը, մի հետքն այնտեղ էր գնում, նույնանման մի ուրիշ հետք ետ էր դառնում։ Իսկ այդ երկու նշանավոր տեղերի միջև ծառի ճյուղի վրա Զեբը գտավ մի բան, որ չէր հաջողվել հայտաբերել ոչ բազմաթիվ հետախույզներին, ոչ էլ նրանց փորձված առաջնորդ Սպենգլերին։ Դա թղթի մի կտոր էր՝ սևացած ու կեսով չափ խանձված, ըստ երևույթին օգտագործվել էր որպես փամփուշտի խից։ Այն կախված էր փշոտ ծառերից մեկի ճյուղից։

Ծերունի որսորդը թուղթը հանեց ծառի փշից, որ երևի քամին էր քշել նրան, և փռեց իՐ ահագին կոշտ թաթի վրա։ Տրորված ու խանձված թղթի վրա պարզ երևում էր լավ ծանոթ անունը, որի սկզբնատառերը, հաշված նաև մարդու աստիճանը, կազմում էին երեք տառ «Կ. Կ. Կ.»։

ԳԼՈՒԽ LXXVII

ՄԻ ՈԻՐԻՇ ՕՂԱԿ

Ոչ այնքան զարմանք, որքան գոհունակություն էր արտահայտում Զեբի դեմքը, երբ նա ուսումնասիրոսք էր այդ հետաքրքրական փաստաթուղթը։

Սա ծրարի մի կտոր է,— մրթմրթաց Զեբ Ստումպը։— Եվ սա շատ բան է ասում։ Հազիվ թե նամակից կարելի լիներ ավելի շատ բան իմանալ: Սա օգտագործված է որպես խից: Ի՛նչ արած, դե թող հիմա իմանա, թե ինչ է նշանակում դրա համար օգտագործել ամեն մի անպետք բան, փոխանակ, ինչպես հարկն է, վերցնելու եղջերվի յուղոտած կաշվի մի փոքրիկ կտոր։ Ձեռագիրը կնոջ ձեռագիր է երևում,— շարունակեց նա, նորից ուշադիր զննելով թուղ–թը։— Բայց դա ոչինչ չի նշանակում: Հո նրա՞ն է հասցեագրված, ուրեմն նրան էլ պատկանում է։ Սա պետք է պահել։

Այս ասելով ծերունի որսորդը գրպանից հանեց կաշվե քսակը, որի մեջ նա պահում էր իր հրահանը, և խնաւ էքով թաքցրեց այնտեղ իր գտած թղթի կտորը։

— Դե՛հ, ի՞նչ ՛կասես, ծերուկ Զեբուլոն Ստումպ,— նորից սկսեց ինքն իրեն խոսել Զեբը,— կարծես թե քեզ հաջողվելու է բավական լավ լուծել այս խորհրդավոր հանելուկը։ Որոշ բաներ դեռ պարզ չեն, տեղտեղ թելերը կտրտվում են, բայց դա ոչինչ։ Այն մարդը, որին սպանել են, ով էլ նա լինի, եղել է այնտեղ, որտեղ արյան լճակն էր։ Ւսկ այն մարդը, որը սպանել է, ով էլ նա լինի, կանգնած է եղել այս փշոտ ծառի հետևում։ Եթե այն կաթնակերների խումբը հետքերը փչացրած չլիներ, ես էլի որոշ բան կարող էի ավելացնել։ Բայց հիմա ոչինչ չի կարելի անել, հետքերն անխղճորեն տրորված են։ Այս ուղղությամբ գնալն այլևս միտք չունի։ Ավելի լավ կլինի հիմա գնալ վերադարձի հետքով, եթե միայն դա հնարավոր է, և իմանալ, թե կոտրված պայտով ձին որսից հետո ո՛ւր է տարել իր հեծվորին։ Դրա համար էլ, ծերունի Ստումպ, դու պետք է գնաս կոշիկների վերադարձի հետքերով։

Եվ ծերունի որսորդը գնաց որոնելու ոճրագործի վերադարձի ուղին։ Մեկ-երկու տեղ միայն կարելի էր նկատել մարդու ոտքի հետքը։ Բայց Զեբն արդեն առաջուց նկատել էր, որ այդ հետքը թողնող մարդը վերջ ի վերջո վերադարձել է այնտեղ, որտեղ կապված է եղել ձին։

Զեբը որոշեց միառժամանակ թողնել հետիոտն մարդու հետքը։ Նա ետ դարձավ և դուրս եկավ մեծ բացատը։ Այստեղ նա ուզում էր որոշ լրացուցիչ զննումներ կատարել։

Շուտով Զեբ Ստումպը նկատեց պարզ հետքեր, բայց արդեն բոլորովին ուրիշ բնույթի։ Դա լավ տրորված մի շավիղ էր, որը բացատի մի կողմից գնում և դուրս էր գալիս:

Մյուս կողմից Զեբի համար պարզ էր, որ դա գազանների շավիղ է։

Ծերունին արդեն շուռ եկավ, որպեսզի հեռանա բացատից, բայց հետո նորից կանգ առավ։

— Շատ ցավալի կլինի այս հետքը թողնել, բայց ես քիչ ժամանակ անեմ։ Գրողը տանի, այնուամենայնիվ հարկավոր է փորձել գոնե մի քիչ առաջ գնալ։ Թող իմ պառավ զամբիկն սպասի, մինչև ես կվերադառնամ։

Եվ Զեբը գնաց վայրի գազանների շավիղով, որով գնացել էին նաև ջոկատի ձիավորները Սպենգլերի գլխավորությամբ։

Մի տեղ Զեբ Ստումպը կանգ առավ։ Դա մի ավազուտ էր, ծածկված քարերով և բոլորվին զուրկ բուսականությունից։

Այդտեղ բարձրանում էր միայն մի վիթխարի ծառ, որը հորիզոնական դիրքով ձգված ճյուղեր ուներ։ Այդ ճյուղերից մեկը ձգված էր շավղի վրայով և այնքան ցածր էր, որ ձիավորն առանց կռանալու նրա տակով անցնել չէր կարող։ Զեբ Ստումպն սկսեց զննել։ Նա նկատեց, որ այդ ճյուղի կեղևը վնասված է։ Թեև վնասվածքը մեծ չէր, բայց երևում էր, որ դա տեղի է ունեցել ինչ-որ պինդ բանի զարկվելուց։

— Սրան մարդու գլուխ է դիպել,— նկատեց որսորդը,– ձիու վրա նստած մարդու գլուխ։ Այսպիսի հարվածից հետո այդ մարդը պետք է ընկներ... Ուռա՜,— հաղթական գոչեց նա։— Ես այդպես էլ մտածում էի։ Ահա ցած ընկած ձիավորի թողած հետքը։ Իսկ այստեղով նա սողացել է։ Հիմա ես հասկանում եմ, թե որտեղից է այն հանելուկային ուռուցքը։ Ախր ես գիտեի, որ գազանի ճիրաններից չէ։

Ուրախությունից շողացող դեմքով Զեբը թողեց այն տեղը, որտեղ ծառն էր աճել։ Թեթև քայլերով առաջ գնաց նա, բայց արդեն ոչ թե գազանների շավղով, այլ այն մարդու հետքով, որն այդպիսի ծանր փորձանքի էր հանդիպել։

Զեբն առաջ էր գնում այնպիսի նշաններով, որոնք սովորական աչքի համար, գուցե և անհասկանալի կլինեին, բայց նրա համար այնպես պարզ էին, ինչպես ուղենիշ սյուների մակագրությունները։ Մի կողմի վրա ծռված ճյուղը,սողացող բույսերի տեղափոխված բեղիկները, գետնի տրորված մակերեսը՝ այս ամենը նրան ցույց էր տալիս, որ այստեղով մարդ է անցել։

Եվ Զեբ Ստումպը շարունակեց առաջ գնալ այնքան, մինչև որ այդ ճանապարհը նրան տարավ առվակի ափը։

Կտրված թելի մի կտոր ևս վերականգնվեց։ Էլի մի քիչ՝ և գաղտնիքը բացված կլինի։

ԳԼՈՒԽ LXXVIII

ՁԻԵՐԻ ՓՈԽԱՆԱԿՈհԹՅՈՒՆ

Նզովքը շուրթերին՝ Կոլհաունը ձին շուռ տվեց, որպեսզի հեռանա կավճային պրերիայից, որտեղ կորչում էին անգլուխ ձիավորի հետքերը։

«Առաջ գնալը միտք չունի։ Հայտնի չէ, թե ուր սլացավ նա։ Եթե գնամ դեպի գետակը, գուցե և նորից հանդիպեմ նրան։ Բայց մուստանգերի հովատակն ինձ մոտ թողնել չի ուզում, կարծես այդ սատանան հասկանում է իմ միտքը։ Մի հաջող կրակոց՝ և նրա թափառումները կդադարեին: Բայց որտե՞ղ գտնեմ այնպիսի մի արագավազ ձի, որը հասներ մուստանգի հետևից, թեկուզ երկու հարյուր, երեք հարյուր դոլլար արժենար նա»։

Այս մտքերով էլ Կոլհաունը հեռացավ կավճային պրերիայից։ Նա գնում էր արագ, չխնայելով իր տանջված ձին։

Մի ժամ էլ չանցած՝ Կոլհաունն արդեն հասավ ակացիայի այն անտառակը, որ կից էր Կասա-դել-Կորվո ագարակին։

Հանկարծ սմբակների դոփյուն լսվեց։ Կոլհաունը տեսավ հեծվորին. դա Ւսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսն էր։

Իսիդորան գիտեր, որ Կոլհաունը սիրահարված է այն կնոջը, որին ինքն ատում է։ Կոլհաունը գիտեր, որ Ւսիդորան սիրահարված է այն մարդուն, որին ինքը ոչ միայն ատում է, այլև որոշել է սպանել։ Նրանք երկուսն էլ երևի դեմ չէին լինի խույս տալու այս հանդիպումից։ Իսիդորան կբավարարվեր մոտով անցնելիս գլխի մի շարժումով բարևելով. ավելի պակաս ուշադրություն ցուցաբերել դժվար էր։ Կոլհաունը ևս հավանորեն նույնը կաներ։ Սակայն հանկարծ Կոլհաունի գլխում մի միտք ծագեց, որը բոլորովին փոխեց նրա մտադրությունը։ Նա իր ձիու սանձը քաշեց, դեռատի մեքսիկուհու ճանապարհը փակեց, գլխարկը վերցրեց, սիրալիր գլուխ տվեց նրան և հետը խոսել սկսեց։

Ճար չկար. Իսիդորան ստիպված եղավ խոսքի բրռնվել։

— Ներեցեք ինձ, սինյորիտա,- ասաց Կոլհաունը։– ՍԱ գիտեմ, որ շատ անշնորհք բան է կանգնեցնել ձեզ այս ձևով, մանավանդ ինձ, որ դժբախտաբար, բոլորովին օտար մարդ եմ ձեզ համար։

— Խնդրե՜մ, առանց ներողություն խնդրելու, սինյոր։ Եթե չեմ սխալվում, մենք չէ՞ որ մի անգամ հանդիպել ենք Նուեսեսի մոտի պրերիայում։

— Այո, այո, դուք իրավացի եք,— ասաց Կոլհաունը կմկմալով. նա ամենևին չէր ուզում, որ այդ բանը հիշատակվի։— Ես ուզում էի խոսել ձեզ հետ ոչ թե այդ մասին, այլ այն, թե ինչ եղավ հետո, երբ դուք արշավում էիք դարափուլի եզրով։ Մեզ բոլորիս ապշեցրեց ձեր անակնկալ անհայտացումը։

— Ի՞նչ զարմանալու բան կար, կավալե՛րո։ Ձեզանից մեկի արձակած գնդակն ինձ ազատեց հետապնդումից։ Ես տեսա, որ նրանք ետ դարձան, ես էլ որոշեցի շարունակել իմ ճանապարհը:

— Ես, սինյորիտա, չեմ ասում, թե մեկն էի նրանցից, ովքեր զարմացած էին ձեր անակնկալ անհայտացումով։ Ես մտածում էի, թե դուք երևի ձեր նկատառումներն ունեք, որի հետևանքով էլ մեզ մոտ չիջաք։ Մեզ բոլորիս զարմացրել էր ձեր հիանալի ձիավարությունը: Եվ ի՜նչ ձի ունեք դուք։ Թվում էր, թե նա ուղղակի սահում է և ոչ թե արշավում։ Եթե չեմ սխալվում, դուք հիմա էլ նույն ձիու վրա եք։ Ներեցեք ինձ, որ ձեզ այսպիսի դատարկ հարց եմ տալիս:

— Սպասեք հիշեմ... ես ուրիշ-ուրիշ ձիեր եմ հեծնում: Այո, կարծեմ այն օրը հենց այս ձին էր իմ տակը: Այո՛, այո՛, միանգամայն ճիշտ է:Ես հիշում եմ, թե ինչպես սա մատնեց ինձ։

— Մատնեց ձե՞զ։ Ինչպե՞ս։

— Սա երկու անգամ արեց այդ։ Առաջին անգամ՝ երբ մոտենում էր ձեր ջոկատը։ Երկրորդ անգամ՝ երբ թփերի միջով մոտենում էին հնդիկները։ Աստվա՜ծ իմ, ասենք դրանք հնդիկներ էլ չէին, ինչպես ինձ հետո ասացին։

— Բայց ինչպե՞ս մատնեց ձեզ։

— Վրնջաց: Լավ վարժված ձին երբեք այդպիսի բան չի անի։ Բայց ոչինչ։ Հենց որ վերադառնամ Ռիո-Գրանդե, ես սրան այնտեղ բաց կթողնեմ։ Թող գնա արոտ։

— Ի՞նչ եք ասում, սինյորիտա։ Գուցե և լավ չէ, որ ես ձեզ ասում եմ այս, բայց իմ կարծիքով դա շատ անարդարացի բան կլինի։

— Ւ՞նչը կլինի անարդարացի։

— Մի դատարկ բանի համար հրաժարվել այդպիսի հիանալի ձիո՞ւց։ Ես շատ թանկ կվճարեի, որպեսզի դա իմը լիներ։

— Դուք կատա՞կ եք անում, կավալերո։ Սա իրենից մի առանձին բան չի ներկայացնում։ Գուցե միայն մի քիչ ավելի գեղեցիկ ու արագավազ է սովորական ձիերից։ Իմ հայրը հինգ հազար այսպիսի ձի ունի, և նրանցից շատերը սրանից ավելի գեղեցիկ են և անպայման ավելի արագավազ։ Սա, ճիշտ է, դիմացկուն է և լավ է երկար ճանապարհ կտրելու համար, հենց այդ պատճառով էլ հիմա սրանով եմ ճամփորդում։ Ես Ռիո-Գրանդե եմ գնում։ Եթե այդ չլիներ, ուրախությամբ ձեզ կտայի այս ձին կամ որևէ մեկ ուրիշին, ով էլ այդպիսի ջերմ ցանկություն հայտներ տիրանալու իմ ձիուն։

— Ներեցեք ինձ, սինյորիտա,— ասաց Կոլհաունր գործնական տեսք ընդունելով, բայց մի տեսակ անվճռականությամբ,— եթե դուք այդպես եք գնահատում ձեր մոխրագույն մուստանգը, ապա ես ուրախ կլինեմ փոխանակելու մեր ձիերը։ Եմ ձին այնքան գեղեցիկ չէ, որքան ձերը, բայց ես համարձակորեն կարող եմ խոստանալ, որ սա հաջողությամբ ձեզ տուն կհասցնի և նրանից հետո էլ լավ կծառայի ձեզ։

— Ի՜նչ եք ասում, սինյոր,— գոչեց Իսիդորան, չթաքցնելով իր զարմանքը։— Ձեր հիանալի ամերիկական ծին փոխել մի մեքսիկական մուստանգի հե՞տ։ Դա խիստ մեծահոգի առաջարկություն է և պարզապես կատակ է թվում։ Դուք գիտե՞ք, որ Ռիո- Գրանդեում ձեր ձիու դիմաց երեք, նույնիսկ վեց մուստանգ կտան։

Կոլհաունն այդ շատ լավ գիտեր։ Բայց միաժամանակ նա չէր կասկածում, որ արագավազ մուստանգն իրեն շատ ավելի է հարկավոր, քան մի քանի տասնյակ այնպիսի ամրակազմ ձիերը, ինչպիսին էր իր ձին։ Եվ կապիտանը պատրաստ էր պրերիայի այդ արագավազ ձիու դիմաց տալ ոչ միայն իր ձին, այլև վրան՝ ինչքան ասես փող։

— Եթե դուք կատակ չեք անում, սինյոր,— դեռևս կասկածանքով շարունակեց Իսիդորան,— ապա խնդրե՜մ, ես դեմ չեմ փոխանակությանը։

— Ես միանգամայն լուրջ եմ ասում, սինյորիտա։

— Այդ դեպքում ստացեք,— ասաց աղջիկը թամբից ցած ցատկելով և սկսեց արձակել ձիու փորկապը։— Թամբերը փոխել չենք կարող, ձերը խիստ մեծ կլինի ինձ համար։

Կոլհաունն այնքան երջանիկ էր զգում իրեն, որ շնորհակալության խոսք չէր գտնում։ Նա շտապեց աղջկան օգնել թամբը վերցնելու։ Դրանից հետո էլ վերցրեց իր ձիու թամբը։

Հինգ րոպե չանցած ձիերի փոխանակությունն ավարտված էր։ Թամբերն ու սանձերը մնացին նախկին տերերին։

Այս ամենը Իսիդորային շատ զվարճալի էր թվում, և նա դժվարությամբ էր զսպում ծիծաղը։

Իսկ Կոլհաունն այս գործին բոլորովին ուրիշ վերաբերմունք ուներ։ Նրա առջև մի շատ լուրջ նպատակ կար։ Առանց առանձին խոսակցությունների, միայն սովորական «մնաք բարով>>-ն ասելով, նրանք բաժանվեցին իրարից։ Իսիդորան գնաց ամերիկական ձիով, իոկ կապիտանը մոխրագույն մուստանգը հեծնելով իր ճանապարհը շարունակեց դեպի Կասա-դել-Կորվո գասիենդան։

ԳԼՈՒԽ LXXIX

ԱՆԽՈՆՋ ՀԵՏԱԽՈՒՅԶԸ

Զեբն արագ վերադարձավ այնտեղ, որտեղ իր զամբիկն էր կապված։ Անտառի թավուտը նրան լավ ծանոթ էր, և նա ընտրեց ամենակարճ ճամփան։

Նա նորից գնաց կոտրված պայտի հետքով, լիովին վստահ լինելով, որ այդ հետքը իրեն կհասցնի Կասա -դել- Կորվո։

Տեղ-տեղ պրերիայում հողն այնքան պինդ էր, որ հետքերը բոլորովին չէին երևում։ Սովորական ճամփորդը կարող էր մտածել, թե ինքն առաջինն է անցնում այդ ճանապարհով։ Բայց Զեբ Ստումպը գիտեր, որ պրերիայի ավելի խոնավ ու փափուկ հողի վրա հետքերը նորից կերևան։

Որսորդն արդեն մոտենում էր Պոյնդեքստերի ագարակին։ Ակացիաների գագաթների վրայով երևում էին ազոտեայի ատամնավոր ճաղերը։ Հանկարծ ճանապարհին ինչ-որ բան նկատելով Զեբը կանգ առավ։ Նա ցած թռավ, սանձը գցեց իր պառավ զամբիկի գլխովր և ճանապարհը շարունակեց ոտքով։

Անփորձ աչքի համար դժվար կլիներ հասկանալ, թե ինչու Զեբին անհրաժեշտ եղավ այդպես հանկարծ իջնել ձիուց։

— Նրա տուն վերադառնալու հետքն է, — կամացուկ ասաց Զեբը։

Եվ դրանից հետո ձիուց իջած որսորդը դանդաղորեն գնում էր այդ հետքով։

Զեբը չէր աշխատում Կոլհաունին իր աչքի առաջ պահել. դրա կարիքը չկար։ Նա գնում էր հանգիստ և մտածում էր, որ այժմ արդեն մինչև Կասա-դել-Կորվոյի սահմանը կանգ առնելու կարիք չի լինի։

Բայց ծերունի որսորդն այս անգամ սխալվել էր։ Որտեղի՞ց ենթադրեր նա, որ իր ճանապարհին կպատահի այնպիսի խոչընդոտ, ինշպիսին էր Կասսի Կոլհաունի հանդիպումը Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսի հետ:Այս արդեն Զեբը ոչ մի կերպ չէր սպասում։

Կամացուկ ետ դառնալով՝ Զեբր ինչ-որ բան շշնջաց իր զամբիկի ականջինՀ և ուղղվեց դեպի ակացիաների թավուտը։

Զին հանդարտ ու հնազանդ հետևեց նրան։

Շուտով Զեբը կանգ առավ։

Կանաչի խիտ պատը որսորդին բաժանում էր աշխույժ զրուցող զույգից։

Ամեն բան, ինչ խոսում էին Կասսին ու Իսիդորան, Զեբը լսեց:

Եվ երբ նրանք իրար հրաժեշտ տվին և ամեն մեկն իր ուզած կողմը գնաց, միայն այդ ժամանակ Զեբը դուրս եկավ թաքստոցից։ Կանգ առնելով այնտեղ, որտեղ հենց նոր ձիերի փոխանակությունն էր կատարվել, ծերուհին գոչեր.

— Հովսափա՜թ։ Երկու սատանաները դաշինք են կնքել իրար հետ։

ԳԼՈԻԽ LXXX

ԼԱՎ ՊԱՇՏՊԱՆՎՈՂ ՄՈՒՏՔԸ

Ինչի՞ համար Կոլհաունը ցանկացավ փոխանակել ձիերը։

Զեբը գիտեր, որ մեքսիկուհին ճիշտ է ասում։ Իսկապես, շուկայում ամերիկական ձին մուստանգից շատ ավելի բարձր էր գնահատվում։ Նա գիտեր նաև, որ Կասսի Կոլհաունն այն մարդկանցից չէ, որոնք թույլ կտան իրենց խաբել այդպիսի գործարքի մեջ։ Ուրեմն, ինչո՞ւ նա համաձայներ դրան։

Ծերունի որսորդն իր թաղիքե գլխարկը վերցրեց, երկու անգամ ձեռքը քսեց գզգզված մազերին, ապա մորուքը սղալեց։

— Այստեղ կարող է լինել միայն մեկ բացատրություն,— մրմնջաց նա վերջապես։— Մոխրագույն մուստանգն ամերիկական ձիուց ավելի արագավազ է, դա կասկածից դուրս է։ Եվ միստր Կաշը ուզում է այդ ձիով հասնել անգլուխ ձիավորի հետևից։ Սա նույնքան ճիշտ է, որքան այն, որ ինձ կոչում են Զեբուլոն Ստումպ... Հապա՛, արի գնանք, անասո՛ւն,— շարունակեց նա դառնալով իր զամբիկին։— Երևում է, դու ստիպված ես լինելու այստեղ արածել մի քանի ժամ, եթե ոչ ամբողջ գիշերը։ Բայց ոչինչ, պառավս։ Այստեղի խոտը վատը չի, իսկ դու ժամանակ կունենաս ինչպես հարկն է արածելու այն։ Ասենք, քո փորն այնպես էլ դեռ լիքն է։

Զեբը ձիու բերանից սանձը հանեց, թավուտի մեջ նրան կապեց սանձափոկով, իսկ ինքը գնաց Կոլհաունի հետքերով։

Թփուտից դուրս գալով՝ որսորդն ընկավ բաց հարթությունը։ Այդ հարթության դիմացի ծայրին երևում էր Կասա – դել-Կորվո գասիենդան։

Շենքի սպիտակ ճակատի ֆոնի վրա աչքի ընկավ ձիավորի կերպարանքը։ Բայց ահա նա ծածկվեց դարբասի հետևը։

— Այստեղից կերևա, երբ նա նորից դուրս կգա,— ինքն իրեն մրմնջաց Զեբը։— Ես կսպասեմ նրան, եթե նույնիսկ ստիպված լինեմ մինչև առավոտ սպասել։ Դե՛հ, հարկավոր է համբերությամբ զինվել։

Զեբ Ստումպը գետնին նստելով մեջքը հենեց մի ծառի։ Նա իր անհատակ գրպանից հանեց մի տոպրակ, որի մեջ կային մի կտոր եգիպտացորենի հաց, մի քիչ տապակած միս և մի աման մոնոնգահելմյան վիսկի։

Հացի ու մսի կեսն ուտելուց հետո ծեքունին մնացածը նորից տոպրակը դրեց և կախեց ծառից։ Հետո ինչպես հարկն է վիսկի կուլ տվեց, ծխամորճը վառեց, ապա նորից մեկնվելով մեջքը դեմ տվեց ծառին և ձեռքերը կրծքին խաչելով սկսեց առաջ նայել, աչքը չհեռացնելով Կասա-դել-Կորվոյի դարբասից։

Այսպես նա նստեց երկու ժամ։

Ոչ մի բան չէր վրիպում նրա աչքից։ Գասիենդայի դարբասից դուրս էին գալիս մարդիկ՝ կանայք ու տղամարդիկ։ Բայց նույնիսկ այդքան հեռվից Զեբը տեսնում էր, որ դրանք միայն ստրուկներ են։ Նրանք բոլորն էլ հետիոտն էին։ Այնինչ նա, որին սպասում էր Զեբը, պետք է դուրս գար ձիով։

Բայց ահա արեգակն արդեն սկսեց թաքնվել հորիզոնի հետևը։ Աղջամուղջի մանուշակագույն ստվերներն իջան գետնի վրա։ Զեբն առանց շտապելու ոտքի կանգնեց և հենվեց ծառին, կարծես այդ դրությամբ ավելի հանգիստ էր մտածելը։

«Շատ հնարավոր է, որ այդ աղվեսը գիշերը դուրս պրծնի,— ինքն իրեն մտածում էր նա,— կամ թե լուսաբացից առաջ։ Իսկ ինձ անհրաժեշտ է իմանալ, թե նա ո՞ր ուղղությամբ կգնա պրերիա։ Զամբիկը հետս քարշ տալը միտք չունի։ Նա միայն կխանգարի։ Բացի դրանից, հիմա լուսնկա գիշեր է, և նրան կարող են նկատել»։

Ծերունի որսորդը գնաց իր ձիու մոտ, թամբը վրայից ցած առավ, երկար պարանով ձին կապեց ծառից, հետո թամբի վրայից վերցրեց իր հնամաշ վերմակը և թևը գցելով գնաց դեպի Կասա-դել-Կորվո։

Հարկավոր էր մի ավելի մոտիկ դիտակետ ընտրել։ Զեբն առաջ էր գնում մեծ զգուշությամբ, որովհետև անցնում էր բոլորովին բաց տարածությունով։ Նա գնում էր կուզեկուզ, մերթ արագ, մերթ բոլորովին դանդաղ, երբեմն կռանալով մինչև գետին։

Արևն արդեն բոլորովին մայր էր մտել, երբ Զեբը հասավ իր ուղևորության նպատակակետին։ Նա կանգ առավ գասիենդայից մոտ երկու հարյուր յարդ հեռու։ Այստեղ մի փոքրիկ թուփ կար։ Այդ թփի տակ պառկելով Զեբն աչքը գցեց Կասա-դել-Կորվոյի դարբասին։

Այդ ամբողջ երկար գիշերվա ընթացքում ծերունի որսորդը ոչ մի անգամ երկու աչքը միանգամից չփակեց, նրա աչքերից մեկն ու մեկը միշտ բաց էր։ Եվ բավական էր նայել ծերունու արտակարգ լուրջ տեսքին, հասկանալու համար, որ շատ լուրջ պատճառներ էին նրան դրդում այդպես անել։

Սկզբում նրա արթուն հսկողության միապաղաղությունը խախտում էին ստրուկների շենքից եկող ձայները։ Կեսգիշերին մոտ մարդկային ձայները լռեցին, և այժմ շրջակայքում տիրապետող լռության մեջ միայն երբեմն-երրեմն լսվում էր թափառող շան հաչոցը, որ պատասխան էր շնագայլերի երկարաձիգ ոռնոցին։

Ցերեկվա ընթացքում Զեբը շատ էր հոգնել և հիմա մեծ դժվարությամբ էր հաղթահարում քունը։ Մի անգամ, երբ քունը շատ էր տանում, նա ոտքի թռավ։ Մի-երկու անգամ խոտի վրայով գնաց –եկավ, ապա նորից պառկեց և գլուխը թփի տակ թաքցնելով սկսեց ծխել։

Ամբողջ գիշերը նա դասիենդայի խոշոր դարբասից աչք չէր հեռացնում։

Արևածագը, ինչպես և առաջ մայրամուտը, որսորդին ստիպեց նորից փոխել իր դիտակետը։

Հենց որ արշալույսի քնքուշ գույները երևացին հորիզոնում, Զեբը կամացուկ վեր կացավ, վերմակն ուսերին գցեց և մեջքը դարձնելով և ասա-դել-Կորվոյին, դանդաղորեն հեռացավ։

Նա գնամ էր նայն շավղով, որով երեկոյան եկել էր այստեղ։

Ճանապարհին Զեբը ոչ մի տեղ կանգ չառավ, մինչև որ հասավ այն ծառին, որի տակ երեկոյան ընթրել էր։ Այստեղ նույն դիրքով տեղավորվելով նա սկսեց նախաճաշել։

Եգիպտացորենի հացի երկրորդ կեսը և մսի մնացորդն արագորեն անհայտացան։ Դրանց հետևեց նա և վիսկիի մնացորդը։

Զեբը ծխամորճը լցրեց և արդեն ուզում էր վառել, բայց մեկ էլ հանկարծ արագորեն հրացանը դրեց քիսայի մեջ։

Կասա-դել-Կորվոյի դարբասը բացվեց։ Այնտեղ երևաց մի ձիավոր՝ մոխրագույն մուստանգը հեծած։ Հենց որ ձիավորը դուրս եկավ, դարբասն իսկույն փակվեց նրա հետևից։

Առանց ժամանակ կորցնելու Զեբ Ստումպն շտապեց իր պառավ զամբիկի մոտ, արագ թամբեց և թփուտի միջով տարավ այնպիսի մի տեղ, որտեղից կարելի էր դիտել աննկատ մնալով։ Այդտեղ թաքնվելով՝ ծերունի որսորդն սկսեց սպասել ձիավորի մոտենալուն։ Նա չէր կասկածում, որ

դա կապիտան Կասսի Կոլհաունն է: Եվ այնքան սպասեց, մինչև որ կապիտանը թփուտի միջով անցավ ու անհայտացավ վաղորդյան մշուշով պատած պրերիայում։

Միայն այդ ժամանակ Զեբ Ստումպը իր զամբիկը հեծավ ու քշեց։

Նա գնում էր Կասսի Կոլհաունի հետևից։

Ցողածածկ կանաչ խոտը ծերունի հետախույզի համար մաքուր թուղթ էր, իսկ մոխրագույն մուստանգի հետքերը՝ տառեր, այնքան պարզ, որքան տպագիր գրքի տողերը։

ԳԼՈՒԽ LXXXI

ԽՈՒՃԱՊԱՅԻՆ ՓԱԽՈՒՍՏ

Կասսի Կոլհաունը դուրս եկավ պրերիա, ամենևին չկասկածելով, թե իրեն տեսնող է եղել բացի Պլուտոյից, որը նրա համար թամբել էր մոխրագույն մուստանգը։ Նա անցավ այն թփուտով, որտեղ իր թաքստոցոսք կռացած կանգնել էր Զեբ Ստումպը, բայց ոչինչ չնկատեց։ Թփուտից դուրս գալուց հետո Կոլհաունն արագ վարգով ուղղվեց դեպի Նուեսեսի ափերը։

Չնայած Կոլհաունի ձին տեխասյան եղջերուի արագությամբ էր վազում, այնուամենայնիվ նա այնքան էլ վստահ չէր իր հաջողությանը։ Շատ հնարավոր է, որ անգլուխ ձիավորն այսօր նրա աչքին չերևա։ Կար մի վայր, որտեղ կապիտանը երկու անգամ հանդիպել էր նրան։ Գուցե մի անգամ ևս կհաջողվի։

Դա մերկ բաց սալոն էր, ոչ հեռու այն վայրից, որտեղ ենթադրվում էր, որ սպանությունն է կատարվել։ Հենց դրա մոտ էլ գտնվում էր լայն ծառուղին։

«Ի՜նչ տարօրինակ է, որ նա միշտ այդտեղ է վերադառնում,— ինքն -իրեն մտածում էր Կոլհաունը։— Կարծես ճիշտ որ ընտրում է ճանապարհը։ Ասենք, այդ տեղերը ձին ընտրում է նրա համար, որ այնտեղ խոտը համեղ է։ Դե՛հ, հուսանք, որ այսօր էլ կհանդիպեմ նրան։ Եթե չհանդիպեցի, ինձ մնում է մտնել թավուտը և կախվել... Բայց իսկապես ի՛նչ ունեմ վախենալու, քանի որ մուստանգերը բարեհաջող նստած է բանտում: Ի՞նչ հանցանիշներ կան։ Միայն մի կտոր կապար։ Բայց այն էլ ես պետք է ձեռք գցեմ, եթե նույնիսկ ստիպված լինեմ ձիս քշել սատկելու աստիճան»։

— Երկնայի՛ն ուժեր։ Այս ի՞նչ բան է:

Վերջին խոսքերը Կոլհաունն արտասանեց բարձրաձայն և սոսկումով ձգեց ձիու սանձը, այնպես որ նրա մուստանգը քիչ մնաց ծառս լիներ։

Արեգակը երևաց պրերիայի հորիզոնում, բայց գտնվում էր ձիավորի թիկունքում։ Նրա առջև երկնքի եզրով տարածվել էր մանուշակագույն մշուշի մի շերտ. դա ոչ հեռու գտնվող թավուտից բարձրացող գոլորշին էր։ Ծառերը չէին երևում, նրանք բոլորը ծածկված էին օդային քողով, որն ասես մանուշակագույն գազի քող լիներ և բարձրանում էր ծառերի կատարներից վեր, միաձուլվում երկնքի կապույտի հետ։

Ահա այգ քողի ֆոնի վրա, կամ նրա հետևը երևաց մի շարժվող կերպարանք, այնքան տարօրինակ, որ առաջին անգամ տեսնողին բոլորովին անճշմարտանման կթվար։ Դա անգլուխ ձիավորն էր։

Բայց այդ տեսքով դեռ երբեք և ոչ ոք նրան չէր տեսել, ներառյալ նաև Կոլհաունը։ Ո՛չ։ Այժմ ձիավորը բոլորովին ուրիշ տեսք ուներ։ Իր գծագրությամբ նա նույնն էր, բայց չափով՝ տասն անգամ ավելի։

Դա արդեն մարդ չէր, այլ՝ հսկա։ Եվ ոչ թե ձի էր, այլ ձիու գծագրությամբ մի կենդանի, բայց աշտարակի բարձրությամբ։

Եվ այդ դեռ բոլորը չէ։ Նրա տեսքի մեջ էլի ուրիշ մեծ փոփոխություն էր կատարվել։ Այդ փոփոխությունն ավելի ևս անբացատրելի էր, եթե ընդհանրապես այստեղ որևէ բան կարելի էր հասկանալ։ Ձիավորը գնում էր արդեն ոչ թե գետնի վրայով, այլ՝ երկնքով։ Դեռ ավելին. և՛ ձին, և՛ մարդը ոտքերը դեպի վեր էին դարձրած։ Ձիու սմբակները պարզ երևում էին օդաքողի վերին եզրում, իսկ ձիավորի ուսերը,քիչ մնաց պիտի գլուխ ասեի,— համարյա քսվում էին հորիզոնի գծին։

Ձիավորի ուսերին գցած սերապեն, հակառակ ձգողական օրենքին , ցած չէր ընկնում։ Նույնպիսի անհասկանալի ձևով օդումն էին մնում նաև սանձափոկերը և ձիու երկար ագին։ Այդ հրեշավոր ուրվականը շարժվում էր դանդաղ, անշտապ քայլով։ Կոլհաունը նայում էր նրան սոսկումից քար կտրած։

Բայց ահա լսվեց սմբակների թեթև հարված պրերիայի խոտերին։

Կոլհաունը հասկացավ, որ իր առաջ իսկական ձիավորն է, եթե միայն կարելի է իսկական ձիավոր կոչել նրան, որից ընկնում էր այդ հրեշավոր ստվերը։

– Սա միրա՜ժ է,–– գոչեց կապիտանը։- Ւ՜նչ հիմարն եմ ես, որ այսպես խաբվեցի։ Ահա նա, իմ սոսկումի պատճառը։ Չէ՞ որ ես հենց նրան եմ որոնում։ Եվ որքա՜ն մոտիկ է։ Դե՛հ, հիմա հասնենք հետևից։ Եվ թեկուզ մինչև Տեխասի ծայրն էլ արշավելու լինեմ, միևնույն է, ես նրան կհասնեմ։

Լայնարձակ պրերիայով ամբողջ թափով սլանում են երկու ձիավոր։ Նրանցից ամեն մեկի տակ մի արագավազ մուստանգ կա, մեկինը աշխետ, մյուսինը՝ մոխրագույն։ Մի ձիավորը հետապնդում է մյուսին։

Նա, որին հետապնդում են, անգլուխ է։ Իսկ նա, որ հետապնդում է, գլուխ ունի։ Եվ այդ գլխում մի խելացնոր որոշում է հասունացել։

**********

Հետապնդումը երկար չտևեց։ Կոլհաունն արդեն հաղթանակը հաստատ էր համարում։ Պարզ էր, որ մոխրագույն մուստանգն ավելի ու ավելի էր մոտենում աշխետին։ Կոլհաունն արդեն ցած էր առել հրացանը. նա ուզում էր կրակել ձիու վրա և դրանով վերջ դնել հետապնդումին։

Եթե վրիպելուց չվախենար, արդեն պիտի կրակեր։ Բայց մինչ նա վարանում էր, աշխետը կտրուկ շուռ եկավ դեպի թփուտը, իր վրա տանելով անգլուխ ձիավորին։

Այս բանը կապիտանը չէր սպասում։ Նա ստիպված եղավ վերսկսել հետապնդումը։

Նորից Կոլհաունին հաջողվեց հասնել սոսկալի ձիավորին և այնքան մոտիկ, որ մոխրագույն մուստանգի փքված ոունգները համարյա դիպչում էին աշխետի մեկնած ագիին։ Կապիտանը ձախ ձեռքով բռնել էր հրացանը՝ աջ ձեռքի մատը դրել ձգանի վրա։ Նա միայն ընտրություն էր անում, թե որ տեղին ավելի լավ կլինի նշան բռնել։

Էլի մի վայրկյան՝և գնդակը պիտի ծակեր առջևից սլացող ձիուն, բայց վերջինս, ասես վտանգն զգալով, մի արագ ոստյուն գործեց մի կողմի վրա և, հետապնդող մուստանգի դնչին աքացի տալով հեռու սլացավ։

Մոխրագույն մուստանգը կանգ առավ, և միայն սուր խթանը նրան ստիպեց ենթարկվել ու նորից քառատրոփ սլանալ։

Կոլհաունը կորցնում էր համբերության վերջին մնացորդները։ Նա նկատեց, որ աշխետն ուղղվել է դեպի թավուտը։ Որսը նորից կարող էՐ անպտուղ անցնել, և Կոլհաունը հուսակտուր նորից ձեռքը գցեց հրացանին։

Անգլուխ ձիավորն արդեն կիսով չափ ծածկվել էր խիտ կանաչի մեջ։ Կապիտանը նշան բռնեց փախչող աշխետին։ Հրացանի փողից ծուխ դուրս ժայթքեց։ Որոտաց կրակոցը, և ինչ-որ մթին մարմին խուլ թմփոցով ընկավ գետին, ոստնեց ու գլորվեց ուղիղ Կոլհաունի ձիու ոտքերի տակ։

Մոխրագույն մուստանգը խռխռացրեց և ետ-ետ քաշվեց։ Ձիավորը մի վայրի ճիչ արձակեց, ներքևում, խոտերի վրա ընկած էր մի մարդու գլուխ։ Նրա վրա դեռ պինդ մնում էր ամուր, կլոր եզրերով գլխարկը։

Դեմքը դարձած էր ուղիղ Կոլհաունի կողմը և մահու պես գունատ էր, արյունոտված ու կնճռոտված։ Աչքերը բաց էին, բայց նայում էին ապակե գնդերի պես՝ պաղ, անկյանք ու զարհուրելի։ Կապտած շրթունքների միջև շողում էին սպիտակ ատամները։

Կասսի Կոլհաունը սոսկումով էր նայում նրան։

Այդ առերեսումը երկար չտևեց։ Նախքան գլուխը կդա

դարեր գլորվել փափուկ խոտի վրա, Կոլհաունը ետ դարձրեց ձին, ամուր խթանեց նրան և կատաղի քառատրոփով հեռու սլացավ։

Այլևս նա չհետապնդեց անգլուխ ձիավորին, որը դեռ իր համար ճամփա էր բացում խիտ թփուտի միջով։ Կոլհաունն արշավեց ետ, դեպի Կասա-դել-Կորվո։

ԳԼՈԻԽ LXXXII

ԶԱՐՀՈՒՐԵԼԻ ՓԱԹԵԹԸ

Ծերունի որսորդը մացառուտից դուրս գալով առանց շտապելու գնում էր կապիտանի հետքով։ Նրա դեմքին կարելի էր կարդալ անհամբերություն ու տագնապ։

Դանդաղ և զգույշ առաջ գնալով, Զեբը վերջապես հասավ այնտեղ, որտեղ կապիտանը հանդիպել էր անգլուխ ձիավորին։

— Նշանակում է, այդ սրիկային այնուամենայնիվ հաջողվել է գտնել նրան,— ասաց Զեբը հետքերը զննելով։ — Բայց դա դեռ չի նշանակում, թե կապիտանին հաջողվել է ձիավորին բռնել... Բայց ես ի՞նչ եմ հիմարի պես կանգնել այստեղ։ Ինչպե՞ս կարելի է ժամանակ կորցնել։ Եթե միայն Կոլհաունը հասել է անգլուխ ձիավորին և նրա միջից հանել այն, ինչ իրեն պետք է, այն ժամանակ գնա ու քամի բռնիր դաշտում։ Այլևս ինձ չի հաջողվի մի բան անել։ Հարկավոր է շտապել։ Դե՛հ, գնացինք, իմ պառավ զամբիկ։ Աշխատիր հասնել այն մոխրագույն ձիուն, որն այստեղով անցել է մի կես ժամ առաջ։ Ցույց տուր, որ դու նրանցից վատ չես վաղում։ Դե՛հ, հայդա՛։

Ծերունի որսորդը իր միակ խթանով հարվածեց զամբիկի կողին, և ձին վազեց վարգով։ Առայժմ նրանից ավելի մեծ արագություն չէր էլ պահանջվում։ Զեբն առաջվա պես գնում էր զգույշ, ուշադիր առաջ նայելով։

— Դատելով ըստ հետքի ուղղության, — խորհում էր ծերունի որսորդը,— ես բավական ճիշտ կարող եմ որոշել, թե ուր դուրս կգա այն։ Կարծես բոլոր ճանապարհները միանում են այնտեղ։ Այս ճանապարհով է գնացել նաև այն խեղճ տղան, որին այլևս բախտ չէր վիճակված վերադառնալու։ Է՛հ, ի՛նչ արած։ Եթե չի կարելի կյանք վերադարձնել նրան, ապա գոնե պետք է վրեժ լուծել այն սրիկայից, որը խլել է այդ կյանքը.... Կա՛ց։ Ահա և նա։ Այն էլ, ահա՛, անգլուխ ձիավորը։ Հովսափա՜թ։ Արշավում են ամբողջ թափով։ Երդվում եմ, որ մոխրագույն մուստանգը կարող է հասնել աշխետի հետևից։ Նրանք այս կողմը չեն գալիս, կարիք չկա, որ ես ու դու թաքնվենք։ Հանդարտ կանգնիր։ Հիմա վազել չի կարելի, թե չէ մեզ կնկատեն։ Մի վախեցիր, նա խիստ զբաղված է իր խաղով և ոչինչ չի տեսնում, բացի նրանից, որ իր քթի առջևն է... Այդպես։ Ես այդպես էլ սպասում էի, ուղիղ բացատում։ Դե՛հ, իմ զամբիկ, առաջ գնանք։

Զեբ Ստումպն առանց բացատից աչք հեռացնելու մոտեցավ մացառուտին։

Կրակոցն այնքան էլ չզարմացրեց Զեբին։ Ընդհակառակը, նա դրան սպասում էր հենց այն պահից, երբ նկատեց հետապնդումը։

Ծերունի որսորդը զարմացավ հետո, երբ տեսավ, թե Կոլհաունն ինչպես է սարսափահար ետ փախչում։

— Գրողը տանի,— մրմնջաց Զեբր։ — Ի՜նչ տարօրինակ բաներ են։ Նրանց միջև ինչ-որ բան է պատահել։ Հա՛ –հա՛ - հա՛։ Փախչում է, ոնց որ Սադայելն է հետևից ընկել։ Գուցե սրանք դերերը փոխել են և հիմա անգլուխն է հետապնդում կապիտանին։ Այդպես է երևում։ Ես մի ամբողջ արծաթե դոլլար կտայի, որպեսզի այդպիսի մի տեսարանով հիանամ։ Հա՛-հա՛-հա՛ ։

Որսորդը թամբից իջավ և զամբիկի հետ թաքնվեց մացառուտի մեջ, որպեսզի փախչող ձիավորն իրենց չնկատի։

Բայց Կոլհաունն արշավում էր այնպես արագ և այնպես շփոթված, որ հազիվ թե Զեբին նկատեր, եթե նույնիսկ նա կանգնած լիներ իր առաջ, բաց տարածության վրա։

— <<Հովսափա՜թ,— մտքում գոչեց որսորդը, հենց որ տեսավ կապիտանի սոսկումից աղջատված դեմքը։– Եթե սրա հետևից սատանա չի ընկել, ապա երևի սատանան հենց իր ներսումն է: Ես իմ օրում դեռ այսպիսի սարսափելի սթափ չեմ տեսել։ Նախապես խղճում եմ այն աղջկան, որ սրան է բաժին ընկնելու որպես կին։ Խե՜ղճ միսս Պոյնդեքստեր։ Հույս ունեմ, որ նրան կհաջողվի գլուխը պրծացնել և այսպիսի ավազակի կին չի դառնա... Բայց և այնպես սա ի՞նչ բան է։ Հետևից ոչ ոք չի երևում, բայց նա շարունակում է ծլկել։ Այս ո՞ւր է գնում սա։ Հարկավոր է հետևել>>։

— Ա՜, տուն է գնում,— ասաց Զեբը դուրս գալով մացառուտի եզրը և տեսնելով, որ Կոլհաունը շարունակում է քառատրոփ արշավել դեպի Կասա-դել-Կորվո։— Տուն է վերադառնում, այդ հաստատ է։ Դե հիմա, իմ պառավ զամբիկ,– շարունակեց Զեբը, երբ մոխրագույն մուստանգն աչքից հեռացավ,– հիմա ես ու դու կգնանք և կիմանանք, թե այնտեղ ինչի համար էին կրակում։

Տասը րոպե անց Զեբը ձիուց իջավ և գետնից վերցրեց մի բան, որին նույնիսկ ամենադաժան մարդը հազիվ թե կարողանար ձեռք տալ առանց սարսուռի։ Բայց ծերունի որսորդն այդ զգացմունքը չուներ։ Նա զգուշությամբ վերցրեց սպանվածի գլուխը։ Չնայած դեմքն աղճատվել էր մահվան րոպեին, արյունոտվել ու կնճռոտվել, բայց և այնպես նա ճանաչեց զոհված պատանու սիրելի դիմագծերը։

Զեբը փորձեց գլխարկը վերցնել մեռածի գլխից, բայց, չնայած բոլոր ջանքերին, այդ նրան չհաջողվեց։ Գլուխն այնպես էր ուռել, որ գլխարկին փաթաթված ժապավենը քիչ էր մնում կտրվի։

— Աստվա՜ծ իմ, աստվա՜ծ իմ,— վերջապես խոսեց որսորդը։- Ի՜նչ ընծա կլինի հորը։ Չարժե տանել այստեղից։ Հարկավոր է հենց այստեղ թաղել և ոչ ոքի ոչ մի խոսք չասել... Բայց ո՛չ, այդպես չի՛ կարելի, սա դատարանին պետք կգա որպես վկա։

Այս ասելով, Զեբը իր բայկայի վերմակը փռեց, գլուխը փաթաթեց նրա մեջ, ապա այդ զարհուրելի փաթեթը կախեց թամբի աղեղից, ձին հեծավ և ետ դարձավ դեպի սետլմենտ։

ԳԼՈՒԽ LXXXIII

ՕՐԵՆՔԻ ՊԱՀԱՊԱՆՆԵՐԸ

Զինվորական բանտն ընկնելուց հետո երրորդ օրը Մորիս Ջերալդի ջերմությունն իջավ և նա դադարեց զառանցել։ Չորրորդ օրը նա արդեն համարյա առողջ էր։ Հինգերորդ օրը նշանակված էր դատավարությունը։

Տեխասում, որտեղ մարդուն կարող էին դատել ու կախել մի քսանչորս ժամվա ընթացքում, այսպիսի շտապողականությունը չէր կարող արտասովոր բան թվալ: Կալանավորի բազմաթիվ թշնամիները իրենց ինչ-որ նկատառումներով ամեն կերպ արագացնում էին դեպքերը, իսկ նրա բարեկամները, որոնք զգալիորեն ավելի քիչ էին, բավականաչափ ուժ չունեին դրան դիմագրելու։

Բնակչության մեծ մասն առաջին խմբի կողմն էր և պահանջում էր անհապաղ գործը քննել և ոճրագործին պատմել:

Այդ տրամադրությունն անսպասելի պաշտպանություն ստացավ նաև դրսից: Այնպես պատահեց, որ այդ օրերին նահանգական դատարանը շրջագայություն էր կատարում, և Ւնջ ամրոցի համար որոշված օրերը համընկնում էին այգ ժամանակամիջոցի հետ։

Այսպիսով կարծես անխուսափելի էր դառնում, որ Մորիս Ջերալդի գործը ուրիշ քրեական գործերի հետ քննվելու էր այդ օրերին, մանավանդ, որ ոչ ոք չէր խնդրել հետաձգել այն: Դատավարությունը նշանակված էր ընթացիկ ամսվա տասնհինգին:

Կարող էր պատահել, որ մեղադրյալը պաշտպանի օգնության կարիք ունենա, բայց սետլմենտում այդպիսի մասնագետներ չկային։ Դատապաշտպանները սովորաբար շրջում են դատական իշխանության հետ, իսկ նա դեռ հեռու էր Ինջ ամրոցից: Այնուամենայնիվ, չնայած դրան, սետլմենտում լույս ընկավ մի իրավաբան, մեծ համբավի տեր մի մարդ, որը Սան-Անտոնիոյից եկել էր այստեղ, որպեսզի հանդես գա որպես մուստանգերի պաշտպան: Լուրեր էին շրջում,թե

ինչ-որ կնոջ վճարած խոշոր գումարն է իրավաբանին ստիպել այդպիսի ճանապարհորդություն կատարել։

Բացի դրանից, լույս ընկավ մի ուրիշ փաստաբան ևս։ Նա Ինջ ամրոցն էր եկել – հեռավոր Իռլանդիայէց, որպեսզի Մորիս Ջերալդի հետ տեսնվի։ Եվ շատ զարմացավ, երբ Օբերդոֆերի հյուրանոցում, որտեղ նա իջևանել էր, իմացավ, որ Մորիս Ջերալդը նստած է բանտում։

Իռլանդացի փաստաբանը կալանավորի հետ տեսակցություն պահանջեց։ Տեխասյան իշխանությունների համար անհարմար էր մերժել նրան, և նա անցաթուղթ ստացավ։ Իռլանդացի փաստաբանի գալուստն ամրոցում և սետլմենտում շատ խոսակցությունների նյութ էր դարձել։ Լուրեր էին շրջում, թե Մորիս Ջերալդը ինչ-որ հրեշավոր պատմություն է արել նրան։ Բայց այդ պատմության բովանդակությունն անհայտ էր մնում, և սետլմենտի բնակիչները վառվում էին հետաքրքրությունից։

Այդ բանն իմանալ կարող էր միայն մեկ մարդ Զեբ Ստումպը, բայց ծերունի որսորդն էլ չէր երևում։ Միայն մեկ անգամ նրան տեսել էին իռլանդացի փաստաբանի հետ զրուցելիս։ Դրանից հետո ծերունին անհայտացել էր։ Բոլորը կարծում էին, թե Զեբ Ստումպը սովորականի պես գնացել է եղջերու, արջ կամ վայրի հնդկահավեր որսալու։

Բայց բոլորն էլ սխալվում էին։ Այս անգամ Զեբն անտառներում թափառում էր ոչ թե որս որոնելով, այլ գնացել էր անգլուխ ձիավորին իր ձեռքը գցելու։

ԳԼՈՒԽ LXXXIV

ՔՆՔՇԱՍԻՐՏ ՀՈՐԱՔՐՈՋ ՈՐԴԻՆ

«Փա՜ռք քեզ, աստված, վաղը նրան դատում են։

Հավանական բան չէ, որ մինչ այդ որևէ մեկը կարողանա բռնել այդ նզովյալին։ Հուսանք, որ դա միանգամայն անհնարին է։ Իսկ ուրիշ ինչի՞ց պիտի վախենամ ես։ Թող փորձեն ապացուցել առանց դրան։

Զարմանալի է, ինչո՞ւ է լույս ընկել այստեղ այդ իռլանդացի խառնակիչը։ Կամ թե այն մյուս իրավաբանը։ Հետաքրքիր է, այդ ո՞վ է ուղարկել նրան և ինչո՞ւ։ Երևի լավ վճարած կլինեն...

Է՛հ,գրողի ծոցը գնան: Միևնույն է, ես չեմ վախենում։ Ի՞նչ կարող են հնարել նրանք, բացի այն, որ Ջերալդն է կատարել այդ ոճիրը: Բոլոր հանցանշանները նրա դեմ են։

Միայն Զեբ Ստումպն է անհանգստացնում ինձ։ Կասկածելի օձ է։ Ոչ մի տեղ չի երևում։ Հետաքրքիր է՝ ո՞ւր է կորել։ Ասում են որսի է գնացել։ Խելքի մոտ բան չէ։ Գուցե նրա հետևի՞ց է գնացել։ Իսկ եթե հանկարծ բռնի՞...

Ես ինքս էլ նորից կփորձեի, բայց հիմա արդեն ուշ է։ Վաղը երեկոյան ամեն ինչ վերջացած կլինի։

Իսկ ի՞նչ կլինի, եթե հետագայում պարզվի։ Է՛հ, գրողը տանի, դրա մասին չմտածենք։ Հարկավոր է միայն, որ հիմա ամեն ինչ կարգին լինի։ Երբ մեկին կկախեն, հազիվ թե որևէ մեկը սիրտ ունենա մի ուրիշին մեղադրելու։

Կարծում եմ, որ օրինակատարների հետ իմ գործը բարեհաջող է։ Նույնիսկ Սեմ Մենլին կարծես արդեն բավական համոզված է։ Նրա կասկածները ցրվեցին, երբ ես պատմեցի, թե ինչ եմ լսել այն գիշերը։

Նզո՛վք...Բայց դա անցած բան է։ Լուիզան տեսակցություն է ունեցել, և այդ մտքի հետ պետք է հաշտվել։ Բայց այլևս երբեք նա չի հանդիպի նրան, այդ հաստատ բան է, գուցե միայն այն աշխարհում հանդիպեն։

Է՛հ, ի՛նչ կա որ, դա կախված կլինի հենց իրենից... Ես չեմ կարծում, թե նրանց միջև որևէ լուրջ բան է եղել։ Լուիզան, չնայած իր տարօրինակություններին, այնպիսի աղջիկ չէ: Գուցե դա հենց միայն երախտագիտության արտահայտություն է եղել։

Բայց ո՛չ։ Սովորական երախտագիտության համար կեսգիշերին անկողնից չեն վեր կենում, որպեսզի գնան այգու խորքը տեսակցության։ Նա սիրում է նրան, սիրում է։

Է՛հ, թող սիրի։ Մուստանգերը երբեք նրան չի՛ պատկանի։ Նա երբեք չի՛ տեսնի նրան, եթե շարունակի համառել։

Բավական է նրա մի խոսքը, և օղակը կսեղմի տղայի պարանոցը։ Էլի մի մերժում, և այն ժամանակ ես նրանը թույլ կտամ իմ ամբողջ իշխանությունը։ Ոչ միայն իսլանդացու այս արկածը կվերջանա, այլև աղջիկն ինքը կլինի նրա կործանման պատճառը։ Նա կկորցնի այդ տղային, ինչպես նաև ագարակը, տունը, խափշիկներին, ամեն ինչ...»։

Այսպես էր խորհում Կոլհաունը իր սենյակում առանձնացած։

**********

— Ա՜, քեռի Վուդլի, ես հենց ձեզ տեսնել էի ուզում։

Ագարակատերը վշտաբեկ և լուռ ու մունջ թափառում էր Կասա-դել-Կորվոյի միջանցքներում։ Նա իր քրոջ որդու սենյակն էր մտել պատահաբար, առանց որևէ որոշակի մտադրության։

— Դու ինձ տեսնե՞լ էիր ուզում, Կասսի։

Վշտահար ծերունու ձայնի մեջ մի տեսակ հնազանդություն էր հնչում։ Հպարտ Պոյնդեքստերը, որի առաջ երկու հարյուր ստրուկներ էին դողում, այժմ կանգնած էր իր սեփական տիրակալի առաջ։ Ճիշտ է, այդ իշխանությանը պատկանում էր նրա հարազատին՝ իր քրոջ որդուն, բայց դա չէր թեթևացնում ծերունու վիճակը:

— Ես ուզում էի ձեզ հետ խոսել Լուի մասին,— պատասխանեց Կոլհաունը։

Դա հենց այն նյութն էր, որից Վուդլի Պոյնդեքստերն ամեն կերպ խուսափում էր։ Նա վախենում էր նույնիսկ մտածել իր դստեր մասին, առավել ևս քննարկել նրան վերաբերող որևէ հարց։

Այնինչ այն տոնը, որով Կոլհաունն սկսեց այդ խոսակցությունը, ոչ մի լավ բան չէր խոստանում։ Դա ավելի շուտ որպես պահանջ էր հնչում, քան թե խնդիրք։

— Լուի մասի՞ն։ Ի՞նչ ես ասելու,– հարցրեց Պոյնդեքստերը շինծու հանգստությամբ։

— Այ թե ինչ...— խոսեց Կոլհաունը մի տեսակ տատանվելով, կարծես սիրտ չանելով ասելիքն ասել։ — Ես... ես...ես ուզում էի...

— Ես կուզենայի առայժմ չխոսել նրա մասին,— ասաց ագարակատերը համարյա աղաչական տոնով։

— Բայց ինչո՞ւ, քեռի,— արդեն վճռական շեշտով հարցրեց Կոլհաունը՝ դժգոհ լինելով նրա առարկությունից։

— Դու ինքդ գիտես, թե ինչու։

— Ես հասկանում եմ, որ ծանր ժամանակ է։ Խեղճ Հենրին կորավ։ Ենթադրում են, որ նա... Բայց վերջ ի վերջո նա կարող է վերադառնալ, և ամեն ինչ լավ կլինի։

— Երբե՛ք։ Մենք այլևս երբեք նրան չենք տեսնի ոչ կենդանի, ոչ մեռած։ Ես այլևս որդի չունեմ։

— Բայը դուք դուստր ունեք, իսկ նա...

— Նա խայտառակեց ինձ։

— Ես դրան չեմ հավատում, ոչ...

— Ուրիշ էլ ինչպե՞ս կարելի է բացատրել այն, ինչ ինքս տեսա ու լսեցի։ Ի՞նչը կարող էր նրան ստիպել քսան մղոն ճանապարհ անցնել, հասնել հասարակ ձիավաճառ խրճիթը։ 0՜, աստվա՜ծ իմ։ Եվ ինչո՞ւ նա պաշտպան կանգնեց մուստանգերին, իմ որդուն սպանողին, իր եղբորն սպանողին։ Մտածելն անգամ սարսափելի է։

— Ամեն մի կին նույն բանը կաներ։

— 0՜, եթե միայն կարողանայի հավատալ քո ասածին։ Իմ խե՜ղճ աղջիկ։ Նա ինձ համար ավելի թանկ է հիմա, երբ ես այլևս որդի չունեմ։

— Միայն նրանից է կախված բերել ձեզ մի որդի... մի մարդ, որն արդեն հարազատ է ձեզ, որը բոլոր ուժերով կաշխատի փոխարինել զոհվածին։ Ես չեմ ուզում հանելուկով խոսել, քեռի Վուդլի։ Դուք գիտեք, թե ինչ եմ մտածում ես։ Ես ուզում եմ, որ Լուն իմը լինի։

Ագարակատերն այս լսելով ամենափոքր զարմանք անգամ չարտահայտեց, նա սպասում էր դրան։ Եվ միաժամանակ նա ավելի ևս մռայլվեց։

Դա կարող էր զարմանալի թվալ։ Մինչև վերջին ժամանակներս Պոյնդեքստերն այդ ամուսնության կողմնակից էր և, թեև շատ զգուշությամբ, շատ անգամ փորձել էր համոզել իր աղջկան։

Մինչև Տեխաս գալը Պոյնդեքստերը լավ չէր ճանաչում իր քրոջ որդուն։ Երբ Կոլհաունը դարձել էր չափահաս և Միսիսիպի նահանգի քաղաքացի, նա իր ժամանակի մեծ մասն անց էր կացրել Նոր Օռլեանում, անզուսպ խրախճանքի այդ քաղաքում։ Վուդլի Պոյնդեքստերը Կասսիին հանդիպում էր միայն այն ժամանակ, երբ նա երբեմն այցելում էր Լուիզիանայի իր ագարակը։ Բայց հետո, երբ Լուիզան մեծանալով դարձավ մի գեղեցիկ աղջիկ, Կոլհաունն սկսեց ավելի հաճախ այցելել և ավելի երկար ժամանակով հյուր մնալ։

Այնուհետև Կասսին, մասնակցեց մեքսիկական արշավանքին, մոտ տասն ամիս եղավ այնտեղ և կապիտանի աստիճան ստացավ։ Ռազմական սխրագործություններից հետո նա վերադարձավ հայրենիք՝ կրեոլուհու սրտին տիրանալու հաստատ որոշումով։

Այդ ժամանակից Կոլհաունը համարյա չէր հեռանում իր քեռու տնից։ Եթե նա դեռատի աղջկա մոտ մի առանձին հաջողություն էլ չուներ, ապա համենայն դեպս դարձել էր նրա հոր ցանկալի հյուրը։

Երբեմնի հարուստ ագարակատերը վերջին տարիներս սկսել էր արագորեն սնանկանալ։ Դրա պատճառը նրա շռայլ կյանքն էր։ Քրոջ որդու փողի շնորհիվ Վուդլի Պոյնդեքստերի գործերը նորից կարգի ընկան։ Ւր հայրենիքում Պոյնդեքստերը դեռ շարունակում էր հարևանների հարգանքը վայելել։ Քրոջ որդուց դրամական կախում ունենալը քչերին էր հայտնի։ Միայն Տեխաս փոխադրվելուց հետո այդ կա խոսքն սկսեց ճնշել ագարակատիրոջը։ Նրա հարաբերությունները քրոջ որդու հետ ավելի ևս սրվեցին, երբ կապիտանը մի քանի անհաջող փորձ արեց տիրանալու Լուլիզայի անառիկ սրտին։

Այժմ ագարակատերը հնարավորություն ուներ ավելի լավ իմանալու քրոջ որդու բնավորությանը։ Կասա-դել-Կորվո փոխադրվելուց հետո նրա հիասթափությունն օրեցօր աճում էր: Կոլհաունի կռիվը մուստանգերի հետ և այդ կռվի վախճանը չավելացրեց ծերունի Պոյնդեքստերի հարգանքը քրոջ

որդու նկատմամբ, թեև նա, որպես ազգական, ստիպված էր կապիտանի կողմը պահել։

— Եթե ես քեզ ճիշտ եմ հասկանում, Կասսի, դու խոսում ես քո հարսանիքի մասին։ Դրա մասին մտածելու ժամանակը չէ, քանի որ մեր տանը սուg է։ Չէ՞ որ եթե դրա մասին սետլմենտում իմանան, մեծ աղմուկ կբարձրանա։

— Դուք սխալվում եք, քեռի։ Ես հարսանիքի մասին չեմ մտածում։ Ուզում եմ ասել մոտակա ժամանակներս հարսանիքի մասին... Ես միայն ուզում եմ մի որևէ վստահացում ստանալ և պատրաստ եմ սպասելու ավելի հարմար ժամանակի։

— Ես քեզ չեմ հասկանում, Կաշ։

— Ես ձեզ ամեն ինչ կբացատրեմ։ Լսեցեք ինձ։

— Խոսիր։

— Ես ուզում էի հետևյալն ասել։ Որոշել եմ ամուսնանալ։ Դուք, գիտեք, որ շուտով ես երեսուն տարեկան կդառնամ։ Այդ տարիքում մարդու ձանձրացնում է դատարկ թրև գալը։ Ես խիստ հոգնել եմ դրանից և այլևս մտադիր չեմ անընտանիք մնալ։ Ուզում եմ, որ Լուիզան իմ կինը լինի։ Շտապելու բան չկա։ Ես միայն ուզում եմ ապահովված լինել նրա խոստումով։ Եվ այդ խոստումը նա պետք է ստորագրի և կնիքով վավերացնի, որպեսզի ամեն ինչ պարզ լինի։ Երբ եղբոր կորստի վիշտը կմեղմանա, այն ժամանակ կարելի կլինի խոսել և՛ հարսանիքի, և՛ ուրիշ այդպիսի բաների մասին։

«Եղբայր» բառը այս «գործնական» ճառի մեջ շատ տհաճ թվաց ծերունի հորը։ Վուդլի Պոյնդեքստերի հպարտությունը նորից արթնացավ։ Նա խորապես հուզված էր։

Բայց այդ զգացմունքը իսկույն էլ մարեց։ Մի կողմից նրան պատկերացան իր ագարակը, ստրուկները, հարստությունը, հասարակության մեջ ունեցած դիրքը, մյուս կողմից աղքատությունը, որը նրան կործանում էր թվում:Բայց և այնպես նա անձնատուր չեղավ։

Ձայնի անվճռականությամբ ագարակատերը պատասխանեց.

— Ի՞նչ ասեմ, Կասսի, ճշմարիտն ասած՝ դու բավական պարզ բացատրեցիր, թե ինչ է հարկավոր քեզ։ Բայց ես չեմ նկատել, որ իմ դուստրն առանձնապես տրամադրված լինի քո նկատմամբ։ Դու ուզում ես, որ նա քո կինը դառնա։ Լավ, բայց ի՞նչ մտադրություն ունի նա։ Ինձ թվում է, որ այս բանը պետք է հաշվի առնել։

— Ես կարծում եմ, քեռի, որ դա մեծ չափով կախված կլինի ձեզանից։ Դուք հայրն եք և կարող եք համոզել նրան։

— Ես այդ վստահությունը չունեմ։ Նա այն աղջիկներից չէ, որոնց կարելի է ստիպել իր կամքին հակառակ որևէ բան անել։ Եվ դու, Կասսի, նույնքան լավ գիտես այս, որքան ես։

— Դե ի՛նչ ասեմ, ես միայն մեկ բան գիտեմ, որ հաստատ որոշել եմ ամուսնանալ և Լուիզային դարձնել Կասսա-դել-Կորվոյի տիրուհին։

Վուդլի Պոյնդեքստերի սիրտը ճմլվեց այդ հանդուգն խոսքից։ Առաջին անգամ նրա երեսին ասացին, որ նա այլևս Կասա-դել-Կորվոյի տերը չէ։

Նորից նրա առաջ պատկերացան մի կողմից հարստությունը, ագարակը, ստրուկները, հասարակության մեջ ունեցած դիրքը, մյուս կողմից աղքատությանն իր բոլոր զրկանքներով ու ձախորդություններով...

Եվ Վուդլի Պոյնդեքստերը վճռեց զոհաբերել իր դստեր երջանկությունը. նա Կոլհաունին խոստացավ օգնել ամուսնության համաձայնություն ստանալու Լուիզայից։

***

— Լո՛ւ։

— Ի՞նչ, հայրիկ։

— Ես մի բան եմ խնդրելու քեզանից։

— Ի՞նչ բան, հայրիկ։

— Դու գիտես, որ քո հորաքրոջ որդի Կասսին սիրում է քեզ և ուզում է ամուսնանալ քեզ հետ։

— Բայց ես չեմ ուզում նրա հետ ամուսնանալ։ Ո՛չ, հայրիկ։ Մահն ավելի լավ է։ Ամբարտավան սրիկա՛ ։ Ես գիտեմ, թե ինչ է նշանակում դա։ Նա քեզ ուղարկել է, որ

որդու նկատմամբ, թեև նա, որպես ազգական, ստիպված էր կապիտանի կողմը պահել։

— Եթե ես քեզ ճիշտ եմ հասկանում, Կասսի, դու խոսում ես քո հարսանիքի մասին։ Դրա մասին մտածելու ժամանակը չէ, քանի որ մեր տանը սուg է։ Չէ՞ որ եթե դրա մասին սետլմենտում իմանան, մեծ աղմուկ կբարձրանա։

— Դուք սխալվում եք, քեռի։ Ես հարսանիքի մասին չեմ մտածում։ Ուզում եմ ասել մոտակա ժամանակներս հարսանիքի մասին... Ես միայն ուզում եմ մի որևէ վստահացում ստանալ և պատրաստ եմ սպասելու ավելի հարմար ժամանակի։

— Ես քեզ չեմ հասկանում, Կաշ։

— Ես ձեզ ամեն ինչ կբացատրեմ։ Լսեցեք ինձ։

— Խոսիր։

— Ես ուզում էի հետևյալն ասել։ Որոշել եմ ամուսնանալ։ Դուք, գիտեք, որ շուտով ես երեսուն տարեկան կդառնամ։ Այդ տարիքում մարդու ձանձրացնում է դատարկ թրև գալը։ Ես խիստ հոգնել եմ դրանից և այլևս մտադիր չեմ անընտանիք մնալ։ Ուզում եմ, որ Լուիզան իմ կինը լինի։ Շտապելու բան չկա։ Ես միայն ուզում եմ ապահովված լինել նրա խոստումով։ Եվ այդ խոստումը նա պետք է ստորագրի և կնիքով վավերացնի, որպեսզի ամեն ինչ պարզ լինի։ Երբ եղբոր կորստի վիշտը կմեղմանա, այն ժամանակ կարելի կլինի խոսել և՛ հարսանիքի, և՛ ուրիշ այդպիսի բաների մասին։

«Եղբայր» բառը այս «գործնական» ճառի մեջ շատ տհաճ թվաց ծերունի հորը։ Վուդլի Պոյնդեքստերի հպարտությունը նորից արթնացավ։ Նա խորապես հուզված էր։

Բայց այդ զգացմունքը իսկույն էլ մարեց։ Մի կողմից նրան պատկերացան իր ագարակը, ստրուկները, հարստությունը, հասարակության մեջ ունեցած դիրքը, մյուս կողմից աղքատությունը, որը նրան կործանում էր թվում:Բայց և այնպես նա անձնատուր չեղավ։

Ձայնի անվճռականությամբ ագարակատերը պատասխանեց.

— Ի՞նչ ասեմ, Կասսի, ճշմարիտն ասած՝ դու բավական պարզ բացատրեցիր, թե ինչ է հարկավոր քեզ։ Բայց ես չեմ նկատել, որ իմ դուստրն առանձնապես տրամադրված լինի քո նկատմամբ։ Դու ուզում ես, որ նա քո կինը դառնա։ Լավ, բայց ի՞նչ մտադրություն ունի նա։ Ինձ թվում է, որ այս բանը պետք է հաշվի առնել։

— Ես կարծում եմ, քեռի, որ դա մեծ չափով կախված կլինի ձեզանից։ Դուք հայրն եք և կարող եք համոզել նրան։

— Ես այդ վստահությունը չունեմ։ Նա այն աղջիկներից չէ, որոնց կարելի է ստիպել իր կամքին հակառակ որևէ բան անել։ Եվ դու, Կասսի, նույնքան լավ գիտես այս, որքան ես։

— Դե ի՛նչ ասեմ, ես միայն մեկ բան գիտեմ, որ հաստատ որոշել եմ ամուսնանալ և Լուիզային դարձնել Կասսա-դել-Կորվոյի տիրուհին։

Վուդլի Պոյնդեքստերի սիրտը ճմլվեց այդ հանդուգն խոսքից։ Առաջին անգամ նրա երեսին ասացին, որ նա այլևս Կասա-դել-Կորվոյի տերը չէ։

Նորից նրա առաջ պատկերացան մի կողմից հարստությունը, ագարակը, ստրուկները, հասարակության մեջ ունեցած դիրքը, մյուս կողմից աղքատությանն իր բոլոր զրկանքներով ու ձախորդություններով...

Եվ Վուդլի Պոյնդեքստերը վճռեց զոհաբերել իր դստեր երջանկությունը. նա Կոլհաունին խոստացավ օգնել ամուսնության համաձայնություն ստանալու Լուիզայից։

***

— Լո՛ւ։

— Ի՞նչ, հայրիկ։

— Ես մի բան եմ խնդրելու քեզանից։

— Ի՞նչ բան, հայրիկ։

— Դու գիտես, որ քո հորաքրոջ որդի Կասսին սիրում է քեզ և ուզում է ամուսնանալ քեզ հետ։

— Բայց ես չեմ ուզում նրա հետ ամուսնանալ։ Ո՛չ, հայրիկ։ Մահն ավելի լավ է։ Ամբարտավան սրիկա՛ ։ Ես գիտեմ, թե ինչ է նշանակում դա։ Նա քեզ ուղարկել է, որ

Գ Լ Ո Ւ Խ LXXXV

ԲԱՐԵՍԻՐՏ ՀՈՐԱՔՐՈՋ ՈՐԴԻՆ

Լուիզա Պոյնդեքստերը լիովին օգտվում էր հոր տված ազատությունից։ Երեք ժամ էլ չանցած նա կտրականապես մերժեց Կոլհաունին։

Կոլհաունն արդեն երրորդ անգամն էր նրան առաջարկություն անում, թեև առաջին երկու անգամը խոսել էր ակնարկներով և սիրտ չէր արել հարցն ուղղակի դնել։

Երրորդ անգամ նա մերժում ստացավ, հասարակ, բայց միանգամայն պարզ մերժում։ Լուիզան ուղղակի ասաց՝ «Ո՛չ», և արտահայտիչ կերպով ավելացրեց՝ «Երբե՛ք»։

Կոլհաունը նրան լսեց կարծես առանց զարմանքի։ Նրա դեմքին ոչ մի մկան չցնցվեց։ Ամենայն հավանականությամբ նա սպասում էր դրան։

— Դու այդ լուրջ չես ասում, չէ՞, Լո՛ւ:

— Միանգամայն լուրջ, սը՛ր։ Մի՞թե այդպիսի հարցերում կատակ են անում։

— Դու այնպես պատասխանեցիր, որ կարծես ամենևին նեղություն չքաշեցիր մտածելու։

— Ինչի՞ մասին։

— Շատ բանի։

— Այսի՞նքն։

— Ամենից առաջ նրա մասին, թե ես ինչպես եմ սիրում քեզ։

Լուիզան լռեց։

— Ես սիրում եմ քեզ,– շարունակեց Կոլհաունը,— սիրում եմ այնպես, Լո՛ւ, ինչպես ոչ ոք և երբեք չի սիրել։ Եվ այդ զգացմունքն ինձնից ավելի ուժեղ է։ Նա կարող է մեռնել միայն ինձ հետ։ Նա չի մարի և նաև քո մահով։

Պատասխան չեղավ։

— Ի՛նչ օգուտ իմ սիրո պատմությունն անելուց։ Այդ սերը բռնկել է այն օրը, նույնիսկ այն ժամին, երբ ես առաջին անգամ տեսա քեզ։ Վեց տարի առաջ, երբ ես եկա քո հոր տուն, հենց որ ձիուց ցած թռա, դու ինձ խնդրեցիր քեզ հետ միասին զբոսնել այգում, մինչև սեղան պատրաստեն։ Այն ժամանակ դու փոքրիկ աղջիկ էիր, անչափահաս, բայց արդեն այնքան չքնաղ, որքան այժմ։ Դու իմ ձեռքը բռնեցիր և տարար ավազածածկ ուղիով, չիմանալով, իհարկե, թե ինչպիսի հուզմունք առաջացրեց իմ մեջ քո ձեռքի շփումը։ Այդ զգացմունքը իմ մեջ կմնա ամբողջ կյանքումս։ Այն ջնջել չեն կարողացել ո՛չ ժամանակը, ո՛չ տարածությունը, ոչ էլ, վեր-ջապես, այն փուչ կենցաղը, որ վարել եմ ես...

— Քո սերը իմ նկատմամբ՝ իզուր է, Կասսի,— ընդհատեց նրան Լուիզան։- Այս պետք է անկեղծորեն ասեմ քեզ։ Ես քեզ չեմ սիրում... Ես քեզ սիրել չեմ կարող։

— Ուրեմն, դու ինձ հետ չե՞ս ամուսնանա։

— Ահա այդ արդեն առնվազն անմիտ հարց է։ Ես ասացի, որ քեզ չեմ սիրում։ Եվ կարծում եմ այդ էլ բավական է։

— Իսկ ես ասացի, որ սիրում եմ քեզ։ Եվ դա միայն մեկն է այն պատճառներից, թե ինչու եմ ես ուզում, որ դու իմ կինը դառնաս։ Բայց կան և ուրիշ պատճառներ։ Ուզո՞ւմ ես ամեն ինչ լսել։

— Ասում ես կան և ուրի՞շ պատճառներ։ Ասա տեսնենք, ես չեմ վախենում մինչև վերջ լսել քեզ։

— Ա՜յ թե ինչ,-քմծիծաղ տվեց Կոլհաունը։— Դու չե՞ս վախենում։

— Ոչ, չեմ վախենում։ Ինչի՞ց պիտի վախենամ։

— Ճիշտ է, դու չէ՛, որ պիտի վախենաս, այլ քո հայրը։

— Այն, ինչ հորս է վերաբերում, չի կարող ինձ համար նշանակություն չունենալ։ Ես նրա դուստրն եմ։ Հիմա, ավա՜ղ, միակ զավակը։ Շարունակիր, Կասսի։ Ի՞նչ դժբախտություն է կախվել նրա գլխին։

— Դժբախտություն չէ, Լու, բայց շատ լուրջ անախորժություն է։ Դժվարություններ, որոնք նա հաղթահարել չի կարող։ Դու ինձ ստիպում ես խոսել այնպիսի բաների մասին, որոնք քեղ ամենևին հարկավոր չէ իմանալ։

— 0՜, մի՞թե։ Դու սխալվում ես, Կասսի։ Ես արդեն ամեն ինչ գիտեմ։ Ինձ հայտնի է, որ իմ հայրը պարտքեր ունի և որ փողը դու ես տվել նրան։ Ես ինչպե՞ս կարող էի չնկատել այդ։ Այն ամբարտավանությունը, որ դու ցուցաբերում ես մեր տանը, այն գոռոզությունը, որ դու ցուցաբերում ես նույնիսկ չքաշվելով ծառաների ներկայությունից, նույնիսկ նրանց համար բավականաչափ ապացույց էին, որ մեր տանն ամեն ինչ բարեհաջող չէ։ Դու ես Կասա-դել-Կորվոյի տերը։ Ես այդ գիտեմ։ Բայց դու իմ գլխի տերը չես։

Կոլհաունը տեսավ, որ այս միջոցն անհաջող անցավ և որոշեց ուրիշ լարերի խփել։

— Այո, այդ ճիշտ է,— պատասխանեց նա քմծիծաղով։– Դե ի՛նչ արած, եթե ես քո սրտի տերը չեմ, համենայն դեպս քո բախտն իմ ձեռքումն է։ Ես գիտեմ այն չնչին սրիկային, որը քեզ ստիպել է մերժել...

— Ա՞ւմ մասին ես խոսում դու։

— Ինքդ չե՞ ս հասկանում։

— Ոչ։ Գուցե դու ինքդ քե՞զ ես չնչին սրիկա անվանում։ Այդ դեպքում ես լիովին համաձայն եմ քեզ հետ։

— Թող այդպես լինի,— պատասխանեց կապիտանը զայրույթից կարմրատակելով, բայց և այնպես դեռևս զսպելով իրեն։ — Եվ քանի որ դու ինձ այդպիսի ոչնչություն ես համարում, ապա ուրեմն հազիվ թե ես քո աչքում ավելի ընկնեմ, եթե պատմեմ, թե ինչ եմ բերելու քո գլուխը։

— Իմ գլո՞ւխը։ Դու շատ ինքնավստահ ես, Կասսի։ Դու ինձ հետ այնպես ես խոսում, որ կարծես ես քո ստրկուհին լինեմ։ Բարեբախտաբար այդպես չէ։

Կոլհաունը նրա ցասումնալից հայացքից վախենալով լռեց։

— Հետաքրքիր է իմանալ,— շարունակեց աղջիկը,— ի՞նչ ես բերելու դու իմ գլուխը։

— Ես քեզ կասեմ։

— Ուզում ես ինձ դուրս քշել պրերիա՞, թե՞ վանքում

փակել։ Կամ գուցե ուզում ես բա՞նտ գցել։

— Վերջինը երևի քո սրտին շատ դուր կգար, իհարկե այն դեպքում, եթե բանտում քեզ հաճելի ընկեր լիներ...

— Դե ասա խնդրեմ, ի՞նչ բախտ է սպասում ինձ։ Ես վառվում եմ անհամբերությունից,— ասաց Լուիզան հեգնանքով։

— Մի շտապիր։ Առաջին գործողությունը կտեսնես վաղը։

— Այդքան շո՞ւտ։ Իսկ որտե՞ղ, կարելի՞ է իմանալ։

— Դատարանում։

— Այդ ինչպե՞ս։

— Շատ պարզ, դու կանգնելու ես դատավորի և տասներկու երդվյալ ատենակալների առաջ։

— Դուք գո՞հ եք ձեր սրամտությունից, կապիտան Կոլհաուն։ Բայց ես քեզ պետք է ասեմ, որ քո կատակներն ինձ դուր չեն գալիս։

— Ի՞նչ կատակներ։ Վաղը նշանակված է դատաքննությունը։ Միստր Մորիս Ջերալդ կամ Մակ-Սվինի և կամ 0՛Գոհերնի՝ ինչպես էլ նրան կոչեն, կանգնելու է դատարանի առաջ՝ քո եղբորն սպանելու մեղադրանքով։

— Դա սո՛ւտ է։ Մորիս Ջերալդը չէր կարող...

— Չէր կարող կատարել այդ ոճիրը։ Այդ դեո պետք է ստուգել։ Նրա հանցանքը կապացուցվի, ես ամենևին չեմ կասկածում: Եվ ամենածանրակշիռ ցուցմունքները նրա դեմ մենք կլսենք քո՛ բերանից։

Կրեոլուհին սարսափահար վիթի նման իր զրուցակցին էր նայում տարակուսանքով ու տագնապով լի լայն չռած աչքերով։

Մի քանի վայրկյան անցավ, նախքան Լուիզան ի վիճակի կլիներ խոսելու։ Նա լռել էր հանկարծակի իրեն համակած կասկածից ու վախից։

— Ես չեմ հասկանում, թե ինչ ես ուզում ասել, — վերջապես խոսեց աղջիկը։— Դու ասում ես, որ ինձ դատարան են կանչելու։ Բայց ինչո՞ւ։ Թեպետ և ես սպանվածի քույրն եմ, բայց ոչինչ չգիտեմ և չեմ կարող որևէ բան ավելացնել նրան, ինչ բոլորն են ասում։

— Մի՞թե։ Չէ՞ որ դու շատ ավելին կարող ես ասել, քան ուրիշները։ Ոչ ոք, օրինակ, չգիտե , որ այն նույն գիշերը դու այգում տեսակցություն ես ունեցել Ջերալդի հետ։ Եվ ոչ ոք քեզանից ավելի լավ չգիտե, թե ինչ է տեղի ունեցել այդ գաղտնի տեսակցության ժամանակ, ինչպես է Հենրին խառնվել այդ գործին, ինչպես էր նա վրդովվել մտածելով այն խայտառակության մասին, որ ստվերի պես ընկնում էր ոչ միայն իր քրոջ այլև ամբողջ ընտանիքի վրա, ինչպես էր, վերջապես, նա սպառնում սպանել այդ մարդուն և ինչպես այդ բանում նրան խանգարեց այնպես անամոթաբար խաբված կնոջ միջամտությունը։ Ոչ ոքի հայտնի չէ նաև, թե ինչ պատահեց դրանից հետո, ինչպես Հենրին հիմարի պես վազեց այն սրիկայի հետևից և ինչ մտադրությամբ։ Բացի այդ երկուսից, կային էլի երկու մարդ, որոնք վկա եղան նրանց բաժանմանը։

— Երկո՞ւ։ Ովքե՞ր են։

— Մեկը Կասսի Կոլհաանն էր, մյուսը՝ Լուիզա Պոյնդեքստերր։

Լուիզան չցնցվեց և կարծես ամենևին զարմացած չէր։ Եվ միայն սպառնալից նետեց մի բառ.

— Հետո՞։

— Հետո, — վրա բերեց Կոլհաունը շփոթված այն բանից, որ իր խոսքերը ոչ մի տպավորություն չգործեցին,— ինձ թվում է հիմա արդեն դու պետք է հասկանաս...

— Ո՛չ ավելի,քան առաջ։

— Դու ուզում ես, որ ես ավելի՞ն ասեմ։

— Ինչպես կուզես։

— Այդ դեպքում ես քեղ կբացատրեմ։ Ես ասում եմ, Լուիզա, որ միայն մեկ միջոց կա քո հորը փրկելու լիակատար սնանկացումից և քեզ՝ խայտառակությունից։ Հասկանո՞ւմ ես ինչի մասին եմ խոսում։

— Կարծես հասկանում եմ։

— Հիմա չե՞ս մերժի ինձ։

— Հիմա ավելի շուտ կմերժեմ, քան առաջ։

— Թող այդպես լինի։ Նշանակում է, վաղը դու դասարանում վկայի տե՞ղ կգրավես։

— Ստո՛ր, մատնիչ։ Հեռացի՛ր աչքիցս։ Հենց այս րոպեին, թե չէ՝ հորս կկանչեմ:

— Նեղություն մի՛ կրի։ Ես այլևս քեզ չեմ ձանձրացնի իմ ներկայությամբ, եթե այդ այնքան տհաճ է քեզ համար։ Լավ մտածիր։ Գուցե մինչև դատավարությունն սկսվելը դու կփոխես քո վճիռը։ Եթե այդպես լինի, ապա հուսով եմ, որ ժամանակին ինձ իմաց կտաս, որպեսզի կանխեմ քեզ դատարան կանչելը։ Բարի գիշեր, Լու։ Ես գնում եմ քնելու, բայց մտքիս մեջ դու ես։

Դառն քմծիծաղը շուրթերին Կոլհաունը գնաց իր սենյակը։ Նրա տեսքն ամենևին հաղթական չէր:

Լուիզան ականջ դրեց, մինչև նրա քայլերը լռեցին միջանցքում։ Ապա ձեռքերն ամուր սեղմելով կրծքին նա ընկավ բազկաթոռի մեջ, սարսափից տանջվելով ավելի քան երբևէ:

ԳԼՈԻԽ LXXXVI

ՏԵԽԱՍՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ահա արդեն բացվեց հաջորդ օրվա առավոտը։

Տեխասի սավաննայի վրա շառագունած արշալույսը լուսավորեց նաև Ինջ ամրոցը։

Լուսաբացի հետ բոլոր կողմերից երևացին ձիավորներ, որոնք գնում էին դեպի զինվորական քաղաքը։ Նրանք գալիս են զույգ–զույգ, երեք-երեք, երբեմն էլ հինգ-վեց հոգուց բաղկացած խմբերով։ Տեղ հասնելով իջնում են ձիերից, որոնց կապում են ցանկապատի ցցերից, իսկ դաշտում՝ բիրերից: Հետո խումբ-խումբ հավաքվում են դաշտում, ոմանք էլ գնում են ավան և մտնում պանդոկ։

Այստեղ ժողովվել են տարբեր ազգի և տարբեր տիպի մարդիկ։ Մեծ մասը բարձրահասակ, ամրակազմ մարդիկ են, աոաջին գաղութաբնակների սերունդը, որոնք կռվել են հնդիկների դեմ, նրանց դուրս մղել իրենց հայրենի արնաներկ երկրից և նրանց վիգվամների տեղը փայտե խրճիթներ են կառուցել իրենց համար։ Այստեղ, Միսիսիպիի ափերին նրանք իրենց կյանքն անց են կացնում զբաղվելով անտառահատությամբ։ Բացված հողամասում ոմանք սկսել են եգիպտացորեն ցանել, ոմանք էլ զբաղվում են բամբակագործությամբ։ Միսիսիպի նահանգի հարավային ծայրամասի բնակիչներից շատերը փոխադրվել են Տեխաս, որպեսզի զբաղվեն շաքարի կամ ծխախոտի արդյունաբերությամբ։

Նրանցից շատերն զբաղմունքով ու կոչումով ագարակատերեր են, թեև այստեղ կարելի է հանդիպել նաև անասնապահների ու որսորդների, անասնավաճառների և ամեն տեսակ առևտրականների, մինչև իսկ ստրկավաճառների։

Այստեղ կան և՛ իրավաբաններ, և՛ հողաչափներ, և հողի սպեկուլյանտներ, և՛ անորոշ զբաղմունքի տեր այլ գործարարներ, որոնք պատրաստ են դիմելու ամեն տեսակ արկածախնդրության, լինի դա անասունի դրոշմում, արշավանք կոմանչների դեմ, թե կողոպուտ Ռիո-Գրանդեի այն կողմում։

Նրանց հագուստը նույնքան բազմապիսի է, որքան և զբաղմունքը,— մենք արդեն նկարագրել ենք նրանց հագուստը,— դա այն նույն ամբոխն է, որ մի քանի օր առաջ ժողովվել էր Կասա-դել-Կորվոյի բակում։ Տարբերությունը միայն այն էր, որ այսօր ամբոխն ավելի բազմամարդ էր։

Ի դեպ, այս ժողովը նախորդից տարբերվում էր մի ուրիշ բանով ևս. այսօր տղամարդկանց հետ եկել էին նաև կանայք՝ հավաքվածների քույրերը, աղջիկները, կանայք։ Նրանցից ոմանք ձիով էին։ Եզրերը ցած կախված փափուկ գլխարկները նրանց աչքերը պաշտպանում էին արևի պայծառ ճառագայթներից։ Իսկ ուրիշները տեղավորվել էին ֆուրգոնների սպիտակ ծածկերի տակ կամ կասետների շղարշե վարագույրներրի հետևը։

Այսօր նշանակված է դատավորությունը։ Բոլորն անհամբեր սպասում են դատն սկսվելուն։

Կարծում ենք ավելորդ է ասել, որ դատելու են Մորիս Ջերալդին, որը սետլմենտում հայտնի է Մորիս-մուստանգեր անունով։

Հարկ չկա նաև ասելու, որ նրան մեղադրում են Հենրի Պոյնդեքստերին սպանելու մեջ։

Բոլորին հետաքրքրում են այն խորհրդավոր հանգամանքները, որոնք կապված են այդ գործի հետ։ Սետլմենտում վերջին ժամանակներս շարունակ դրա մասին են խոսում. բոլորը հույս ունեն, որ առաջիկա դատաքննությունը լույս կսփռի այն գաղտնիքի վրա, որ դեռ ոչ ոք հասկանալ չի կարողացել։

Իհարկե, այդ ամբոխի մեջ կան և մարդիկ, որոնք այստեղ են եկել ոչ թե դատարկ հետաքրքրությունից մղված, այլ նրա համար, որ անկեղծորեն շահագրգռված են մեղադրյալի բախտով։ Այստեղ կան և ուրիշները, որոնց հուզում է ավելի խոր ու ավելի վշտալի զգացմունք. դրանք անհայտ կորած պատանու բարեկամներն ու ազգականներն են։ Չպետք է մոռանալ, որ դեռ բավական ապացույցներ չկան պնդելու համար, թե նա իրոք սպանված է։

Սակայն կասկած քիչ է մնացել։ Իրար հետ կապ չունեցող մի քանի հանգամանքներ թույլ են տալիս ենթադրել, որ իրոք ոճիրը կատարված է։ Եվ մարդիկ արդեն այնքան են վարժվել այդ մտքին, դրա մասին խոսում են այնպես, որ կարծես հենց իրենք վկա են եղել տխուր դեպքին։

Նրանք միայն սպասում են, որ մանրամասնություններ լսեն. ուզում են իմանալ ինչպես է եղել այդ, ե՛րբ և ինչի՛ համար:

**********

Ժամը տասն է։ Դատավորությունն սկսվեց։

Զինվորականները առավոտյան շքերթը վերջացնելով որոշել են ազատ ժամանակն անց կացնել քաղաքացիական մարդկանց մեջ։ Դրագոնները, հրաձիգները, հետևակները, հրետանավորները երևան եկան ագարակատերերի, որսորդների, առևտրականների և արկածախնդիրների կողքին։

Դատարանը գալիս է։

Ձեր աչքի առաջ երևի պատկերանում է դատավորություն սովորական դատարանի խիստ պայմաններում։

Բայց Տեխասի սահմանամերձ ավանում դատաքննության հանգամանքները մի քիչ այլ են, քան այն, որ աշխարհի ուրիշ անկյուններում սահմանված է տրադիցիայով։

Այստեղ դատարանի հատուկ շենք չկա, թեև, ճիշտ է, կա մի սենյակ, որտեղ սովորաբար ամեն տեսակ ժողովներ են գումարվում։ Հենց այդտեղ էլ դատարանի նիստերն են գումարվում։

Երևում էր, որ օրը շատ շոգ է լինելու, ուստի որոշվեց դատարանի նիստը բաց անել ոչ թե շենքի ներսում, այլ պառավ կաղնու ստվերի տակ։ Այդտեղ դրին մի մեծ սեղան, տասը հատ ծալովի աթոռ, որոնց երեսին կաշի էր քաշված։ Սեղանին գրին թուղթ, փետուրե գրիչներ, դատական օրենսդրության մի խոշոր հատոր։ Բերին թանաքաման, կոնյակով լի գրաֆին ու մի քանի ըմպանակ, մի տուփ հավայան սիգա և մի տուփ լուցկի։

Սեղանի առաջ երևաց դատավորը։ Նրա վրա ոչ կզաքիսե քղամիդ կար, ինչպես ընդունված է Անգլիայում, ոչ էլ նույնիսկ պիջակ. շոգի պատճառով նա որոշել էր գործն սկսել ուղղակի վերնաշապկով։ Նա գլխին թեք դրած ուներ մի պանամա, բերանում՝ սիգար։

Մյուս աթոռներն զբաղեցրին փաստաբանները, ամրոցի

հրամանատարը, քահանան, բժիշկը, սպաները և անորոշ զբաղմունքի տեր մի քանի մարդ։

Մի կողմում տեղավորվեցին տասներկու երդվյալ ատենակալները։ Նրանցից ոմանք նստեցին կոպիտ ձևով շինված նստարանին, մյուսներն ուղղակի գետնին։

Դատավորի ու երդվյալների շուրջը խմբվեց մի խայտաբղետ ամբոխ։

Քիչ հեռու ֆուրգոնների ու կառքերի մեջ տեղավորվել էին շքեղազարդ տիկինները։

Սկզբում ենթադրում էին դատել ոչ միայն Մորիս Ջերալդին, այլև Միգուել Դիաղին ու իր ընկերներին և Ֆելիմ 0'Նիլին։ Սակայն նախաքննության ընթացքում մեքսիկացի մուստանգերին հաջողվել էր արդարացնել ինչպես իրեն,այնպես էլ իր ընկերներին։

Նրանք խոստովանել էին, որ կերպարանափոխվել էին որպես հնդիկներ։ Այդ փաստը վաղուց արդեն ապացուցված էր։ այնպես որ նրանց ուրիշ բան չէր մնում անելու։ Բայց այդ ամենը նրանք ներկայացրել էին որպես կատակ։ Եվ քանի որ ապացուցվել էր, որ Հենրի Պոյնդեքստերի անհայտացման օրը բոլոր չորսն էլ իրենց տներումն են եղել, իսկ Դիազը բացի դրանից մեռածի պես հարբած է եղել, ուստի այլևս նրանց չհարցաքննեցին։

Ինչ վերաբերում է Ֆելիմին, նրան հարկ չհամարեցին մեղադրյալի աթոռին նստեցնել, որովհետև մտածում էին, թե նա որպես վկա հանդես գալով շատ ավելի օգտակար կլինի։

Այսպիսով, մեղադրյալի աթոռին նստած էր միայն Մորիս-մուստանգերը։

ԳԼՈԻԽ LXXXVII

ՍՈՒՏ ՎԿԱՆ

Ներկա գտնվողներից քչերն էին անձամբ ճանաչում մեղադրյալին։ Նրանք Մորիս-մուստանգերին համարում էին հիանալի տղա, գեղեցիկ, խիզախ, լավ ձի ճանաչող և կանանց սրտերը նվաճող։ Գիտեին, որ նա միշտ հավասարակշռված բնավորության է ունեցել, նրա խիզախությունը երբեք խելառության չի հասել, խոսակցությանը եղել է զուսպ և երբեք չի փոխվել հիմար դատարկաբանության կամ բռի հայհոյանքների։

Ոչ ոք չգիտեր, թե որտեղից է եկել նա, ինչու է բնակության հաստատել Տեխասում և ինչու արկածախնդիրների նման սկսել է զբաղվել այնպիսի մի տարօրինակ գործով, ինչպիսին է վայրի ձիերի որսը։

Եվ ահա, Մորիս Ջերալդը կանգնած է մեծաթիվ բազմության առաջ սպանության խայտառակ մեղադրանքը ճակատին դրոշմված։

Ոմանք մեղադրյալին նայում են հասարակ հետաքրքրությամբ, ուրիշները՝ հարցական հայացքով, բայց մեծ մասը՝ չարությամբ ու ատելությամբ:

Բայց ահա էլի մի զույգ աչք։ Դրանց մեջ դուք կկարդաք և՛ տագնապ, և՛ քնքշանք և դրա հետ միասին նաև անսասան հաստատակամություն:

**********

Դատաքննությունն սկսվում է առանց առանձին ձևականությունների: Դատավորը գլխից վերցնում է իր պանաման և վառում մարած սիգարը։ Մի վեց կում քաշելուց հետո նա սիգարը հանում է բերանից, դնում սեղանի պռնկին և արտասանում հետևյալ ճառը.

— Ջենտլմեններ և երդվյալնե՛ր, մենք այստեղ ենք հավաքվել քննարկելու մի ոճրագործություն, որի մանրամասնությունները, ենթադրում եմ, ձեզ հայտնի են։ Սպանված է մեր ամենահարգարժան քաղաքացիներից մեկի որդին։ Կալանավորը, որին դուք տեսնում եք ձեր առաջ, մեղադրվում է այդ ոճրագործության մեջ։ Ցուցմունքները լսելուց հետո դուք պետք է վճռեք՝ իրավացի՞ է մեղադրվում նա, թե ոչ:

Ապա մեղադրյալին տալիս են սովորական հարցը.

— Դուք ձեզ մեղավոր ճանաչո՞ւմ եք։

— Ո՛չ,– լսվում է ցածրաձայն, բայց հաստատ պատասխանը։

Կասսի Կոլհաունը և նրա կողքին կանգնած տեղական բնակիչներից մի քանիսը քմծիծաղ են տալիս։

Դատավորը վկաներին կանչում է ցուցմունքներ տալու։

Առաջինը կանչում են Ֆրանց Օբերդոֆերին։

Օբերդոֆերը կրկնում է այն, ինչ արդեն առաջ էլ ասել էր:Նա պատմում է,թե ինչպես այն նույն գիշերը, երբ կորել է պատանի Պոյնդեքստերը, Մորիս Ջերալդը դուրս եկավ իր հյուրանոցից, ինչպես վճարեց իր բոլոր հաշիվները և, ըստ երևույթին, փողի պակասություն չէր զգում։

Իր ցուցմունքներում պանդոկի տերն ընդգծում է, որ ինչպես Մորիս Ջերալդը, այնպես էլ Հենրի Պոյնդեքստերը ամենևին հարբած չէին, բայց ինչպես մեկը, այնպես էլ մյուսը շատ վրդովված էին երևում։ Մորիս Ջերալդի վարմունքի մեջ ակներև զայրույթ էր երևում։ Վկային խիստ զարմացրել էր, որ մուստանգերն այնպես շտապում էր դուրս գնալ հյուրանոցից։ Փոխանակ գնալու առավոտյան, ինչպես նախատեսվում էր առաջ, նա ճանապարհ ընկավ խոր գիշերին։

Սրանով ավարտվեց Օբերդոֆերի հարցաքաննությունը։

Նրա ցուցմունքները մեղադրյալի օգտին չէին խոսում։

— Առանձնապես կասկածելի էր թվում այն, որ Ջերալդն իր մեկնելու ժամը փոխել էր։

Բայց ինչո՞ւ Հենրի Պոյնդեքստերը ևս վրդովված էր։ Ինչո՞ւ նա այնպես շտապում էր հասնել Ջերալդին և, հակառակ իր համեստ սովորություններիխ այդպես ուշ ժամին ճանապարհ ընկավ նրա հետևից։

Կանչում են մի քանի վկա։ Բայց նրանց ցուցմունքներն ավելի են խճճում հանգամանքները։ Նրանք պնդում են, որ մեղադրյալը և Հենրի Պոյնդեքստերը բարեկամական հարաբերությունների մեջ են եղել։

Վերջապես հանդես է գալիս կապիտան Կասսի Կոլհաունը։

Նրա պատմածը բոլորովին փոխում է պատկերը։ Նա ոչ միայն մերկացնում է սպանության շարժառիթները,այլև ոճիրը, ներկայացնում է չափազնաց մռայլ գույներով։

Կոլհաունը պատմում է ամեն ինչ. և՛ մուստանգերի տեսակցությունը Լուիզայի հետ, և՛ Հենրի Պոյնդեքստերի վեճը մուստանգերի հետ։ Նրա ասելով մուստանգերը հեռացավ սպառնալիքներ տալով։ Կոլհաունը հիշատակում է, որ Հենրին գնաց մուստանգերի հետևից հասնելու։ Բայց թե ինչու էր պատանու խելքին փչել հասնել նրան՝ դրա մասին կապիտանը ոչինչ չի ասում։ Նա չի պատմում նաև իր դերը այդ ամբողջ պատմության մեջ։

Այս մերկացումները զարմացնում են բոլորին։ Զարմանում են բոլորը՝ դատավորը, երդվյալները, հանդիսատեսների բազմությունը։ Մի քրթմնջոց է անցնում։ Մուստանգերի դեմ ուղղված բացականչություններ են հնչում։ Ոճրի ծանրությունը կրկնապատկվում է. մուստանգերը ոչ միայն սպանել է Պոյնդեքստերի որդուն, այլև անպատվել է նրա աղջկան։

Կոլհաունի այս ճառի ժամանակ բազմության մեջ մի հառաչանք է հնչում։ Այն դուրս է թռչում դժբախտ ծերունի ագարակատիրոջ կրծքից։

Բայց ներկաների հայացքը երկար կանգ չի առնում Պոյնդեքստերի վրա։ Հայացքները սահում են դեպի այն կասետը, որի մեջ արդեն տեսել էին իր գեղեցկությամբ բոլորին զարմացնող աղջկան։

— Լուիզա Պոյնդե՜քստեր,— հնչում է վկաներին կանչող կոչնակի ձայնը։

Կոլհաունն իր ասածն արել էր։

ԳԼՈՒԽ LXXXVIII

ԱԿԱՄԱ ՎԿԱՆ

Նախքան այդ կանչը երեք անգամ կհնչեր միալար, Լուիզա Պոյնդեքստերն արդեն իջել էր կառետից։

Առանց վախի մի նշույլի անգամ նա համարձակ կանգնեց դատավորի առաջ։

— Որտե՞ղ եք եղել դուք, միսս Պոյնղեքստեր, ձեր եղբոր անհայտացման գիշերը,- հարցնում է մեղադրողը աղջկան։

— Տանը, իմ հոր գասիենդայում։

— Իսկ այգի իջե՞լ եք։

— Այո, ես եղել եմ այգում։

— Բարի եղեք, ասացեք՝ո՞ր ժամին։

— Կեսգիշերին, այդ ես լավ եմ հիշում։

— Մենա՞կ էիք։

— Ո՛չ ամբողջ ժամանակ։

— Նշանակում է, այդ ժամանակամիջոցի մի մասում ձեզ հետ եղե՞լ է որևէ մեկը։

— Այո։

— Իսկ ո՞վ է եղել։

— Ինձ հետ եղել է իմ եղբայրը։

— Իսկ մինչև ձեր եղբոր գալը էլի որևէ մեկը եղե՞լ է ձեզ հետ այգում։

— Այո։

— Մենք ուզում ենք լսել նրա անունը։ Հուսով եմ, որ դուք չեք թաքցնի այդ։

— Դա միստր Մորիս Ջերալդն էր։

Այս պատասխանն ամբոխի մեջ առաջացրեց ոչ միայն զարմանք, այլև արհամարհանք և նույնիսկ վրդովմունք։

Այնինչ մեղադրյալի աչքերում ցնծագին ուրախություն ճառագեց։

— Թույլ տվեք հարցնել ձեզ. դա պատահակա՞ն հանդիպում էր, թե նախապես պայմանավորված։

— Պայմանավորված էր։

— Ես ստիպված եմ մի անհամեստ հարց տալ ձեզ։ Ներեցեք ինձ, միսս Պոյնդեքստեր, գործն է պահանջում այդ։ Ո՞րն էր ձեր այդ հանդիպման բնույթը, կամ, ավելի լավ է ասել նպատակը։

Լուիզան տատանվեց, բայը միայն մի վայրկյան։ Նա ուղղվելով և լարված նայելով շրջապատին՝ ասաց.

— Բնույթը կամ նպատակը վերջ ի վերջո միևնույն բանն է։ Ես միտք չունեմ որևէ բան թաքցնելու։ Ես դուրս էի եկել այգի, որպեսզի հանդիպեմ իմ սիրած մարդուն, որին մինչև հիմա էլ սիրում եմ, չնայած նա այստեղ ձեր առաջ կանգնած է որպես ոճրագործ... Այժմ, սըր, հույս ունեմ, որ դուք բավարարվա՞ծ եք։

— Ոչ, այդ դեռ բոլորը չէ, — հարցաքննությունը շարունակեց մեղադրողը՝ ուշադրություն չդարձնելով ամբոխի մեջ ծայր առած քրթմնջոցին։– Ես պետք է էլի մի հարց տամ ձեզ, միսս Պոյնդեքստեր։ Դուք լսեցի՞ք, թե ձեզանից առաջ հանդես եկած վկան ինչ էր ասում։ ճշմարի՞տ է, որ ձեր եղբայրը գժտված բաժանվեց մեղադրյալից։

— Միանգամայն ճշմարիտ է։

Ամբոխը զայրույթով աղմկում է։ Պատասխանը հաստատում է Կոլհաունի ցուցմունքները։ Այժմ սպանության շարժառիթները պարզ են։ Լսվում են բացականչություններ. «Կախե՜լ։ Կախե՜լ նրան»։

— Ես կարգի եմ հրավիրում,— գոռում է դատավորը։

— Բայց հետո իմ եղբայրը հասկացավ, որ ինքը մեղավոր է Ջերալդի առաջ,— գրգռված շարունակեց Լուիզա Պոյնդեքստերը առանց հարցերի սպասելու,— և գնաց հասնելու նրա հետևից, որպեսզի ներողություն խնդրի։

— Ես պետք է էլի մի բան ավելացնեմ,— միջամտեց Կոլհաունը խախտելով դատարանի սահմանած կարգը։ — Նրանք գժտվել են ճանապարհին: Ազոտեայում կանգնած ես ամեն ինչ լսել եմ։

— Միստր Կոլհաուն,— ընդհատում է նրան դատավորը,— երբ դատարանը ձեզ ձայն կտա, այն ժամանակ կխոսեք, իսկ հիմա խնդրում եմ ձեզ չխանգարել։

Էլի մի քանի լրացուցիչ հարցերից հետո Լուիզա Պոյնդեքստերն ազատվում է վկայի պարտականություններից։

Նա վերադառնում է իր տեղը։ Ծանր ճնշում է իջել նրա սրտին։ Աղջիկն զգում է, որ ճշմարտությունը պատմելով ինքը միայն վնասել է նրան, ում ցանկանում էր օգնել։ Ամբոխի միջով անցնելիս նա զգում է իր վրա ուղղված արհամարհական հայացքները։

Կոլհաունին նորից են կանչում, կրկին անգամ նա հանդես է գալիս որպես վկա։ Նրա ամեն մի խոսքը սուտ է, բայց ամբոխի մեջ ատելությունը մեղադրյալի նկատմամբ ավելի ու ավելի է բորբոքվում։

Նորից զայրույթի պոռթկում։ Նորից գոռում են։ «Կախե՜լ»— ավելի ևս համառորեն, ավելի մեծ չարությամբ։

Դատավոր Ռոբերտսի դրությունը խախուտանում է։ Լինչի անօրինությունն սպառնում է իր իրավունքների մեջ

մտնել։

Եվ ի՞նչ կլինի այն ժամանակ։ Այն ժամանակ դատաքննությանը վերջ կտրվի, և որովհետև դատավճիռն արդեն պարզ է, ապա կմնա միայն ի կատար ածել այն։

Փորձված դահիճների ձեռքում դա շատ ժամանակ չի խլի։ Մի քանի րոպե՝ և Մորիս-մուստանգերին կկախեն կաղնու ճյուղից, որը հիմա էլ մեկնված է նրա գլխավերևը։

Այդպես են մտածում համարյա բոլոր ներկա եղողների սպասելով ինքնադատաստանն սկսելու ազդանշանին։

Բայց մեղադրյալի բախտից ներկաների մեջ կան մարդիկ, որոնք այլ կերպ են տրամադրված։

Զինվորականների խումբն աշխույժ խորհրդակցում է: Դրանք ամրոցի սպաներն են հրամանատարի գլխավորությամբ։ Մի քանի րոպեից հետո նրանք իրենց որոշումն են ընդունում։ Մայորի կարգադրությամբ փող են փչում:

Եվ համարյա նույն րոպեին քառասուն դրագոնից և մոտավորապես նույնքան հրաձիգներից բաղկացած մի ջոկատ է երևում ցցապատնեշի հետևից։ Իրար կողքի շարվելով նրանք երեք կողմից շրջապատում են դատարանի անդամներին։

Ամբոխը դադարում է աղմկել և շուտով հանգստանում է։

Լինչի դատաստանի մասին այժմ մտածելն իսկ ավելորդ է։ Պետական օրենքը նորից իր իրավունքների մեջ է մտնում։ Դատավոր Ռոբերտսը վերադառնում է իր պարտականություններին։

— Քաղաքացինե՜ր,— գոչում է նա դառնալով ամբոխին։— Հարկավոր է ենթարկվել օրենքի պահանջներին։ Հո չի՛ կարելի մարդուն կախել, առանց հնարավորություն տալու, որ նա գեթ մի խոսք ասի իրեն արդարացնելու համար։ Դա պարզապես սպանություն կլինի։

— Բայց մի՞թե սպանություն չի կատարված,— գոռում է Կոլհաունի կողքին կանգնած սանձարձակներից մեկը։– Հարկավոր է նրան էլ նույն ձևով հատուցել։

— Այդ դեռ ապացուցված չէ։ Դուք դեռ բոլոր ցուցմունքները չեք լսել։ Հարկավոր է լսել, թե ինչ են ասում մյուս կողմի վկաները։

Դատավորը կարգադրություն է անում, և կոչնակը կանչում է Ֆելիմ 0՝Նիլին։

Մուստանգերի ծառայի խառնաշփոթ պատմությունը, որ տեղ-տեղ բոլորովին ճշմարտանման չէ, տիրոջ օգտին չի խոսում։

Կանչում են և մյուս վկային։

Ամրոխի միջից դուրս է գալիս վիթխարամարմին մի ծերուհի։ Նրան բոլորը գիտեն որպես սետլմենտի լավագույն որսորդ։

Ներկաները շունչներն իրենց պահած պատրաստվում են լսելու։ Ընդհանուր կարծիք է կազմվել, որ գաղտնիքը բացելու բանալին թեր Ստումպի մոտ է։

— Դե լավ, պարոն դատավոր,— սկսում է ծերունի որսորդը նայելով ուղիղ դատավորի դեմքին,- ես պատրաստ եմ պատմելու ամեն բան, ինչ որ գիտեմ այս գործի մասին։ Բայց եթե դուք և երդվյալները չեք առարկում, ես կգերադասեի, որ սկզբում երիտասարդը տար իր բացատրությունները:Դրանից հետո էլ ես կտամ իմ ցուցմունքները և դա հավանորեն կլինի նրա ցուցմունքների հաստատումը, նրա ասածների հաստատումը։

— Ւ՞նչ երիտասարդի մասին է ձեր խոսքը,— հարցնում է դատավորը։

— Մ ուստանգերի, իհարկե։ Հենց նրա, որին դուք

մեղադրում եք երիտասարդ Պոյնդեքստերի սպանության գործում ։

— Դա մի փոքր կխախտի սահմանված կարգը,— պատասխանում է դատավորը,— թեև վերջ ի վերջո մեզ համար հիմնականը ճշմարտությունն իմանալն է։ Ինչ վերաբերում է ինձ, ես գործի ձևական կողմին մեծ նշանակություն շեմ տալիս, և եթե երդվյալները չեն առարկում, ապա թող ձեր ուզածը լինի։

Տասներկու երդվյալ ատենակալներն իրենց համաձայնությունն են հայտնում։

ԳԼՈՒԽ LXXXIX

ՄԵՂԱԴՐՅԱԼԻ ՃԱՌԸ

Մեղադրյալն առաջ է գալիս, պահակախումբը հետևում է նրան երեք քայլ հեռավորությամբ։ Խոր լռության է տիրում։ Բոլորն ակնապիշ նայում են մուստանգերին։ Շունչները իրենց պահած լարում են լսողությունը, որպեսզի ոչ մի բառ բաց չթողնեն այն ճառից, որը խոստովանություն է լինելու։

— Պարոն դատավոր և երդվյալնե՛ր,— ասում է Ջերալդը, իր ճառն սկսելով Տեխասում ընդունված ձևին համապատասխան։— Ես անչափ երախտապարտ եմ, որ դուք ինձ խոսելու հնարավորություն տվիք։ Ամենից առաջ պետք է ասեմ, որ չնայած այստեղ հիշատակված խորհրդավոր հանգամանքներին, իմ պատմությունը շատ հասարակ է լինելու և կբացատրի հանելուկի միայն մի մասը։ Այստեղ ձեր լսած ամեն ինչը ճշմարիտ չէ։ Ցուցմունքների մի մասը սուտ է, այնպես, ինչպես ստախոս է այդ ցուցմունքները տվող մարդը։

Մեղադրյալը սևեռուն նայում է Կասսի Կոլհաուեին։ Վերջինս ամբողջովին կուչ է գալիս այդ հայացքից, ասես նրա վրա ատրճանակի փող էին ուղղել։

— Միանգամայն ճշմարիտ է, որ ես հանդիպել եմ միսս Պոյնդեքստերի հետ։ Այդ ազնիվ աղջիկը իր անկեղծ խոստովանությամբ ինձ հնարավորություն տվեց այստեղ խոսելու բոլորովին անկեղծ, հակառակ դեպքում ես ամբողջ ճշմարտությունը չէի ասի։ Խնդրում եմ ձեզ հավատալ այն ամենին, ինչ ասելու եմ նաև սրանից հետո։ Ճիշտ է և այն, որ մեր տեսակցությունը գաղտնի է եղել, և որ այն ընդհատել է Հենրի Պոյնդեքստերը։ Ճշմարիտ է և այն, որ ես ու նա վիճեցինք, ավելի ճիշտ՝ նա նախատում էր ինձ։ Բայց այն, թե մեր վեճը վերսկսվել է, բոլորովին սուտ է։ Եվ նա, ով երգվում էր, թե այդպես է, չէր համարձակվի այդ ասել, եթե ես հնարավորություն ունենայի մենամարտի կանչելու նրան։

Նորից մեղադրյալի հայացքը բևեռվում է Կոլհաունի վրա, որը վախեցած թաքնվում է ամբոխի մեջ։

— Ընդհակառակն,— շարունակում է Ջերալդը,— Հենրի Պոյնդեքստերն ինձ իր ափսոսանքը հայտնեց տեղի ունեցածի առթիվ։ Իսկ ինչ վերաբերում է ինձ, ես շատ երջանիկ էի, որ մենք հաշտվեցինք։

— Նշանակում է, դուք այնուամենայնիվ հաշտվեցի՞ք,-- հարցնում է դատավորը օգտվելով նրա լռությունից։–– Այդ որտե՞ղ տեղի ունեցավ։

— Մոտավորապես չորս հարյուր յարդ հեռու այնտեղից, որտեղ կատարվել է սպանությունը։

Դատավորը վեր է կենում։ Ամբոխի մեջ զարմանքի բացականչություններ են հնչում։ Մեղադրյալն առաջին մարդն է, որ հիշատակում է ոճրագործության տեղը։

— Դուք նկատի ոմւեք այն տեղը, որտեղ արյո՞ւնն էր թափված, — անվճռական հարցնում է դատավորը։

— Ես նկատի ունեմ այն տեղը, որտեղ սպանվել է Հենրի Պոյնդեքստերը։

Բացականչությունների մի նոր պոռթկում։ Լսվում են փսփսոցներ և խուլ բացականչություններ:Միաժամանակ հնչում է ծերունի Պոյնդեքստերի հառաչանքը, այժմ արդեն նա այլևս չի կասկածում, որ իր որդին սպանված է։ Մինչ այդ հոր սրտում դեռևս հույսի մի նշույլ կար, թե գուցե Հենրին դեռ կենդանի է։ Մինչ աչդ րոպեն դեռ իր որդու մահվան ակներև ապացույցներ չկային, կային միայն առանձին պատահական և ոչ այնքան համոզիչ ենթադրություններ։ Բայց այժմ արդեն այդ հույսին էլ կառչել չէր լինի. ինքը՝ մեղադրյալը հաստատում է սպանության փաստը։

— Նշանակում է, դուք համոզվա՞ծ եք, որ Հենրի Պոյնդեքստերը մեռած է,— ձերբակալված մուստանգերին հարցնում է մեղադրողը։

— Կատարելապես համոզված եմ,— պատասխանում է մեղադրյալը։— Եթե դուք տեսնեիք այն, ինչ ես եմ տեսել, կհասկանայիք, թե որքան ավելորդ է ձեր հարցը։

— Նշանակում է, դուք տեսե՞լ եք դիակը,— նորից հարցնում է մեղադրողը։

— Ես պետք է առարկեմ հարցաքննության այդպիսի մեթոդի դեմ,— միջամտում է պաշտպանը։ — Դա կանոնադրության ուղղակի խախտում է։

— Մեր երկրի դատարանն այդպիսի բան չէր թույլ տա,— ավելացնում է իռլանդացի փաստաբանը։ — Մեզ մոտ մեղադրողն իրավունք չունի խոսելու մինչև խաչաձև հարցերի ժամանակը չգա։

— Նույնն են նաև մեր երկրի օրենքները,— ասում է դատավորը մի սպառնական շարժում անելով դատավարության կարգը խախտողի հասցեին։— Մեղադրյա՛լ, դուք կարող եք շարունակել ձեր պատմությունը։ Զեր պաշտպանը կարող է հարցեր տալ ձեզ, եթե նա հարկ կհամարի, ուրիշ ոչ ոք, մինչև դուք չվերջացնեք ձեր խոսքը։ Շարունակեցեք։ Մենք ուզում ենք լսել բոլորը, ինչ որ դուք կարող եք ասել մեզ։

— Ես խոսեցի մեր հաշտության մասին,— շարունակում է մեղադրյալը,— և ասացի, թե որտեղ տեղի ունեցավ այդ։ Այժմ ես պետք է բացատրեմ մնացածը։ Դուք արդեն գիտեք, թե ինչպես բաժանվեցինք մենք միսս Պոյնդեքստերը, նրա եղբայրը և ես։ Նրանց թողնելով, ես գետն անցա լողալով, որովհետև չէի ուզում որ Հենրին իմանա, թե ես ինչպես եմ այգի ընկել։ Դրա համար ես իմ հիմքերն ունեի։

Գետն անցնելուց հետո ուղղվեցի դեպի սետլմենտ։ Տաք գիշեր էր, ինչպես երևի շատերդ հիշում եք, և մինչև հյուրանոց հասնելս իմ հագուստը համարյա բոլորովին չորացել էր։ Պանդոկը դեռ բաց էր, և տերը կանգնած էր իր վաճառասեղանի հետևը։ Ես չէի ուզում մնալ այդ հարկի տակ, որը, պետք է ձեզ ասեմ, ինձ համար այնքան էլ հյուրընկալ չէր եղել։ Ես որոշեցի վերադառնալ Ալամո, սետլմենտում ընդհանրապես այլևս մնալու կարիք չունեի։ Իմ ծառային ես առաջուց էի ուղարկել, իսկ ինքս մտադիր էի մեկնել հաջորդ առավոտյան։ Բայց այն, ինչ տեղի ունեցավ Կասա-դել– Կորվոյում, ինձ ստիպեց արագացնել մեկնումս։ Օբերդոֆերին տալիքս վճարելուց հետո ես մեկնեցի։

— Իսկ փողը, որ դուք վճարեցիք,– հարցրեց մեղադրողը,– որտեղից էիք դուք...

— Ես բողոքում եմ,— ընդհատեց, նրան պաշտպանը։

— Ա՜յ քեզ կարգեր,- բացականչեց իռլանդացի փաստաբանը, սպառնալից նայելով մեղադրողին։— Եթե սա տեղի ունենար Իռլանդիայում, ձեղ հետ երևի այլ կերպ կխոսեին։

— Հանգստացեք, ջենտլմեննե՛ր, — խոսեց դատավորը հրամայական տոնով։– Թող մեղադրյալը շարունակի իր խոսքը։

— Ես դանդաղ էի գնում. շտապելու բան չունեի։ Այդ գիշեր ես քնել չէի կարող, և ինձ համար միևնույն էր, թե որտեղ կանցկացնեմ գիշերը՝ պրերիայո՞ւմ, թե՞ իմ խրճիթում:Գիտեի, որ մինչև լուսաբաց կհասնեմ Ալամո, և դա ինձ համար բավական էր։

Իմ մտքերով տարված՝ ես ետ չէի նայում, ճիշտն ասած՝ ամենաչնչին կասկած էլ չունեի, թե որևէ մեկը կարող է գալ իմ հետևից։ Եվ միայն, երբ արդեն անտառի թավուտով մոտ կես մղոն ճանապարհ էի անցել և հասել այնտեղ, որտեղից մի ճանապարհ է գնում դեպի Ռիո-Գրանդե, լսեցի ձիու սմբակների դոփյուն, որ գալիս էր հետևից։

Ես հենց նոր էի շուռ եկել,– ճանապարհն այնտեղ պտույտ է գործում,– ուստի ինձ չհաջողվեց ձիավորին տես

նել։ Բայց լսեցի, որ նա մոտենում է վարգով։ Պրերիայում ապրելու ընթացքում ձեռք բերած սովորության համաձայն ես մեքենայորեն շուռ եկա դեպի թավուտը և այնտեղ մնացի մինչև ձիավորի մոտենալը։

Կարո՞ղ եք պատկերացնել իմ զարմանքը, երբ տեսա մի մարդու,– որի հետ մենք դրանից քիչ առաջ բաժանվել էինք վրդովմունքի զգացմունքներով։

Երբ ես խոսում եմ վրդովմունքի մասին, դա ինձ չի վերաբերում, այլ վերաբերում է միայն նրան։ Ես չգիտեի, թե այժմ նա ինչ վիճակում է։ Գուցե նա ինձնից բավարարո՞ւմ կպահանջի, կասկածելով, թե ես անարգել եմ իր քրոջը։ Չեմ թաքցնի դատարանից, որ այդ միտքն անցավ, իմ գլխով, երբ տեսա Հենրիին։

Գիտակցելով, որ մեղավոր չեմ, ես չթաքնվեցի։ ճիշտ է, ես ու նրա քույրը գաղտնի էինք հանդիպել, բայց դրա մեղքն ուրիշներինն է և ոչ թե իմը և նրանը։ Ես սիրում էի նրան ամբողջ սրտով, ամենամաքուր ու քնքուշ սիրով։ Այդ նույն զգացմունքը հիմա էլ վառվում է իմ մեջ…

Լուիզա Պոյնդեքստերը թեպետ նստած էր վարագույրներն իջեցրած կասետի մեջ, բայց լսում էր մեղադրյալի ամեն մի խոսքը։ Նրա գունատ այտերին վա՛ռ կարմիր էր երևում, բայց դա ամոթի կարմիր չէր, նրա դեմքը վառվում էր ցնծագին ուրախությունից։

ԳԼՈԻԽ XC

ՆԻՍՏԻ ԱՆԱԿՆԿԱԼ ԸՆԴՀԱՏՈՒՄԸ

Մեղադրյալի վերջին խոսքերը, որոնք ուրախությամբ լցրին Լուիզա Պոյնդեքստերի սիրտը, ուրիշների վրա բոլորովին հակառակ տպավորություն թողին։

Նորից քրթմնջոց ամբոխի մեջ։ Նորից աղմկում են Կոհաունի գործակիցները։ Նորից մայորը բազմանշանակ հայացք է գցում իր ջոկատի վրա։ Դատավորը հեղինակավոր ձայնով հայտարարում է.

— Հանգի՜ստ։

Հուզմունքը զսպված է։ Մեղադրյալը նորից խոսելու հնարավորություն է ստանում։

Նա շարունակում է իր պատմությունը։

— Ճանաչելով Հենրի Պոյնդեքստերին է ես դուրս եկա թավուտից և ձիս կանգնեցրի։ Բավական լույս էր, և նա իսկույն ճանաչեց ինձ։ Նա մտերմաբար ձեռքը մեկնեց ինձ և առաջին իսկ խոսքերով ներողություն խնդրեց ինձանից իր անզսպության համար։ Հարկ կա՞ ասելու, որ ես ջերմորեն սեղմեցի այդ ձեռքը, այդ հմայիչ պատանու ձեռքը...

Պարոնայք երդվյալնե՛ր, ես ժամանակ չեմ խլի ձեզանից, պատմելով մեր միջև տեղի ունեցած խոսակցությունը. դա ոչ մի կապ էլ չունի այս դատավարության հետ։

Եվ ահա, երբ հաշտություն կայացավ, մենք մի որոշ տարածություն գնացինք կողք-կողքի, ապա կանգ առանք մի ծառի տակ։ Այդտեղ մենք սիգարներ փոխանակեցինք և ծխեցինք։ Եվ որպեսզի մեր բարեկամական հարաբերություններն ամրապնդենք, փոխանակեցինք մեր գլխարկներն ու թիկնոցները։ Այդ սովորությանը ես ծանոթացել էի կոմանչների մոտ։ Հենրի Պոյնդեքստերին ես տվի իմ մեքսիկական սոմբրերոն և նավախ ցեղի հնդիկների գործած շերտավոր սերապեն, փոխարենը վերցրի նրա թիկնոցն ու գլխարկը:

Դրանից հետո մենք բաժանվեցինք, նա գնաց, իսկ ես մնացի։

Չեմ կարող պարզ հաշիվ տալ ինձ, թե ես ինչու մնացի այդտեղ և ոչ թե շարունակեցի իմ ճանապարհը դեպի Ալամո։ Սիրտս ուզեց գիշերը մնալ հենց այդտեղ, այն ծառի տակ, որտեղ հաշտությունն էր տեղի ունեցել։

Թամբից իջա, ձին կապեցի, իսկ ինքս թիկնոցի մեջ փաթաթվելով, առանց գլխարկս վերցնելու պառկեցի խոտի վրա։

Մի րոպե չանցած՝ քնեցի: Դա ինձ հետ հազվադեպ է պատահում։ Կարող եմ դա վերագրել միայն նրան, որ ապրածս հուզմունքից հետո այժմ հաճելի հանգստություն էի զգում։

Բայց իմ քունը երկար չտևեց։ Մի քանի րոպե չանցած՝ արթնացա մի սուր ձայնից, որ ինձ կրակոց թվաց։

Ձիս ականջները ցցել էր և խռխռացնում էր։ Ես վեր թռա և սկսեցի ականջ դնել։ Այլևս ոչինչ տեղի չունեցավ, ոչ մի ձայն չհասավ մեր ականջին։ Իմ մուստանգը հանգստացավ, և ես մտածեցի, թե երկուսս էլ սխալվել ենք։ Կարծեցի, թե ձին անտառում թափառող գազանի մոտիկության հոտ է առել, և երևի մենք ոչ թե կրակոց ենք լսել, այլ միայն գազանի ոտքերի տակ ճրթացող ճյուղի ձայն։

Ես նորից պառկեցի խոտի վրա և նորից քուն մտա։ Այս անգամ քնեցի մինչև առավոտ և արթնացա միայն մինչև ոսկորներս թափանցող պաղ խոնավությունից։

Այլևս ծառի տակ մնալը հաճելի չէր։ Ես սկսեցի ճանապարհ ընկնելու պատրաստվել։ Բայց և այնպես կրակոցը դեռևս հնչում էր իմ ականջներում. ինձ թվում էր ձայնը լսվեց այն կողմից, դեպի ուր գնացել էր Հենրի Պոյնդեքստերը։ Մի անհանգիստ զգացմունք համակեց ինձ, և ես չկարողացա իմ մեջ հաղթահարել այն կողմը գնալու ցանկությունը, որպեսզի պարզեմ, թե դա ինչ բան էր։

Շատ գնալու հարկ չեղավ։ Երկնայի՜ն ուժեր։ Ի՜նչ տեսա ես... ես տեսա...

— Անգլուխ ձիավո՜րը,- ամբոխի միջից գոռաց մեկը, և բոլորը ետ նայեցին։

— Անգլուխ ձիավո՞րը,– արձագանքեց հիսուն ձայն։

— Ահա նա՜, գնո՜ւմ է։ Այն կո՜ղմը, այն կո՜ղմը։

— Ո՛չ, այս կողմն է գալիս։ Նայեցեք, արշավում է ուղիղ դեպի ամրոց։

Իսկապես, անգլուխ ձիավորն այգ ուղղությամբ էր արշավում։ Բայց հանկարծ նա կանգ առավ պրերիայի մեջտեղը, ծառի շուրջը հավաքված ամբոխի դիմաց։

Ձիուն, ըստ երևույթին, դուր չէր եկել իր տեսած պատկերը։ Նա բարձր խռխռացրեց, ապա ավելի բարձր վրնջաց։ Ահա արդեն նա ետ է արշավում դեպի պրերիա։

Մեղադրյալի ցուցմունքների առաջացրած լարված հետաքրքրությունն իսկույն թուլացավ։

Շատերը նետվեցին դեպի ձիերը։ Նույնիսկ երդվյալները բացառություն չկազմեցին, և համենայն դեպս տասներկուսից վեցը միացան խորհրդավոր ձիավորին հետապնդողներին։

ԳԼՈԻԽ XCI

ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄ ԱՆՏԱՌԻ ՄԱՑԱՌՈՒՏՆԵՐՈՒՄ

Հետապնդողները պրերիայի միջով ուղղվում են դեպի անտառի մացաոուտը, որ մի տասը մղոնի վրա է գտնվում։

Սակայն ճանապարհին ձիավորների շարքերն աստիճանաբար նոսրանում են. շատերի ձիերը չեն դիմանում երկար ու կատաղի արշավին։

Քչերն են մոտենում անտառին։ Եվ միայն երկուսն են մտնում մացառուտը՝ շատ թե քիչ մոտենալով առջևում կատաղորեն արշավող անգլուխ ձիավորին։

Մոխրագույն մուստանգ հեծած ձիավորն ամենից ավելի է մոտիկ նրան։ Եռանդագին հետապնդելով նա չի խնայում իր արագավազ ձին, անողոքաբար քշում է նրան մտրակով, խթաններով ու գոչումներով։

Նրա հետևից, բայց բավական ետ մնացած, արշավում է թաղիքե գլխարկով մի բարձրահասակ մարդ, որ հեծել է մի պառավ զամբիկ։

Անհասկանալի է թվում, թե այդպիսի ձին ինչպե ս կարող է այդպես արագ վաղել:Սրա հեծվորը ոչ մտրակով, ոչ խթաններով և ոչ էլ գոչումներով է քշում իր ձին։ Նա ավելի դաման միջոցի է դիմում, նա մերթ ընդ մերթ ձիու գավակն է խրում իր սուր դանակը։

Հետապնդողների գլուխ անցած երկու ձիավորներն են Կասսի Կոլհաունը և Զեբ Ստումպը:

Առջևում, անտառի խիտ մացառուտում, արշավում են երեք ձիավոր։

— Ա՛յ նզովյալ լինես դու, գարշելի՛ արարած,— հուսահատական շարժում անելով գոչում է Կոլհաունը։— Էլի ձեռքիցս դուրս կպրծնի։ Ա՜խ, եթե ես այստեղ մենակ լինեի։ Բայց այս անգամ մենակ չեմ։ Այդ քավթառ սատանան էլ այստեղ է խցկվել։ Ես տեսա նրան թավուտը մտնելիս։ Ընդամենը մի երեք հարյուր յարդով ենք հեռու իրարից։ Աստված վկա, հենց հիմա կարելի է մաքրել նրան իմ ճամփից։

Այս ասելով կապիտանը ձիու սանձը քաշելով կես շրջան է գործում և ետ նայում այն շավղին, որով հենց նոր ինքն անցել էր։ Միաժամանակ Կոլհաունը ձեռքը գցում է հրացանին։ Բայց դեռ վարանում է։

— Ո՛չ, այսպես չի կարելի,— մրմնջում է նա։— Շատ-շատերն են գալիս մեր հետևից, և նրանց մեջ կան մարդիկ, որոնք կարող են հետքերը լավ հասկանալ։ Նրանք անպայման կգտնեն դիակը և կրակոցն էլ կլսեն։ Ո՛չ, ո՛չ։ Այսպես չի կարելի։

Էլի մի պահ կապիտանը տեղում կանգնած ականջ է դնում ։

«Այո, նա ըստ երևույթին մոտենում է։ Ա՛յ թե ձախորդություն է, որ այդ հիմար ծերունին խաոնվեց այս գործին։ Եթե ես դանդաղեմ, այդ քաւվթառ շունը հետևիցս կհասնի, և այն ժամանակ ամեն ինչ կորած է։ Գրո՛ղը տանի, այդ թույլ տալ չի կարելի»։

Նորից իր մուստանգին խթանելով Կոլհաունն առաջ է նետվում մացառուտի ոլորապտույտ շավղով։

Մի քանի րոպեից հետո նա նորից կանգ է առնում գոհ, բայց փոքր-ինչ զարմացած։

Անգլուխը ձիավորը բոլորովին մոտիկ է։

Ձին գլուխը հանգիստ իջեցրել է. ըստ երևույթին անասունը ակացիայի պատիճներ է պոկոտում։

Կոլհաունն արագ բարձրացնում է հրացանը, բայց և իս կույն նորից ցած է թողնում։ Ձին, որին նա ուղում էր նշան բռնել, արդեն այլևս հանգիստ չի կանգնում և պատիճներ չի պոկոտում. նրա գլուխն արդեն կիսով չափ թփերի մեջ է։

Կոլհաունը տեսնում է, որ սանձափոկերը խճճվել են ճյուղերի մեջ, և ձին ջանում է ազատվել։

«Վերջապես բռնվե՜ց։ Փա՜ռք աստծո, փա՜ռք աստծո»։

Կոլհաունն առաջ է նետվում դժվարությամբ զսպելով ուրախության բացականչությունը։ Մի վայրկյան հետո նա արդեն անգլուխ ձիավորի մոտ է, մի բան, որի համար նա այնքան երկար ժամանակ ապարդյուն ջանքեր է թափել։

ԳԼՈՒԽ XCII

ՀԱՐԿԱԴՐՎԱԾ ՎԵՐԱԴԱՐՁ

Կոլհաունը ճանկում է ձիու սանձը։ Այս անգամ արդեն ձին դերի է ընկել և մի վայրկյանից հետո ամուր կապվում է։

Հաղթողի կրծքից ակամա ուրախության մի ճիչ է դուրս թռչում։ Շուրջը նայելով և մի վայրկյան ականջ դնելով Կոլհաունը գործի է անցնում։

Նա հանում է իր դանակը, բարձրացնում է սերապեի փեշը և կռանում ձիավորի վրա, ասես ուզում է դանակը նրա սիրտը խրել։ Բայց հանկարծ Կասսի Կոլհաունը ցնցումով ետ է քաշում ձեռքը։

Լսվում է Զեբ Ստումպի բղավոցը, և մացաոուտի հետևից հանկարծ երևում է ծերունին։

— Դադարեցրե՛ք այդ խաղը,— դառում է Զեբը արագ մոտենալով իր ձիով։— Դադարեցրե՛ք, ասում եմ ձեզ:

— Ի՞նչ խաղ,— շփոթված հարցնում է կապիտանը՝ գաղտուկ պահելով իր դանակը։— Ի՞նչ եք գոռում: Անասունը խճճվել է թփերի մեջ։ Վախենում էի, թե նորից կփախչի և ուզում էի կոկորդը կտրել, որպեսզի վերջ դնեմ այս գործին:

— Ա՜, այդպե՞ս ուրեմն։ Դե՛հ, իսկ ես կարծում եմ կոկորդը կտրելու կարիք չկա։ Կարելի է յոլա գնալ նաև առանց արյուն թափելու։ Բայց ի՞նչ կոկորդի մասին եք խոսում։ Կարծես ձիու մասին եք ասում, չէ՞։ Ես այդպես հասկացա ձեզ։

— Դե իհարկե, ես նկատի ունեի ձին։

— Այդպե՜ս։ Լավ, բայց ի՞նչ կասեք դուք մարդու մասին:Ո՞վ է կտրել նրա կոկորդը։ Ի՞նչ եք կարծում դրա մասին, միստր Կաշ Կոլհաուն։

— Սատանան գիտե։ Ոչինչ չեմ հասկանում։ Ես դեռ ժամանակ չեմ ունեցել մի կարգին նայելու նրան։ Հենց այս րոպեին մոտեցա... Երկնայի՞ն ուժեր,— շարունակում է նա շինծու զարմանքով։— Ես կարծում եմ սա մարդու մարմին է, այն էլ... մեռած մարդու։

— Ձեր վերջին դիտողությունը բավական իրավացի է։ Հազիվ թե մարդը կարող էր կենդանի լինել առանց ուսերին գլուխ ունենալու։ Այդ լաթի տակ կարծես ոչինչ չի թաքցրած, չէ՞։

— Ոչ: Ինձ թվում է այնտեղ ոչինչ չկա։

— Հապա մի քիչ բարձրացրեք ու նայեցեք։

— Ես չեմ ուզում ձեռք տալ նրան։ Այնպիսի զարհուրելի տեսք ունի։

— Զարմանալի է։ Մի րոպե առաջ դուք դրանից չէիք վախենում։ Հանկարծ ի՞նչ պատահեց ձեզ։

— Ա՜խ,— կզկզալով խոսեց Կոլհաունը։- Հետապնդումից ես խիստ գրգռված էի։ Շատ էի չարացած և որոշել էի վերջ դնել սրա ֆոկուսներին։

— Դե լավ,— ասաց Զեբը,— այդ դեպքում ես ինքս կզբաղվեմ դրանով... Այդպես, այդպես,— շարունակեց որսորդը, մոտենալով և դիտելով տարօրինակ մարմինը։— Այո, սա իրոք մարդու մարմին է։ Դիակ է և բոլորովին փայտացած.., Սպասե՜ք,— գոչեց Զեբը սերապեի փեշը բարձրացնելով։– Ախր սա հենց այն մարդու դիակն է, որի սպանության համար դատավարությունն է սկսված։ Ձեր քեռու որդին է, Հենրի Պոյնդեքստերը։ Հենց նա է, երկնայի՜ն ուժեր։

— Ինձ թվում է՝ դուք իրավացի եք...

— 0՜,աստվա՜ծ իմ, սա իսկապես որ նա է։ Հովոտփա՜թ,— շարունակեց Զեբը։— Էլ կարիք չկա, որ մենք այստեղ ժամանակ կորցնենք։ Ամենից լավն այն կլինի, որ դիակը տեղ հասցնենք այնպես, ինչպես կա, թամբի վրա։ Սա, երևում է, բավական ամուր է նստած իր տեղը։ Այս ձին էլ ճանաչում եմ։ Կարծում եմ, որ սա առանց համառելու կգա իմ զամբիկի հետևից.,. Հապա՛, պառավս, ողջունիր սրան։ Չե՞ս տեսնում, որ նա քո հին բարեկամն է։ Թեև, ճիշտ է, վերջին ժամանակներս սա մի քիչ նեղության մեջ է եղել և կարգին վայրենացել է։

Մինչ ծերունին խոսում էր, աշխետն ու պառավ զամբիկը մռութ-մռութի քսեցին ու փնչացրին որպես ողջույնի նշան։

— Ես այդպես էլ կարծում էի,— գոչեց Զեբը սանձի խճճված փոկերն արձակելով։— Իմ զամբիկի ընկերակցությամբ այս հովատակը հանգիստ կգա մեր հետևից։ Համենայն դեպս նրա կոկորդը կտրելու անհրաժեշտություն չկա։ Դե՛հ, իսկ հիմա, միստր Կոլհաուն,— կապիտանին դարձավ որսորդը, մի զննական հայացք գցելով նրա վրա,— չե՞ք կարծում, որ մեր ճանապարհ ընկնելու ժամանակն է։ Դատը երևի շարունակվում է։ Իսկ եթե այդպես է, ապա, իհարկե, մեր մասնակցությունն էլ ցանկալի կլինի։ Ես կարծում եմ այժմ մեզ հետ կա մի վկա, որը կօգնի լույս սփռելու այդ գործի վրա, և մուստանգերին կամ կկախեն, կամ կարդարացնեն։ Դե՛հ, ինչպե՞ս, պատրա՞ստ եք վերադառնալու։

— 0՜, իհարկե։ Դուք իրավացի եք. այստեղ մնալն իմաստ չունի։

Զեբն առաջինն է ճանապարհ ընկնում՝ իր հետևից տանելով գերված ձին։

Կոլհաունը հետևում է նրան դանդաղ և, ըստ երևույթին, դժկամությամբ։

Շավղի կտրուկ շրջադարձին նա սանձը քաշում է և կարծես տատանվում է՝ առա՞ջ գնալ, թե ետ արշավել։ Նրա դեմքին սաստիկ հուզմունք է նկատվում։

Ւր հետևից սմբակների դոփյուն չլսելով՝Զեբ Ստումպն էլ իր հերթին սանձը քաշում է, իր զամբիկը շուռ տալիս և հարցական հայացքով նայում կապիտանին։ Նա տեսնում է Կոլհաունի խիստ հուզված դեմքը և իսկույն գլխի է ընկնում դրա պատճառը։ Առանց մի խոսք ասելու ծերուհի որսորդը հրացանը ձեռքն է առնում և փողն ուղղում կապիտանի վրա։ Վերիջնս, որպես թե ոչինչ չնկատելով, նորից շարունակում է իր ճանապարհը։

Բայց այժմ արդեն Զեբ Ստումպն է գնում հետևից։

Նրանք դանդաղ առաջ են գնում անտառի մացառուտով։ Դուրս են գալիս բաց պրերիան: Այստեղ Կոլհաունը նորից է կանգ առնում։ Նրան խռովում է խուճապային մի վախ։

«Ի՞նչ անել։ Արդյոք ետ սլանալ պրերիա և թաքնվե՞լ մարդկանց աչքից, թե՞ սիրտ անել և ընդառաջ գնալ սոսկալի փոթորկին»։

Նա կտար ամեն բան, ինչ որ ուներ, նույնիսկ այն, ինչ հույս ուներ հետագայում ձեռք բերել, թեկուզ և Լուիզա Պոյնդեքստերին էլ հետը կտար, միայն թե գոնե մի տասը րոպեով ազատվեր այդ անտանելի Զեբ Ստումպի ներկայությունից, մենակ մնար անգլուխ ձիավորի հետ։

Բայց վերջ ի վերջո Զեբ Ստումպն ի՞նչ կարող է ասել կամ անել։ Գուցե դեռ ամեն ինչ բարեհաջո՞ղ անցնի։ Ճիշտ է, Զեբն ակներև կասկածամտություն է ցույց տալիս, բայց արժե՞ վախենալ դրանից։ Չէ՞ որ Կասսի Կոլհաունը բարեկամներ շատ ունի։ Եթե միայն այն փոքրիկ պատմությունը ջրի երես դուրս չգա, ապա ամեն ինչ կարգին կլինի։ Հավանական է, որ գնդակը չի էլ մնացել մարմնի մեջ, այլ դուրս է եկել և ընկել մացառների թավուտի մեջ մի որևէ տեղ։

Այս հույսից սիրտ առած՝ Կոլհաունը նորից առաջ է շարժվում։ Նրան հետևում է Զեբ Ստումպը իր պառավ զամբիկը հեծած, աշխետի ուղեկցությամբ, որի վրա է Հենրի Պոյնդեքստերի դիակը։

ԳԼՈՒԽ XCIII

ԳԼԽԱՏՎԱԾ ԴԻԱԿԸ

Դատավորին ուրիշ բան չէր մնում անելու, քան միայն նիստի ընդմիջում հայտարարել։

Անցնում է մեկ ժամ։

Այդ ժամանակամիջոցում դատավորն արդեն երկու սիգար է ծխել և կարգին թվով կոնյակի ըմպանակներ դատարկնլ։ Ներկա եղողները գլուխ են կոտրում այդ խորհրդավոր դեպքը հասկանալու վրա և անհամբեր սպասում են հետապնդման մասնակիցների վերադարձին։ Նրանք հույս ունեն, որ անգլուխ ձիավորը գերի կբռնվի, հավատում են, որ այդ կապակցությամբ ոչ միայն կգտնվի խորհրդավոր երևույթը պարզելու բանալին, այլև լույս կսփռի սպանության փաստի վրա։

Բոլորը լարված նայում են դեպի պրերիա։ Բոլորն սպասում են, թե վերջապես երբ կերևան հորիզոնում հետապնդման երկու մասնակիցները, որոնք դեռ ետ չեն եկել։ Սպասում են, որ նրանք իրենց հետ կբերեն անգլուխ ձիավորին։

Անցնում է մի ժամ, բայց ոչ ոք չի երևում։

Արդյոք էլի պիտի հետաձգել դատաքննությունը։

Մեղադրողը պնդում է, որ դատավորությունն անհապաղ վերսկսվի։

Պաշտպանը ոչ պակաս ջերմությամբ հակառակն է պնդում։ Նա անհրաժեշտ է համարում դատավորությունը հետաձգել մինչև վաղը, պատճառաբանելով, թե պակասում է ամենակարևոր վկա Զեբ Ստումպը, որը դեռ իր ցուցմունքները չի տվել։

Ձայներ են հնչում, որոնք պահանջում են դատաքննությունը շարունակել։

Կաշառված մարդկանց ճնշման ներքո գտնվող ամբոխի պնդումով որոշվում է դատարանի նիստը վերսկսել։ Վերջ ի վերջո կարելի է առայժմ շարունակել առանց այդ վկայի։ Գուցե նա հենց ժամանակին էլ կհասնի։ Ւսկ եթե չհասավ, ապա կարելի է դատավարության վերջավորությունը հետաձգել վաղվան։

Այսպես է առաջարկում դատավորը:

Երդվյալները նույն կարծիքին են։

Նոըից կանչում են մեղադրյալին։ Նա շարունակում է այնպես անակնկալ ընդհատված իր ցուցմունքները։

***

— Դուք ուզում էիք պատմել, թե ինչ բացվեց ձեր աչքերի առաջ,— ասում է պաշտպանը դառնալով Մորիս Ջերալդին։– Շարունակեցեք, մենք լսում ենք ձեզ։

— Ես տեսա գետնին մեկնված մի մարդ։

— Քնա՞ծ։

— Այո, քնած՝ հավիտենական քնով:

— Մեռա՞ծ էր։

— Ավելին, եթե դա հնարավոր է։ Կռանալով նրա վրա, ես տեսա, որ գլուխը կտրված է։

— Գլուխը կտրվա՞ծ։

— Ճիշտ այդպես։ Ես այդ չէի նկատել, մինչև որ կռանալով բոլորովին չմոտեցա։ Նա պառկած էր երեսի վրա, և գլուխը բոլորովին բնական դիրքում էր գտնվում։ Նույնիսկ գլխարկը դեռ գլխին էր։ Ես ուզում էի մտածել, որ նա քնած է, թեև զգում էի, որ այստեղ մի վատ բան կա։ Ձեռքերն ու ոտքերը մեկնված էին անկյանը։ Բացի դրանից, գետնին ինչ- որ մուգ բան կար։ Վաղորդյան թույլ լույսի տակ ես միանգամից չհասկացա, թե դա ինչ է։ Երբ ավելի մոտ կռացա, արյան հոտն զգացի։ Այդ ժամանակ արդեն չէի կասկածում, որ իմ առաջ դիակ է ընկած։ Ես նկատեցի վզի լայնքի խոր վերքը, որի վրա արյունը լերդացել էր։ Ավելի մոտիկից զննելով նկատեցի, որ գլուխը բոլորովին կտրված է։

Բոլորը սոսկումից քարացել էին։

— Դուք այդ մարդուն ճանաչեցի՞ք։

— Ավա՜ղ, այո։

— Ճանաչեցիք նույնիսկ առանց դեմքին նայելո՞ւ։

— Կարիք չունեի դեմքին նայելու. նրա հագուստը բավական պարզ բացատրում էր ամեն ինչ։

— Ւ՞նչ հագուստ։

— Ուսերին գցած շերտավոր սերապեն և գլխի սոմբր երոն:Դրանք իմն էին:Եթե դրանից քիչ առաջ կատարված հագուստի փոխանակությունը չլիներ,ես կմտածեի,թե՝ հենց ինքս եմ պառկած: Դա Հենրի Պոյնդեքստերն էր:

Նորից սրտամորմոք մի հառաչանք լսվեց ամբոխը հուզող շշուկի հետ միասին։

— Շարունակեցեք, սըր,— ասում է պաշտպանը։ -

Ասացեք, է՞լ ինչ հաջողվեց պարզել ձեզ։

— Երբ ես ձեռքս դիպցրի մարմնին, զգացի, որ սառել է և բոլորովին փայտացել։ Դրանից հասկացա, որ մահը տեղի է ունեցել մի քանի ժամ առաջ։ Արյունը լերդացել էր և վաղորդյան թույլ լույսի տակ սև էր երևում:Գլխի կտրված լինելը հեշտությամբ կարող էր ինձ մոլորության մեջ գցել մահվան պատճառի մասին։ Բայց իմ ականջներում դեռ հնչում էր կրակոցը, և ես մտածեցի, որ մարմնի վրա էլ մի տեղ հրազենի վերք է լինելու։ Եվ չէի սխալվել։ Երբ դիակը շուռ տվի, սերապեի վրա մի անցք տեսա։ Այդ անցքի շուրջը կտորն արյունոտված էր։ Սերապեի փեշը ետ գցելով և հանգուցյալի շապկի կոհակներն արձակելով ես նրա կրծքին նկատեցի կապտակարմրավուն մի բիծ։ Դժվար չէր հասկանալ, որ այդտեղին գնդակ էր դիպել։ Բայց մեջքին համապատասխան տեղում վերք չկար։ Ըստ երևույթին, գնդակը մնացել էր մարմնի մեջ։

— Դուք կարծում եք, որ այդ մի կրակոցը բավակա՞ն կլիներ մարդուն սպանելու համար, թե՞ մահը վրա է հասել գլուխը կտելու հետևանքով։

— Ես չեմ կասկածում, որ կրակոցը մահացու է եղել:Եթե մահը վայրկյանական էլ չի եղել, ապա համենայն դեպս այն պետք է վրա հասներ մի քանի րոպեից, նույնիսկ մի քանի վայրկյանից հետո։

— Դուք ասացիք, որ գլուխը կտրված էր։ Ւնչպե՞ս, բոլորովին անջատվա՞ծ էր մարմնից։

— Բոլորովին, թեպետ և ընկած էր մարմնին հպված։

Այնպիսի տպավորություն էր ստացվում, որ հարվածը հասցնելիս մարմնի ոչ մի մկան և ոչ էլ գլուխը չեն շարժվել։

— Ձեր կարծիքով ի՞նչ գործիքով էր տրված այդ հարվածը։

— Ինձ թվում է է որ հարվածը տրված էր կամ կացնով, կամ որսորդական դանակով։

— Ձեր մեջ որևէ կասկած չառաջացա՞վ։

— Ես այնքան շվարած էի, որ ոչ մի բանի մասին մտածել չէի կարող։ Դժվարությամբ էի հավատում, թե դա կարող է իրականություն լինել։ Իսկ երբ փոքր-ինչ հանգստացա, մտքովս անցավ, թե դա կոմանչների ձեռքի գործ կլինի: Բայց միաժամանակ նրա գանգամաշկը պոկված չէր, նույնիսկ գլխարկը գլխին էր մնացել։

— Նշանակում է, դուք չէի՞ք կարծում, որ դա հնդիկներն են արել։

— Ոչ։

— Դուք որևէ մեկին կասկածո՞ւմ էիք։

— Այն ժամանակ ոչ մեկի մասին մտածել չէի կարող:

Ես երբեք չեմ լսել, թե Հենրի Պոյնդեքստերը թշնամիներ ունի։ Բայց հետո իմ մեջ կասկածներ ծագեցին, որոնք մինչև հիմա էլ մնացել են։ *

— Դուք չե՞ք ասի այդ կասկածները։

— Ես առարկում եմ հարցաքննության այսպիսի մեթոդի դեմ,– միջամտեց մեղադրողը։- Մեզ ամենևին հետաքրքիր չէ լսել մեղադրյալի կասկածները։ Ինձ թվում է այն էլ բավական է, որ մենք լսում ենք նրա «ճշմարտանման» պատմությունը։

— Թող շարունակի իր պատմությունը,– կարգադրեց– դատավորը մի նոր սիգար վառելով։

— Պատմեցեք, ի՞նչ արիք դուք,— խնդրեց պաշտպանը։– Ի՞նչ ձեռնարկեցիք այդ հայտնագործությունն անելուց հետո։

— Իմ այս ամբողջ տեսածից շշմած լինելով՝ սկզբում ինքս էլ չգիտեի, թե ինչ անեմ։

Ես համոզված էի, որ պատանին սպանվել է հենց այն կրակոցով, որը ես լսել էի: Բայց ո՞վ էր կրակողը։ Իհարկե, ո՛չ հնդիկները, դրան ես չէի կասակծում։

Մտածեցի, թե ավազակներ կլինեն։ Բայց այդ էլ նույնքան հեռու էր ճշմարտություն լինելուց: Սերապեն, որ հնդկական նավախ ցեղի ձեռքի գործ է, առնվազն հարյուր դոլլար արժե, ավազակները, իհարկե, կվերցնեին այն։ Եվ ընդհանրապես ոչ մի բան վերցրած չէր, նույնիսկ ոսկե ժամացույցը մնացել էր սպանվածի գրպանում։ Պարզ էր, որ սա վրիժառություն էր։

Սկսեցի վերհիշել, թե չե՞մ լսել արդյոք որևէ գժտություն՝ կապված պատանի Պոյնդեքստերի անվան հետ։ Բայց ոչ մի բան միտքս չեկավ։ Եվ հետո՝ իեչո՞ւ պետք է գլուխը կտրեին։ Դա ամենից ավելի էր զարմացնում ինձ և սոսկում ազդում։

Ի վիճակի չլինելով հասկանալ այդ սոսկալի, առեղծվածային ոճիրը, ես սկսեցի մտածել, թե ինչ անեմ դիակը։

Նրա կողքին մնալը միտք չուներ։ Տեղն ու տեղը թաղելր ևս թվում էր անթույլատրելի։ Այն ժամանակ ես որոշեցի վերադառնալ ամրոց և որևէ մեկին խնդրել, որ ինձ օգնի հանգուցյալին փոխադրել Կասա-դել- Կորվո։

Բայց եթե ես նրան թողնեի անտառում, շնագայլերը և ուրուրները դիակը կգտնեին և, իհարկե, մինչև իմ վերադառնալը կբզկտեին։ Որքան էլ խեղված էր պատանու մարմինը, ես չէի կարող թույլ տալ, որ այն է՛լ ավելի բզկտեն։ Մտածում էի նրա մերձավորների մասին, որոնց համար այգ վիշտն առանց այն էլ խիստ ծանր է լինելու...

ԳԼՈԻԽ XCIV

ԳԱՂՏՆԻՔԸ ԲԱՑՎՈՒՄ Է

Մեղադրյալը լռեց։ Ոչ ոք նրան չի շտապեցնում և հարցեր չի տալիս։

Բոլորն զգում են, որ հասել է այն րոպեն, երբ գաղտնիքը բացվելու է։

Դատավորը, երդվյալները, հավաքված ամբողջ ժողո

վուրդը՝ բոլորը լսում են շունչներն իրենց պահած և աչք չհեռացնելով մեղադրյալից։

Այդ լռության մեջ նորից հնչում է Մորիս Ջերալդի ձայնը:

— Հետո իմ գլխում մի ուրիշ միտք ծագեց, դիակը փաթաթել սերապեի մեջ, որ դեռ մնացել էր նրա վրա, վերևից էլ ծածկել իմ թիկնոցով։ Հույս ունեի այդ ձևով նրան պաշտպանել գիշատիչներից մինչև իմ վերադարձը։

Արդեն թիկնոցս վերցրել էի վրայիցս, բայց մեկ էլ մի նոր ծրագիր միտքս եկավ, որ ինձ ավելի խելամիտ թվաց, փոխանակ մենակ վերադառնալու ամրոց, մտածեցի ինձ հետ վերցնել նաև հանգուցյալ պատանու դիակը։

Այս մտադրությամբ ես արդեն ձիս մոտ էի բերել և ուզում էի դիակը բարձրացնել նրա վրա, երբ հանկարծ քիչ հեռու նկատեցի Հենրի Պոյնդեքստերի ձին։ Անասունը հանգիստ արածում էր, ասես ոչինչ էլ չէր եղել։ Սանձը քարշ էր գալիս գետնին, և ինձ համար դժվար չէր բռնել նրան։ Ավելի դժվար եղավ ձիուն ստիպել, որ հանգիստ կանգնի, մանավանդ, երբ նրան բերի տիրոջ դիակի մոտ։

Ինձ հաջողվեց պատանու դիակը բարձրացնել ձիու վրա, բայց ոչ մի կերպ չկարողացա ամուր տեղավորել թամբին. դիակը փայտացած էր և շարունակ ցած էր սահում։ Մի քանի անհաջող փորձից հետո ես տեսա, որ դրանից բան չի դուրս գալու։

Եվ ահա իմ գլխում էլի մի միտք ծագեց։ Մի տեղ ես կարդացել էի, որ Հարավային Ամերիկայի տափաստաններում հնդիկներն իրենց ընկերների դիակները փոխադրում են հանգուցյալին ձիու վրա նստեցրած և մարմինը թամբին կապած։ Ինչո՞ւ ես էլ այդպես չվարվեմ Հենրի Պոյնդեքստերի դիակի հետ։

Սկզբում փորձ արի հանգուցյալին նստեցնելու իր իսկ ձիու վրա, բայց նրա թամբը բավական խոր չէր։ Նորից բան դուրս չեկավ։ Մնում էր էլի մի հնարավորություն, հարկավոր էր ձիերը փոխել։ Ես գիտեի, որ իմ ձին չի դիմադրի։ Բացի դրանից, մեքսիկական թամբը իր խոր նստիքով պետք է որ շատ լավ հարմարվեր այդ նպատակին։

Շուտով ինձ հաջողվեց հանգուցյալին նստեցնել թամբին և ոտքերն անց կացնել ասպանդակների մեջ։ Դրանից հետո լասսոյից կտրեցի մի կտոր և դրանով դիակը կապեցի թամբին։ Այժմ արդեն նա ոչ մի կերպ վայր չէր ընկնի։

Մնում էր մտածել, թե ինչ անեմ գլուխը։ Ես այն բարձրացրի գետնից և փորձեցի գլխարկը վերցնել։ Բայց այդ անհնարին եղավ, գլուխը խիստ ուռել էր և սոմբրերոն ամուր կպել էր նրան։ Համոզվելով, որ գլուխը գլխարկից դուրս չի ընկնի, ես պարանի մի կտոր անցկացրի գլխարկի ճարմանդի միջով և գլուխը կախեցի թամբի աղեղից։ Սրանով էլ վերջացան իմ նախապատրաստությունները։

Առանց ժամանակ կորցնելու ցատկեցի Հենրի Պոյնդեքստերի ձիու վրա, իսկ աշխետը հնազանդորեն սկսեց հետևել ինձ։ Այդպես մենք ճանապարհ ընկանք դեպի սետլմենտ: Հինգ րոպե չանցած ես ցած ընկա թամբից և իսկույն ուշաթափվեցի։ Եթե այդ հանգամանքը չլիներ, այժմ ես այստեղ, ձեր առաջ կանգնած չէի լինի որպես մեղադրյալ:

— Թամբից ցած ընկա՞ք,– գոչեց դատավորը։- Այդ ինչպե՞ս պատահեց։

— Դա մի հասարակ պատահականություն էր, կամ, ավելի ճիշտ, դա տեղի ունեցավ իմ անզգուշության պատճառով։ Ես նստել էի ուրիշի ձի և սանձը ձեռքս չէի առել։ Վարժված եմ իմ ձին վարելու միայն ձայնով ու ծնկներով։ Դեռ նոր էինք ճամփա ընկել, երբ ձին գլուխը շուռ տվեց և հանկարծ խրտնելով մի կողմ նետվեց ու սկսեց, արշավել կատաղի քառատրոփով, նա իր հետևը տեսել էր արտասովոր ձիավորին։ Ես ուզեցի սանձը ձեռքս առնել, բայց դա այնքան էլ հեշտ բան չէր. ձին սլանում էր կատաղորեն, սանձափոկերը ցած էին ընկել, և ինձ համար դժվար էր նրանց հասնել։

Փորձեցի ուղղել իմ սխալը, ջանում էի բռնել փոկը և չէի նայում, թե ուր է տանում ինձ ձին։ Երբ ծառի ճյուղը սոսկալի ուժով դիպավ իմ դեմքին, միայն այդ ժամանակ գլխի ընկա, որ մենք արդեն բաց ճանապարհով չենք արշավում, այլ ընկել ենք անտառի մացառուտի մեջ։ Դրանից հետո իմ

ամբողջ ուշադրությունը կենտրոնացված էր նրա վրա, որ իմ ճանապարհից հեռացնեմ ակացիայի փշոտ ճյուղերը , որոնք հեշտությամբ կարող էին ցած գցել ինձ թամբից։ Ես բավական հաջող պայքարում էի այդ խոչընդոտի դեմ, թեև փշերն ամբողջովին չանգռոտել էին ձեռքերս։

Բայց ահա իմ ճանապարհը փակեց մի հսկա ծառի հորիզոնաձև մեկնված հաստ ճյուղը։ Այդ ճյուղն այնքան ցածր էր, որ հավասարվում էր իմ կրծքին։ Իմ խրտնած ձին սլացավ ուղիղ այդ ճյուղի տակով։ Թե ուր գնաց նա դրանից հետո՝ ես հասկացողություն չունեմ։ Երևի դուք այդ ինձանից լավ գիտեք։ Կարող եմ միայն ասել, որ մնացի այդ ծառի տակ գետնին փռված, գլխիս մի մեծ ճմլվածք և ծնկիս ահագին ուռուցք։

Բայց ես այդ իմացա միայն երկու ժամ հետո, երբ ուշքս վրաս եկավ։

Երբ ուշքի եկա, տեսա, որ արեգակն արդեն բավական բարձրացել է, իսկ իմ գլխավերևը ուրուրներ են պտտվում: Ես ծարավից տանջվում էի և որոշեցի գնալ ջուր գտնելու, բայց երբ ոտքի ելա, պարզվեց, որ մի քայլ էլ չեմ կարող անել։ Ավելին, հազիվ էի կարողանում ոտքի վրա մնալ։ Բայց այդտեղ մնալն էլ համազոր էր մահվան։ Ես այդ լավ էի հասկանում։

Եվ ահա աներևակայելի ջանքեր գործադրելով ճամփա ընկա։ Ինձ թվում էր, որ մոտերքում մի առվակ պիտի լինի։ Մերթ սողեսող, մերթ չորեքթաթ տալով, մերթ հենակով, որ ես տեղն ու տեղը պատրաստեցի, ամեն մի շարժումից սոսկալի ցավ զգալով վերջապես հասա առվակին, ծարավս հագեցրի և քուն մտա...

Երբ արթնացա, տեսա, որ շնագայլերն ամեն կողմից շրջապատել են ինձ։ Պարզ էր, որ նրանք ինձ զոհ էին ընտրել իրենց համար։ Եվ իրոք, կամաց-կամաց մոտեցան և շուտով հարձակվեցին ինձ վրա։ Բարևբախտաբար իմ որսորդական դանակը մոտս էր, և ես կարողացա պաշտպանվել։ Մեր միջև կատաղի պայքար սկսվեց։

Իհարկե, ես այդ գարշելի գիշատիչների զոհը կդառնայի, եթե ինձ չփրկեր մի երջանիկ դեպք. ինձ օգնության հասավ իմ Թարա շունը, իմ հավատարիմ բարեկամը։ Երևի նա երկար թափառել էր անտառում ինձ որոնելով։ Այսպես թե այնպես, նա ճիշտ ժամանակին հասավ և ինձ փրկեց անխուսափելի մահվան ճիրաններից։ Շնագայլերից մի քանիսին նա իսկույն պատառոտեց, և շուտով մյուսները թողին փախան։

Հոգնած և ուժասպառ ես նորից քուն մտա կամ, ավելի ճիշտ՝ ուշագնաց եղա։ Երբ նորից ուշքի եկա, արդեն ի վիճակի էի խորհելու իմ դրության մասին։ Որոշեցի մի նամակ ուղարկել տուն, շանն օգտագործելով որպես փոստատար։ Այդ նպատակով ես մի քանի բառ գրեցի իմ այցետոմսի վրա:

Չնայած իմ ծառան անգրագետ է, բայց ես չէի կասկածում, որ նա կհասկանա, թե ումից է այդ նամակը, մանավանդ, որ գա իմ այցետոմսն էր։ Դրանից հետո նա, իհարկե, հետագա բացատրությունների համար կդիմեր որևէ մեկին, մանավանդ, որ ես արյունով էի գրել։

Նամակս փաթաթեցի մի կտոր կաշվի մեջ, որը պոկեցի գլխարկիս աստառից, խրեցի շան վզնոցի արանքը։ Այժմ մնում էր ամենադժվարին բանը՝ Թարային համոզել, որ հեռանա ինձանից։ Վերջ ի վերջո ինձ հաջողվեց նրան տուն ուղարկել։ Իմ նամակը տեղ էր հասցվել. այդ, իհարկե ես միայն երեկ իմացա։

Շան գնալուց հետո ինձ մոտեցավ հովազը, այս կողմերի ամենակատաղի գիշատիչը։ Թե ինչով վերջացավ այդ տհաճ հանդիպումը՝ չեմ կարող ասել, ես հիվանդացա տենդով և գիտակցությունից զրկվեցի: Թող այդ ընդհարման մասին էլ ձեզ պատմի իմ խիզախ փրկիչ Զեբ Ստումպը։ Հուսով եմ որ նա կկարողանա ժամանակին այստեղ հասնել, որպեսզի իր ցուցմունքները տա։

Ինձ համար այդ դեպքը մնացել է անլուծելի գաղտնիք։

Այդ րոպեից սկսած ես հիշում եմ միայն ծանր մղձա

վանջներ, որոնց խառն են նաև երջանիկ երազներ։ Միայն երեկ է միտքս պարզվել։ Ես ուշքի եկա բանտի պատերի ներսում , մարդասպանության մեջ մեղադրվողի դրության մեջ։

Էլ ավելացնելու բան չունեմ։

***

Մեղադրյալի պարզ ու անկեղծ խոստովանությունը ներկաների վրա ուժեղ տպավորություն գործեց։ Մեծ մասն արդեն չէր կասկածում, որ նա անմեղ է։ Բայց և այնպես դրանք միայն խոսքեր էին։ Մեղադրանքը վերացնելու համար հարկավոր էին նաև այդ ամենը հաստատող վկաների ցուցմունքներ։ Բայց որտե՞ղ է այն վկան, որից այնքան շատ բան է կախված։ Որտե՞ղ է Զեբ Ստումպը։

Բոլորը հարցական հայացք են գցում հորիզոնի վրա, որտեղ երկնքի շափյուղյա կապույտը փոխվում է սա վաննայի զմրուխտյա կանաչին։

ԳԼՈԻԽ XCV

ՎԵՐՋԻՆ ՎԿԱՆ

Լարված սպասումը հանդիսավոր լռության մեջ շարունակվեց ամբողջ տասը րոպե։

Այդ ժամանակամիջոցում երեք անգամ աղաղակ լսվեց. մերթ մեկին, մերթ մյուսին թվում էր, թե հորիզոնում ինչ-որ կետ երևաց։ Բայց դա միայն աչքի խաբկանք էր։ Տանջալից սպասումն արդեն իր սահմանին էր հասել, երբ հանկարծ հնչեց չորրորդ աղաղակը, որ ավելի բարձր էր ու ավելի վստահ։ Այս անգամ ամբոխը չհուսախաբվեց, հորիզոնում իսկապես երեք ձիավոր երևացին։ Կաղնի ծառի տակ հավաքված ամբոխը հաղթական «ուռա» գոչեց։

Ձիավորներից երկուսին դժվար չէր ճանաչել. դրանք էին՝ Զեբ Ստումպը և Կասսի Կոլհաունը։ Իսկ երրորդի նկատմամբ ո՞վ կարող էր սխալվել։ Դա ինքը՝ անգլուխ ձիավորն էր։

Շուտով ցնծագին աղաղակները դադարեցին։ Նորից լռություն տիրեց։ Իսկ երբ ձիավորները մոտեցան, միայն երկչոտ շշունջ լսվեց։

Երեք ձիավորները կանգ առան ամբոխի մոտ, որն իսկույն շրջապատեց նրանց բոլոր կողմերից։ Նոր եկածներից երկուսը ցած թռան իրենց ձիերից։ Երրորդը մնաց թամբի վրա։ Կոլհաունն իր ձին մի կողմ տարավ և ամբոխի մեջ անհայտացավ։ Նրա ներկայությունն այլևս ոչ ոքի չէր հետաքրքրում ։

Զեբ Ստումպը իր պառավ զամբիկը թողնելով, բռնեց անգլուխ ձիավորի ձիու սանձը և նրա անկյանք հեծվորի հետ միասին քաշեց կաղնի ծառի մոտ, որի ստվերի տակ դատարանի նիստն էր տեղի ունենում։

— Դե՛հ, պարոն դատավոր և տասներկու երդվյալնե՛ր, — ասաց ծերունի որսորդը, –ահա մի վկա, որը ձեզ կօգնի հասկանալու այս դժվարին գործը։

— Աստվա ՜ծ իմ, սա նա՜ է,— հնչեց սոսկումի մի բացականչություն, և բարձրահասակ մի ծերունի առաջ գալով կանգնեց անգլուխ ձիավորի կողքին։

Այդ հայրն էր։ Հեռվից էլ լսվում է կանացի մի ճիչ և ճնշված հառաչանք։ Այդ քրոջ ձայնն է։ Քիչ հետո Վուդլի Պոյնդեքստերին մի կողմ են տանում։ Նա չի հակառակում, ըստ երևույթին նույնիսկ չի գիտակցում, թե ինչ է կատարվում շուրջը։ Նրան տանում են կառետի մոտ և նստեցնում իր դստեր կողքին։

Բայց կառետը տեղից չի շարժվում։ Լուիզա Պոյնդեքստերն այստեղից չի հեռանա, մինչև դատավորությունը բոլորովին չվերջանա։

Զեբ Ստումպին առաջարկում են վկայի տեղը գրավել։

Նա, ինչպես միշտ, խոսում է ազատ ու համարձակ։

— Այս տգեղ գործի մասին ես առաջին անգամ իմացա Հենրի Պոյնդեքստերի անհայտացման հաջորդ օրը։ Մինչ այդ ես որսի էի: Ինձ ասացին, որ սպանության մեջ մեղադրում են մուստանգերին։ Ես գիտեի, որ Մորիս Ջերալդը չէր կարող այդպիսի բան անել և գնացի նրան տեսնելու։ Նա տանը չէր։ Այնտեղ ես գտա միայն Ֆելիմին, մուստանգերի ծառային։ Ֆելիմն այնքան էր վախեցած զանազան դեպքերից, որ ես նրա պատմածներից համարյա ոչինչ չհասկացա։ Եվ ահա, մինչ նա դատողություններ էր անում, վազեվազ եկավ մուստանգերի շունը, որի վզին ինչ-որ բան էր կապված։ Ես նայեցի և տեսա, որ այցետոմս է։ Նրա վրա բառեր էին գրված կարմիր թանաքով... ավելի ճիշտ՝ արյունով։ Այդ բառերը ցույց էին տալիս, թե որտեղ կարելի է գտնել տղային։ Ֆելիմին և շանը հետս վերցնելով, ես գնացի այնտեղ։ Եվ հասանք հենց ճիշտ ժամանակին, որպեսզի մուստանգերին փրկենք հովազի ճիրաններից։ Ես գնդակ արձակեցի այդ բծավոր կատվի վրա։ Եվ նա տեգն ու տեղը հանգավ... Դե՛հ էլ ի՞նչ. դրանից հետո մենք մուստանգերին տարանք իր խրճիթը։ Մենք ստիպված եղանք նրան տանել պատգարակի պես մի բանի վրա դրած. ինքը ոչ մի քայլ չէր կարող անել:Եվ ուղեղն էլ կարգին չէր. գարնան հնդկահավից ավելի բան չէր հասկանում։ Եվ ահա մենք հիվանդին հասցրինք խրճիթ։ Այնտեղ էլ պառկած էր, մինչև որ օրինակատարների ջոկատը եկավ ու նրան գտավ։

Վկան մի րոպե կանգ առավ, մտածելով, թե արժե՞ արդյոք պատմել այն բոլոր դեպքերը,որ տեղի էին ունեցել մուստանգերի խրճիթում։ Ավելի լավ չի՞ լինի դրանց մասին լռել։

Բայց մեղադրողը խաչաձև հարցաքննությա՞մբ նրան ստիպեց պատմել բոլորը, ինչ տեղի էր ունեցել մինչև այն րոպեն, երբ Մորիս Ջերալդը հսկողության տակ առնվեց։

— Դե, իսկ հիմա,— շարունակեց Զեբ Ստումպը,— ես ուզում եմ էլի մի բան ավելացնել։

— Խոսեցեք, միստր Ստումպ,— հնչեց Սան-Անտոնիոյից եկած փաստաբանի ձայնը։

— Ահա թե ինչ։ Այն, ինչ ես ուզում եմ ասել, այնքան մեղադրյալին չի վերաբերում, որքան այն մարդուն, որը պետք է գրավի նրա տեղը։ Հիմա ես նրա անունը չեմ տա, միայն կասեմ այն, ինչ ինձ հաջողվել է իմանալ։ Իսկ դուք, երդվյալներ, մնացածն ինքներդ կհասկանաք։

Ծերուհի որսորդը մի րոպե կանգ առավ ու խոր շունչ քաշեց, ասես պատրաստվելով մի երկար ճառ սկսել։

Ամբոխը լարված սպասում էր։

— Դե ինչ ասեմ, պարոնայք,– շարունակեց Զեբը,– իմ բոլոր լսածներից ու տեսածներից ես հասկացա, որ պատանի Հենրին զոհված է։ Հաստատ գիտեի նաև, որ մուստանգերը, Մորիս Ջերալդը չի կատարել այդ կեղտոտ գործը: Ո՞վ է արել ուրեմն։ Ահա մի հարց, որ ինձ տանջում էր այնպես, ինչպես և ձեզանից շատերին... Կասկած չունենալով, որ իռլանդացին անմեղ է, ես որոշեցի պարզել ամբողջ ճշմարտությունը։ Շատ բան նրա դեմ էր, բայց և այնպես դա ինձ համոզել չէր կարող։ Որոշեցի անձամբ ստուգել պրերիայում եղած հետքերը։ Ինձ առանձնապես հետաքրքրեց մի ձիու հետք։ Դա ամերիկական պայտած ձիու հետք էր։ Նրա չորս պայտերից մեկը կոտրված էր։ Ահա այդ պայտը։

Վկան ձեռքը տարավ իր բաճկոնի խոր գրպանը և այնտեղից հանեց կոտրված պայտը։

— Ես պարզեցի, որ այդ ձին պրերիայով վազել է այն նույն գիշերը, երբ կատարվել է սպանությունը։ Նա գնացել է սպանված պատանու ձիու, ինչպես և այն ձիու հետքերով, որի տիրոջն այստեղ մեղադրում են սպանության մեջ։ Բայց ոճրագործության տեղից քիչ հեռու այդ հետքերն ընդհատվում էին։ Իսկ այն մարդը, որ գնալիս էր եղել այդ ձիով, դրանից հետո գնացել էր ոտքով։ Այդ հետքը գնում էր մինչև արյան լճակին հասնելը։ Արյանը թափվել է նրա ձեռքով։ Մարդասպանին իր վրա կթել է կոտրված պայտ ունեցող

ձին...

— Շարունակեցեք, միստր Ստումպ,- ասում է դատավորը։- Բացատրեցեք, ի՞նչ եք ուզում ասել դրանով։

— Ես ուզում եմ ասել հետևյալը, այն մարդը, որի մասին խոսում եմ, թաքնվել է մացառների թավուտում և այն

տեղից արձակել այն գնդակը, որից և զոհվել է երիտասարդ Պոյնդեքստերը։

— Ի՞նչ մարդ։ Ո՞վ է նա։ Ասացեք նրա անունը։ Նրա անունը,— միաժամանակ գոռացին մի քանի ձայն։

— Ինձ թվում է, դուք նրա անունը կգտնեք այնտեղ։

— Որտե՞ղ։

— Նրա մարմնի մեջ, որն այստեղ նստած է առանց գլխի։ Նայեցեք այստեղ,— շարունակեց վկան մատնացույց անելով անշարժ մարմինը։— Դուք կտեսնեք մի արյունոտ բիծ սերապեի վրա, իսկ այդ բծի մեջտեղում գնդակի ծակած մի անցք։ Բայց քանի որ մեջքին համապատասխան անցք չի երևում, ապա ես ենթադրում եմ, որ գնդակը մնացել է մարմնի մեջ։ Եկեք հագուստը հանենք և նայենք։

Ոչ ոք չի առարկում։ Երկու-երեք հոգի, որոնց մեջ և Սեմ Մենլին, առաջ են գայիս։ Նրանք զգուշությամբ սերապեն հանում են դիակի վրայից։

Շուրջը քար լռություն է, ոչ մի շշուկ չի լսվում։

Բոլորը լարված նայում են։

Դիակի վրա գնդակի հետք կա երկու տեղ մեկը սրտի մոտ, մյուսը՝ մի քիչ ներքև։ Արյունը լերդացել է միայն վերևի վերքի շուրջը։ Ներքևինը նույնիսկ վերք էլ չէ, այլ պարզապես մի փոքրիկ անցք, որ բացել է գնդակը և ամենևին արյունոտված չէ։

— Սա, – ասում է Զեբ Ստումպը ցույց տալով ներքևի անցքը,— ոչ մի նշանակություն չունի։ Դուք տեսնում եք, որ այստեղ արյուն չկա, իսկ դա ցույց է տալիս, որ գնդակը դիպել է արդեն դիակին և ոչ կենդանի մարդու։ Այդ գնդակը ես եմ արձակել այն գիշերը մուստանգերի խրճիթի մոտ։ Իսկ ահա առաջին վերքը ուրիշ բան է։ Հենց այդ էլ եղեք է մահացու վերքը։ Եվ ես համոզված եմ, որ գնդակը մեջն է մնացել։ Հարկավոր է բացել և տեսնել։

Դիակի կապերն արձակում են և թամբից իջեցնում։

Պատանու մարմինը մեծ զգուշությամբ պառկեցնում են կանաչ խոտի վրա։ Սեմ Մենլին գլխավոր վիրաբույժի դեր է կատարում։

Վերջապես գնդակը հանված է։ Այն հանձնում են երդվյալներին։ Նրա վրա պարզ երևում են երեք սկզբնատառեր՝ «Կ. Կ. Կ. »։

Ովքեր մասնակցել էին հովազի որսին, հեշտությամբ գլխի են ընկնում, թե այդ ում գնդակն է։

— Դուք ի՞նչ կասեք սրա մասին, միստր Ստումպ,- հարցնում է պաշտպանը։

— Հասարակ բան է և ամեն մի կաթնակերի համար էլ պետք է պարզ լինի։ Հենց այդ գնդակն է սպանեք պատանուն։

— Բայց ո՞վ է կրակել, ի՞նչ եք կարծում։

— Ի՛նչ ասեմ: Դա նույնքան հասկանալի է։ Երբ մարդը նամակի տակ գրում է իր անունը, ոչ ոք չի հարցնում, թե ով է ուղարկել այդ նամակը։ Սա էլ նույնպիսի դեպք է։ Ճիշտ է, այստեղ միայն երեք տառ կա, բայց կարծում եմ դժվար չէ հասկանալ, թե ինչ են նշանակում այդ տառերը։

— Գնդակը դրոշմված է, այդ ճիշտ է,— շտապում է միջամտել մեղադրողը։- Հնարավոր է նաև, որ այն պատկանում է սետլմենտում լավ ծանոթ ջենտլմենին։ Ենթադրենք, թե այդպես է։ Բայց դա դեռ ոչինչ չի ապացուցում։ Գողացված զենքով սպանություն կատարելը բավական սովորական պատմություն է։ Բացի դրանից, ասացեք խնդրեմ, ինչո՞վ կարելի է պատճառաբանել այդպիսի սպանությունը, ինչու պիտի ենթադրել, թե դա արել է այն մարդը, որին դուք անվանարկում եք ձեր կասկածանքով։ Առանց անունը տալու մենք բոլորս գիտենք, թե ում անվան սկզբնատառերն են դրանք։ Ես հավատացած եմ, որ այդ ջենտլմենն ինքն էլ չի ժխտի, որ դրանք իր անվան սկզբնատառերն են։ Բայց դա դեռ ոչինչ չի նշանակում։ Նրա անունն այս ոճիրի հետ կապելու ուրիշ ապացույցներ չկան։

— Դուք այդպե՞ս եք կարծում,- ասում է թեր Ստումպը։- Իսկ ի՞նչ կասեք, ահա, սրան։

Այս ասելով Զեբը իր քիսայից հանում է եզրերը խանձված, վառոդից սևացած թղթի մի կտոր։

— Սա ես գտել եմ սպանության տեղի մոտ, մացառուտում,— ասում է ծերունի որսորդը, թղթի կտորը հանձնելով երդվյալների: - Կպած էր ակացիայի փշերին, իսկ այնտեղ ընկել է հենց այն հրացանի փողից, որից դուրս է թռել գնդակը։ Որքան ես հասկանում եմ, սա ծրարի մի կտոր է, որ օգտագործվել է որպես խից։ Հետաքրքրական է, որ սրա վրա հենց այն անունն է գրված, որ լիովին համապատասխանում է գնդակի վրայի սկզբնատառերին։ Կարդացեք, խնդրում եմ, պարոնայք երդվյալներ։

Երդվյալներից մեկը թուղթը վերցնում է և ուղղելուց հետո կարդում.

— «Կապիտան Կասսի Կոլհաուն»։

ԳԼՈԻԽ XCVI

ՓԱԽԱ՜Վ

Այս անունը ցնցող տպավորություն է գործում դատարանի անդամների վրա։

Միաժամանակ ամբոխի մեջ աղաղակ է լսվում։ Բայց դա զարմանքի բացականչություն չէր։ Ո՛չ։ Դա մեղադրյալի արդարացման պահանջ էր և միաժամանակ մեղադրանք նրան, ով ամենամոլին էր բոլոր մեղադրողների մեջ։

Զեբ Ստումպի ցուցմունքներն ակնառու ապացուցեցին, որ Մորիս Ջերալդը ոչ մի մասնակցություն չունի Հենրի Պոյնդեքստերի սպանության գործին։

Այժմ արդեն ոչ ոք դրան չէր կասկածում։

Եվ ահա միաժամանակ երևան եկավ ո՛չ պակաս հավատ, որ մարդասպանը Կոլհաունն է։ Խանձված թղթի կտորը այդ ապացույցների շղթայի վերջին օղակն էր։

Նորից խոսք է արվում Զեբին։ Նա պատմում է, թե իր մեջ ինչպես կասկած ծագեց Կոլհաունի նկատմամբ, ինչպես ինքն սկսեց ոճրագործության հետքը որոնել պրերիայում, ինչպես երկու անգամ տեսավ, որ կապիտանը հետապնդում է անգլուխ ձիավորին։ Բոլոր մանրամասնությունները պատմելով, նա հիշատակում է նաև ձիերի փոխանակումը:

Բայց ամբոխին այլևս չեն հետաքրքրում նրա ցուցմունքները։ Լսվում են աղաղակներ,

— Ազատեցե՜ք իռլանդացուն, նա անմե՜ղ է... Մեզ այլևս պետք չեն ապացույցներ։ Ամեն ինչ պարզ է... բա՛ց թողեք դրան։

Հնչում են նաև ուրիշ, ո՛չ պակաս համառ պահանջներ.

— Բռնեցե՜ք Կասսի Կոլհաունին։ Դատի՜ տվեք նրան: Նա՛ է գործել ոճիրը։ Դրա համար էլ ջանում էր խայտառակել մուստանդերին։ Եթե նա անմեղ է, թող ապացուցի։ Դատե՜լ նրան, դատե՜լ... Դատավո՛ր, մենք ձեր սանկցիան ենք սպասում, կարգադրեցեք, որ Կոլհաունին նստեցնեն մեղադրյալի աթոռին։ Անմեղ մարդը շատ երկար է զբաղեցրել այդ տեղը։

Դատավորը չի համարձակվում հակադրվել ճնշող մեծամասնության կամքին, և կապիտան Կասսի Կոլհաունին կանչում են դատարան։

Կոչնակը երեք անգամ գոռում է նրա անունը։ Պատասխան չկա։ Բոլորը հայացքով կապիտանին են որոնում։

Հանկարծ Զեբ Ստումպը թողնում է այն տեղը, որտեղ հենց նոր կանգնած ցուցմունքներ էր տալիս և արագ մոտենում է իր պառավ զամբիկին։

Բոլորին զարմացնող ճարպկությամբ ծերունի որսորդը ցատկում է թամբի վրա և հեռանում կաղնուց։

Միաժամանակ տեսնում են, թե ինչպես մի ուրիշն անցնում է մի կողմում կապված ձիերի արանքներով։ Այդ մարդու շարժումներն շտապողական են, թեև շատ զգույշ։

— Նա՛ է, նա՛,, Կոլհաո՜ւնն է... փախչե՜լ է ուզում,– գոռում են բոլոր կողմերից։

— Բռնեցե՜ք նրան,— լսվում է դատավորի ձայնը։ –Բռնեցե՛ք և այստեղ բերեք։

Կարգադրությունը կրկնելու կարիք չեղավ, մի քանի տասնյակ մարդ միաժամանակ նետվում են դեպի իրենց ձիերը։

Կոլհաունն առաջինն է հասնում իր մուստանգին և արագ

ցատկում թամբի վրա։ Մի անգամ. էլ ետ նայելով, նա կատաղի քառատրոփով սլանում է դեպի պրերիա։

Մոտ հիսուն ձիավոր արշավում են նրա հետևից՝ մտքներում ունենալով մայորի խոսքը, «Բերեք նրան՝ կենդանի թե մեռած»։

Դեռ երբեք կապիտանի կյանքին այդպիսի վտանգ չէր սպառնացել։ Նա արշավում էր դեպի Ռիո-Գրանդե, բայց միտքը մեքսիկական սահմանն անցնելը չէր, այնտեղ ապաստան գտնելու հույս չուներ, նա ուզում էր թաքնվել կոմանչների վիգվամում։

Առջևում եղած ոչ մի աղետ չէր կարող համեմատվել նրա հետ, ինչ սպառնում էր նրան հետևից։ Գուցե և հետո կզղջար այդ խելացնոր արարքի համար, որին մղում էր նրան անհրաժեշտությունը։

Նա կորցնում էր իր հարստությունը, բարեկամներին, իր դիրքը քաղաքակիրթ հասարակության մեջ։ Ավելին, նրան անջատում էր սպառնում սիրած աղջկանից։ Բայց հիմա դրա մասին մտածելու ժամանակը չէր։ Կասսի Կոլհաունի համար կյանքը թանկ էր, քան սերը։

**********

Մոխրագույն մուստանգն արաբական նժույգի արագությամբ է փախցնում մարդասպանին։ Արդյոք նա կդիմանա այդ խելակորույս վազքին։

«Ի՜նչ բախտ էր, որ ձիս փոխեցի այն մեքսիկուհու ձիու հետ,— մտածում է Կասսի Կոլհաանը։— Եթե նրա մուստանգգը չլիներ, հիմա ես կանգնած կլինեի անողոք դատարանի և գազազած ամբոխի առաջ»։

Կասսի Կոլհաունն այլևս չի վախենում այդ սոսկալի վիճակից և իրեն մխիթարում է այն հույսով, որ վտանգն անցած է։ Նա ետ է նայում և տեսնում, որ ձիավորները շատ ետ են մնացել։

Կապիտանն առաջ է նայում, սավաննայի զմրուխտանման կանաչի վրա երևում է անտառի մթին գծագրությունը։ Ոճրագործը չի տարակուսում, որ անտառին հասնելով ինքը փրկած կլինի իր կյանքը։

ԳԼՈԻԽ XCVII

ՄԱՐԴԱՍՊԱՆԻ ՀԵՏԱՊՆԴՈՒՄԸ

— Մի՞թե չեն հասնելու մարդասպանի հետևից,— իրար հարց են տալիս ծառի տակ մնացածները։

Պրերիայով սլանում են հիսունի չափ ձիավորներ՝ զինվորականներ ու քաղաքացիական անձինք։ Նրանց հետ է և Զեբ Ստումպը։

— Չի կարող պատահել, որ չհասնեն։

Բայց ահա հետապնդողներին միանում է մի ուրիշ ձիավոր ևս. դա Մորիս Ջերալդն է իր արագավազ մուստանգը հեծած։

Բոլորը լարված ուշադրությամբ նրան են հետևում։ Այլևս ոչ ոք չի տարակուսում, որ ոճրագործի հետևից կհասնեն, կբռնեն ու կբերեն դատարան։

Դեռ հազիվ էր Կոլհաունը վստահացել իր փրկությանը, երբ մեկ էլ ետ նայելով տեսավ աշխետին: Միայն թե նրա հեծվորն արդեն ոչ թե գլխատված դիակն էր, այլ Մորիս- մուստանգերը։ Նրա հետապնդումից փրկություն չկար։

Պաղ սարսուռ անցավ փախստականի մարմնով։ Բայց երբ տեսավ մացառուտն արդեն մոտիկ է, նորից մի հույս բռնկեց նրա մեջ։

Կրկին խթանեց նա իր տանջված մոխրագույն մուստանգին։

Ահա մի բացատ։ Կոլհաունն այնտեղ է մտնում։ Ահա և մի կտրուկ ոլորան։ Կարելի է ծածկվել խիտ մացառուտի մեջ։

Բայց ո՛չ:

Հետևից արդեն լսվում է աշխետի դոփյունը։ Եվ մուստանգերը գոռում է, որ կապիտանը կանգ առնի։

Հուսակտուր մի ճիչ արձակելով՝ Կասսի Կոլհաունը քաշում է սանձը և միաժամանակ ձեռքը գցում ատրճանակին։ Որոտում է կրակոցը։ Գնդակը սուլում է օդում։ Բայց և նույն վայրկյանին լսվում է մի շառաչ. կարծես երկար-երկար մի օձ սուլոցով գալարապտույտ թռչում է կապիտանի գլխի վրայով։

Այլևս ժամանակ չկա ատրճանակը երկրորդ անգամ կրակելու։ Նույնիսկ ժամանակ չկա լասսոյից խույս տալու. օղակն իջնում է կապիտանի ուսերին։ Եվ հնչում է մի ճիչ. «Անձնատուր եղիր, մարդասպա՛ն»։ Կասսի Կոլհաունը տեսնում է, որ աշխետ մուստանգը շուռ գալով պոչն իր կողմն արեց, և հաջորդ վայրկյանին կապիտանը ցած է ընկնում թամբից։

Դրանից հետո Կոլհաունն այլևս ոչինչ չի լսում, ոչինչ չի տեսնում ու չի զգում։ Գետնին զարկվելով նա ուշաթափվում է։

ԳԼՈՒԽ XCVIII

ԴԵՌ ԿԵՆԴԱՆԻ Է

Մարդասպանը մեկնված է գետնին: Նրա ձեռքերը կապված են պարանով։ Թվում է, թե նա մեռած է։

Բայց նրան գերի բռնող մարդն ուրիշ բան է ենթադրում։ Նա մտածում է, որ կապիտանը կամ ուշաթափվել է, կամ ուշաթափված է ձևանում։ Երկյուղ կրելով, թե կարող է երկրորդը լինել, Մորիսը մնում է թամբի վրա, լասսոն ձեռքին ձիգ պահած։

Ձին տիրոջ կամքին հնազանդ կանգնած է անշարժ, ամեն րոպե պատրաստ կամ ետ նահանջելու, կամ առաջ նետվելու։

— Ախր սարսափելի է մտածել անգամ, թե ինչ ոճիր է գործել նա,— ինքն իրեն մրմնջում է մուստանգերը։ — Սպանել է իր քեռու որդուն և գլուխն էլ կտրել։ Տարակույս չկա, որ այդ երկուսն էլ նրա արածն է։ Բայց ի՞նչն է ստիպել նրան այդպես վարվել, այդ միայն ինքը կարող է բացատրել։

— Դուք սխալվում եք, երիտասարդ, — հնչում է մի ձայն նրա կողքին։ — Կա մի մարդ, որը կարող է պատասխանել այդ բոլոր հարցերին։ Ծերունի Զեբ Ստումպը պատրաստ է ծառայելու ձեզ։ Բայց հիմա դրա մասին խոսելու ժամանակը չէ։ Մենք պետք է սրան տանենք կաղնի ծառի տակ, և այնտեղ ոճրագործն իր արժանի պատիժը կստանա։

— Բայց ինչպե՞ս անենք այդ։ Նրա ձին արդեն փախել է։

— Շատ պարզ, միստր Ջերալդ։ Դե հո սա միայն ուշաթափություն է, կամ գուցե այդ «քաջը» պարզապես մեռած է ձևանում։ Եթե ոտքով տեղ հասնել չի կարող, թող ձիով գա. իմ զամբիկը կտանի նրան։ Ես թամբից շատ եմ զզվեր Կարծեմ իմ պառավն էլ բավական ձանձրացել է ինձանից։ Եթե սա վերջ չտա իր հիմարություններին և չուզենա ձիու վրա նստել ինչպես հարկն է, այն ժամանակ մենք եղջերուի լեշի նման ձիու վրա կգցենք սրան... Սպասիր, կարծես ուշքի է գալիս... Հապա մի վեր կացեք, բարեկամս,— շարու-նակում է Զեբը Կոլհաունի օձիքը բռնելով ու ինչպես հարկն է թափահարելով նրան։— Վեր կացեք, ասում են ձեզ, վեր կացեք գնանք։ Զեզ սպասում են այնտեղ։ Կան մարդիկ, որոնք ձեզ հետ խոսել են ուզում։

— Ո՞վ, որտե՞ղ,— հարցնում է գերին ուշքի գալով և շուրջը նայելով։— Ո՞վ է ուզում ինձ հետ խոսել։

— Ամենից առաջ՝ ես։

— Ա՜, այդ դո՞ւք եք, Զեբ Ստումպ։

— Իսկ սա միստր Մորիս Ջերալդն է, մուստանգերր։ Կարծեմ, դուք առաջ էլ հանդիպել եք սրան։ Սա ևս ուզում է խոսել ձեզ հետ։ Բացի դրանից, էլի շատ մարդիկ կան այնտեղ, ամրոցի մոտ, և բոլորը ձեզ են սպասում։ Այնպես որ ավելի լավ է շուտ վեր կացեք, միասին գնանք։

Կոլհաունը դանդաղորեն ոտքի է կանգնում։ Լասսոն ամուր սեղմում է նրա ձեռքերը։

— Իսկ իմ ձի՞ն,— շուրջը նայելով գոչում է նա։— Որտե՞ղ է իմ ձին։

— Սատանան գիտե, թե ուր փախավ։ Գուցե վերադարձած լինի տուն՝ Ռիո-Գրանդե։ Դուք նրան այնպես անողորմ էիք քշում, որ խեղճ անասունը երևի նզովել է ձեր փոխանակությունը և փախել հայրենի արոտները, որպեսզի մի քիշ հանգստանա։

Կոլհաունը զարմացած նայում է ծերունի որսորդին։ Փոխանակությո՞ւն։ Նույնիսկ այ՞դ էլ գիտե նա։

— Դե,– շարունակում է Զերը անհամբեր,- անհարմար է դատարանին երկար սպասեցնել։ Պատրա՞ստ եք դուք։

— Ինչի՞։

— Ամենից առաջ ինձ հետ և միստր Ջերալդի հետ վերադառնալու։ Երկրորդ, որ առանձնապես կարևոր է, դատարանի առաջ կանգնելու։

— Դատարա՞ն։ Ե՞ս պետք է կանգնեմ դատարանի առաջ։

— Այո, դուք, միստր Կոլհաուն։

— Ի՞նչ մեղադրանքով։

— Դուք մեղադրվում եք Հենրի Պոյնդեքստերի, ձեր քեռու որդու սպանության մեջ։

— Դա սո՛ւտ է, ստոր սո՛ւտ, ով էլ ասելու լինի այդ։

— Լռե՛ լ,— հրամայաբար գոչում է Զեբը։— Իզուր խոսելով մի՛ հոգնեք։ Եթե միայն Ձեր Ստումպը չի սխալվում, դուք դեռ շատ բան ունեք խոսելու։ Դե՛հ, իսկ հիմա գնանք։ Դատավորն սպասում է, սպասում են երդվյալները, ինչպես նաև վաթսուն օրինակատարները։

— Ես չեմ վերադառնա,- ամբարտավանորեն պատասխանում է Կոլհաունը։ — Ձեզ ո՞վ է իրավունք տվել հրամայելու ինձ։ Ձեզ դրա համար ոչ ոք չի լիազորել...

— Մի՞թե,- ընդհատում է նրան Զեբը։– Այդ իրավունքը ինձ տվել է ինքը՝ արդարությունը,— շարունակում է որսորդը հրացանը ձեռքն առնելով։— Դուք այս տեսնո՞ւմ եք։ Եվ ես կօգտվեմ իմ իրավունքից։ Այնպես որ ավելի լավ է վերջ տվեք խոսելուն։ Ես այն մարդկանցից չեմ, ովքեր

ականջները կախ կլսեն ձեզ։ Ավելի լավ է նստեց եք իմ զամբիկին և եկեք հանգիստ ճանապարհ ընկնենք։ Թե չէ ստիպված կլինենք ձեզ ձիուց կապել մի հասարակ բեռան պես։ Դուք պետք է վերադառնաք, ուրիշ ոչինչ։

Կոլհաունը չի պատասխանում։ Նա անհույս նայում է մերթ Ստումպին, մերթ Ջերալդին, մերթ իր շուրջը, ապա աչքի տակով նայում է իր ատրճանակին, որի ծայրը դուրս է ցցվել գրպանից։ Նա փորձում է ատրճանակը հանել։ Նրան խանգարում է լասսոն, բացի լասսոյից նաև ծերունի Զերը, որն իր հրացանի փողը նրա վրա է ուղղել։

— Դե շո՛ւտ,— գոռում է որսորդը։— Բարձրացեք այս ձիու վրա, միստր Կոլհաուն։ Բարձրացեք թամբին, ասում եմ ձեզ։

Կապիտանը մեքենայական հնազանդությամր ենթարկվում է որսորդի կարգադրությանը և ձի նստում։ Նա այդ անում է անխուսափելի մահվան սպառնալիքի տակ։

Զեբ Ստումպը բռնում է զամբիկի սանձը և իր հետևից քաշում ։

Մուստանգերը մտասույզ հետևում է նրան։ Նա մտածում է այն աղջկա մասին, որն անձնուրացաբար սիրում է իրեն և ամբողջովին տիրապետել է իր սրտին։

ԳԼՈԻԽ XCIX

ԵՐԿՈՒ ԿՐԱԿՈՑ

Երկրորդ անսպասելի ընդմիջումից հետո, որն ավելի կարճ տևեց քան առաջինը, դատարանը կրկին վերսկսում է իր նիստը ծեր կաղնու տակ։ Երեկոն իջնում է։ Մայր մտնող արևի շեղ ճառագայթները լուսավորում են ծառի խիտ կանաչով պաշտպանված տեղը։ Այդ ճառագայթներն արդեն ոսկեփայլ չեն, ինչպես ցերեկը, այլ չարագույժ կարմիր են և փոթորիկ են գուշակում։

Մեղադրյալի աթոռին նստած է արդեն ոչ թե Մորիս Ջերալդը, այլ Կասսի Կոլհաունը։

Սա թերևս միակ փոփոխությունն է, որ կատարվել է դատավարության պատկերի մեջ։

Դատավորը նույնն է, նույն երդվյալներն են, նույն ամբոխը։ Տարբեր է միայն նրանց վերաբերմունքը դեպի մեղադրյալը։ Այլևս կասկած չկա, որ նա մեղավոր է։ Այդ ակներև է։ Բոլոր ապացույցներն աչքի առաջ են։

Պակասում է միայն մեկ օղակ, եթե կարելի է այսպես արտահայտվել տվյալ դեպքում, այդ այն է, որ պարզված չէ սպանության դրդապատճառը։ Կասսի Կոլհաունն ինչո՞ւ է սպանել իր քեռու որդուն։ Ինչո՞ւ է կտրել նրա գլուխը։ Այս հարցին ոչ ոք չի կարող պատասխանել բացի մարդասպանից։

Դատաքննությունն արագ վերջացավ։ Դատավճիռն ընդունվեց՝ «մեղավոր է»։ Եվ դատավորը, պանաման գլխից վերցնելով, արդեն ուզում էր ծածկել սև գլխարկը՝ մահվան մռայլ խորհրդանշանը, որպեսզի դատավճիռը հրապարակի։

Ձևականությունը պահ պանած լինելու համար մեղադրյալին առաջարկում են իր վերջին խոսքն ասել։

Կոլհաունը ցնցվում է։ Այդ առաջարկությունը նրա ականջին հնչում է որպես թաղման զանգ։ Նա սարսափահար և հուսահատ նայում է շուրջը և ոչ մեկի աչքերում կարեկցության նշույլ անգամ չի նկատում։ Նա չի նկատում նաև խղճահարություն։ Խոժոռ են բոլոր դեմքերը։

Իսկ նրա գործակիցները, այն կաշառված ավազակները, որոնք մինչև վերջին րոպեները պաշտպանում էին նրան, չքացել են արդեն:

Չնայած իր հասարակական դիրքին, իր հարստությանը, նա կատարելապես մենակ է։ Այդպես է ոճրագործի բախտը։ Ինչպե՜ս է չքացել նրա ամբարտավանությունն ու գոռոզությունը։ Հիմա նա վախկոտ է, փոքրոգի։

Նա գիտե, որ իր դրությունն անհուսալի է, որ ինքը կանգնած է գերեզմանի եզրին...

Եվ հանկարծ նրա մարած աչքերը կենդանություն են

ստանում։ Կարծես ինչ-որ միտք է ծագել գլխում։ Գուցե ուզում է մեղա գալ իր կատարած ոճրի համար։

Այսպես կռահելով նրա մտադրությունը, մարդիկ կանգնել են շունչներն իրենց պահած։

Կարծես նույնիսկ ծղրիդները սսկվել են։

Լռությունը խախտում է դատավորի ձայնը.

— Կարո՞ղ եք արդյոք ձեզ արդարացնելու մի խոսք ասել մահվան դատավճռից փրկվելու համար,– հարցնում է դատավորը։

— Ոչ,— պատասխանում է նա,— ես ասելիք չունեմ։ Դատավճիռն արդարացի է։ Ես արժանի եմ մահապատժի։

Փոթորկահույզ իրադարձություններով լի այդ օրվա ընթացքում դեռ երբեք ներկա եղողներն այնքան զարմացած չէին եղել, որքան հիմա։ Քար լռության մեջ նորից հնչում է մեղադրյալի ձայնը։

— Միանգամայն ճշմարիտ է,— շարունակում է Կոլհաունը,— ես եմ սպանել Հենրի Պոյնդեքստերին, նրա վրա կրակել եմ անտառի թավուտում...

Այս խոստովանությանը որպես պատասխան ամբոխի մեջ սոսկումի ակամա ճիչեր են հնչում։ Եվ միաժամանակ լսվում է մի հառաչանք. բոլորը գիտեն, որ դա սպանված պատանու հոր հառաչանքն էր։

— Ես գիտեմ, որ պետք է մեռնեմ,— շարունակեց Կոլհաունը թվացող հանգստությամբ։— Այդպես է ձեր դատավճիռը, և ձեր դեմքերից երևում է, որ մտադիր չեք փոխելու այդ վճիռը։ Իմ խոստովանությունից հետո զարմանալի էլ կլինի, եթե ես ողորմածության հույս ունենայի։ Ես լիովին արժանի եմ անողոք պատժի։ Բայց և այնպես չեմ ուզում կյանքից հեռանալ չարամիտ մարդասպանի անարգ անունը վրաս։ Դուք հարցնում եք՝ ինչո՞ւ սպանեցի և ի՞նչը դրդեց ինձ այդ ոճիրը կատարելու։ Ես այդ սպանության համար ոչ մի դրդապատճառ չունեի։

Ամբոխի մեջ նոր հուզում է նկատվում։ Դա արտահայտում է զարմանք, հետաքրքրություն և թերահավատություն։

Բայց բոլորը լուռ են և ոչ ոք մեղադրյալին չի խանգարում խոսել։

— Ձեզ զարմացնո՞ւմ է այս։ Բացատրությանը շատ պարզ է. ես նրան սպանել եմ սխալմամբ։

Ամբոխի մեջ զարմանքի բացականչություններ են հնչում:

Մեղադրյալը շարունակում է։

— Այո, սխալմամբ։ Դժվար է նկարագրել, թե ինչ ապրումներ ունեցա ես, երբ այդ բանը ինձ համար պարզվեց։ Ես այդ իմացա շատ ժամանակ անցնելուց հետո...

Դատապարտյալը հայացքը բարձրացնում է, ասես հուսալով, թե իրեն հաջողվել է կարեկցություն առաջացնել։ Բայց խոժոռ դեմքերի վրա նա ոչ մի զիջողամտություն չի նկատում։

— Ես չեմ ժխտում,— ասում է Կոլհաունը,— և չեմ կարող ժխտել, որ կար մի մարդ, որին ես ուզում էի սպանել։ Չեմ թաքցնի նաև նրա անունը։ Ահա նա, այս սրիկան, որ կանգնած է այստեղ, իմ առաջ։

Կոլհաունն ատելությամբ լի մի հայացք է գցում Մորիս Ջերալդի վրա։

Սա նրան պատասխանում է միանգամայն հանգիստ, անտարբեր հայացքով։

— Այո, ես սրան էի ուզում սպանել։ Դրա համար ունեի իմ հիմքերը, որոնց մասին չեմ խոսի։ Հիմա չարժե խոսել. Ես կարծում էի, թե սրան եմ սպանել, բայց ճակատագրական սխալով սպանել էի իմ քեռու որդուն։ Ես որտեղի՞ց կարող էի ենթադրել, որ այս իռլանդական շունը իր թիկնոցն ոլ գլխարկը փոխանակել է Հենըի Պոյնդեքստերի հետ... Մնացածը ձեզ հայտնի է։ Ես նշան էի բռնել իմ թշնամուն, այնինչ գնդակը խփել եմ իմ բարեկամին։ Կրակոցս, ըստ երևույթին, ճակատագրական էր, և ձիավորն ընկավ ձիուց։ Բայց որպեսզի ոչ մի կասկած չմնա, ես դանակս հանեցի, նզովյալ սերապեն դեռ էլի խաբոսէ էր ինձ, և գլուխը կտրեցի:

Արժանի հատուցում պահանջող աղաղակներ են հնչում։

— Իսկ հիմա, — գոռաց Կոլհաունը, երբ աղմուկը փոքր-ինչ մեղմացավ, — դուք գիտեք ամեն բան, ինչ տեղի է ունեցել , բայց ձեզ դեռ հայտնի չէ, թե ինչով կվերջանա սա։ Դուք տեսնում եք, որ ես գերեզմանի եզրին եմ կանգնած, բայց ես այնտեղ չե՛մ իջնի, մինչև սրան էլ այնտեղ չուղարկեմ։ Ուրիշ կերպ չեմ կարող, երդվում եմ աստծո անունով:

Հազիվ էր Կոլհաունն այս խոսքերն արտասանել, մեկ էլ նրա ձեռքում ատրճանակը շողաց։

Եվ որոտաց երկու կրակոց, մեկը մյուսի հետևից։

Երեսի վրա ընկան երկու մարդ։ Նրանք պառկած են անշարժ, համարյա գլուխ-գլխի։

Նրանցից մեկը Մորիս Ջերալդն է, մուստանգերը, մյուսը՝ Կասսի Կոլհաունը, հեծելազորի կապիտանը։

Ամբոխն օղակում է նրանց։ Կարծես երկուսն էլ սպանված են։

Լարված լռության մեջ հնչում է մի կանացի սրտամորմոք ճիչ։

ԳԼՈՒԽ C

ՈՒՐԱԽՈՒԹՅՈՒՆ

Ուրախությո՜ւն։

Այո, հենց այդ զգացմունքն ապրեց Լուիզան վիթխարի կաղնու ստվերի տակ, երբ պարզվեց, որ տեղի է ունեցել միայն ինքնասպանություն, իսկ սպանությունը չի հաջողվել։

Դեռ ևս սիրտը ճմլող թախիծը, որ առաջացրել էր այդ ողբերգական դեպքը, չէր կարող խլացնել երջանիկ ապրումների մրրիկը։

Եվ ո՞վ կդատապարտի դրա համար դեռատի աղջկան։

Ես որ չեմ դատապարտի։ Եվ ոչ էլ դուք կդատապարտեք, եթե անկեղծ լինեք։

**********

Կասսի Կոլհաունի գնդակը, որ ուղղված էր Մորիս Ջերալդի կրծքին, ետ էր թռել դիպչելով այն մետաղյա թալիսմանին, որ Լուիզայի սիրո ընծան էր։

Այդ փոքրիկ առարկան, որ պահվում էր երիտասարդի սրտի վրա, փրկեց նրա տիրոջ կյանքը։

Այնուամենայնիվ, կրակոցն անհետևանք չէր անցել։

Շշմեցուցիչ հարվածը առաջացրեց երիտասարդ իռլանդացու արդեն իսկ բոլորովին հյուծված նյարդային սիստեմի նոր ցնցում, նրա գիտակցության նոր հիվանդություն։

Բայց այժմ հիվանդը անտառի մացառուտում չէր պառկած և շրջապատված չէր արյունռուշտ շնադայլերով ու սև ուրուրներով, ոչ էլ խրճիթումն էր կամ բանտում, որտեղ նրան համաևյա խնամող չկար:

Երբ նա ուշքի եկավ, իր անկողնի մոտ տեսավ իր սիրած աղջկան՝ Լուիզա Պոյնդեքստերին։

Այժմ արդեն ոչ ոք նրան չէր խանգարում խնամել հիվանդին։ Ոչ ոք, նույնիսկ ոչ էլ հայրը։

Ապրած վիշտը կոտրել էր ծերունի ագարակատիրոջ հպարտությունը։ Նա արդեն չէր առարկում իր դստեր ամուսնությանը Մորիս Ջերալդի հետ, թեև, ճիշտ որ ասենք, առարկելու բան էլ չկար։ Երիտասարդ իռլանդացին լավ ընտանիքից ելած կրթված տղա էր և ոչ թե պարզապես արկածներ որոնողի մեկը, որը վայրի ձիերի որսով էր զբաղվում Տեխասի ընդարձակ պրերիաներում։

Կար մի հանգամանք ևս, որը դժվար թե Վուդլի Պոյնդեքստերի սրտովը չլիներ։ Իռլանդիայից ժամանած փաստաբանը Մորիս Ջերալդի վրա հաստատեց մի խոշոր ժառանգություն , որ մնացել էր նրա հարուստ, բայց անզավակ ազգականի մահից հետո:

Կասսի Կոլհաունի ունեցվածքը մնաց նրա տղային, որն ապրում էր Նոր Օռլեանում։

Հարսանիքից հետո Լուիզան և Մորիս Ջերալդը գնացին

Եվրոպայում ճանապարհորդելու։ Նրանք եղան նաև Մորիսի հայրենիքում ։

Պարզվեց, որ երիտասարդ իռլանդացուն կարոտող կապույտաչյա գեղեցկուհին պարզապես Ֆելիմի երևակայության պտուղն է եղել։

Իռլանդիայում եղած ժամանակ Մորիս Ջերալղի դեռատի կնոջ մեջ ոչ մի անգամ խանդի զգացմունք չարթնացավ։ Եվ միայն Կասա-դել-Կորվո վերադառնալուց հետո նրա մեջ մի անգամ ևս բռնկեց այդ տանջալից զգացմունքը։ Մի օր նրա ամուսինը տուն վերադարձավ՝ գրկին մի գեղեցիկ կին։ Այդ կնոջ կրծքի վերքից արյուն էր ծորում։ Նա դեռ կենդանի էր, բայց նրա րոպեները հաշվված էին։

Երբ հարց տվին, թե ո՞ վ է այդպես վիրավորել, կինը կարողացավ միայն ասել. «Դիա՜զը, Դիա՜զը»։

Այդ է Իսիդորա Քովարուբիո դը Լոս-Լանոսի վերջին խոսքերն էին։

Իսիդորայի մահվան հետ մարեց նաև Լուիզայի խանդի զգացմունքը և այլևս երբեք չփոթորկեց նրա սիրտը։

Խանդին փոխարինեց խղճահարությանը թշվառ սինյորիտայի նկատմամբ։ Երբ Մորիսը որոշեց հասնել մարդասպանի հետևից և վրեժ լուծել, դեռատի կրեոլուհին ինքն օգնեց իՐ ամուսնուն թամբել աշխետ մուստանգը։

Լուիզան գոհունակություն զգաց, երբ Դիազին տեսավ մուստանգերի լասսոյի օղակում։ Մեքսիկացուն նա չպաշտպանեց նաև այն ժամանակ, երբ օրինակատարների խումբը պատժի հարցը վճռեց և տեղն ու տեղը ծառից կախեց Դիազին։

**********

Անցավ տասը տարի։ Այդ ժամանակամիջոցում խոշոր փոփոխություններ եղան Տեխասում և մանավանդ Լեոնայի ու Նուեսեսի շրջակայքի սետլմենտներում։

Ագարակներ երևան եկան այնտեղ, որտեղ առաջ անանցանելի անտառներ ու մացառուտներ էին։ Վայրի պրերիայում, որտեղ մի ժամանակ վայրի մուստանգերի երամակներ էին արածում, խոշոր քաղաքներ բարձրացան:

Այժմ դուք կլսեք մարդկանց, տեղերի և գյուղերի նորանոր անուններ։

Բայց Կասա-դել-Կորվոյի հին գասիենդան իր նախկին անունը պահպանել է։ Հենց այնտեղ էլ դուք կգտնեք ձեզ ծանոթ մարդկանց։

Գասիենդայի տերը ամենագեղեցիկ տղամարդկանցից մեկն է Տեխասում, նրա կինը այդ կողմերի ամենագեղեցիկ կանանցից մեկն է։ Դրանք են Մորիս Ջերալդը և Լուիզան։

Դուք այնտեղ կհանդիպեք նաև ծերունի Վուդլի Պոյնդեքստերին։ Նա ձեզ կտանի իր անասնանոցները, ցույց կտա իր անասունները և հպարտությամբ կխոսի ագարակի արոտներում արածող ձիերի երամակների մասին։

Հին գասիենդայի պատերի ներսում դուք կլսեք վեց երեխաների զրնգուն ձայները։ Դրանք Պոյնդեքստերի թոռներն են, նրա ծերության մխիթարությունը։

Եթե մտնեք ախոռ, այնտեղ կտեսնեք ձեր հին ծանոթ Ֆելիմ 0'Նիլին։ Նա Կասա-դել-Կորվոյում ձիապանի պաշտոն է վարում։ Այնտեղ դուք կարող եք հանդիպել նաև սևամորթ Պլուտոյին, որն այժմ միայն կառապանի պարտականություն է կատարում և քիչ կպատահի, որ բարեհաճի ձիու երեսի նայել, մինչև որ կառքի նստիքին չնստի և երասանակը ձեռքը չառնի։

Պլուտոն կին ոմւի, որ ընթերցողին ծանոթ Ֆլորինդան է։

Կասա-դել-Կորվոյում ճաշի սեղանի շուրջը դուք կլսեք մի ծանոթ անուն ևս, ծերունի որսորդ Զեբ Ստումպի անունը։ Հենց որ ճաշի սեղանի վրա տապակած հնդկահավ կամ եղջերուի միս է երևում, իսկույն խոսք է բացվում Զեբ Ստումպի մասին։ Եվ առանձնապես շատ են հիշում նրան, երբ սեղանի վրա գինի է երևում։

Ճիշտ է, Զեբին դուք հազվադեպ կհանդիպեք այնտեղ։ Նա գասիենդայից գնում է, երբ նրա բոլոր բնակիչները դեռ անկողնումն են լինում և վերադառնում է, երբ արդեն քնած են լինում կամ պառկում են քնելու։ Բայց և այնպես նրա

բերած որսը պարզ ցույց է տալիս, որ ծերունի Ստումպն այդ տան բնակիչ է։

Կասա-դել-Կորվոյամ եղած ժամանակ դուք երևի կտորներ կլսեք այն առեղծվածային պատմությունից, որը համարյա լեգենդ է դարձել։

Ծառաները չեն մերժի ձեզ պատմել ամբողջ պատմությունը սկզբից մինչև վերջ, միայն թե շշուկով կպատմեն։ Այս տան մեջ դա արգելված նյութ է, որովհետև գասիենդայի տերերի մեջ տխուր հիշողություններ է հարուցում։

Դա անգլուխ ձիավորի պատմությունն է: